Dengs ideologisch testament uit 1992 kwam niet uit de lucht te vallen. Deng Xiaoping was diegene onder de Chinese topleiders die al meer dan 10 jaar deze doorbraak voorbereidde. Op 26/11/79 zei Deng al aan de vice-president van de Encyclopedia Britannica:

“Het is niet accuraat te zeggen dat de markteconomie beperkt is tot de kapitalistische markteconomie. Een markteconomie bestond al in de tijd van het feodalisme. Socialisten kunnen ook een markteconomie opzetten. Wij beklemtonen de planeconomie, maar we integreren ze met een markteconomie, een socialistische markteconomie. Zeker zullen bepaalde methoden dezelfde zijn als in het kapitalisme, maar er zullen ook verschillen zijn. ”

Dit gesprek werd niet gepubliceerd, want de markteconomie was nog taboe. Toen werd nog geloofd dat een wareneconomie enkel in het kapitalisme plaats vond. Na wat zigzaggen tussen orthodoxie en hervormingen is het in oktober 1984 terug de beurt om de hervormingen en opendeurpolitiek aan te zwengelen. Op het partijplenum repliceert Deng op zijn kameraden die wijzen op de gevaren hiervan:

” Sommige kameraden zijn altijd bang dat indien we ons openen, ongewenste zaken in China zullen binnenkomen. Bovenal zijn ze bang dat China kapitalistisch zou worden. (..) Dit zal echter geen effect op het socialisme hebben. Geen effect. Vanzelfsprekend zullen sommige negatieve elementen binnenkomen, en we moeten er op letten. Als we ons isoleren en de deur dicht doen is het onmogelijk het niveau van de ontwikkelde landen in te halen op 50 jaar tijd. Zelfs als ons land even open blijft als nu zal er geen nieuwe burgerij opkomen omdat de productiemiddelen in gemeenschapshanden zijn.”

Op 23 oktober 85 heeft hij een gesprek met hoofdredacteur van Time Henry Grunwald. Daarin poneert hij

“dat er geen fundamentele tegenstelling is tussen socialisme en een markteconomie. (..)De juiste benadering is een planeconomie te combineren met een met een markteconomie. Is dit tegen de principes van het socialisme? Neen, omdat we tijdens de hervormingen 2 zaken zullen verzekeren: het eerste is dat gemeenschapseigendom altijd dominant blijft en het andere is dat we door de economisch te ontwikkelen, we gemeenschappelijke voorspoed nastreven, waarbij polarisatie vermeden wordt(..) Zolang de publieke sector een predominante rol speelt, kan polarisatie vermeden.”

Deng met dochter in Shenzhen

Op 9 juni 89 onmiddellijk na de Tienanmen-incidenten bevestigt Deng “dat de politiek van open deur en hervormingen juist zijn, hoewel er negatieve invloeden kwamen van het westen, die we nooit onderschat hebben” Vervolgens:

“Moeten we voortdoen om economische planning te combineren met regularisatie door marktkrachten. Dit mag nooit veranderd. In ons praktisch werk tijdens de periode van heraanpassing hebben we meer planning, terwijl onder andere omstandigheden we meer marktregulatie hebben en meer flexibiliteit. De combinatie van markt en planning zal blijven duren.”

Op 24/12/90 stelt hij: ”We moeten theoretisch verstaan dat het verschil tussen kapitalisme en socialisme niet  markteconomie of planeconomie is. Socialisme kent regulatie door marktkrachten en kapitalisme heeft controle door planning. (..)Zowel een planeconomie als een markteconomie zijn beiden noodzakelijk. Indien we geen markteconomie hadden, zouden we geen toegang hebben tot informatie van andere landen en zouden we achterop geraken.“

Tijdens zijn tocht naar het zuiden in januari 92 levert hij zijn ideologisch testament af waarin hij eigenlijk enkel herhaalt dat “De proportie van planning tot marktkrachten niet het essentiële verschil is tussen socialisme en kapitalisme. Onder het kapitalisme is er planning en er zijn markten onder het socialisme ook. Planning en marktkrachten zijn beiden middelen om de economische activiteit te controleren. De essentie van het socialisme is bevrijding en ontwikkeling van de productieve krachten, eliminatie van uitbuiting en polarisatie en het uiteindelijk bereiken van voorspoed voor allen. Hij voegt er aan toe “ Indien we de burgerlijke liberalisering niet in de kiem smoren, kunnen we problemen verwachten”. Waarna hij verder uitweidt over de dictatuur van het proletariaat en de noodzaak van het consolideren van de volksdemocratie.

Betekenis

De theorie van de socialistische markteconomie die impliceert dat socialisme kan draaien op basis van een marktsysteem, was een feit. Dit betekent echter niet dat de planning wordt afgeschaft. Het houdt wel in dat de planning meer via onrechtstreekse economische hefbomen als bijvoorbeeld rente- en belastingenvoeten, investeringsstimuli e.d. verloopt dan via rechtstreeks administratieve bevelen. De planning verandert dan wel naar een meer onrechtstreekse macrocontrole, wat geenszins een afzwakking van het socialisme of een groter liberalisme impliceert. Daarbij blijft gemeenschapseigendom dominant.

Twintig jaar later wordt het zonneklaar dat Dengs politiek de juiste was . Deze bezorgt niet enkel China iedere dag meer aanzien, maar vooral de Chinese bevolking meer inkomen en welvaart. China ontsnapte eerst aan de Aziatische crisis in 1998, de financiële crisis een tiental jaren later en niettegenstaande de huidige crisis in het westen, wordt voor volgend jaar opnieuw een groei van boven de 9 % voorspeld. De kapitalistische landen daarentegen sukkelen met een groei tussen 0 en 2 %. Europa maakt zelfs China het hof opdat China de EU financieel zou bijspringen bij het afbetalen van hun schulden.

Het waren tijdens de negentiger jaren hoofdzakelijk de kustgebieden die profiteerden van de hervormingspolitiek. Na 2000 werd dan eerst voor de westelijke gebieden een groot steunprogramma opgesteld en enkele jaren nadien werd dit gevolgd door een steunprogramma voor het noordoosten. De in 2002 aangetreden nieuwe leiders Hu Jintao en Wen Jiabao konden op het elan doorgaan en hebben vooral de sociale en de ecologische dimensie in hun beleid geaccentueerd. We zien dat China vooraan staat qua groene technologie, dat de gezondheidszorg helemaal opnieuw wordt georganiseerd en de sociale zekerheid in al zijn facetten verder wordt uitgebouwd, ook op het platteland.  Hoewel er in de nijverheid heel wat kmo’s meer in de privésfeer terecht kwamen, blijven de levenslijnen van de economie zoals energie, telecom en infrastructuur in overheidshanden. De hervormde staatsondernemingen vergroten hun activa en spelen hun rol van avant-garde. De praktijk is het hoofdcriterium om te weten of de theorie klopt. Het is niet omdat er schaduwzijden aan het model zitten, zoals bijvoorbeeld een te grote tegenstelling tussen rijken en armen, dat het model zou fout zijn. Iedere dag zien we echter dat China een topplaats inneemt, is het niet gewoon bij drankmarkten als bier of wijn, dan is het bij luxeproducten als goud en diamant. Welk ander land kan zeggen dat de koopkracht van de bevolking toeneemt met meer dan 7 % jaarlijks? Van mensenrechten gesproken!

Sommige Britse sociaaldemocraten ontdekken de charmes van het Chinese model. The Guardian, een gerespecteerde krant die zeer vriendelijk staat tegenover Labour en allerlei progressieve stromingen, bracht kort na elkaar twee artikelen over de Chinese economische groei als redelijk betrouwbare motor om de rest van de wereld uit het dal te halen en over hoe China zijn spectaculaire opkomst dankt aan het feit dat banken, financiën en grote bedrijven in handen van de staat zijn gebleven. Op 17 januari was dat een hoofdthema in het opiniestuk van Seumas Milne, een linkse sociaaldemocratische journalist, en op 20 januari herhaalde een redactioneel commentaar dezelfde stellingen. Een linkse stroming binnen Labour lijkt, bij het zien van het Chinese economische mirakel, heimwee te krijgen naar vroeger gehuldigde opvattingen dat de overheid de samenleving moet sturen in een op zijn minst gemengde economie. Zowel voor Milne als voor de redactie van The Guardian was de aanleiding het bezoek van minister van Financiën George Osborne aan Hong Kong waar hij de kansen van de Londense City ging verdedigen als toekomstig centrum voor de verhandeling van de Chinese munt en zijn tocht naar Beijing om er te ijveren voor Chinese investeringen in Groot Brittannië. Nog een interessant punt van overeenkomst tussen het opiniestuk en het redactioneel artikel: de schrijvers laten zich inspireren door John Ross, economist, Chinawatcher, gasthoogleraar aan de Jiaotong universiteit van Shanghai en voormalig topadviseur van Ken Livingstone, toen deze linkse sociaaldemocraat burgemeester van Londen was.

Rollen omgedraaid

Milne schrijft: “de rollen zijn duidelijk omgedraaid. Groot Brittannië glijdt af naar een recessie, de eurozone nadert voortdurend de rand van de afgrond en tegelijk snelt minister van Financiën George Osborne … naar Beijing om er te lobbyen voor dat wat de Britten (noch de particuliere, noch de openbare sector) zelf niet meer willen doen: investeren in het door een crisis geplaagde Groot Brittannië. Eerder al heeft de EU tevergeefs geprobeerd om China zover te krijgen dat het met zijn kolossale reserves het noodfonds van de eurozone zou ondersteunen. Vergelijk de economische prestaties van Europa, de VS en China en je begrijpt meteen waarom westerse politici nu behoefte hebben aan Chinese steun.” Het redactioneel commentaar stelt dat “elke inschatting van de vooruitzichten die China heeft, moet beginnen met de erkenning dat het Rijk van het Midden het meest verbluffende succesverhaal in de wereld van nu is en dat het drie decennia van meer dan 9% groei heeft gerealiseerd tegen het algemene scepticisme van buitenlandse waarnemers in.” Dit is een echo van Milne’s “China is nu de op één na grootste economie van de wereld en de snelst groeiende markt. Honderden miljoenen Chinezen zijn uit de armoede gehaald omdat in twintig jaar tijd het Chinese aandeel in de internationale industrie van 2 naar 20% is gestegen.” De linkse publicist voegt eraan toe: “Dat er een kloof gaapt tussen de resultaten van China en die van de al lang gevestigde economische wereldmachten dringt echter het duidelijkste door als we kijken naar hoe Europa, de VS en Japan in elkaar zakken. De afgelopen vier jaar is het nationale inkomen van de VS met 0,6% toegenomen, dat van de EU is gekrompen met 0,3% en Japan ging 5,2% achteruit. Terzelfdertijd is, ondanks de achteruitgang van de export naar die landen, China met 42% gegroeid.”
Volgens Milne “wil de door bezuinigingen geteisterde westerse wereld echter niet zien hoe die ongelooflijke kloof is ontstaan.” Hij geeft als voorbeeld van die koppige weigering dat bondskanselier Merkel met de aankondiging van nog meer bezuinigingen reageert op een situatie waarin het ratingagentschap S&P waarschuwt dat het alleen maar contraproductief is om uitsluitend te rekenen op fiscale besparingen.

Oplosbare problemen

Noch de redactie van de Guardian, noch Milne zijn blind voor de onzekerheid waarin ook China verkeert of het een harde landing kan vermijden. De hoofdredactie citeert premier Wen Jiaobao: “onze economie is ook onstabiel, ongecoördineerd en uiteindelijk niet duurzaam”. Milne geeft toe dat hoewel de analisten er talloze keren naast hebben gezeten met hun onheilsvoorspellingen, het altijd mogelijk blijft dat ze een keer gelijk krijgen. Inflatie, de oververhitting van de huizenmarkt, een erfenis van slechte bankleningen en het effect op China van de stagnatie of de crisis in Europa en de VS, ga er maar aan staan. Enig optimisme is wel gewettigd. De aanpak waarmee Beijing deze kwalen bestrijdt lijkt te werken. De inflatie en het risico op een luchtbel in de vastgoed nemen af. De sector drijft overigens op spaargeld in China en niet, zoals in de VS, op leningen. Na de schuldencrisis van 1997 in Azië heeft China bewezen dat het slechte leningen kan absorberen. Wat de relatie tussen de malaise in het Westen en de economie van China betreft wijst een Britse econoom, John Ross, erop dat de Volksrepubliek voor meer dan de helft handel drijft met de Derde Wereld en met opkomende landen. China behoort zelf tot die groep en er is een wisselwerking: China trekt de zich ontwikkelende landen mee en profiteert van de groei daar die groot en veelbelovend is. Dat zal Beijing de kans geven om het instorten van de vraag uit het Westen op te vangen. Seumas Milne vindt die argumentatie overtuigend en ook de schrijvers van het redactioneel stuk beamen dat als volgt: “van 2008 tot en met 2010 hebben de economieën van de ontwikkelingslanden gezorgd voor 78,6% van de groei in de wereld. De handelsbetrekkingen tussen China en India, Brazilië en Afrika zullen waarschijnlijk meer toenemen dan die met Groot Brittannië en Europa. Ontwikkelingslanden kunnen de Chinese industrie alle grondstoffen en investeringskansen verschaffen die het nodig heeft.”

De les van het staatsbezit

Milne benadrukt het volgende: “Het allerbelangrijkste is echter dat China, in tegenstelling tot de Groot Brittannië, de VS en de landen in de eurozone, een zeer klein begrotingstekort heeft van rond de 2%. Daar moeten we de voornaamste reden zoeken waarom China de wereldcrisis van 2007-8 op een dergelijke indrukwekkende manier heeft doorstaan. China kon het grootste stimuleringsprogramma ter wereld opzetten met serieuze investeringen in de infrastructuur en hoefde dat niet te doen door een overbestedingsbeleid te voeren en geld te drukken. Leningen en investeringen gingen omhoog omdat de regering de banken en de grote staatsbedrijven bezit en controleert. Zo komt het dat het land jaarlijks 10% is blijven groeien sinds de crash, terwijl het Westen en Japan zijn gaan krimpen of stagneren.
China is op dit moment weliswaar ver verwijderd van de gesocialiseerde economie uit de maoïstische periode en het heeft nu een enorme particuliere sector en krijgt op grote schaal buitenlandse investeringen binnen, maar de kern van zijn hybride model blijft het staatsbezit van een aantal banken en bedrijven.
De regeringen in Europa en in de VS slagen er niet in om met hun indirecte mechanismen de inzakking van particuliere investeringen, die de basis is van de crisis, tegen te houden omdat zij afhankelijk zijn van banken en bedrijven. China bezit de macht om direct investeringen, het aantal banen en de inkomens omhoog te laten gaan.
De kern van het staatsbezit is daarnaast de voornaamste oorzaak van de buitengewone groei die China de afgelopen dertig jaar heeft gekend.” Milne noemt uiteraard de migratie, corruptie, lage lonen, de verloedering van het milieu en van gezondheids- en onderwijsvoorzieningen, de ongelijkheid, en de beperkingen op burgerrechten die de uitwassen zijn van dertig jaar onstuimige groei en hij juicht de sociale bewegingen in opkomst toe. Hij verzekert de lezer dat hij geen pleidooi afsteekt om het zich nog volop ontwikkelende economische model van China over te planten op Groot Brittannië of Europa, “maar”,zegt hij, “dat alles – die uitwassen dus – beneemt soms het zicht op de lessen die we kunnen trekken uit die economische ervaringen van China.
Een van die lessen is dat een ‘gemengde economie’, ooit geprezen door alle ernstige politici van Groot Brittannië en Europa, en controle op het kapitaal, nog een instrument dat al een tijd geleden is weggegooid, wel degelijk resultaten kunnen opleveren. Resultaten waartoe een geprivatiseerde, gedereguleerde economie niet in staat is.”
De Guardian zelf ziet het zo: “Beijing levert een krachtig voorbeeld van hoe groei kan komen van investeringen in nieuwe installaties en dat is een alternatief voor het laten toenemen van de productiviteit waar het kapitalisme op vertrouwt. Beijing toont aan dat de groei kan worden bereikt dank zij een financiële en bankensector die in handen van de staat is.” Er zijn dus linkse sociaaldemocraten in Groot Brittannië die het Chinese succes zien als een impliciete uitdaging voor de westerse manier van zakendoen. Volgens hen is het besef nodig dat de crisis is veroorzaakt door het falen van de particuliere sector en van de markt.
Zij willen dat de kansen die China biedt, ook nog steeds aan het Westen, worden aangegrepen en tegelijk daarmee stellen ze de economische consensus van de afgelopen jaren, de consensus van privatiseren en dereguleren, ter discussie.

Bronnen:
Seumas Milne
http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2012/jan/17/china-success-challenges-america-britain?newsfeed=true
Hoofdredactioneel commentaar
http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2012/jan/20/chinese-economy-headaches-to-die-for
blog van John Ross
http://ablog.typepad.com/keytrendsinglobalisation/2012/01/china-and-developing-economies.html

Dr. Kerry Brown (Chatham House) over de periode Hu-Wen en de machtswissel in 2012

Gisteren organiseerde het Leuvense Centre for Global Governance studies een lezing over de wissel van de wacht in China, eind 2012. Dr. Kerry Brown van de denktank Chatham House was uitgenodigd om een evaluatie te maken van de Hu-Wen periode en van het nieuwe tijdperk dat eind volgend jaar begint, als de zogenaamde vijfde generatie leiders aan de macht zal komen. Ik wil me hier beperken tot een kort overzicht van wat aan bod kwam.

Ik miste de introductie door parkeerproblemen maar vermoed dat hij van start ging met een overzicht van de legitimatie van het Chinese communistische regime, in de verschillende tijdsperiodes. Voor 1978 was die legitimiteit gebaseerd op een drietal zaken: de overwinning op Japan, het verenigen van het land, en de permanente klassenstrijd (met de beruchte regelmatige ‘cleansing’ operaties). Na 1978 werd de klassenstrijd op een laag pitje gezet, en gingen ook de hervormingen en het ‘opening up’- beleid deel uitmaken van de credentials van de KP. Brown vertelde geen nieuws toen hij zei dat vooral economische performantie en groei van het BNP de basis zijn beginnen vormen van de legitimiteit van de KP, vanaf 1978. Volgens hem komt er nu stilaan een einde aan dat tijdperk. Voortaan zal legitimiteit anders moeten verzekerd worden, wil de KP zijn monopoliepositie op de macht kunnen blijven behouden. Hij ging daar iets dieper op in, later op de avond.

Daarna evalueerde hij kort het tijdperk van Hu Jintao en Wen Jiabao. Hij ging eerst kort in op hun background, waarbij opviel dat ze beiden lange tijd buiten Beijing hebben doorgebracht, in arme provincies, en dat ze staan voor een technocratisch leadership, met nogal wat ingenieurs in het Politbureau etc. Ook dat tijdperk komt nu stilaan tot een einde, volgens Brown. Leadership louter gebaseerd op technocratische capaciteiten en skills zal niet langer volstaan in de periode die nu op ons afkomt. Een beetje de omgekeerde beweging van wat je nu in de EU ziet gebeuren ?

Grosso modo staat de periode Hu-Wen volgens Brown voor één belangrijk succes: de groei van het BNP, en meer in het algemeen de enorme sprong voorwaarts, economisch gezien, na de intrede in de WTO. In tegenstelling tot de voorspellingen toen (bv. in de Economist), die het vooral hadden over een ‘overambitieus’ China, en zelfs af en toe vrij pessimistisch waren of China niet te snel wou gaan, is de Chinese economie er met een sneltreinvaart verder op vooruitgegaan. De statistieken zijn bekend. De economische vooruitgang is dus sneller gegaan dan verwacht werd in 2001.

Hu & Wen staan echter ook voor drie grote manco’s: (1) de ongelijkheid blijft een enorm probleem; (2) politieke hervormingen blijven uit (ook bv. inzake legal reform, en hervorming mbt de relatie met de civil society); en meer in het algemeen was dit een enorm voorzichtig leadership (volgens Kerry niet alleen op socio-politiek vlak, maar bv. ook op economisch en buitenlands vlak, bv. qua inzetten van de foreign exchange reserves, etc.), wat veel te maken heeft met de persoon van Hu Jintao. (3) het milieu is een puinhoop, en de sociale cohesie ging ook achteruit. Wat de sociale cohesie betreft, gaf hij bv. het voorbeeld van 9 miljoen petities die werden voorgelegd aan de centrale regering – mensen die dus weinig geloof hechten aan de rechtszekerheid die ze op de lagere echelons ondervinden – en wat het milieu betreft, verwees hij naar de boutade van de een of andere Westerling: “China will poison itself before it gets rich”. Beetje makkelijk, misschien, maar er is wat van aan, vrees ik.

Daarna begon Brown vooruit te kijken naar de machtswissel die voor 2012 gepland staat. Eerst legde hij het proces uit van hoe de machtswissel zal verlopen: een partijcongres (dat samengesteld zal worden begin 2012) zal een centraal committee benoemen (met zo’n 350 mensen, de echte Chinese machtselite), die op hun beurt een Politbureau zullen verkiezen (met zo’n 25-26 mensen). Het Centraal Committee zal uiteindelijk ook een ‘standing committee’ benoemen (met waarschijnlijk een 9-tal mensen). Daarna ging Kerry in op de typische mix (van key constituencies in de partij, en ook een functionele balans) in zo’n standing committee, en de mensen die op dit ogenblik de wacht uitmaken.

Hoe gaat de toekomstige line-up van dit standing committee er echter uitzien, volgens hem?

1. Een generationele (leeftijds-)verandering is te verwachten:  de generatie van Hu, waar sociale stabiliteit de belangrijkste drijfveer was (onder meer vanuit de herinnering aan de culturele revolutie), verdwijnt wat op het achterplan. Te verwachten is dat het nieuwe leadership minder bevreesd zal zijn, want zij groeiden veelal op in een China dat er stelselmatig op vooruit is gegaan.
2. De nieuwe leiders zullen ook minder technocratisch (ingenieurs) zijn, en hebben bv. vaak een achtergrond als jurist, politieke wetenschappen, en dergelijke.
3. Ze zullen ook iets internationaler denken – spreken vaak uitstekend Engels, en hun kinderen gaan vaak naar eliteuniversiteiten in de VS of Engeland. Moet je echter niet overdrijven, volgens Brown: het blijven extreem partij-georiënteerde kaders.
4. Naar alle waarschijnlijkheid gaan de nieuwe leiders ook meer hervormingsgezind zijn. Ze zullen ook niet anders kunnen, want ze worden geconfronteerd met tal van belangen in een steeds diverser wordende samenleving – China telt op dit ogenblik maar liefst 10 “klassen” volgens de Chinese academy of social sciences. Veel nieuwe leiders hebben ook al, op lokaal niveau, wat geëxperimenteerd met beperkte socio-politieke hervormingen.

Sowieso komt er een tijdperk aan van diepgaande socio-politieke verandering, aldus Brown. Het Westen zou er goed aan doen, om daar op voorbereid te zijn. Dat heeft te maken met een aantal zaken:

1. De partij heeft zelf de ambitie uitgedrukt om een Middle-Income country te zijn tegen 2020  (waarbij het BNP per capita zo’n 8000 US dollar zou moeten bedragen). Dat zal nogal wat ‘rebalancing’ vergen, volgens Brown.
2. Het issue van de ‘rule of law’: de uitgaven voor binnenlandse veiligheid overstijgen ondertussen die voor defensie, wat onhoudbaar is op de middellange termijn.
3. De rol van de civil society: het partnership met de KP wordt almaar belangrijker voor de partij, die beseft dat ze onmogelijk nog de hele samenleving kan sturen zoals vroeger. Ze heeft de civil society nodig, maar weet nog niet goed hoe.
4. Rol van de demografie: door de verouderende bevolking zal China geconfronteerd worden met een enorme ‘social welfare’ kost.

De partij heeft grosso modo twee opties: blijven aanmodderen met het status quo, inclusief blijven streven naar verdere groei van het BNP, tot de partij “klaar” is om socio-politieke hervormingen succesvol door te voeren. Maar dit is moeilijk, gezien de toenemende onrust in het land. Meer waarschijnlijk acht Brown het dat het nieuwe leadership binnen de twee, drie jaar al een begin zal moeten maken met socio-politieke hervormingen. Hij acht de ‘politiek meest haalbare’ hervorming op korte termijn, die van de (recrutering en democratisering) van het Nationaal volkscongres. Hij acht het waarschijnlijk dat het politbureaulid dat bevoegd zal zijn voor het Volkscongres een stuk meer hervormingsgezind zal zijn dan Wu Bangguo. En hij acht het ook haalbaarder, als hervorming, in vergelijking met de veel moeilijker hervormingen op het vlak van ‘legal reform’ en onafhankelijke rechtbanken en de relatie met en het verzekeren van rechtsstatus voor de civil society. Het nieuwe leadership moet er voorts rekening mee houden dat Hu Jintao in een opzicht erg succesvol is geweest – nl. in het behouden van de ‘consensus’ binnen de partij. Zij zullen ook beoordeeld worden op dat criterium.

Brown zou Xi Jinping dus adviseren om eerst een hervorming van het Volkscongres door te voeren, en dat dan als route te gebruiken voor hervormingen, op middellange termijn, van bv. rechtbanken en de relatie met de civil society. De vrees bij het KP leadership zit er immers goed in, als het gaat over juristen en civil society activisten – zie de implosie van de Sovjetunie, en de color & jasmine revolutions. Vanuit dat oogpunt heeft zich sinds 2006 een toenemende repressie voorgedaan van mensenrechtenjuristen en activisten. Niet toevallig, aldus Kerry, sinds Hu Jintao (rond 2007) zowat alle teugels van de macht in handen kreeg.

Bij vragen uit het publiek, kreeg Kerry uiteraard ook de vraag naar de waarschijnlijkheid van “westerse” democratie op korte termijn. Hij ziet twee modellen, die China zouden kunnen inspireren, dat van Singapore en dat van Taiwan. Het laatste model ziet hij als de beste optie – met, in een eerste fase, het toelaten van politieke oppositie zonder ze echt legale status toe te kennen (zoals in Taiwan gebeurde in de jaren ’80), wat leidde midden de jaren ’90 naar echte, directe, presidentiële verkiezingen. Hij zei er wel bij dat Taiwan toen kon bogen op stabiele groei van het BNP, en nog een aantal eerder gunstige factoren. Het Singapore-model (dat overigens niet bijster democratisch is) acht hij minder haalbaar voor een enorm land als China. Maar Kerry liet er geen twijfel over bestaan dat de KP dringend op een relaxter manier moet leren omgaan met tegenstand en oppositie, zonder opponenten dus meteen achter slot en grendel te zetten of huisarrest te geven. Sowieso vindt hij ze wat ‘over the top’ reageren in zaken zoals die van Ai Wei Wei (“gewoon een artiest”). Naast het ethische aspect, is het ook gewoon slechte PR voor de Volksrepubliek.

Kerry beantwoordde ook nog een aantal andere vragen, onder meer over de kans op maritieme militaire operaties – “niet bijster groot, volgens hem, wegens het overwicht van civiele besluitvormers over de militairen in de PLA, behalve als China geprovoceerd zou worden”; ook over de rol die China zal spelen in multilaterale instellingen ( China wil dat die meer representatief worden, maar dan vooral als dat haar belangen dient – zie de felle tegenstand tegen een zitje van Indië in de Veiligheidsraad, bv.); China probeert meestal te vermijden geïsoleerd te staan, ze houden er niet van om een veto-recht te moeten uitoefenen, en proberen het dus meestal niet zover te laten komen; en meer in het algemeen wringt hun ‘nederige’ opstelling op multilaterale fora een beetje met het feit dat ze nu een dominante, de tweede grootste economie van de wereld, zijn, en ook al een erg belangrijke rol spelen in de eigen regio). Anderzijds moet het Westen ook erkennen dat we zelf wat ambigu zijn in onze relatie met China: enerzijds willen we dat ze meer verantwoordelijkheid nemen, anderzijds heet het al snel, als ze dat doen, dat China zich “overassertief” gedraagt.

Tot slot gaf hij nog als uitsmijter mee dat er niet zoiets als een Chinees model bestaat. Een nieuwe biografie van Deng Xiaoping zou zelfs uitwijzen dat hij zich, bij zijn hervormingen vanaf eind de jaren ’70, fel heeft laten inspireren door Japan.

Kerry maakte een erg degelijke indruk, vond ik, zeker in de vraag-en antwoordsessie. Een paar opmerkingen toch: voor iemand van een denktank besteedde hij weinig of geen aandacht aan de impact die de klimaatverandering en meer in het algemeen de toenemende druk op natuurlijke resources zal hebben op de wereld. Het lijdt geen twijfel dat China al op korte termijn daar mee geconfronteerd zal worden, net als de rest van de wereld. Wat volgens mij bijkomende druk zal zetten, naast de socio-politieke smeltkroes die China nu al vormt.

Hij lijkt ook een beetje te gemakkelijk ervan uit te gaan dat je het Nationaal Volkscongres kunt hervormen, zonder dat daarmee het machtsmonopolie van de KP in het gedrang komt, op korte termijn. Dat lijkt me sterk. Ik ben eerder van mening dat de KP maar al te goed beseft, dat morrelen aan het politieke raderwerk, al op vrij korte termijn de vlam in de pan kan doen slaan. Ook dat verklaart voor een stuk de voorzichtigheid van de generatie Hu – het gaat volgens mij niet alleen om een generationeel aspect.

In het licht daarvan, vraag ik me ook af of de technocratische stijl van besturen – waar niet alleen ingenieurs, maar zeker ook economen de dienst uitmaken – wel op korte termijn zal verdwijnen. Als de KP op de rem blijft staan, qua politieke hervormingen, lijkt de tijd van technocraten nog niet direct voorbij. Veel zal volgens mij afhangen van de bottom-up druk.

Wat me brengt bij mijn laatste punt: Brown leek een grassroots-movement die politieke hervormingen eist, niet echt als een optie te beschouwen op korte termijn. Vraag is of dat zo is, als je ziet hoe relatief kleine incidenten als de HST treincrash al leidden tot woedende Weibo-trafiek. Laat de groei echt stokken in China, en ik wil nog wel eens zien of dat machtsmonopolie van de KP wel zo duurzaam blijkt…

Het lang regeringsrapport van premier Wen Jiabao somde eerst de verwezenlijkingen op die bereikt werden gedurende het elfde vijfjarenplan. Het BNP groeide jaarlijks met 11,2 % om uiteindelijk 39.600 miljard yuan te belopen. Het regeringsinkomen gedurende die periode steeg van 3160 miljard yuan naar 8310 miljard. De sociale programma’s schoten goed op: er kwamen 57 miljoen stedelijke jobs bij en 45 miljoenen boer-migranten vonden werk in de stad. Het inkomen van de stedelingen steeg jaarlijks netto met 9,7 % gemiddeld en dat van de ruralen 8,9%. Wat de open deur-politiek betreft, bedroeg de totale buitenlandse handel 2.950 miljard $. De premier zag een vijftal grote verwezenlijkingen de afgelopen vijf jaren.

Senior leert werken met pc

Vooreerst werd de macro-controle – en de economische ontwikkeling versterkt: tijdens de eerste twee jaren van het elfde plan lag de klemtoon op het tegengaan van de oververhitting. Na de financiële crisis lag tijdens de twee laatste jaren de klemtoon op een stimuleringsprogramma van 4000 miljard yuan. De nationale regering bekostigde 11800 miljard van dit bedrag: daarvan ging 43 % naar sociale programma’s, 15,3% naar innovatie, energie en milieu, 23,6 % naar infrastructuur en 14,8 % naar de aardbeving in Wenchuan en de heropbouw. Een tweede klemtoon van het vijfjarenplan lag op de landbouw en de rurale gebieden. De uitgaven voor de landbouw groeiden jaarlijks met 23 % aan. Voor het zevende jaar op rij werd een record-oogst binnengehaald. De boeren hebben nu een jaarinkomen van 5919 yuan. Infrastructuur werd verbeterd zoals het verbeteren van waterreservoirs, wat drinkbaar water verzekerde voor 215 miljoen rurale bewoners. Ten derde werd de economie geherstructureerd en de kwaliteit van de groei verbeterd. De uitrusting in de fabrieken werd gemoderniseerd en de dienstensector groeide aan met 2,5%. 16.000 km nieuwe spoorwegen werden aangelegd; 639.000 km wegen waaronder 33.000 snelwegen en er kwamen 33 luchthavens bij. Er kwamen voor 445 miljoen kW nieuwe elektriciteitscentrales waarvan 96 miljoen op waterkracht. Het energieverbruik per productie daalde met 19,1%, COD met 12,45 % en SO² met 14 %. Ten vierde won de open deurpolitiek aan diepgang: import/export groeiden met 15,9 % jaarlijks en het handelsoverschot vermindert. Chinese ondernemingen van hun kant “gingen vreemd” en investeerden 220 miljard $ in het buitenland. Ten vijfde werd voortdurend gestreefd naar de verbetering van het welzijn van de bevolking. Er kwam een Contractwet en een Wet ter promotie van werkgelegenheid. Het pensioen voor ruralen werd uitgebreid tot een kwart van alle kantons. Het Fonds voor Sociale Zekerheid heeft nu 781 miljard yuan in kas, een vooruitgang met meer dan 580 miljard vergeleken met 5 jaar geleden. Inzake onderwijs werd een hervormingsplan op lange termijn aangenomen. De regeringssteun om studenten te helpen, steeg van 1,8 miljard yuan in 2006 tot 30,6 miljard in 2010. Het systeem hielp het onderwijs van 21 miljoen studenten -van universitair- tot beroepsonderwijs- en verschafte leefuitgaven voor internaat aan 12 miljoen. De regering trok 619 miljard uit voor innovatie en dit middels een jaarlijkse verhoging van 22 %. Tenslotte werd een fonds opgezet voor de renovatie van 23.000 gemeentelijke ziekenhuizen, 1500 kantonnale hospitalen, 500 gespecialiseerd in traditionele Chinese geneeskunde, 1000 moederhuizen en ook voor de bouw van 2400 gezondheidscentra op buurtniveau.

De premier gaf toe dat een aantal problemen nog niet opgelost zijn zoals de kwaliteit van geneeskunde en onderwijs en hun ongelijke verspreiding; de toenemende prijsdruk vooral bij de huisvesting; sociale problemen als gevolg van onwettelijke onteigeningen, voedselveiligheid en corruptie. Vervolgens gaf Wen Jaobao de hoofdlijnen aan van het twaalfde vijfjarenplan en deze liggen in het verlengde van het vorige plan

Op internationaal vlak gaan multipolarisatie en globalisering verder. Op binnenlands vlak worden industrialisering, informatisering, verstedelijking en marketisering intensiever. De aangroeivoet wordt verlaagd tot 7% jaarlijks. De dienstensector moet aangroeien met 4 %. De verstedelijking wordt verwacht te stijgen van het huidige 47,5 % tot 51,5 %. 2,2 % van het BNP gaat naar onderzoek & ontwikkeling. De kwaliteit van het leefmilieu wordt opgevoerd. Het aandeel van de niet-fossiele brandstoffen in het primaire energieverbruik moet 11,4 % bedragen; het energieverbruik en CO²-verbruik per eenheid BNP moet respectievelijk 16 % en 17 % lager; de uitstoot van de grote vervuilers moet tussen 8% en 10 % lager en de bosoppervlakte moet met 600 miljoen m³ omhoog om 21,66% van het grondgebied te beslaan. De inspanningen ter bevordering van het welzijn van de bevolking worden doorgetrokken. De komende vijf jaren zullen 45 miljoen nieuwe jobs worden voorzien. Het inkomen per hoofd zou jaarlijks met 7% netto moeten stijgen. De armoedegrens zal worden opgetrokken. Bedoeling is de kosten voor ziekteverzekering door de individuen niet meer dan 30% van de totale factuur te laten bedragen. Sociale huisvesting moet bereikbaar zijn voor 20 % van de bevolking.

2011

De groei dit jaar wordt op 8 % geplaatst. De proactieve fiscale politiek wordt gehandhaafd en het deficit verminderd tot 2 % van het BNP. De monetaire politiek is voorzichtig en de regering streeft naar een vermeerdering van 16% in geldaanbod M2. Om dit te bereiken worden vier klemtonen ingebouwd. Vooreerst wordt gestreefd dat het prijspeil stabiel blijft: op dit ogenblik duikt een inflatie van 5 % op die het sterkst tot uiting komt in de vastgoedsector en ook in de voeding. Ten tweede wordt het binnenlands verbruik aangemoedigd, vooral dat van de consument. De toelagenpolitiek voor het aanschaffen van huishoudtoestellen door ruralen blijft gehandhaafd. Ketenvorming inzake distributie op het platteland wordt eveneens in de hand gewerkt. Ook cultuur, bejaardenzorg, toerisme en breedband zal gepromoot worden op het platteland. De positie van de landbouw wordt ten derde verstevigd. Het aangeplante gebied moet enerzijds stabiel blijven om de voedselveiligheid te garanderen Anderzijds zullen ook veeteelt, visserij en bosbouw worden ontwikkeld. Veel aandacht gaat naar het verbeteren van de rurale infrastructuur: waterbeheersing en irrigatie zodat droogtes en overstromingen verminderd worden. De premier wil dat de opbrengsten van de verkoop van landbouwgronden hoofdzakelijk gaat naar de uitbouw van deze infrastructuur in landelijk gebied. De regering zal dit jaar 130 miljard yuan meer uitrekken voor de landbouw en de rurale gebieden zodat het cijfer 988 miljard bedraagt.  Kleinschalige initiatieven moeten ook makkelijker aan financiering geraken door de financiële instellingen. De regering probeert voor het jaareinde een systeem op poten te krijgen van openbare diensten die de landbouwtechnologie populariseren. Ook gespecialiseerde boerencoöperatieven worden gestimuleerd. Ten vierde wordt de economische hervorming versneld. Bij de nijverheid zullen een reeks van “strategisch opkomende” nijverheden worden afgebakend: in de IT-nijverheid is vooral

de integratie van de 3 netwerken (telecom, internet, TV) primordiaal. Er wordt ook naar de uniformering gestreefd van prijzen van elektriciteit, water, gas en verwarming.  In de energiesector wordt het “smart grid” uitgebouwd en groene energie sterk ontwikkeld.  In de steden zullen meer waterzuiveringsstations en behandelingseenheden van afval gebouwd worden. Qua verstedelijking wordt er gradueel naar gestreefd dat migranten die een stabiel werk hebben en al lang in de stad worden, niet meer gediscrimineerd worden in de sociale diensten en zich kunnen registreren als stedeling. We besparen de lezer de waslijst van maatregelen inzake het milieu en het onderwijs, maar tegen 2012 moet onderwijs 4 % van het BNP bereiken.

Sociaal

Voor diverse maatregelen ter bevordering van de werkgelegenheid trekt de regering dit jaar 42 miljard yuan uit. Het rechttrekken van de te ongelijke inkomensverdeling is echter een taak op lange termijn. Dit jaar worden reeds volgende maatregelen in de praktijk gebracht: vooreerst wordt het minimuminkomen zowel in stad als op het platteland opgetrokken; de inkomensgrens tot het betalen van belastingen wordt opgetrokken, de lasten op middelgrote inkomens wordt verlicht en deze op hoge inkomens effectiever aangepakt. Er wordt ook gedacht aan een systeem om de inkomensverdeling te “monitoren”. De diverse takken van de sociale zekerheid worden verder doorgetrokken en eveneens geïnformatiseerd. Ook tegenover het duurder wordend vastgoed is de regering klaar met een lijst maatregelen.

Dit jaar is cruciaal bij het uitvoeren van het driejarenplan van geneesmiddelen en gezondheidszorg: de prijzen voor geneesmiddelen moeten omlaag; de hervorming van de openbare ziekenhuizen is volop bezig en ook de prijsvorming daar; voorts wordt de ziekteverzekering op het platteland uitgebreid en tenslotte wordt het ruraal gezondheidssysteem op de drie niveaus verder uitgebouwd en in de steden vooral op het buurtniveau. Ook ter bevordering van de cultuur bevat de toespraak van premier Wen een hele trits maatregelen zoals de bouw van culturele infrastructuur in west- en centraal China. Enerzijds wordt gezegd dat de culturele instellingen worden hervormd als commerciële entiteiten, anderzijds wordt blijvende steun beloofd voor niet-winstgevende initiatieven.

Bron: China Vandaag juni 2011

Hoe komt het dat de CPC er nog altijd succesvol staat, terwijl zusterpartijen in Oost-Europa allen de macht kwijtspeelden? 

Een overzicht van de geschiedenis in vogelvlucht kan ons helpen een en ander te begrijpen. 

De jonge CPC had de wind in de zeilen. De Guomindang of Nationalistische partij geleid door de vader des vaderlands Sun Yatsen moest in de jaren 1920 nog de macht veroveren in een land dat na de val van het keizerrijk in 1911 uiteengevallen was. Sun Yatsen evolueerde naar links en ging samenwerken met de jonge Sovjet-Unie. De CPC paste als junior partner in dit plaatje. Maar het tij keerde, Sun overleed, Chang Kaishek volgde hem op als Guomindangleider, veroverde in 1926-27 grote delen van China, en begon met de steun van de grootgrondbezitters, opkomende ondernemers en maffia, en onder het oog van de welwillende kolonisatoren in de concessies, de communisten uit te moorden. Eerste pijnlijke les voor de CPC: zorg altijd dat je eigen partij stevig genoeg is wanneer je gaat samenwerken met anderen. 

De CPC ging ondergronds. Enkele basissen in afgelegen bergstreken waren het resultaat. Men begon een eigen ‘bandietenlegertje’ op te richten en de eerste onteigeningen van grootgrondbezitters door te voeren. Dilemma’s zorgden voor hevige interne politieke strijd: moest men voor de revolutie beroep doen op de immense boerenklasse of op de erg kleine arbeidersklasse, moest men vechten voor het platteland of voor de steden? Moest men openlijk oorlog voeren met de Guomindangtroepen of een guerrilla beginnen? De CPC ging door diepe dalen: behalve richtingenstrijd was er infiltratie door agenten van de Guomindang; er ontstond wantrouwen en er volgden desastreuze interne afrekeningen. Onder militaire druk van de Guomindang moesten basissen opgegeven worden en nieuwe veroverd; bij de vierde omsingelingscampagne van de voornaamste basis door de Guomindang legers in 1935 was de totale uitroeiing nog slechts een kwestie van tijd. Een wanhopige uitbraak van 100.000 man leidde tot een achtervolging dwars door China, waarbij de communisten op enkele maanden tijd meer dan de helft van hun troepen verloren. Op een duimbreed van de totale ondergang krijgt Mao het roer in handen en zet zijn strategie door: op korte termijn, een bewegingsoorlog die aan de overmacht van de Guomindang ontsnapt; en verder revolutie door de boeren via een langdurige  guerrilla. Marxistische ketterij. Het Rode Leger komt na een jaar aan in een veilige basis rond Yenan, een stadje in het verre Noorden, waar een socialistische ministaat wordt uitgebouwd. De CPC heeft tegen alle verwachtingen in de Lange Mars overleefd. 

Vanaf 1936 wordt duidelijk dat de Japanners heel China willen bezetten. Binnen de Guomindang is er grote onenigheid over de prioriteiten: de communisten uitroeien of zich verzetten tegen Japan. Mao speelt hierop in en de CPC sluit opnieuw een front met zijn aartsvijand Chang tegen de Japanners, deze keer met een eigen leger. Een voorbeeld van voor de CPC voordelige frontvorming. De volgende negen jaren organiseert de CPC een weerstandsoorlog tegen de Japanse bezetting, die de partij bij brede lagen van de bevolking, ook bij de middenklassen en intellectuelen,  populair maakt. Mao werkt aan een betere organisatie voor een partij die gestaag groeit. Hij pleit voor de massalijn: de basis moet meer invloed hebben op een top die bureaucratisch kan worden.

Na de nederlaag van Japan volgen moeizame besprekingen over een coalitieregering Bij het uitbreken van de koude oorlog valt Chang Kaishek opnieuw de communisten aan; de CPC wordt uit Yenan verjaagd en het lijkt erop dat de communisten dan toch zullen vernietigd worden. Het is maar schijn. De CPC slaagt erin een breed volksfront op te zetten en verslaat het verrotte Guomindangregime in 1949. De Volksrepubliek is geboren.
China zit dan volledig aan de grond. De (her)opbouw moet van nul beginnen, aaanvankelijk met Sovjet steun en volgens Sovjet blauwdrukken. Maar met een landhervorming en verdeling van de grond op zijn Chinees. 

In 1949 komt een volksfront aan de macht, inclusief rijke boeren, kleine kapitalisten en middenstanders. In minder dan tien jaar realiseert de CPC een andere Marxistische primeur, een overgang naar het socialisme zonder gewelddadige revolutie, met gecollectiviseerde landbouw en alom staatseconomie. Kapitalisten en middenstanders worden uitgekocht, rijke boeren onder druk gezet om tot de collectieven van de arme boeren toe te treden. Dat alles gebeurt (veel) sneller dan verwacht.

 Tijdens de Koreaanse oorlog rukte het Amerikaanse leger op tot aan de Chinees-Koreaanse grens en bedreigde Beijing met een kernbom. Op Taiwan werd Chang Kaishek gewapend voor de  herovering van China. Op het einde van de jaren 50 werd duidelijk dat China niet op bescherming door de Sovjet-Unie kon rekenen. China moest zelf een machtige natie worden, en snel. Een Grote Sprong Voorwaarts was noodzakelijk om op het niveau van Groot-Brittannië –toen nog een machtig land- te komen. Het was een slecht voorbereid project waarbij de pas opgerichte communes uiterst snel zeer hoge landbouwrendementen wilden halen, grote infrastructuurwerken uitvoeren, en een primitieve industrialisatie van het platteland verwezenlijken. Te veel, te snel, te slecht georganiseerd met te veel enthousiasme en te weinig ervaring: het werd  een ramp. Toen de omvang daarvan duidelijk werd liep het prestige van de CPC en van Mao een flinke deuk op. 

De eerste helft van de jaren 60 zag het herstel van landbouw en industrie, maar ook van kleinschalig kapitalisme op het platteland. Het was een periode van toenemende  macht voor de bureaucratie en groeiende kloof tussen stad en platteland. Daarover was er verdeeldheid in de CPC. Mao wilde meer doen voor de boeren, en meer macht geven aan het gewone volk tegen de bureaucraten; en hij wilde geen kapitalisme, ook geen kleinschalig. Maar hij was in de minderheid binnen de CPC, Liu Shaoqi was een burocratische planner en Deng zag meer in het vrije initiatief. In de Culturele Revolutie roept Mao de jongeren en nadien de arbeiders die achter zijn standpunt staan op om de st(r)aat te veroveren, tegen de partij- en overheidsstructuren in. Het resultaat van die complexe gebeurtenissen  is geenszins het beoogde ideaal van massademocratie: anarchie, vernedering of mishandeling van kaders en intellectuelen, dalend niveau van onderwijs en van wetenschappelijk onderzoek, vertraagde economische groei, en tien troebele jaren van intriges in de partijleiding. 

Intussen waren de meningsverschillen met de Sovjetunie zelfs uitgelopen op een kortstondige grensoorlog. Er speelden nationalistische elementen mee, maar ook fundamentele: hoe zit het met de wereldrevolutie? En wat is de relatie tussen het volk en de partijleiding? Wat dat laatste betreft was de Culturele Revolutie ook een poging een antwoord te bieden op de bureaucratisering van de Sovjet-Unie. 

Mao sterft in 1976 en laat wat de de periode 1949-76  betreft een palmares met zowel sterke positieve als zwaar negatieve aspecten na: een behoorlijke maar geen sensationele economische groei; uitbouw van veralgemeende sociale zekerheid, onderwijs en gezondheidszorg, maar op een laag niveau; bevrijding van de vrouw en culturele ontvoogding van de massa. Daartegenover staan zijn economische mislukking van de Grote Sprong Voorwaarts, en de diepe littekens van de Culturele Revolutie. Het vertrouwen van de bevolking in de CPC bereikt een dieptepunt. 

In 1978 komt Deng Xiaoping terug als leider met een programma voor radicale hervormingen van het socialisme. China heeft dan tussen de Aziatische tijgers meer dan ooit een echte grote sprong voorwaarts nodig. Deng belooft dat hij die zal realiseren. Om het socialisme meer dynamiek te geven hadden zowel de sovjet-bureaucratie als de maoïstische massamobilisatie gefaald. Deng zou beroep doen op het eigenbelang van individuen. Binnen het kader van een door de CPC opgesteld ontwikkelingsplan en zolang het de algemene vooruitgang zou dienen mocht de markt spelen en mochten individuen voortaan voor eigen rekening werken en zich verrijken. En ook buitenlands kapitaal en technologie waren welkom. Markt- of planeconomie zijn volgens Deng slechts werktuigen, geen essentiële kenmerken van een kapitalistisch of een socialistisch systeem. En een zekere hoeveelheid privé-initiatief of – kapitalisme is goed om een achterlijke  economie zoals de Chinese sneller te ontwikkelen. De nieuwe vorm van onorthodox combineren van markt en plan, privé en staat werd het ’socialisme op zijn Chinees’ gedoopt, of ook ‘de eerste fase van het socialisme’, die minstens honderd jaar zal duren. 

De gok van Deng slaagt: eerst wordt het platteland hervormd, vanaf 1985 de stedelijke nijverheid; vanaf 1988 zijn privé-bedrijven toegelaten; buitenlandse investeringen brengen nieuwe technologie binnen.  De Chinese staatsgeleide markteconomie kent een nooit op die schaal geziene dynamiek; men groeit met gemiddeld 10% per jaar en het land moderniseert snel op alle vlakken. Met de te verwachten schaduwzijden: markt en privé leiden snel tot corruptie, machtsmisbruik, uitbuiting, sociale polarisatie en misdaad. Door de open grenzen wordt het land overspoeld met Westerse propaganda; jongeren en intellectuelen , maar ook veel partijkaders worden overtuigd dat kapitalisme superieur is aan socialisme. Wanneer in 1988 een snelle inflatie de koopkracht begint uit te hollen, begint het volk te grommen. Begin juni 1989 dreigt de opstandige beweging op het Tian An Men plein het Chinese socialisme weg te spoelen zoals in diezelfde periode met het  Oost-Europese gebeurt. Een verdeelde partijleiding zet  uiteindelijk het leger in om de beweging te onderdrukken. 

Opnieuw heeft de CPC aan de rand van de ondergang gestaan. De verdeeldheid is groot. China blijft quasi alleen over als socialistisch land in een wereld die de definitieve overwinning van het kapitalisme predikt. Op welke weg moet China verder gaan? Terug naar het egalitarisme van Mao? Of de hervormingen versnellen , meer markt, meer privé en meer buitenlands kapitaal, maar met de uitwassen en valkuilen beter gecontroleerd en een herbevestiging van het socialistische einddoel? Deng beslecht in 1992 de bittere strijd en duwt die tweede optie erdoor. De gok lukt opnieuw. Onder leiding van secretaris-generaal Jiang Zemin hervindt China zijn groeiritme en de Westerse boycot van 1989 wordt in 1991 opgeheven. Buitenlands kapitaal stroomt binnen, de KMO sector wordt bijna volledig geprivatiseerd en de verouderde grote staatsbedrijven gemoderniseerd en afgeslankt.  Dit alles ondanks sporadisch verzet tegen de gang van zaken door linkse groepen in de CPC. 

In het meer welvarende en modernere China waarin naast boeren en arbeiders een groeiende middenklasse ontstaat, formuleert Jiang Zemin rond 2000 een nieuwe strategische rol voor de CPC: de theorie van de Drie Vertegenwoordigingen : de CPC moet 1. de modernisering van China realiseren (technologie, enz.), 2. de vooruitstrevende krachten ondersteunen (inclusief de succesvolle ondernemers), en 3. de belangen van het volk verdedigen. In het kader van de Drie Vertegenwoordigingen mogen voortaan zelfs  kapitalisten die het communisme goedgezind zijn toetreden tot de CPC (wat meteen voorkomt dat ze een eigen partij gaan eisen). Opnieuw is er binnen de CPC protest van een kleine maar luidruchtige linkse strekking. 

De groei rond 2000 is snel en komt de grote meerderheid  ten goede. Maar de polarisering neemt even snel toe, vooral tussen stad en platteland, maar ook tussen eenvoudige werker en nieuwe miljardair. Bij het begin van de 21^ste eeuw vermenigvuldigt het aantal sociale incidenten. Door boeren wiens landbouwinkomen door de hoge belastingen daalt, boerenmigranten die naar de stad trekken en er als gastarbeiders uitgebuit worden, werkloze arbeiders die afgedankt zijn door afgeslankte of failliete staatsbedrijven, boeren waarvan het land onteigend is of stadsbewoners die hun huis verliezen omwille van ontwikkelingsprojecten, algemeen ongenoegen over het afbrokkelen van de sociale zekerheid, over de duurte van onderwijs en gezondheidszorg, en over de corruptie. 

De CPC reageert onder leiding van een  nieuwe secretaris-generaal sinds 2002, Hu Jintao. Hu verzoent links en rechts rond het concept van ‘wetenschappelijke en harmonieuze ontwikkeling’. Met harmonieuze ontwikkeling stelt de CPC dat iedere sociale groep zijn billijk deel moet krijgen. Anno 2003 betekent dat meer aandacht voor het lot van boeren, binnenlandse migranten, werklozen en werkenden in het algemeen, meer geld voor sociale zekerheid, gezondheidszorg en onderwijs, meer strijd tegen corruptie en fiscale fraude. Op al deze gebieden is sindsdien een inhaalbeweging bezig. Wetenschappelijke ontwikkeling is een antwoord op een aantal uitdagingen waarvoor China staat: milieubescherming, strijd tegen de klimaatsverandering (die voor China met zijn fragiele landbouw zeer onheilspellend is, onder meer door watergebrek), de ontwikkeling van een eigen technologie van hoog niveau en van een sterk hoger onderwijs. Daarbij is een grote rol weggelegd voor  experten op alle vlakken; het ‘management’ van de Chinese staat is vandaag efficiënter dan dat bij ons. Zowel harmonisch als wetenschappelijk is het streven van de CPC naar meer participatieve democratie, betrekken van de bevolking bij de belangrijke beslissingen zowel in de maatschappij als in de partij. 

Ook internationaal staat de CPC voor grote uitdagingen. Deng Xiaoping pleitte ervoor dat China zich low profile zou opstellen en alles op zijn economische ontwikkeling zetten. Sinds de toetreding van China tot de Wereldhandelsorganisatie in 2002 is de opkomst van het land echter zo snel dat het willens nillens een belangrijke internationale speler geworden is. De VS en de EU willen deze opkomst afremmen. De economische spanningen nemen toe, maar ook de politieke en militaire. Anderzijds is de verstrengeling van de Chinese economie met de kapitalistische economie in de buitenwereld intussen zo sterk dat beide partijen belang hebben bij het succes van de andere. Het antwoord van de CPC op die uitdagingen is dubbel: China herbevestigt dat het op vreedzame wijze een welvarende natie wil worden, zonder onderdrukking of uitbuiting van anderen; en China weigert te denken in termen van wereldhegemonie, het streeft naar een multipolaire wereld met gelijkheid en democratie tussen de staten; wantrouwig tegenover het Europese neo-kolonialisme en het Amerikaanse hegemonisme wijst China resoluut elke inmenging in de binnenlandse zaken van een ander land af, om welke reden of onder welk voorwendsel dan ook.

 De huidige partijleiding lijkt geslaagd in het bouwen van een werkbaar compromis  tussen de linkse en rechtse strekkingen  in de CPC . Zowel oproepen om terug te keren naar de tijd van Mao als pleidooien voor een volledig kapitalisme zijn marginaal. In de aanloop van het vijfjaarlijkse partijcongres in 2012 zien we de ideologische tegenstellingen toch weer opduiken. Sommigen benadrukken de noodzaak om de inkomenskloof te verkleinen, de interne migranten beter te behandelen, de sociale zekerheid beter uit te bouwen en het binnenlands verbruik aan te moedigen door de bevolking meer koopkracht te geven.  Anderen hebben het over de noodzaak voor een meer efficiente werking van de economie, het afschaffen van de monopolies van de staatsbedrijven, de erge corruptie in de staatseconomie en de overheid, de steun aan de privé-ondernemingen die tewerkstelling garanderen. Ook rond het thema ‘democratie’ vinden we uiteenlopende meningen over aspecten zoals open verkiezingen, censuur op de media of  behandeling van dissidenten. De CPC-leiding laat vandaag dit soort discussies over de toekomst van het socialisme niet alleen toe , maar stimuleert ze in de mate dat ze constructief zijn (dit sluit echte dissidenten uit), wat de besluitvorming alleen kan ten goede komen.   

Tot besluit van dit kort historisch overzicht kunnen we terugkeren naar onze beginvraag? Wat is het geheim van het succes van de CPC’? De CPC heeft geen foutloos parcours gereden, verre van. Toch is ze uiteindelijk steeds weer op een positief groeitraject terechtgekomen. Wat opvalt in vergelijking met Oost-Europa is de originaliteit en de flexibiliteit van de CPC. Doorheen haar geschiedenis heeft de CPC voortdurend naar strategieën gezocht die een antwoord boden op de concrete problemen van China, zonder zich vast te klampen aan dogma’s van het orthodoxe marxisme. Originaliteit begint met Mao die de arbeidersrevolutie met de boeren maakte, en gaat verder naar het andere uiterste met Jiang Zemin die de nieuwe kapitalisten in de CPC opnam. Flexibiliteit zien we al in de onwaarschijnlijke eenheidsfronten van de revolutie, maar ook vandaag nog in de succesvolle Chinese reactie op de internationale financiële crisis van 2008, die even dreigde via de instortende exportsector ook de Chinese economie mee te sleuren. Het creatief en flexibel toepassen niet van dogma’s maar van de geest van het marxisme-leninisme is wellicht de grootste sterkte die de CPC in haar 90 jaar geschiedenis  - dikwijls met bloed en tranen- verworven heeft en haar grootste troef om China verder tot een welvarend land met een ‘socialisme op zijn Chinees’ uit te bouwen.

In tegenstelling tot wat velen denken is er in China een vrij grote academische vrijheid en kan je aan de universiteiten individuen zowat alle mogelijke politieke theorieën horen verkondigen. Het academische debat stimuleren past in de huidige strategie van ‘wetenschappelijke ontwikkeling’. Maar Yu Keping is iemand van een ander niveau: wat hij vertelt is meer dan een individuele mening, het leeft zeker bij een aanzienlijk deel van de leidende partijkaders. Yu Keping is immers hoofd van het Bureau voor Vertalingen en Compilaties dat ressorteert onder het Centrale Comité. En dat bureau is dé denktank van de Communistische Partij van China.

Yu begon met een aantal voorbeelden om aan te tonen dat er overal civiele initiatieven genomen worden. Hij citeerde projecten voor steun aan interne migranten, invaliden, minderheden, stervenden, arme kinderen, maar ook milieucomités, groepen die ijveren voor meer participatief bestuur in Beijing en dergelijke. De burgers nemen meer en meer het heft in eigen handen.

Rond de betekenis van de term ‘civil society’ bestaat in het Chinees verwarring (heeft het Nederlands er overigens wel een correct begrip voor?). Er zijn twee historische vertalingen, ‘shimin shehui’, een eerder negatieve term die zowel ‘stedelijke maatschappij’ kan betekenen als dat wat Marx de bourgeoismaatschappij noemde en ‘minjian shehui’ wat eerder verwijst naar marginale oppositiegroepen tegen de vroegere Guomindang dictatuur. Tegenwoordig spreken we meestal over de ‘gongmin shehui’, een positieve term die dicht staat bij het westerse begrip van participatie van de burgers. Deze gongmin shehui moet onafhankelijk zijn van de staatsstructuur (en van de partij), en onafhankelijk van de marktmechanismen, m.a.w. het moet een NGO VZW zijn. De opkomst van de gongmin shehui werd maar mogelijk sinds het begin van de hervormingen. Het invoeren van de markteconomie creëerde specifieke groepen die voor specifieke eigen belangen opkwamen. De mogelijkheid om dat te doen in onafhankelijke organisaties hangt samen met de verdergaande democratisering van China.

Op dit ogenblik zijn er drie soorten civil society organisaties: de sociale verenigingen, de burgerlijke vzw’s, en de private stichtingen. Deze laatste worden recent meer populair bij rijke Chinezen die zo iets willen bijdragen aan de maatschappij. Officieel zijn er 450.000 organisaties geregistreerd, maar uit steekproeven komt een schatting van 3 tot 8 miljoen feitelijke verenigingen naar voor. Dit komt enerzijds doordat traditioneel het laagste niveau van de Chinese regering bestaat uit arrondissementen; alles wat op een nog lager niveau gebeurt valt buiten de rapportering; zo zijn strikt genomen alle dorpsbesturen een niet geregistreerd deel van de ‘civil society’ , ze zijn namelijk niet geïntegreerd in de bestuurspyramide (het partijcomité van het dorp is daarentegen wel een integraal deel van de partijstructuur). De tweede belangrijke reden voor niet-registratie is de huidige reglementering die eist dat men een regerings- of partijdepartement als sponsor heeft; wat niet zo gemakkelijk te vinden is.
En dan nog een opmerkelijk gegeven: het getal van 3 miljoen civil society organisaties is symbolisch belangrijk, want de CPC, de grootste partij ter wereld, heeft zelf 3 miljoen basiscellen. De civil society zou dus in zekere zin al evenveel mensen kunnen mobiliseren als de Partij.

Om de civil society aan te moedigen wordt er nu geëxperimenteerd met de registratie van organisaties zonder de vereiste officiële sponsor. In het nieuwe vijfjarenplan duikt de term civil society voor het eerst op. De ontwikkeling ervan wordt als positief ervaren binnen het kader van het ‘social management’, nog een begrip dat de laatste tijd vaker voorkomt in documenten van partij en regering. Er is zelfs sprake van om sommige openbare diensten over te dragen aan sociale organisaties: de overheid zou overwegen afdelingen van de sociale zekerheid, het lokaal bestuur, de openbare ordehandhaving aan derden over te dragen.

De civil society waar Yu keping over sprak is er een ‘met Chinese karakteristieken’. Het meest in het oog springende is dat veel van de belangrijkste ‘onafhankelijke’ organisaties geleid worden door de regering. Het is in veel gevallen de regering die ‘onafhankelijke’ organisaties stimuleert, opzet en dan hoopt dat ze stilaan hun eigen weg zullen opgaan, wat ook gebeurt. Om de regeringsinvloed tegen te gaan is er sinds 1998 een richtlijn die regeringskaders verbiedt organisaties van de civil society te leiden; zelfs gepensioneerde kaderleden worden aangespoord dat niet te doen. Yu Keping vindt dat de partij niet meer alles moet controleren zoals vroeger. Het is positief dat de burgers in eigen organisaties onafhankelijk van de partij ook een zekere macht verwerven. Een regering die goed werkt en het volk achter zich heeft moet geen schrik hebben dat de civiele organisaties zich tegen hen gaan keren. Hij dacht niet dat er vanuit de civil society een oppositiepartij of beweging zou ontstaan.

Yu Keping besloot dat de verdere uitbouw van de civil society samenhangt met de politieke en economische hervormingen. De uiteenzetting was een grotendeels technische bespreking van hoe de civil society zou kunnen of moeten werken, zonder de vraag te stellen binnen welk maatschappijsysteem dat gebeurt. Tijdens het vragenuurtje ontweek Yu zelfs een vraag over verschillen tussen Taiwan en het vasteland: ze zijn beiden in ontwikkeling en kunnen van mekaar leren. Eén keer had hij het over ‘specifieke belangen’ maar klassenbelangen en klassentegenstellingen zijn in de ontwikkelde civil society zoals hij die ziet blijkbaar niet aan de orde. In het Westen zien ze de ontwikkeling van de ‘civil society’ gewoonlijk als de belangrijkste mogelijke doodgraver van het Chinese socialisme.  Het was opvallend dat Yu Keping in zijn hele discours geen enkele keer het woord ‘socialisme ‘ gebruikte.

Guangdong-secretaris Wang Yang

Chongqing-secretaris Bo Xilai

Meestal concurreren steden onderling inzake productie-groeicijfers of hoe nijverheden naar hun gebied te lokken met gunstige voorwaarden. De laatste stad die deze klassieke benadering volhoudt is Shanghai dat experten een “financiële voorspoed-index” laat berekenen aan de hand van zes variabelen en deelfacetten inzake financies.  Partijsecretaris Wang Yang uit de rijke provincie Guangdong wil daarentegen dat zijn administratie een “geluks-index” laat opstellen die meet hoe gelukkig zijn inwoners zijn. Het is de provinciale “Ontwikkelings-en Hervormingscommissie” die het meetsysteem moest gaan uitdokteren: naar verluidt zou het gebaseerd zijn op 17 hoofdindexen en 84 bijkomende maatstaven, allen verband houdend met sociale zaken. Drie van de 10 hoofdindexen zouden een groter gewicht krijgen, namelijk werk & inkomen, sociale zekerheid, verbruik & huisvesting. Onder de bijkomende maatstaven is het inkomen per hoofd in stad en platteland het belangrijkst. Volgens vice-goeverneur Zhu Xiaodan die het systeem verder uitwerkt, zal het klaar zijn in juli en wordt het de maatstaf waarmee de komende vijf jaar locale politici zullen worden beoordeeld.  Het is overigens de eerste keer dat zo’n systeem in China wordt uitgetest. Aangenomen wordt dat het initiatief kadert in het streven van Wang Yang om volgend jaar hoog te scoren: hij zou willen opgenomen worden in het hoogste beslissingsorgaan, namelijk het staand comitée van het Politbureau. Op deze weg zal hij echter  Bo Xilai ontmoeten die zich ook niet onbetuigd laat.

Chongqing

Reguliere zangstonden

We hadden het reeds over zijn succesvolle strijd tegen de maffia in zijn gebied. Bo Xilai heeft echter nog meer pijlen op zijn boog. Hij wil vooreerst dat het twaalfde vijfjarenplan de ongelijkheid vermindert: de komende vijf jaren moet de GINI-coëfficiënt teruggedrongen worden van 0,42 tot 0,35. Ten tweede is hij er in navolging van Mao voorstander van om 750.000 studenten minstens vier maanden te laten doorbrengen op een basiseenheid (ofwel bij boeren, in staatsonderneming of als dorpsambtenaar). Deze maanden zullen door Chongqing vergoed worden met een minimuminkomen, maar de “stage” is niet verplicht. Een ander opgemerkt initiatief van Bo is het bannen van reclame en soaps tijdens de prime-time op televisie en de vervanging met programma’s die de “rode cultuur” uitstralen zoals documentaires over het Yenan tijdperk en de lange mars. Het bestuur betaalt het reclameverlies van de tv-stations terug. Bo Xilai  heeft tenslotte ook tienduizenden uitgenodigd om regelmatig terug de oude revolutionaire gezangen aan te heffen in parken en op massabijeenkomsten. 15000 DVDs werden verspreid via scholen en TV’s geïnstalleerd in campussen en scholen. Feit is dat vice-president Xi Jinxing reeds zijn steun heeft uitgesproken voor Bo’s revolutionair initiatief. Xi is net zoals Bo Xilai, die de zoon is van Bo Yibo, een zoon van een voormalig vice-premier. Deze zonen van voormalige hoge kaders worden vaak “de princelings” geheten.  Het volgend partijcongres waar de discussies onder andere zullen gaan over promoties, grijpt plaats volgend jaar tijdens de herfst.

Bronnen: China Daily, SCMP

Het  Volksdagblad voorspelt dat China er dit jaar zal in slagen de inflatie onder de 4% te brengen. Het aanbod aan industriële producten overtreft momenteel de vraag, de overheid beschikt over grote voorraden voedselgranen en  veel buitenlandse deviezen; dat moet allemaal helpen om het doel te bereiken. Toch bedroeg de inflatie in februari nog altijd bijna vijf procent en experten verwachten de eerste maanden nog een mogelijke verslechtering. Een negatief aspect is de ingevoerde inflatie door de internationale prijsstijgingen. Olie- en grondstoffenprijzen stijgen en zullen de prijs van afgewerkte producten mee opstuwen, en  Japan zal veel moeten investeren in de wederopbouw.

Maatregelen zoals de reeds ingevoerde beperkingen  van het bankkrediet, en de verhogingen van de interestvoet moeten ook de inflatie afremmen, maar dat moet zeer voorzichtig gebeuren: minder kredietverlening kan zowel de verbruikers als de investeerders afschrikken en de economische groei lamleggen. Dit is bijzonder delikaat in de vastgoedsector waar spekulanten dure woningen kopen terwijl er voor de doorsnee Chinees te weinig sociale woningen zijn. 

Shanghai zal de maximumstijging van de prijzen voor nieuwe woningen dit jaar beperken tot de economische groei en de gemiddelde stijging van het inkomen. Daar plakt geen cijfer op maar het wordt minstens 10%.  Nog 42 andere grote steden kwamen met soortgelijke maatregelen af nadat ze opdracht kregen tegen einde maart de woningprijzen te stabiliseren.  Xi’an gaat maximum 15% prijsstijging toelaten, Lanzhou 9%, Shenyang 12% enz. 90% van de steden kwamen nog niet over de brug met een objectief.  Beijing is de enige grote stad die beloofde de woningprijzen minder te laten stijgen dan de economische groei. Dit alles gaat in tegen de algmene verwachting dat steden op instructie van de centrale regering een prijzenstop zouden doorvoeren of zelfs een gedwongen prijsverlaging. Wat nu gebeurt is een verholen rebellie van de steden- die voor hun budgetten afhangen van dure grondverkopen- tegen de politiek van de centrale regering. Steden kunnen altijd argumenteren dat er zoveel geld in omloop is dat ze de prijsstijgingen toch niet kunnen tegenhouden. Het Ministerie van huisvesting heeft de steden al gevraagd hun huiswerk over te doen. En verder valt de centrale overheid terug op de andere luiken van haar plan: minder krediet en vooral de markt ondergraven door de locale besturen te dwingen meer sociale woningen te bouwen.

Nog in het kader van inflatiebestrijding  heeft de regering de maximumprijzen voor 1265  antibiotica en medicijnen tegen hart- en vaatziekten gemiddeld met 21% verminderd. Dit moet de gewone Chinees 10 miljard yuan  per jaar opbrengen. De Federatie van Farmaceutische Nijverheid is niet gelukkig met de maatregel die vooral de kleinere Chinese fabrikanten van geneesmiddelen zou treffen  terwijl multinationals kunnen wachten tot de bui overwaait.

Inflatie blijft een zeer gevoelig punt bij het publiek. Zo was er vlak voor het vorige weekend in Shanghai een plotse opstoot van hamsterkoorts toen er geruchten gingen dat de prijzen van zeep en schoonmaakproducten zouden stijgen. Binnen 24 uur warden de voorraden van alle grote supermarkten echter aangevuld en ging de koorst liggen.

Zoek de betoger(s) of de politie

Inflatie, in het bijzonder van voedselprijzen ( graanprijzen plus 15% in één jaar, fruitprijzen plus 35%) , onbetaalbare woningen en niet uit te roeien corruptie zorgen voor toenemende sociale spanningen. De nog steeds toenemende inkomensongelijkheid moet afgeremd en verminderd worden. Premier Wen erkende dat woordelijk tijdens zijn toespraak voor het Nationale Volkscongres, en voor het eerst met een dergelijke nadruk. De toestand is complex, de ontwikkeling onevenwichtig en niet duurzaam; het volgende vijfjarenplan moet focussen op de kwaliteit van de groei, niet zozeer op de snelheid, aldus Wen.  

Inflatie, woningprijzen en corruptie aanpakken zijn prioriteiten voor 2011. Maar de nadruk van het 12de vijfjarenplan ligt op het vernauwen van de kloof tussen rijk en arm; het bevat een opvallend actieplan in 10 punten ‘ter verbetering van het levensniveau van het volk’: meer en betere tewerkstelling, ook voor interne migranten; hogere lonen: betere en veralgemeende pensioenen en ziekteverzekering plus het invoeren van een sociale zekerheidskaart die overal in het land rechten geeft: hogere leeflonen in de stad en minder armoede op het platteland; minder belasting voor de middenklasse; meer sociale woningen;en meer winsten van staatsbedrijven gebruiken voor sociale subsidies.

Stephen Roach, prof van Yale universiteit en voorzitter van Morgan Stanley Asia maakte vóór het Volkscongres al een analyse in dezelfde zin.  Het vijfjarenplan heeft als voornaamste objectief het Chinese economischg model te herstructureren van exportgebaseerd naar lokale consumptie gericht.  Men moet arbeidsintensieve sectoren gaan uitbouwen, zoals groot- en kleinhandel, vervoer, gezondheidszorg, toerisme. Diensten kunnen meer arbeidskrachten tewerkstellen met tragere groei, en in een groener model.De lonen moeten omhoog. In het bijzonder die op het platteland die gemiddeld maar 30% van de stad bedragen. Het hukou systeem moet versoepeld worden zodat de interne migratie van stad naar platteland (15-20 miljoen per jaar) vlotter kan verlopen. De derde component is de versnelde uitbouw van de sociale zekerheid. Plannen daarvoor bestaan wel doch de budgetten  moeten verhoogd worden.

De Gini-coefficient van ongelijkheid, waarvan algemeen wordt aangenomen dat 0.40 het alarmniveau is voor sociale onrust, wordt geschat op 0.48. De kloof vernauwen tussen rijk en arm is dringend maar wellicht is niet iedereen in het Nationale Volkscongres daar evenzeer van overtuigd. Zo berekende het Hurun Report, dat zich specialiseert in het catalogeren van rijke Chinezen, dat bij de 3000 afgevaardigden voor het Volkscongres 70 yuan-miljardairs zitten, met een gezamenlijk vermogen van bijna 500 miljard yuan.  Onder hen de huidige rijkste man van China, de eigenaar van de drankengigant Wahaha. (vermogen 12 miljard dollar) Hun aanwezigheid is het gevolg van de beslissing van de Communistische Partij van China in 2002 om voortaan privé-ondernemers tot de Partij toe te laten en hen zo de politieke stem te geven die ze anders wellicht in de oppositie zouden zoeken. De man van Wahaha verklaarde in een interview op 1 maart dat hogere belastingen ( de nieuwe vastgoedtaks)  en uitgebreide programmas voor maatschappelijk welzijn de energie van de privé-ondernemers kunnen ondermijnen. Dat zijn precies twee punten die premier Wen als prioriteit naar voor schuift. De discussie in het Volkscongres wordt misschien niet  kleurloos.

Toegenomen sociale tegenstellingen betekenen  niet dat de bevolking het vertrouwen in de regering kwijt is en klaar staat om op straat te komen. Blijkbaar tot spijt van  buitenlandse journalisten die maar al te graag een Chinese jasmijnrevolutie zouden verslaan. Reeds drie opeenvolgende weken verscheen er op Boxun, een site van dissidenten in het buitenland, een oproep om in het weekend te betogen in 13 grote steden. De opkomst was quasi nul, de eerste week een handvol dissidenten  in Beijing en Shanghai, veel nieuwsgierigen waaronder een ‘toevallig voorbijlopende’ Amerikaanse ambassadeur, horden buitenlandse journalisten en veel politie.  De toon in de media was gezet: de Chinezen willen wel betogen maar durven niet omwille van de repressie.De tweede en derde week werd het ordewoord gewijzigd: men zou geen slogans meer roepen maar gaan eten bij MacDonalds of glimlachend voorbijlopen in de drukke wandelstraat Wangfujin; zodat niemand kon zeggen of er nu al dan niet betogers opgekomen waren.  Bij gebrek aan echte gebeurtenis om te verslaan maakten de journalisten tenslotte zelf het nieuws; op 6 maart werden er vijftien na waarschuwingen door de politie verwijderd van de plaats van bijeenkomst. Geen revolutie maar toch een incident met wereldwijde nieuwswaarde. Onze eigen Radio Eén bakte het zaterdag in de Ochtend wel erg bruin: ze hadden het leukweg over de ‘opstand’ in China; gelukkig was er Tom Vandeweghe om tenminste dat recht te zetten.

Bronnen: Xinhua; Asiatimes, Wikipedia