China’s IT-nijverheid heeft hoe dan ook een merkwaardige vlucht genomen. Van 2004 tot 2010 groeide de sector van 2700 miljard yuan tot 7800 miljard wat jaarlijks 19 % meer is. Het inkomen uit software groeide zelfs tien keer op 10 jaar tot 1300 miljard en maakt daarmee 18 % uit van China’s totaal IT-zakencijfer. China is zoals bekend de topproducent van hardware. Al in 2009 nam China’s aandeel bij Gsm’s, PCs en Tv’s 50%, 60% en 48 % in van de globale wereldproductie. Het jaar nadien produceerde China 998 miljoen Gsm’s, 118 miljoen Tv’s en 246 miljoen PCs: een groei met respectievelijk 61%, 19% en 35%. De nijverheid evolueert echter geleidelijk van producten onderaan de technische ladder tot zowel ‘downstream’- als ‘upstream’-producten. Bijvoorbeeld zijn bepaalde LCD-lijnen al van de 8,5 –ste generatie.  Lenovo, China Mobile en Huawei zijn sterke spelers op het globale vlak. Lenovo heeft 5 jaar op rij de PC-verkoop met de grootste groei. China Mobile is de grootste en sterkste mobiele operator met het grootste aantal gebruikers. Huawei is de tweede verkoper van telecomapparatuur die aanwezig is in meer dan 140 landen. In volgende sectoren is de groei opmerkelijkst.

IT

In 2010 bedroeg het totale inkomen van de IT-ondernemingen 6350 miljard yuan (een kwart meer) met 282 miljard winst. Elektronische onderdelen zijn een grote groeisector met 30 % groei. Vooral de groei in fotovoltaïsche tuigen was groot tijdens het eerste semester van 2010 en ettelijke Lcd-lijnen zijn in aanbouw. De Pc-productie handhaafde sterke groei in 2010 met 1900 miljard yuan inkomen. Bij de pc terminals vervaardigt China 60 % en bij de monitoren 75%. Er vormen zich regionale clusters in Jiangsu, Shanghai en Guangdong. Deze staan in voor 90% van China’s productie.  Op het vlak van O&O staat het land tweede in de wereld in Peta flop supercomputers. Bij PCs staat Lenovo tweede wereldwijd met meer dan 10 % van de wereldmarkt.

Betreffende consumentenelektronica was er een standvastige groei van 18,9 % met een inkomen van 448 miljard yuan. De Tv-productie bedroeg met 100 miljoen de grootste in de wereld. Vlakscherm-tv’s maken nu drie vierden uit van de totale productie en Led-Tv’s 20 %. De nog aan de gang zijnde consolidering in de sector levert enkele merken op als Changhong, Haier, Hisense, Skyworth en TCL. Overigens groeien daarbij netwerkoperaties, terminals en inhoudelijke diensten naar elkaar toe.

Software kende een explosieve groei, vooral in de outsourcing. Het inkomen in 2010 overtrof de 300 miljard yuan, of maal 22 tegenover 2000. Dit betekent een jaarlijkse vooruitgang van 36 %. Daarmee groeide China’s globaal marktaandeel van 5 % tot 15 %  De vraag voor diensten versnelt duidelijk. In 2010 steeg het inkomen uit IT-consulting en diensten tot respectievelijk 123 miljard en 217 miljard: dit inkomen maakt een kwart uit van de software in het geheel. De software is in een bloeiperiode terecht gekomen en daarbij is Neusoft de grootste IT-en dienstenprovider met meer dan 18.000 personeelsleden in 40 steden. Volgens Insider Monkey haalt China softwaresector de Indische collega’s in. Merkwaardig is de sfeer in software-stad Dalian zelf minder euforisch.

Telecom

De telecomnijverheid kwam pas goed op gang na het toekennen van de 3g-licenties in 2009. Investering in telecomuitrusting bereikte 50 miljard

Tablet Huawei

in 2009, drie maal meer dan in 2005. Het jaar nadien werden eventjes 998 miljoen Gsm’s vervaardigd en steeg het aantal 3G-ers met 60% om daarmee een vijfde van de smartphones te uit te maken. Huawei en ZTE zijn van hun kant succesvol aanwezig in high-end markten. In de sector steeg het totaal inkomen in 2010 tot 3000 miljard yuan. Het aantal telefoongebruikers bereikte 1,15 miljard, waarvan drie vierden Gsm’s. Met 457 miljoen internetters in 2010 had China al de grootste internetgemeenschap.

Ook in de telecomsector steeg het inkomen uit diensten met toegevoegde waarde van 108 miljard in 2006 tot 217 miljard in 2010. Shanghai heeft het grootste lokaal IPTV-netwerk met een miljoen abonnees, terwijl China  er in totaal 11 miljoen telt. Na de toekenning van de 3G-licenties in 2009, stegen ook de investeringen. Terwijl deze in 2006 221 miljard bedroegen, liep dit bedrag in 2010 al op tot 319 miljard. De volgende 5 jaren zal China 1500 miljard investeren in telecominfrastructuur. Overigens is het in dit verband goed bezig met veel belovende sectoren als Internet of Things waarvan de markt tussen 2011 en 2015 zou stijgen van 25 tot 500 miljard en het cloud computing, dat tussen 2010 en 2013 goed zou zijn voor een zakencijfer van 1100 miljard.

Veel werd geïnvesteerd in mobiel Internet. Dit was gedurende het derde kwartaal van 2010 goed voor 10,8 miljard. De komende 5 jaren zal 1000 miljard worden geïnvesteerd in 3G en 4G. In april 2011 bereikte het aantal mobiele internetgebruikers meer dan 300 miljoen of 66 % van de internetters. Dit aantal zou de komende jaren telkens met 20 % groeien om 800 miljoen te bereiken in 2015. Bij het mobiele internet staan diensten in voor 43 % van het inkomen, e-commerce voor 34 % en publiciteit voor 10 %, aldus nog SERI

Bron: Seri Quarterly

De eerste die door zelfverbranding om het leven kwam was een monnik – een twintiger – van het Sirti klooster in de prefectuur Aba (Ngaba) in Noordwest-Sichuan. Dit gebeurde einde februari 2009. Tussen maart 2011 en nu januari 2012 kwamen er nog zestien zelfverbrandingen, waarvan de Tibetaanse oppositie in het buitenland denkt dat er minstens 10 zijn, die het niet overleefden, een triest en verschrikkelijk palmares. Opvallend is ook de jeugdige leeftijd van de meeste ‘zelfverbranders’: tien van de zeventien waren jonger dan twintig of net twintig. 

De pers in China maakt gewag van de gebeurtenissen, keurt ze scherp af en geeft geen details. Detailinformatie over de namen van de monniken, de plaats en de datum waar het gebeurde en de omstandigheden wordt voornamelijk verspreid door ICT [1].

De gebieden waar de zelfverbrandingen plaatsvonden zijn sinds april 2011 overigens afgegrendeld voor de Westerse pers. 

ICT schrijft dat elke monnik of non, die zich opofferde, slagzinnen riep voor een “vrij Tibet”en voor de terugkeer van de dalai lama.

“Radio Free Asia reported that before he set himself ablaze, he climbed a local hill to burn incense and pray before distributing leaflets saying he would act “not for his personal glory but for Tibet and the happiness of Tibetans.” 

“According to Tibetan exiles who spoke to a witness of the protest, before he was stopped by police Phuntsog shouted slogans including ‘May His Holiness the Dalai Lama live for 10,000 years!’” 

ICT meldt ook vergezellend volksprotest, maar slechts bij enkele gevallen. Daarbij zouden  enkele doden gevallen zijn door het politieoptreden. Het Chinese persagentschap vermeldt er één. 

Opvallend is dat van de zeventien zelfverbrandingen er twaalf gebeurden in dezelfde regio: in de autonome gemengde prefectuur Aba van Tibetanen en Qiang[2]. Van die twaalf zijn er tien afkomstig van één bepaald klooster: Kirti. Daarnaast zijn er drie zelfverbrandingen gemeld in de prefectuur Garze, ook in West-Sichuan, één in het zuiden van de provincie Qinghai en één in Tibet zelf, in de oostelijke stad Chamdo. Deze vier streken zijn min of meer aanpalend aan elkaar, het gaat globaal om een gebied grenzend aan het noordoosten van het huidige Tibet en het is een deel van de historische gebieden ‘Amdo’ en ‘Kham’.[3]   

De regio Aba is driemaal groter dan België en er leven 1 miljoen mensen, voor 72% Tibetanen en Qiang. Er zijn 42 kloosters, samen goed voor een paar tienduizenden religieuzen[4]. Aba is een regio buiten het huidige Tibet en bevindt zich, in de provincie Sichuan, die al tijdens de Manchu dynastie in China als afzonderlijke provincie bestond (18^e eeuw). Gedurende de laatste twee eeuwen was er een zekere migratie van Han Chinezen naar West-Sichuan, maar de Han bleven duidelijk in de minderheid.[5] 

ICT geeft een eventueel etnisch-numeriek bevolkingsprobleem niet aan als mogelijke oorzaak voor de wanhopige daden in Aba, wel een bestuursprobleem: de “afwezigheid van religieuze en politieke vrijheid”. 

De overheid in de regio Aba is Tibetaans, de politie evenzeer[6]. Van een directe etnische tegenstelling tussen de bevolking en het lokale bestuurs- of repressieapparaat kan men dan moeilijk spreken. Natuurlijk is er een nationale politiek in China tegenover de Tibetaanse bevolking. Een kort historisch overzicht kan enig licht werpen op het feit waarom dit tragisch protest geconcentreerd is in de regio Aba. 

Toen China na de revolutie van 1949 zijn territoriale aanspraken op Tibet herbevestigde[7] door het Rode Leger in 1951 naar Lhasa te sturen beloofde de Chinese nationale regering om de landadel in Tibet ongemoeid te laten en geen landhervorming door te voeren zonder hun instemming. De belofte gold voor het Tibet van toen[8], wat overeenkomt met het huidige Tibet, maar niet voor de gebieden in Sichuan waar ook Tibetanen wonen, bv in de regio Aba. Daar werd de landhervorming wel doorgevoerd. Daartegen is lokaal verzet gekomen, dat zich vanaf 1956 via de VS kon bewapenen en een guerrilla starten. West-Sichuan werd de thuisbasis van het gewapend verzet tegen het Chinese bewind, waarbij de kloosters een eminente rol vervulden.[9] In 1959 bereikte de opstand Lhasa, maar werd er neergeslagen. Dit leidde tot de vlucht van de dalai lama naar Indië, met in zijn spoor heel wat Tibetanen van West-Sichuan. De toenmalige abt van het hierboven vermelde Kirti klooster in Aba was één van de uitwijkelingen en bevindt zich nog steeds in het Indische Dharamsala, de huidige thuisbasis van de dalai lama. Net zoals de dalai lama zegt de ex-abt van Kirti dat zelfverbranding eigenlijk niet strookt met de boeddhistische leer, maar dat hij begrijpt dat de extreme repressie een aantal monniken tot die daad drijft.

De ‘eerste minister’ van de dalai lama, Lobsang Sangey, heeft ongeveer dezelfde bewoordingen in een interview met ‘Libération’ (29/11/2011):

“Ik roep niet op tot gewelddadig verzet of zelfverbranding want elk protest leidt tot arrestatie en foltering door de Chinese overheid. Ik begrijp hun motivatie ter verdediging van het Tibetaanse volk. Ik groet de moed van diegenen die bereid zijn hun leven te offeren voor deze strijd, maar hun daad is pijnlijk en triestig.”

“Het theologisch debat over zelfdoding bestaat, maar moet niet interfereren met wat nu gebeurt. Het is de Chinese overheid die door haar repressie mensen dwingt om zich op te offeren.”

De omgeving van de dalai lama ‘begrijpt de moed’ van de monniken die zich opofferen en keurt theologisch niet scherp af, terwijl tal van abten van andere kloosters in Aba dat wel deden in de pers in China. Dit terwijl ICT recent meldde dat er in Aba pamfletten circuleren, die oproepen tot zelfverbranding tijdens het komende Tibetaans Nieuwjaarsfeest op 22 februari.

Terug naar de geschiedenis.

Gedurende de jaren 1980, na de Culturele Revolutie, kwam er een periode van openheid en tolerantie vanwege de overheid in Tibet en aangrenzende gebieden. In Tibet zelf bleef de controle op de kloosters enigszins gehandhaafd, vanwege het strategisch belang van Tibet voor China en vanwege het feit dat de problematiek geïnternationaliseerd was. Maar in de randgebieden werd de betutteling vrij los, tot onbestaande. Er was weinig regelgeving voor de Tibetaanse kloosters in Sichuan, Qinghai of Gansu. Neem bv het fenomeen ‘kindmonniken’, dat vond je niet meer in Tibet zelf, wel volop in de randgebieden. Buitenlands bezoek was open zonder beperkingen, daar waar voor Tibet zelf een speciale permit en een bekende reisroute nodig bleef. Dit bracht ook een toename van de contacten mee tussen de Tibetaanse gemeenschap in Indië en die van hun thuisland: vooral West-Sichuan. Dat is nu nog min of meer zo. Ook in de richting van Tibet naar Indië. Volgens ICT reisden (legaal) 8000 Tibetanen in januari 2012 naar Indië om er Kalachakra-initiaties van de dalai lama bij te wonen. Men kan niet zeggen dat de Tibetaanse gebieden ‘hermetisch’ afgesloten zijn. ICT zelf, dikwijls via de Tibetaanse gemeenschap in Indië, beroept zich op plaatselijke informanten. En dat zal ook wel zo zijn. China schippert tussen openheid, controle en repressie. 

Wat de repressie betreft, essentieel is die gericht tegen het ‘separatisme’. Politieke uitingen van nationalisme en steun aan de dalai lama worden onderdrukt, of die nu van kloosters of van leken komen. Twee ‘medeplichtigen’(“aanmoedigen, assisteren”) van de eerste zelfverbranding in 2009 werden tot zware gevangenisstraffen veroordeeld. Tijdens betogingen in de marge van de zelfverbrandingen worden ook mensen voorgeleid. Het spanningsveld is er.

 Sinds 1994, na de zitting van de vierde conferentie over Tibet in Beijing, zijn er opnieuw beperkende maatregelen voor de kloosters. De monniken moeten geregistreerd zijn, er is een onderhandelde norm voor het aantal monniken per klooster, geen kinderen meer, in de kloosters moet er onderwijs zijn over de wetgeving. Het is waar dat sommige kloosters in Sichuan explosief groeiden tijdens de jaren 1980. De lokale Tibetaanse overheid zei dan: “wie zal dat betalen qua sociale zekerheid?”.

 Een studie van twee Amerikaanse vorsers (Enze Han & Christopher Paik) onderzocht de relatie tussen het aantal religieuzen en het aantal incidenten per streek. Hun studie ging over de lente van 2008, toen in Lhasa zich het gekende oproer voordeed. Dit sloeg over naar de periferie, onder meer naar Aba. District per district vergelijken zij het aantal protestacties met het aantal monniken dat er woont. Hun conclusie is radicaal: de kloosters zijn “kernen van politieke onenigheid en nationalisme”.   

In verband met het theologisch boeddhistisch debat over zelfverbranding is er nog een element het vermelden waard. In het Tibetaanse pantheon zijn er godheden, die het ‘kwade met vuur bekampen’. De godheid Mahakala trekt, omgeven door een vlammenzee, ten strijde tegen het kwade. In zijn memoires schrijft de dalai lama dat het zijn favoriete meditatie-godheid is. In alle tempels in de Tibetaanse gebieden in China zijn er afbeeldingen van Mahakala te zien. De monniken zijn ermee vertrouwd. Het ‘kwade’ wordt gemakkelijk de communistische partij in Tibet en aanpalende gebieden. Daar kan China door verplichte ‘patriottische opvoeding’ in de kloosters proberen een dam tegen op te bouwen, maar een zeker religieus fanatisme gekoppeld aan nationalistische eisen is een moeilijk te counteren fenomeen. De verplichte leergang over ‘wettelijkheid’ wordt als beperking van de religieuze vrijheid ervaren en/of als dusdanig aangeklaagd door de nationalisten in het buitenland. 

De kloosters waren centra van Tibetaans nationalisme en zijn dat nog. Bovendien hebben zij een groot religieus aanzien bij de bevolking. De invloed vanuit het buitenland, vanuit de Tibetaanse uitwijkelingen in Indië en vanwege de wereldwijde steungroepen voor een quasi onafhankelijkheid van ‘Groot Tibet’, verhoogt de spanning ter plaatse. 

De Tibetaanse gebieden in China waren gedurende de volledige 20^e eeuw een internationaal strijdperk[10] en lijken dat nog een tijd te blijven. De Westerse mogendheden en media zijn daarbij betrokken. De Tibetaanse diaspora evengoed, met op kop de omgeving van de dalai lama. China wil hoofdzakelijk zijn territoriale integriteit bewaren, alles vertrekt daarvan. De middelen, die China inzet om multicultureel te blijven, zijn wellicht niet altijd de beste en irriteren een deel van de bevolking.  

 [1] International Campaign for Tibet, een wereldwijde ONG met basis in Washington en gul gesubsidieerd door de VS-overheid en door enkele invloedrijke “Foundations” in de VS. ‘Radio Free Asia’ en een groot deel van de Europese pers neemt die informatie over.

[2] een volk uit het noorden van het hoogplateau dat door het Tibetaanse rijk van de 8^e eeuw verdreven werd naar lagere gebieden in Sichuan)

[3] Behoorden tot het ‘Groot Tibetaanse Rijk’ van de 8^e-9^e eeuw, maar werden nadien niet meer door Lhasa bestuurd.

[4] Mathew Kapstein, een befaamde tibetoloog, schat het aantal Tibetaanse religieuzen op meer dan 100.000 (2004, p230). 

[5] Zowel reizende antropologen in het begin van de 20^e eeuw als sociologen in het begin van de 21^e eeuw stelden dit vast.

[6] Zelfs merkbaar op de foto’s van de zelfverbrandingen die op het net gepost werden.

[7] Dat Tibet een deel van China was werd door alle grote mogendheden van toen (inclusief het pas onafhankelijke Indië) onderschreven.

[8] Waar de dalai lama over heerste.

[9] Zie « Buddha’s Warriors », Mikel Dunham, Tarcher-Penguin Books, 2004.

[10] Zie de gedetailleerde werken van Melvyn Goldstein, op basis van de geschriften van het Engelse en het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken en op basis van de correspondentie van Lhasa in die tijd, voor de periode 1913-1956.

Dengs ideologisch testament uit 1992 kwam niet uit de lucht te vallen. Deng Xiaoping was diegene onder de Chinese topleiders die al meer dan 10 jaar deze doorbraak voorbereidde. Op 26/11/79 zei Deng al aan de vice-president van de Encyclopedia Britannica:

“Het is niet accuraat te zeggen dat de markteconomie beperkt is tot de kapitalistische markteconomie. Een markteconomie bestond al in de tijd van het feodalisme. Socialisten kunnen ook een markteconomie opzetten. Wij beklemtonen de planeconomie, maar we integreren ze met een markteconomie, een socialistische markteconomie. Zeker zullen bepaalde methoden dezelfde zijn als in het kapitalisme, maar er zullen ook verschillen zijn. ”

Dit gesprek werd niet gepubliceerd, want de markteconomie was nog taboe. Toen werd nog geloofd dat een wareneconomie enkel in het kapitalisme plaats vond. Na wat zigzaggen tussen orthodoxie en hervormingen is het in oktober 1984 terug de beurt om de hervormingen en opendeurpolitiek aan te zwengelen. Op het partijplenum repliceert Deng op zijn kameraden die wijzen op de gevaren hiervan:

” Sommige kameraden zijn altijd bang dat indien we ons openen, ongewenste zaken in China zullen binnenkomen. Bovenal zijn ze bang dat China kapitalistisch zou worden. (..) Dit zal echter geen effect op het socialisme hebben. Geen effect. Vanzelfsprekend zullen sommige negatieve elementen binnenkomen, en we moeten er op letten. Als we ons isoleren en de deur dicht doen is het onmogelijk het niveau van de ontwikkelde landen in te halen op 50 jaar tijd. Zelfs als ons land even open blijft als nu zal er geen nieuwe burgerij opkomen omdat de productiemiddelen in gemeenschapshanden zijn.”

Op 23 oktober 85 heeft hij een gesprek met hoofdredacteur van Time Henry Grunwald. Daarin poneert hij

“dat er geen fundamentele tegenstelling is tussen socialisme en een markteconomie. (..)De juiste benadering is een planeconomie te combineren met een met een markteconomie. Is dit tegen de principes van het socialisme? Neen, omdat we tijdens de hervormingen 2 zaken zullen verzekeren: het eerste is dat gemeenschapseigendom altijd dominant blijft en het andere is dat we door de economisch te ontwikkelen, we gemeenschappelijke voorspoed nastreven, waarbij polarisatie vermeden wordt(..) Zolang de publieke sector een predominante rol speelt, kan polarisatie vermeden.”

Deng met dochter in Shenzhen

Op 9 juni 89 onmiddellijk na de Tienanmen-incidenten bevestigt Deng “dat de politiek van open deur en hervormingen juist zijn, hoewel er negatieve invloeden kwamen van het westen, die we nooit onderschat hebben” Vervolgens:

“Moeten we voortdoen om economische planning te combineren met regularisatie door marktkrachten. Dit mag nooit veranderd. In ons praktisch werk tijdens de periode van heraanpassing hebben we meer planning, terwijl onder andere omstandigheden we meer marktregulatie hebben en meer flexibiliteit. De combinatie van markt en planning zal blijven duren.”

Op 24/12/90 stelt hij: ”We moeten theoretisch verstaan dat het verschil tussen kapitalisme en socialisme niet  markteconomie of planeconomie is. Socialisme kent regulatie door marktkrachten en kapitalisme heeft controle door planning. (..)Zowel een planeconomie als een markteconomie zijn beiden noodzakelijk. Indien we geen markteconomie hadden, zouden we geen toegang hebben tot informatie van andere landen en zouden we achterop geraken.“

Tijdens zijn tocht naar het zuiden in januari 92 levert hij zijn ideologisch testament af waarin hij eigenlijk enkel herhaalt dat “De proportie van planning tot marktkrachten niet het essentiële verschil is tussen socialisme en kapitalisme. Onder het kapitalisme is er planning en er zijn markten onder het socialisme ook. Planning en marktkrachten zijn beiden middelen om de economische activiteit te controleren. De essentie van het socialisme is bevrijding en ontwikkeling van de productieve krachten, eliminatie van uitbuiting en polarisatie en het uiteindelijk bereiken van voorspoed voor allen. Hij voegt er aan toe “ Indien we de burgerlijke liberalisering niet in de kiem smoren, kunnen we problemen verwachten”. Waarna hij verder uitweidt over de dictatuur van het proletariaat en de noodzaak van het consolideren van de volksdemocratie.

Betekenis

De theorie van de socialistische markteconomie die impliceert dat socialisme kan draaien op basis van een marktsysteem, was een feit. Dit betekent echter niet dat de planning wordt afgeschaft. Het houdt wel in dat de planning meer via onrechtstreekse economische hefbomen als bijvoorbeeld rente- en belastingenvoeten, investeringsstimuli e.d. verloopt dan via rechtstreeks administratieve bevelen. De planning verandert dan wel naar een meer onrechtstreekse macrocontrole, wat geenszins een afzwakking van het socialisme of een groter liberalisme impliceert. Daarbij blijft gemeenschapseigendom dominant.

Twintig jaar later wordt het zonneklaar dat Dengs politiek de juiste was . Deze bezorgt niet enkel China iedere dag meer aanzien, maar vooral de Chinese bevolking meer inkomen en welvaart. China ontsnapte eerst aan de Aziatische crisis in 1998, de financiële crisis een tiental jaren later en niettegenstaande de huidige crisis in het westen, wordt voor volgend jaar opnieuw een groei van boven de 9 % voorspeld. De kapitalistische landen daarentegen sukkelen met een groei tussen 0 en 2 %. Europa maakt zelfs China het hof opdat China de EU financieel zou bijspringen bij het afbetalen van hun schulden.

Het waren tijdens de negentiger jaren hoofdzakelijk de kustgebieden die profiteerden van de hervormingspolitiek. Na 2000 werd dan eerst voor de westelijke gebieden een groot steunprogramma opgesteld en enkele jaren nadien werd dit gevolgd door een steunprogramma voor het noordoosten. De in 2002 aangetreden nieuwe leiders Hu Jintao en Wen Jiabao konden op het elan doorgaan en hebben vooral de sociale en de ecologische dimensie in hun beleid geaccentueerd. We zien dat China vooraan staat qua groene technologie, dat de gezondheidszorg helemaal opnieuw wordt georganiseerd en de sociale zekerheid in al zijn facetten verder wordt uitgebouwd, ook op het platteland.  Hoewel er in de nijverheid heel wat kmo’s meer in de privésfeer terecht kwamen, blijven de levenslijnen van de economie zoals energie, telecom en infrastructuur in overheidshanden. De hervormde staatsondernemingen vergroten hun activa en spelen hun rol van avant-garde. De praktijk is het hoofdcriterium om te weten of de theorie klopt. Het is niet omdat er schaduwzijden aan het model zitten, zoals bijvoorbeeld een te grote tegenstelling tussen rijken en armen, dat het model zou fout zijn. Iedere dag zien we echter dat China een topplaats inneemt, is het niet gewoon bij drankmarkten als bier of wijn, dan is het bij luxeproducten als goud en diamant. Welk ander land kan zeggen dat de koopkracht van de bevolking toeneemt met meer dan 7 % jaarlijks? Van mensenrechten gesproken!

Kloostermeditatie: Het kwade verdelgen door het vuur

Volgens het Chinese persagentschap Xinhua werd daarbij één persoon doodgeschoten en vielen er vier gewonden bij een actie van enkele dozijnen personen, waaronder monniken. De met messen gewapende actievoerders vielen winkels in de hoofdstraat en een politiestation aan, nadat eerder geruchten verspreid waren dat drie monniken zichzelf in brand zouden steken. Twee politievoertuigen en twee voertuigen van de brandweer  werden vernield. De Chinese overheid heeft verklaard dat de afscheidingsbeweging in het buitenland het incident wil uitbuiten door het  op te blazen.

Volgens Radio Free Asia en Tibet steungroepen in het buitenland vielen er op 23 januari minstens twee en misschien wel zes dodelijke slachtoffers bij een protestactie van honderden tot duizenden Tibetanen. Eén persoon zou geprobeerd hebben zichzelf in brand te steken. De Tibetanen zouden geprotesteerd hebben tegen de aanhouding eerder die dag van actievoerders die naar aanleiding van het Chinese Nieuwjaar pamfletten uitdeelden voor ‘Vrij Tibet’ en aankondigden dat meer zelfverbrandingen zouden volgen. Volgens Tibet steungroepen in het buitenland was er in de prefectuur Aba, die aan Luhuo grenst en waar de meeste van de recente zelfverbrandingen plaatsvonden, vorige week ook al een incident . Dit incident is niet van Chinese zijde bevestigd.  Bovendien heeft op 24 januari een nieuw incident plaatsgevonden  in Seda, een ander kanton van de prefectuur Ganzi.   14 politieagenten werden gewond bij een treffen met manifestanten die het politiebureau bestookten met benzineflessen, messen en stenen. Sommigen zouden zelfs vuurwapens gebruikt hebben, aldus de politie. Eén manifestant werd gedood en één gewond, en er waren 13 aanhoudingen. Buitenlandse Tibetgroepen spreken van minstens twee doden.

De leider van de Tibetaanse ‘regering in ballingschap’ in India, Lobsang Sangay riep de Westerse wereld op niet passief toe te kijken en tussen te komen ‘om het bloedvergieten te stoppen’.

Het incident  in Luhuo is het ernstigste sinds het voorjaar 2008 toen bij ethnische onlusten in Lhasa 32  Han en Hui slachtoffers vielen. Tegelijk  braken toen ook  al incidenten uit in Aba.Wat opvalt aan de reeks incidenten die sinds vorig jaar gebeuren is dat bijna alles in een beperkte zone in het Westen van Sichuan, buiten het eigenlijke Tibet  plaatsvindt. Men kan  niet spreken van een algemeen problem in Tibet . Maar wat is er dan wel aan de hand?

De  dalai lama heeft het over vertwijfeld verzet tegen de Chinese onderdrukking en culturele genocide. Dit argument weerstaat niet aan de toets van de werkelijkheid: de Chinese overheid doet enorme inspanningen om de gebieden met minderheden economisch vooruit te helpen en er de welstand te verhogen. Ook de Tibetaanse cultuur bloeit. Meer mensen dan ooit kunnen lezen, er is veralgemeend onderwijs in het Tibetaans, Tibetaanse kloosters en tempels werden en worden  op kosten van de overheid hersteld en onderhouden, er zijn 40.000 geestelijken die recentelijk zelfs een staatspensioen beloofd kregen, Tibetaanse culturele initiatievenworden door de overheid ondersteund, en er bestaan in China een groot aantal onderzoekscentra naar Tibetaanse cultuur en religie, inclusief tijdschriften daarover, zelfs in buitenlandse talen. ‘Chinese onderdrukking en culturele genocide’ is uit de mond van de dalai vooral codetaal voor het niet erkennen van het wereldlijke leiderschap van de dalai lama door de Chinese autoriteiten. Het is inderdaad  dat wat de monniken die zichzelf verbranden als  eis stellen.

Ook de regering van de VS schijnt de Tibet-problematiek grotendeels te herleiden tot pro of contra het gezag van de dalai lama. De Speciale Coordinator voor Tibetaanse zaken van de Verenigde Staten heeft in een verklaring de schuld bij de Chinese autoriteiten gelegd: controle op het religieuze leven, ‘vaderlandse opvoeding’ in kloosters waarbij monniken de dalai lama moeten aanklagen, toenemende bewaking van kloosters, willekeurige aanhoudingen van Tibetanen en beperkingen op of aanhoudingen van familie en kennissen van zelfmoordenaars. De coordinator dringt er bij de Chinese regering op aan vrije toegang tot de regio te verlenen aan waarnemers en om een op resultaat gerichte dialoog met de dalai lama te hernemen.  

De Chinese overheid daarentegen beweert dat de incidenten het werk zijn van een kleine groep provocateurs georganiseerd door de  afscheidingsbeweging in het buitenland.  Volgens Beijing zouden de acties uitgaan van enkele kloosters met monniken die fanatiek de dalai lama vereren.  Beijing wijst erop dat de incidenten beperkt in omvang zijn en de dalai lama  de monniken niet oproept om te stoppen met de zelfmoorden, alhoewel die tegen de boeddhistische principes ingaan. De eveneens in het buitenland verblijvende karmapa lama – getipt als mogelijk opvolger van de dalai lama als geestelijk leider van de diaspora- heeft dat wel gedaan, alsook een aantal lama’s in Tibet zelf. 

De franstalige site tibetdoc.eu ziet als mogelijke aanleiding voor de gebeurtenissen ook een locale overheid die verkeerd reageert op de bestaande spanningen en de weerbarstige lokale kloosters niet op de beste manier aanpakt.
Men kan ook opmerken dat het Westen van Sichuan met zijn Tibetaanse minderheden ook in het verleden al toneel van anti-Chinese acties geweest is. Het was in deze regio dat de opstand van de Tibetaanse adel en geestelijkheid in 1958 begon, nadat de gronden van adel en kloosters er verdeeld werden onder de boeren (in het eigenlijke Tibet was er een akkoord met de dalai lama om dat voorlopig niet te doen).
Tenslotte zijn er de traditionele ethnische spanningen in gemengde regio’s, voor de gelegenheid opgeklopt door wie er baat bij heeft. De prefectuur Aba is 2,5 maal België en telt op slechts 850.000 inwoners 52% Tibetanen, 27% Han en verder met Tibetanen verwante Qiang (18%) en moslim Hui (3%). De stad Wenchuan waar in 2008 90.000 slachtoffers vielen bij een aardbeving, en waar in heel China massal steun voor werd gegeven, ligt in Aba.  De prefectuur Garzi is vijf maal België en van de 800.000 inwoners is er 79% Tibetaan.  De economische ontwikkeling zorgt ervoor dat de situatie van iedereen ook in deze afgelegen regio’s verbetert, maar meer opgeleide en ondernemende Han doen het dikwijls beter dan de locale minderheden, wat de oude vrees van die minderheden voor de Han oprakelt. En ondanks of misschien juist omwille van de  regeringspolitiek om de minderheden te beschermen en economisch te bevoordeligen is het aloude Hanchauvinisme niet totaal verdwenen maar eerder aangewakkerd door  ethnische rellen zoals in Lhasa in 2008 en in Urumqi in 2010.

Laten we een voorbeeld van het “Internet of Things” geven uit de landbouw. Ericcson heeft de krabboeren uit Yixing (Jangsu) geholpen om door de technologie beter krab te kweken. Sensoren in de vijver die de waterkwaliteit meten op o.a. temperatuur, zuur en kalkgehalte, geven deze data via een draadloos netwerk door naar het cloud computing platform die de data analyseert en beoordeelt. Dit laat desnoods een alarm afgaan of beveelt dat er meer zuurstof in het water moet komen. De krabboeren kunnen zelf via de smartphone op afstand het systeem in real time controleren.
Op koude winterdagen of te warme zomerdagen kan je zo de airco thuis controleren en via de Gsm of internet bijstellen, althans met Gree’s IOT airco e-Xuan. Bij de slimme koelkast wordt wanneer bv de eieren uitgeput zijn, een signaal gezonden naar de elektronische boodschappenlijst. Deze kan je op jouw beurt via de gsm opvragen als je langs het grootwarenhuis passeert. Zo kunnen we nog een tijdje doorgaan met de slimme wasmachine die op basis van de verschillende stoffen de juiste wasmodus beslist en ook de juiste tijd gebaseerd op het elektriciteitsaanbod….. Essentieel bij het “Internet of things’ is dat alle dingen in koelkast of wasmachine een eigen ID met code hebben, wat hen traceerbaar en controleerbaar maakt ook vanop afstand via een draadloos systeem.

LGs slimme koelkast en slimme oven werken in tandem

In China sprongen al verschillende producenten op de IOT-trein: Haier introduceerde slimme koelkasten, Little Swan slimme wasmachines en Changhong slimme Tv’s. Gree Electric Appliances tekende met China Mobile een overeenkomst ter promotie en O&O van slimme airco’s. De toepassingen zijn oneindig uitbreidbaar: eetwareninspectie, logistiek, smart grid…. Op 8 december heeft het ministerie het IOT-plan bekend gemaakt voor het 12 vijfjarenplan. De doeleinden en middelen daartoe worden uit de doeken gedaan. Speciale fondsen ter stimulering zullen worden aangewend en ook privé- en buitenlands kapitaal wordt in de sector aangemoedigd. In Fujian werd een eerste IOT-Beleggingsfonds opgestart: het heeft 250 miljoen yuan waarvan 50 miljoen komt van het ministerie van Financiën, 50 miljoen van de provincie en de rest van initiatiefnemer IOT-groep Newland e. a. Het ministerie verwacht dat de IOT-industrie tegen 2015 500 miljard zal waard zijn en tegen 2020 goed voor 1000 miljard yuan. Analist Fang Xiahong van Central China Securities pronostikeert al een zakencijfer van 750 miljard tegen 2015.
Vanuit industrieel standpunt is het IOT onderverdeeld in 3 sectoren: sensoren, systeemintegratie en netwerkcommunicatie. Dit houdt onder meer in: plaatsbepaling, draadloze technologie, dataopslag- en analyse en veiligheidstechnologie. Downstream kan het aangewend worden bij het spoor, elektriciteit, transport, security, energie en financiën. Volgens Shenyin & Wanguo zouden vooral de domeinen als de intelligente stad (transport, bestuur en bouw) vruchtbare toepassingen kunnen opleveren, de intelligente nijverheid (elektriciteit en productie), slimme landbouw en dito gezondheidszorg. Op dit laatste vlak kan een Gsm bij de thuis patiënt gegevens als bloeddruk en glucosegehalte doorsturen naar de dokter in het ziekenhuis. Naar verluidt zijn al heel wat Chinese bedrijven –ook publieke- actief op dit vlak en voorspeld wordt dat de IOT-markt jaarlijks met een kwart zal groeien.  Voorlopig staan security (43%), elektriciteit (15%) en transport (9%)in voor het leeuwenaandeel van de toepassingen, maar deze deinen gradueel uit naar andere domeinen.

Bron: China Economic Net

Sommige Britse sociaaldemocraten ontdekken de charmes van het Chinese model. The Guardian, een gerespecteerde krant die zeer vriendelijk staat tegenover Labour en allerlei progressieve stromingen, bracht kort na elkaar twee artikelen over de Chinese economische groei als redelijk betrouwbare motor om de rest van de wereld uit het dal te halen en over hoe China zijn spectaculaire opkomst dankt aan het feit dat banken, financiën en grote bedrijven in handen van de staat zijn gebleven. Op 17 januari was dat een hoofdthema in het opiniestuk van Seumas Milne, een linkse sociaaldemocratische journalist, en op 20 januari herhaalde een redactioneel commentaar dezelfde stellingen. Een linkse stroming binnen Labour lijkt, bij het zien van het Chinese economische mirakel, heimwee te krijgen naar vroeger gehuldigde opvattingen dat de overheid de samenleving moet sturen in een op zijn minst gemengde economie. Zowel voor Milne als voor de redactie van The Guardian was de aanleiding het bezoek van minister van Financiën George Osborne aan Hong Kong waar hij de kansen van de Londense City ging verdedigen als toekomstig centrum voor de verhandeling van de Chinese munt en zijn tocht naar Beijing om er te ijveren voor Chinese investeringen in Groot Brittannië. Nog een interessant punt van overeenkomst tussen het opiniestuk en het redactioneel artikel: de schrijvers laten zich inspireren door John Ross, economist, Chinawatcher, gasthoogleraar aan de Jiaotong universiteit van Shanghai en voormalig topadviseur van Ken Livingstone, toen deze linkse sociaaldemocraat burgemeester van Londen was.

Rollen omgedraaid

Milne schrijft: “de rollen zijn duidelijk omgedraaid. Groot Brittannië glijdt af naar een recessie, de eurozone nadert voortdurend de rand van de afgrond en tegelijk snelt minister van Financiën George Osborne … naar Beijing om er te lobbyen voor dat wat de Britten (noch de particuliere, noch de openbare sector) zelf niet meer willen doen: investeren in het door een crisis geplaagde Groot Brittannië. Eerder al heeft de EU tevergeefs geprobeerd om China zover te krijgen dat het met zijn kolossale reserves het noodfonds van de eurozone zou ondersteunen. Vergelijk de economische prestaties van Europa, de VS en China en je begrijpt meteen waarom westerse politici nu behoefte hebben aan Chinese steun.” Het redactioneel commentaar stelt dat “elke inschatting van de vooruitzichten die China heeft, moet beginnen met de erkenning dat het Rijk van het Midden het meest verbluffende succesverhaal in de wereld van nu is en dat het drie decennia van meer dan 9% groei heeft gerealiseerd tegen het algemene scepticisme van buitenlandse waarnemers in.” Dit is een echo van Milne’s “China is nu de op één na grootste economie van de wereld en de snelst groeiende markt. Honderden miljoenen Chinezen zijn uit de armoede gehaald omdat in twintig jaar tijd het Chinese aandeel in de internationale industrie van 2 naar 20% is gestegen.” De linkse publicist voegt eraan toe: “Dat er een kloof gaapt tussen de resultaten van China en die van de al lang gevestigde economische wereldmachten dringt echter het duidelijkste door als we kijken naar hoe Europa, de VS en Japan in elkaar zakken. De afgelopen vier jaar is het nationale inkomen van de VS met 0,6% toegenomen, dat van de EU is gekrompen met 0,3% en Japan ging 5,2% achteruit. Terzelfdertijd is, ondanks de achteruitgang van de export naar die landen, China met 42% gegroeid.”
Volgens Milne “wil de door bezuinigingen geteisterde westerse wereld echter niet zien hoe die ongelooflijke kloof is ontstaan.” Hij geeft als voorbeeld van die koppige weigering dat bondskanselier Merkel met de aankondiging van nog meer bezuinigingen reageert op een situatie waarin het ratingagentschap S&P waarschuwt dat het alleen maar contraproductief is om uitsluitend te rekenen op fiscale besparingen.

Oplosbare problemen

Noch de redactie van de Guardian, noch Milne zijn blind voor de onzekerheid waarin ook China verkeert of het een harde landing kan vermijden. De hoofdredactie citeert premier Wen Jiaobao: “onze economie is ook onstabiel, ongecoördineerd en uiteindelijk niet duurzaam”. Milne geeft toe dat hoewel de analisten er talloze keren naast hebben gezeten met hun onheilsvoorspellingen, het altijd mogelijk blijft dat ze een keer gelijk krijgen. Inflatie, de oververhitting van de huizenmarkt, een erfenis van slechte bankleningen en het effect op China van de stagnatie of de crisis in Europa en de VS, ga er maar aan staan. Enig optimisme is wel gewettigd. De aanpak waarmee Beijing deze kwalen bestrijdt lijkt te werken. De inflatie en het risico op een luchtbel in de vastgoed nemen af. De sector drijft overigens op spaargeld in China en niet, zoals in de VS, op leningen. Na de schuldencrisis van 1997 in Azië heeft China bewezen dat het slechte leningen kan absorberen. Wat de relatie tussen de malaise in het Westen en de economie van China betreft wijst een Britse econoom, John Ross, erop dat de Volksrepubliek voor meer dan de helft handel drijft met de Derde Wereld en met opkomende landen. China behoort zelf tot die groep en er is een wisselwerking: China trekt de zich ontwikkelende landen mee en profiteert van de groei daar die groot en veelbelovend is. Dat zal Beijing de kans geven om het instorten van de vraag uit het Westen op te vangen. Seumas Milne vindt die argumentatie overtuigend en ook de schrijvers van het redactioneel stuk beamen dat als volgt: “van 2008 tot en met 2010 hebben de economieën van de ontwikkelingslanden gezorgd voor 78,6% van de groei in de wereld. De handelsbetrekkingen tussen China en India, Brazilië en Afrika zullen waarschijnlijk meer toenemen dan die met Groot Brittannië en Europa. Ontwikkelingslanden kunnen de Chinese industrie alle grondstoffen en investeringskansen verschaffen die het nodig heeft.”

De les van het staatsbezit

Milne benadrukt het volgende: “Het allerbelangrijkste is echter dat China, in tegenstelling tot de Groot Brittannië, de VS en de landen in de eurozone, een zeer klein begrotingstekort heeft van rond de 2%. Daar moeten we de voornaamste reden zoeken waarom China de wereldcrisis van 2007-8 op een dergelijke indrukwekkende manier heeft doorstaan. China kon het grootste stimuleringsprogramma ter wereld opzetten met serieuze investeringen in de infrastructuur en hoefde dat niet te doen door een overbestedingsbeleid te voeren en geld te drukken. Leningen en investeringen gingen omhoog omdat de regering de banken en de grote staatsbedrijven bezit en controleert. Zo komt het dat het land jaarlijks 10% is blijven groeien sinds de crash, terwijl het Westen en Japan zijn gaan krimpen of stagneren.
China is op dit moment weliswaar ver verwijderd van de gesocialiseerde economie uit de maoïstische periode en het heeft nu een enorme particuliere sector en krijgt op grote schaal buitenlandse investeringen binnen, maar de kern van zijn hybride model blijft het staatsbezit van een aantal banken en bedrijven.
De regeringen in Europa en in de VS slagen er niet in om met hun indirecte mechanismen de inzakking van particuliere investeringen, die de basis is van de crisis, tegen te houden omdat zij afhankelijk zijn van banken en bedrijven. China bezit de macht om direct investeringen, het aantal banen en de inkomens omhoog te laten gaan.
De kern van het staatsbezit is daarnaast de voornaamste oorzaak van de buitengewone groei die China de afgelopen dertig jaar heeft gekend.” Milne noemt uiteraard de migratie, corruptie, lage lonen, de verloedering van het milieu en van gezondheids- en onderwijsvoorzieningen, de ongelijkheid, en de beperkingen op burgerrechten die de uitwassen zijn van dertig jaar onstuimige groei en hij juicht de sociale bewegingen in opkomst toe. Hij verzekert de lezer dat hij geen pleidooi afsteekt om het zich nog volop ontwikkelende economische model van China over te planten op Groot Brittannië of Europa, “maar”,zegt hij, “dat alles – die uitwassen dus – beneemt soms het zicht op de lessen die we kunnen trekken uit die economische ervaringen van China.
Een van die lessen is dat een ‘gemengde economie’, ooit geprezen door alle ernstige politici van Groot Brittannië en Europa, en controle op het kapitaal, nog een instrument dat al een tijd geleden is weggegooid, wel degelijk resultaten kunnen opleveren. Resultaten waartoe een geprivatiseerde, gedereguleerde economie niet in staat is.”
De Guardian zelf ziet het zo: “Beijing levert een krachtig voorbeeld van hoe groei kan komen van investeringen in nieuwe installaties en dat is een alternatief voor het laten toenemen van de productiviteit waar het kapitalisme op vertrouwt. Beijing toont aan dat de groei kan worden bereikt dank zij een financiële en bankensector die in handen van de staat is.” Er zijn dus linkse sociaaldemocraten in Groot Brittannië die het Chinese succes zien als een impliciete uitdaging voor de westerse manier van zakendoen. Volgens hen is het besef nodig dat de crisis is veroorzaakt door het falen van de particuliere sector en van de markt.
Zij willen dat de kansen die China biedt, ook nog steeds aan het Westen, worden aangegrepen en tegelijk daarmee stellen ze de economische consensus van de afgelopen jaren, de consensus van privatiseren en dereguleren, ter discussie.

Bronnen:
Seumas Milne
http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2012/jan/17/china-success-challenges-america-britain?newsfeed=true
Hoofdredactioneel commentaar
http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2012/jan/20/chinese-economy-headaches-to-die-for
blog van John Ross
http://ablog.typepad.com/keytrendsinglobalisation/2012/01/china-and-developing-economies.html

“De Zambezi vallei: China’s eerste landbouwkolonie?” Verzinsel of feit?

Meer dan vier jaar geleden publiceerde Loro Horta, toen doctorandus aan de S. Rajaratnam School of International Studies (RSIS) in Singapore, een reeks verhalen waaronder  “De Zambezi vallei: China’s eerste landbouwkolonie?” (1) op de website van het  Center for Strategic International Studies (CSIS), nadien herhaald in “Voedselzekerheid in Afrika: China’s nieuwe rijstkom” op Jamestown Foundation China Brief (2); in deze publicaties deed hij sterke uitspraken over de Chinese belangen in de landbouw van Mozambique: “China” wilde in Mozambique door Chinese boeren rijst laten kweken om die naar China te zenden,en was bereid daarvoor 800 miljoen dollar te investeren.

Ik heb die tekst gelezen, zoals zovele anderen. Hij wordt regelmatig geciteerd als een typisch voorbeeld van de Chinese interesse in “landroof”. Hij verscheen in een dikwijls geciteerd tijdschrift over landroof gepubliceerd door het International Food Policy Research Institute (3) en werd geciteerd in een gezaghebbende studie over landroof in Afrika door een gezamenlijk FAO-IFAD-IIED (4) team en in een nieuwe studie door twee onderzoekers van Standard Bank (5). Het is een belangrijke bijdrage tot de overtuiging dat “China” in Afrika voedsel wil kweken om het naar China te verzenden..

Maar er is een probleempje: Heel weinig van wat in deze sensationele commentaar geschreven staat blijkt echt.

Daar het verhaal mij intrigeerde, heb ik Mozambique opgenomen in het veldwerk voor mijn boek The Dragon’s Gift. Ik reisde naar Mozambique in de zomer van 2009. Zo te zien deed Horta geen veldwerk voor zijn onderzoek (hij vermeldt er ook geen in zijn referenties) Geen enkele van de Mozambikaanse experts waarmee ik sprak was door hem gecontacteerd. Horta gaf geen referenties van interviews in Mozambique of enige ander nieuwsbericht dat zijn beweringen kan onderbouwen. Ik heb hem later geschreven en gevraagd of hij mij feitelijke bewijzen voor zijn beweringen kon bezorgen. Hij antwoorde dat hij zijn bronmateriaal en nota’s niet kon vinden.
Na mijn terugkeer uit Mozambique, schreef ik al over het gebrek aan staving voor de beweringen van Horta in een artikel van 2009 voor China Quarterly en in The Dragon’s Gift (6) . Sigrid Ekman, een Noorse onderzoekster, ging nadien naar Mozambique om er onderzoek te doen voor haar master’s thesis (7). Ze kwam tot hetzelfde besluit: een groot deel van het verhaal was uitgevonden, of beleefder gezegd, samengepuzzeld uit geruchten, vergissingen, en een klein beetje belangen.

Edoch, mythes op het internet leiden een eigen leven. Vandaag (12 januari 2012) kreeg ik peer review commentaren op een kort artikel over het landbouwengagement van China in Afrika dat ik schreef voor IFPRI. Een van de lektoren drong aan dat ik rekening zou houden met “de research van Horta”. Jammer genoeg krijg ik van IFRI daarvoor niet gneoeg plaats.

Het is vervelend een paper van een student in het publiek af te breken. Gewoonlijk krijgen we de kans een peer review te maken in een meer professionele en discrete manier vooraleer een tekst gepubliceerd wordt. Maar CSIS liet destijds geen peer review uitvoeren van het artikel van Horta. Niettemin had ik deze blog eigenlijk allang moeten posten.

Ten eerste bespreekt Horta China’s “groeiende vraag naar voedsel uit Afrika”, waarbij hij als bewijs de algemene toename van het verbruik van “zeevruchten, rijst, soyabonen, suiker, granen en andere gewassen” in China aangeeft.  Maar, tussen 2000 en 2009, heeft geen enkel Afrikaans land rijst, soyabonen, suiker of granen naar China uitgevoerd (sommigen hebben zeevruchten en sesamzaad uitgevoerd). Dit is niet echt een stevig bewijs van China’s vraag naar voedsel uit Afrika.

“China’s zoektocht naar nieuwe landbouwgronden heeft Beijing in de voorbije twee jaar gebracht tot het agressief nastreven van grote leasingcontracten voor land in Mozambique, in het bijzonder in de meest vruchtbare zones, zoals de Zambesi vallei in het Noorden en de Limpopo vallei in het Zuiden.”

Gebeurde dit echt? De studie van Sigrid Ekman’s, die in een recent politiek bulletin in Mozambique samengevat werd door Joseph Hanlon (8), “noteert dat het intussen afgeschafte Bureau voor de Zambezi vallei (Gabinete de Promoção do Vale de Zambêze, GPZ) erg probeerde Chinese investeringen aan te trekken, maar daarin mislukte” . Het waren dus niet de Chinezen die “aggressief” grote leasingcontracten nastreefden, maar het promotiekantoor van de Zambezi vallei dat agressief Chinese investeringen zocht.
“De Chinese interesse in de Zambezi vallei startte in midden 2006, wanneer de Chinese staatsbank Exibank [sic] een zachte lening voor 2 miljard dollar aan de Mozambikaanse regering gaf om de Mpanda Nkua mega-dam te bouwen op een sectie van de Zambezi in de provincie Tete.”

In feite heeft geen enkele Chinese bank ooit een lening geveven voor Mpanda Nkua . Er waren wel gesprekken over een Chinese financiering ((China Eximbank) voor de  Mpanda Nkua dam, maar dit project ging niet door.

“Sinds dan is China begonnen met grote stukken land in leasing te vragen om er Chinese megaboerderijen en veeboerderijen op te richten. Er werd gemeld dat in juni 2007 een intentieverklaring ondertekend werd waaronder aanvankelijk 3.000 Chinese kolonisten naar Zambezia en de provincie Tete zouden verhuizen om er boerderijen op te zetten in de vallei. Volgens een Mozambikaans officieel zou het aantal Chinezen uiteindelijk kunnen oplopen tot 10.000. Maar het bekend maken van de deal lokte zo een verontwaardiging uit dat de regering van Mozambique verplicht werd het hele verhaal als een verzinsel af te doen.”

Misschien was het wel echt een verzinsel. In een verhaal uit 2007 stelt Horta dat het om 20.000 Chinezen gaat. Ik heb geprobeerd om daar meer over te weten te komen in Mozambique. Maar niemand die ik ter plaatse ondervroeg herinnerde zich iets over een dergelijke grote verontwaardiging. In de pers kon ik evenmin iets vinden over de veronderstelde intentieverklaring of over de verontwaardiging (Ik huurde een universiteitsstudent om de kranten van vier jaar te doorzoeken op sporen van Chinese engagementen in de landbouw). Niemand van de dozijnen mensen waarmee ik sprak, burgers, leden van denktanks, donoren, academici, kon zich iets herinneren. Ik begon het hele verhaal erg dubieus te vinden
Indien Chinese investeerders echt leasingovereenkomsten voor grote lappen grond wilden, dan hadden ze er ongetwijfeld enkele kunnen ondertekenen. Inderdaad, volgens een studie van Oakland Institute in 2012, “gaf Mozambique concessies aan investeerders voor meer dan 2,5 miljoen hectare (ha) grond tussen 2004 en einde 2009″ , en dit gebeurde bijna volledig aan Europese en Zuid-Afrikaanse investeerders, op hun lijstje kwamen geen Chinese investeerders voor.

“Eén ding lijkt vast te staan: China is vast van plan om Mozambique om te vormen tot één van zijn belangrijkste voedselleveranciers, in het bijzonder van rijst, het hoofvoedsel in China. De analyse van de Chinese activiteiten in de vallei de jongste twee jaar levert sterke aanwijzingen over China’s intenties.”

Volgend op deze stelling heeft Horta een aantal echte feiten verzamelt, zoals het Chinese hulpprogramma, de interesse in de bouw van stuwdammen, wegen en in de modernizering van havens, en vermoedt daaruit dat deze belangstelling “duidelijk bedoeld is om de productie van voedsel te maximaliseren en de uitvoer ervan naar China te vergemakkelijken.” Dat is wel erg kort door de bocht. De Chinezen zijn geinteresseerd in de bouw van infrastructuur in heel Afrika, maar ik denk niet dat men daaruit kan besluiten dat dit het bestaan bewijst van een masterplan om de Chinezen te voeden!

Daarna doet Horta wat mij betreft zijn meest kolossale bewering:
“Begin 2008 heeft de Chinese regering beloofd 800 miljoen dollar te investeren in de Mozambikaanse landbouw…”. Ik heb daarvan geen enkele aanwijzing gevonden op geen enkele plaats in Mozambique of erbuiten.De mensen stonden verstomd wanneer ik er naar vroeg. Niemand wist er iets van, zelfs niet al seen gerucht. Het gebeurt dikwijls dat ik de bron van een grote fout kan ontdekken,maar hier ben ik er niet in geslaagd(11). Het spoor begint gewoon bij Horta.

“…met de bedoeling de rijstproductie op te drijven van 100 000 ton tot 500 000 ton per jaar binnen vijf jaar.”

Het objectief om de rijstproductie op te drijven is van Mozambique, niet van China. De hoeveelheid die hier vermeld wordt komt overeen met het tekort tussen locale productie en locale behoeften, dat toen door invoer gedekt werd. Dat maakt de volgende bewering van Horta des te verbazingwekkender:

“De verhoogde rijstproductie van Mozambique is duidelijk bedoeld voor export naar de Chinese markt, aangezien rijst slechts voor een klein deel van het Mozambikaans dieet instaat.”

Het is evident dat Horta de Mozambikaanse consumptie- en invoerstatistieken voor rijst niet bekeken heeft (12).

“Met dit objectief als leiddraad financiert China de oprichting van het Advanced Crop Research Institute en verschillende andere kleine landbouwscholen verspreid over het land.”

Horta “bewijst” hier de Chinese plannen om Mozambique als zijn rijstbasis uit te bouwen  met een echt bestaand project – het Umbeluzi/Boane agro-technologisch onderzoeks- en demonstratiecentrum, één van 20 dergelijke centra die China over heel Afrika bouwt als onderdeel van zijn hulpprogramma.

“Meer dan 100 Chinese landbouwspecialisten bevinden zich momenteel in Mozambique, waaronder teams van het Hunan Hybrid Rice Institute, China’s top instituut op dit gebied.”

Ik vond geen aanwijzingen dat China ooit 100 landbouwspecialisten naar Mozambique stuurde. Vermoedelijk verwart Horta hier met het Chinese engagement om 100 landbouwspecialisten naar Afrika te sturen. Het klopt wel dat het Hunan Hybrid Rice Institute een team naar Mozambique zond(13). Later besliste dit instituut mee te doen aan de aanbesteding om het door China betaalde agro-technologisch demonstratiecentrum in Liberia te leiden, niet dat in Mozambique (14). Vermoedelijk was hun bezoek in verband met de beslissing voor welk project ze zouden gaan.
“Andere belangrijke projecten omvatten de bouw van talrijke irrigatiewerken en –kanalen in de vallei.”

Ik ben niet zeker waarove Horta het hier heeft, maar misschien gaat het over het bescheiden project in de provincie Gaza dat door de provincie Hubei gerund wordt (15). Uit Hubei komt ook de firma die verantoordelijk is voor het met Chinese hulp gebouwde agro-technologisch demonstratiecentrum.(zie verder). De provincie Hubei is verzusterd met de provincie Gaza en heeft zich in dat kader geëngageerd om op 300 hektare de mogelijkheden van geïrrigeerde rijstbouw in Mozambique te demonstreren. In de jaren 2009/2010 hadden ze al 35-40 hectares bebouwd en in 2010 hebben ze land bijgevraagd., (16).

“Het opheffen van invoerrechten door de Chinese regering voor 400 Mozambikaanse producten, waaronder rijst, zal de uitvoer van voedsel naar China verder vergemakkelijken.”

China heeft de invoerrechten op 400 producten niet voor Mozambique alleen opgeheven, maar voor alle Afrikaanse landen met een laag inkomen. Rijst staat niet op die lijst (17).

“Het idee om duizenden Chinese kolonisten in de vallei te vestige heeft ter plaatse grote verontwaardiging veroorzaakt, en velen vrezen voor een herhaling van dias negros (de zwarte dagen van onderdrukking).”

Hier opnieuw konden mijn onderzoeksassistent noch ikzelf éen enkel Mozambikaans nieuwsbericht vinden dat deze “grote verontwaardiging” meldde. Evenmin konden mensen die ik tijdens mijn bezoek interviewde zich hiervan iets herinneren.
“De uitvoering van belangrijke projecten zoals de bouw van een stuwdam ,en de financiering voor de Catembe brug – een belangrijk project dat de hoofdstad Maputo via de baai zal verbinden met het Catembe district aan de overkant, worden nu door de Chinezen verbonden aan toegevingen betreffende de leasing van landbouwgrond…  In plaats van duizenden Chinese kolonisten lijkt het nu meer waarschijnlijk dat er slechts enkele honderden of misschien duizend zullen verhuizen naar de vallei in de komende jaren. De Chinezen zullen de grote boerderijen leiden, de gesofistikeerde landbouwwerktuigen besturen en onderhouden,en de kanalen onderhouden, terwijl Mozambikaanse werklui de meeste handenarbeid zullen verrichten.”

Dit lijkt een zuivere gissing te zijn. Er wordt geen staving geleverd of referenties naar interviews of nieuwsberichten die deze bewering zouden ondersteunen.Enzovoorts.

Mijn bedoeling met dit artikel is niet te beweren dat de Chinezen geen belangstelling hadden voor investeringen in de landbouw van Mozambique. Er is er geweest. In maart 2006 maakte een Chinese delegatie een rondreis in de landbouwzones van Mozambique, alhoewel niet duidelijk is of het ging om investeringsplaatsen te vinden ofwel om de beste locatie te vinden voor het beloofde agro-technologisch demonstratiecentrum(18).Misschien wel om beide.

De auteurs van het FAO/IIED/IFAD rapport van 2009 (4) hebben COFCO , het Chinese staatsbedrijf voor de handel in granen en oiliehoudende zaden geïnterviewd. Die vertelden dat “ze betrokken waren in discussies over een grote landconcessie om rijst en soyabonen te kweken in Mozambique, maar dat deze deal vandaag nergens stond.” Hun belangstelling was echt, maar veel kleiner en gewoner dan het lijkt in de geschriften van Horta. Sergio Chichava, een andere Mozambikaanse onderzoeker, toonde aan dat tussen 2000 en 2009 vijf Chinese investeringen in de landbouw het akkoord kregen van de Mozambikaanse regering.(19). Het afgebroken COFCO project was daarbij, het werd in 2005 goedgekeurd voor 6 miljoen dollar. De vier andere projecten waren gemiddeld voor slechts 615.000 dollar, en éen daarvan was het project van Hubei Liangfeng voor iets meer dan één miljoen dollar. (20).

Niets van dit alles ondersteunt het idee dat “China” de bedoeling had in Mozambique een landbouwkolonie te vestigen, of van de Zambesi vallei China’s rijstkom te maken. Mijn veronderstelling is dat Horta die toen een student was, zijn paper ineengeknutseld heeft met stukjes echte gebeurtenissen gehaald van het internet, gekruid met geruchten. Maar indien iemand anders er een andere mening over heeft , of bewijzen (in de ene of de andere richting) , dat hij ze dan maar post. Ik ben benieuwd.
Noten:

(1) http://csis.org/publication/zambezi-valley-chinas-first-agricultural-colony May 2008. Horta first made some of these claims in 2007: http://www.isn.ethz.ch/isn/Current-Affairs/Security-Watch-Archive/Detail/?id=53470&lng=en. Then, he said that “up to 20,000 Chinese” might move to the Zambezi Valley.

(2) http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=35042 May 2009.

(3) http://www.ifpri.org/sites/default/files/bp013Table01.pdf April 2009.

(4) http://www.ifad.org/pub/land/land_grab.pdf 2009.

(5) https://m.research.standardbank.com/DocumentReader?docId=1671-E1AFB8F7AF0747A98326A4419C169FE0-1 November 2010.

(6) http://www.american.edu/sis/faculty/upload/Brautigam-Tang-CQ-final.pdf December 2009.

(7) Sigrid-Marianella Stensrud Ekman, “Leasing Land Overseas: A Viable Strategy for Chinese Food Security?” unpublished master’s thesis, Department of Economics, Fudan University, Shanghai, 2010.

(8) http://www.gg.rhul.ac.uk/Simon/GG3072/2011-67-3.pdf February 11, 2011.

(9)http://www.oaklandinstitute.org/sites/oaklandinstitute.org/files/OI_country_report_mozambique_0.pdf December 2011.

(10) I’ve often seen a figure of $55 million associated with the Chinese agrotechnology demonstration center in Mozambique. According to a copy of the contract given to me by the Ministry of Agriculture in Mozambique in June 2009, China’s agricultural center in Mozambique would cost 55 million RMB (about US$6 – 9 million depending on the exchange rate), not dollars. Such a typical mistake, but an important one. China is building 20 centers around Africa, all at the request of local governments that will be using them for their own agricultural purposes. Mozambique’s was the first built. All the centers I’ve seen have a big agricultural training component (labs and dormitories, for example). All the centers appear to have been budgeted at around 40-55 million RMB. They follow in the footsteps of China’s failed projects in the past. See http://www.american.edu/sis/faculty/upload/Brautigam-Tang-CQ-final.pdf December 2009.

(11) Could it be related to a request the Mozambicans made for China to help fund the Moambe Science and Technology Park, a pet project of the Minister of Science and Technology? Together with the agricultural research center in Umbeluzi/Boane, the two projects would have cost $700 million (the Chinese agricultural center itself was projected to cost 55 million RMB, about US$9 million) (10). The Chinese did say they would help out with Moambe, but not fund the entire thing. Mozambique later received a mixed grant/credit of $15.8 million from China to support distance education and “science and technology” See:  http://www.clubofmozambique.com/solutions1/sectionnews.php? secao=social_development&id=22558&tipo=one

(12) http://www.riceforafrica.org/card-countries/g1/mozambique/353-mozambiques-rice-statistics

(13) http://www.macauhub.com.mo/en/2006/03/31/786/

(14) http://www.american.edu/sis/faculty/upload/Brautigam-Tang-CQ-final.pdf December 2009.

(15) http://allafrica.com/stories/201112272506.html

(16) http://www.macauhub.com.mo/en/2010/05/14/9086/

(17) http://www.chinaafricarealstory.com/2010/04/list-of-zero-tariff-products-is-now.html

(18) http://www.agroportal.pt/x/agronoticias/2006/03/24.htm

(19) http://www.iese.ac.mz/lib/noticias/2010/China%20in%20Mozambique_09.2010_SC.pdf

(20) I haven’t been to Mozambique since 2009, but in 2010, I interviewed a Chinese agricultural specialist who knew about Chinese engagement in Mozambique. She told me that Hubei Liangfeng, the company from Hubei province that is managing China’s foreign aid research station in Umbeluzi, Boane, Mozambique experimented with growing hybrid rice and soybeans for profit. “They experimented first on a small scale, but found many problems. The land was too dry. They needed to water two or three times a day. It was very costly. Also, mice destroyed the plants.”

Het blad Caixin stak zijn licht op bij vicedirecteur Zhang Jiangyu van de afdeling vervoertechnologie bij deze plandienst. Sinds 2003 gold een behoedzame benadering van de metroaanleg. Een lokaal bestuur mocht maar een metro aanleggen als het jaarinkomen 10 miljard yuan bedroeg, het lokale BRP niet onder de 10.000 miljard lag en de stad minstens 3 miljoen inwoners had. Eén lijn kon niet aangelegd worden vooraleer minstens 30.000 passagiers gegarandeerd waren op piekmomenten. Voor de aanleg van trams golden minder strenge normen: minstens 6 miljard jaarinkomen, BRP 6000 miljard yuan en een bevolking van 1,5 miljoen. De regering vroeg ook aan de lokale besturen dat deze minstens 40 % van de projecten betaalden met eigen fondsen. In tegenstelling tot deze behoedzame aanpak van voor 2008 veranderde het klimaat helemaal in april 2009 toen de regering maar vereiste dat deze besturen voor de stadsspoorprojecten enkel 25 % zouden bekostigen. Het krediet werd los en bankleningen gemakkelijk te krijgen. Tussen 2008 en 2009 gaf de Nationale Ontwikkelings-en Hervormingscommissie haar fiat om in 28 steden de metro aan te leggen ter waarde van 1000 miljard yuan. Dit hield 96 nieuwe lijnen in met 2500 km aan lijnen die ten laatste tegen 2015 moeten zijn afgewerkt.

Deze gouden periode eindigde de laatste maanden en meer bepaald sinds de lokale besturen de rem plaatsten op nieuwe metrolijnen omdat ze financieel de broeksriem moeten aanhalen. Doordat de nationale overheid de vastgoedsector afkoelt, ontvangen de lokale besturen minder inkomsten uit het verkopen van gronden of beter het gebruik er van. Steden als Kanton, Shenzhen en Shanghai die nooit cash problemen hadden voordien, zitten nu krap bij kas. In 2011 keurde de commissie geen enkel metroproject goed. Chengdu, Xi’an en Shenyang plannen elk een tweede lijn te openen dit jaar, maar Zhang Jiangyu beweert dat 70 à 80 % van de projecten natiewijd uitgesteld worden. Leverancier van rollend materieel China South Locomotive and Rolling Stock Corp. ziet dat alle bestellingen worden uitgesteld en verwacht de komende twee jaren een halvering van de productie. Volgens Zhang hebben de mininkomsten van gronden een vermindering van de budgetten voor metro tot 20 % als gevolg. Vroeger was het voldoende dat de commissie haar fiat gaf, of de banken kwamen over de brug met kredieten. Sinds het krediet minder gul wordt verstrekt, is dit minder het geval en Zhang vreest voor de toekomst van de verdere metroaanleg.

Hij geeft toe dat in het verleden werd overdreven want in Changsha bijvoorbeeld werden zelfs metro uitgangen gebouwd in vol veld. Nu beweert hij dat enkel steden als Peking, Shanghai, Tianjin, Shenzhen, Wuhan, Nanjing en Kanton een metro hadden mogen bouwen. Vele provinciale hoofdsteden kunnen hun vervoersnoden aan met een tramlijn. 1 km metro aan leggen kost immers 400 miljoen. Volgens Caixin verkiezen lokale besturen de aanleg van metro boven trams omdat de metro minder grond gebruikt en dus meer inkomsten garandeert. Klap op de vuurpijl is dat de vastgoedsector nu voor minder inkomen zorgt dan in het verleden. Tussen januari en november kregen de lokale besturen 950 miljard uit deze bron, min 11 % vergeleken met het jaar voordien. Dan spreken we nog niet over de 1000 miljard schulden die de metroaanleg gekost heeft. De stad Peking probeert dit op verschillende manieren te omzeilen door de medewerking van de privésector, maar dit is ook niet zo evident want het gemeenschappelijk vervoer is vaak niet winstgevend. Kortom na de spoorwegen is ook de metroaanleg aan een bezinning toe.

Bron: wantchinatimes

Tot 2021 zal China hoofdzakelijk de klemtoon leggen op windenergie te lande. De plannen voorzien tegen 2050 een geïnstalleerde capaciteit van 1000 GW wat dan 17 % zou uitmaken van de geleverde energie. Momenteel draagt windenergie maar 1,5 % bij tot de energiemix. Een eerste commercieel offshore station is dat van Shanghais Oostzeebrug dat van start ging in juni 2010 en dat 34 Sinovel turbines gebruikt van 3MW. Longyuan startte de bouw van het intergetijden windstation in juni 2009. Deze stations staan op een gebied dat in het water staat bij vloed en droog staat bij eb. De eerste fase van het pilootproject vergt  2,5 miljard yuan investeringen voor 150 MW en zal klaar zijn in maart 2012, aldus algemeen manager Zhang Gang. Jaarlijks zal het station 330 miljoen kWu elektriciteit opwekken voor het elektriciteitsnetwerk. Voor het milieu betekent dit 97.000 ton steenkool uitsparen en 267.000 ton minder CO² uitstoot en 1940 ton min SO². Longyuan is er van overtuigd dat dit een model zal zijn voor de sector.

De hoge kost blijft echter een stevige drempel voor de verdere ontwikkeling. Vooral uitrusting en installaties vallen duur uit. Uitrusting zoals de windmolens, de fundering en de elektrische kabels maken 79 % uit van de bouwkosten . Volgens Zhang heeft zijn firma al het Europees niveau bereikt van technologie waarbij de kosten 60 % bedragen van het Europese. Het geheim hiervan zou in een verbeterde eigen technologie liggen van funderingen op basis van 1 pijler die Longyuan heeft toegepast op 17 windmolen en verdere uitbreiding tot platformen met meer pijlers toegepast op 21 turbines. Zo wordt de productiekost van windenergie op zee tot 0,8 yuan/kwu teruggebracht wat nog altijd te weinig concurrentieel is met de feed-in tarieven van windenergie te lande die schommelen tussen 0,51 en 0,61 yuan/kwu. Verdere kostenkontrole en verbetering van technologie zijn dus nodig.

Vergeleken met Europa staat de windenergie op zee maar in de kinderschoenen. Enkel een fractie van het 750 Gw potentieel op zee (en dat is drie maal het landelijke) wordt aangewend. In 2010 schreef China vier contracten uit voor 1 GW aan offshore- en intergetijden projecten door openbare aanbestedingen. Ze moeten klaar zijn op vier jaar en enkel Chinese bieders of joint-ventures met meer dan 50 % Chinees kapitaal mochten een bod doen. De windmolenproducenten Sinovel, Goldwind en Shanghai Electric leveren de turbines. Een tweede golf van aanbestedingen verwachten insiders nog dit semester. Deze golf molens voor 2 GW zullen zich bevinden in de provincies Jiangsu, Hebei, Shandong, Zhejiang en Guangdong. Volgens het Energiebestuur zou tegen 2015 5 GW offshore bereikt zijn of 5 % van de totale capaciteit windenergie. Dan komt windenergie op vol toerental en tegen 2020 wil China het grootste land zijn betreffende offshore ontwikkeling met een capaciteit van 30 GW. Volgens deskundigen uit de sector zou de 5 GW nieuwe capaciteit de komende vijf jaren goed zijn voor een zakencijfer van 80 miljard yuan. Volgens vicevoorzitter Tao Gang van Sinovel betekent de 30 GW tegen 2020 de vervaardiging van 6000 turbines met een capaciteit van 5 MW. Sinovel bracht in mei 2011 al een prototype uit van 5 MW, terwijl concurrenten als Guodian United Power, Shanghai Electric, Goldwind en Chongqing Haizhuang ook bezig met de ontwikkeling bezig zijn van 5 à 6 GW-types. Shanghai Electric won in september de 100 MW deal om 3,6 MW offshore turbines te leveren voor het tweede stadium van Shanghais Oostzeebrug-project. In de toekomst wil het ministerie prioriteit verlenen voor turbines tussen 3 MW en 5 MW en tussen 6 MW en 10 MW voor experimentele projecten.

Buitenlandse windmolenproducenten doen ook mee in de race. In 2010 zette General Electric een joint-venture op met Harbin Electric Machinery Company om windmolens te bouwen voor de Chinese markt. In juni schonk Longyuan zijn eerste order van 21 2,3 MW molen aan Siemens die grote opportuniteiten ziet voor China’s ondiep water bij grote consumentencentra. In december hebben Shanghai Electric en  Siemens hun plannen bekend gemaakt om twee nieuwe joint-ventures op te zetten. Het Spaanse Gamesa dat hoopt de komende 2 jaren 5MW molens te leveren heeft een zesde Chinese productievestiging geopend in Tianjin. De Schotse eerste minister wil eveneens met China samenwerken voor offshore ontwikkeling en zelfs scheepsbouwer Hyundai Heavy Industries wil zich op de windenergiemarkt gooien in China.

Clinton in Hanoi

Terwijl alle aandacht gaat naar Libië, Egypte, Israël, Syrië, Irak, Iran en Afghanistan, let haast niemand op de nieuwe beleidsintenties van Obama in het Verre Oosten. Het ziet er naar uit dat een nieuwe Koude Oorlog in de maak is waarbij China de nieuwe boeman van dienst gaat worden

Obama stelt de Aussies gerust

  Half november 2011 bracht president Barack Obama een bezoek aan een aantal landen in het Verre Oosten, waaronder Australië en Indonesië de voornaamste waren. Daar was hier in de massamedia nauwelijks aandacht voor. Op het eerste zicht lijkt er inderdaad niets bijzonders aan de hand.

De enige directe concrete gevolgen van dat bezoek zijn de afspraak om in 2012 250 mariniers te stationeren in Darwin, in het noorden van Australië en de verkoop van 24 F-16-gevechtsvliegtuigen aan Indonesië. Het militaire akkoord met Australië voorziet een plan om die aanwezigheid geleidelijk op te voeren tot 2.500 mariniers.

Daarnaast was er ook het bezoek van Obama’s minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton aan een aantal landen in de regio waarbij vooral het bezoek aan Myanmar opviel. Het is inderdaad 54 jaar geleden dat een zo hoog geplaatste vertegenwoordiger van de VS dit land bezocht.

Het bezoek van Clinton aan de Filipijnen viel daarbij nauwelijks op, maar was eigenlijk relevanter, omdat het de intenties van de VS in de regio explicieter stelde.

De Filipijnen hebben reeds lang een territoriaal dispuut met China over eilanden in de Zuid-Chinese Zee.

‘Zuid-Chinese zee’ is de internationaal aanvaarde naam. Toch had Clinton het in haar toespraak over het ‘dispuut’ in de ‘West-Filipijnse zee’ (zoals die zee alleen in de Filipijnen wordt genoemd).

Dat kan triviaal lijken maar is het niet. Het gaat officieel enkel over een dispuut voor visrechten. De Filippijnse marine blokkeert Chinese vissersboten in een deel van de zee, onterecht volgens China.

Die zee is echter cruciaal voor China onder andere voor de aanvoer van petroleum uit het Midden-Oosten die nog steeds met tankers gebeurt, maar ook voor de steeds maar aangroeiende handel van dit land. Bovendien, de Filipijnen hebben ook historische territoriale disputen met Maleisië, Indonesië en Vietnam. Daar sprak Clinton met geen woord over.

Obama sloot bij zijn bezoek een nieuw handelsverdrag met negen landen in de regio. Op 17 november 2011 gaf Obama een speech voor het Australisch parlement die er niet om loog. Hoewel hij in die speech woordelijk bevestigde wat hij in januari 2011 nog aan China had beloofd, namelijk dat de VS goede relaties wil met China, was die speech niet meer of niet minder dan de aanzet voor een nieuwe koude oorlog met datzelfde land. China liet zich dan ook niet onbetaamd in haar reactie.

De VS zit inderdaad met een ‘probleem’ in de Stille Oceaan. Onder andere door de zware inspanningen (en de daarmee samengaande economische achteruitgang van het land in Irak en Afghanistan heeft het land de rol moeten lossen (maar ook de toenemende de-industrialisering van de VS sinds de jaren zeventig speelt daarin een rol). Sinds enkele jaren reeds heeft China vrij spel en is het land de dominante economische actor in de regio.

Met zijn recente speech heeft Obama de ideologische bondgenoten van de VS in de regio gerustgesteld. De bezuinigingen op defensie zullen niet ten koste gaan van de militaire aanwezigheid van de VS in het Verre Oosten.

Bij de regering van de Australische eerste minister Julia Guillard klinkt dit als muziek in de oren. Zij wordt met die speech immers bedankt voor de vlotte en onkritische medewerking van Australië aan de beleidskeuzes van de VS in Irak en Afghanistan. Guillard leidt een Labor-regering die een binnenlands gematigd neoliberaal beleid combineert met een brutaal neoliberaal buitenlands beleid. Het Australisch leger blijft onder haar regering deelnemen aan de oorlog in Afghanistan.

Toen de onthullingen van WikiLeaks aantoonden dat ook de regering van haar voorganger (en partijgenoot) Kevin Rudd wist dat er van massavernietigingswapens in Irak geen sprake was, noemde zij WikiLeaks-stichter (en Australisch burger) Julian Assange een misdadiger. Dat blijft ze ook vandaag volhouden ondanks het feit dat een op haar verzoek uitgevoerd gerechtelijk onderzoek heeft aangetoond dat Assange geen enkele Australische wet heeft gebroken. Zij weigert zich ook uit te spreken tegen de doodsbedreigingen aan Assange.

Een bikkelharde dame dus. In plaats van de economische banden met China aan te halen, kiest Australië samen met de VS voor de confrontatie. Op korte termijn zal dit het eiland (of beter gezegd het continent) Australië zeker geen windeieren leggen.

De VS wil ook de militaire samenwerking met Singapore, Thailand en Vietnam opdrijven. Voor die eerste twee is dat een voortzetting van een alliantie die al sinds 1945 stand houdt.

Met Vietnam is dat nieuw. Vietnam is altijd een historische vijand geweest van de VS … maar ook van China.

Ironisch genoeg was dat iets wat de VS altijd ontkende tijdens de oorlog in Vietnam: de regels van de politiek correcte propaganda schreven toen immers voor dat China (en de Sovjet-Unie) communistische bondgenoten waren van Noord-Vietnam en van de Zuid-Vietnamese guerrilla. Een argument op zijn kop draaien, daar halen de VS-regeringen echter hun neus niet voor op als dat hen zo uitkomt. Vandaag wordt Vietnam dus een bondgenoot (als het lukt, want een afspraak met Vietnam is allesbehalve zeker).

China heeft goede redenen om zich over die vernieuwde inzet van de VS in de regio druk te maken. Nauwelijks tien jaar geleden was China weliswaar al aan zijn spectaculaire economische groei begonnen. Het land gebruikte toen echter maar 3,3 miljoen vaten ruwe olie per dag waarvan ongeveer 1,7 miljoen vaten werden ingevoerd, voor het merendeel via pijpleidingen over land.

In 2008 verbruikte China echter al 7,8 miljoen vaten per dag. De verwachting is dat dit nog zal stijgen tot 13,6 miljoen vaten per dag in 2020 en tot 16,9 in 2035.

De VS verbruikte in 2001 zo een 19,6 miljoen vaten per dag waarvan er 10,6 werden ingevoerd (onder andere uit Venezuela). De VS spant zich in om voor hun toenemende invoerbehoeftes meer en meer beroep te gaan doen op oliebronnen in de poolgebieden, op diepzeeboringen in de Atlantische Oceaan en op ‘fracking’ grondboringen in Canada en een aantal noordwestelijke deelstaten.

Het ‘fracking’ boorprocédé voor winning van olie uit zanderige teerlagen is extreem vervuilend (er zijn enorme hoeveelheden water voor nodig dat na gebruik zwaar vervuild terug in de bodem wordt gepompt), maar boringen in de poolgebieden en diepzeeboringen houden eveneens zware ecologische risico’s in (zoals al gebleken is uit het olielek in de Golf van Mexico – overigens een ramp waar je nog nauwelijks iets over hoort in de massamedia, maar waar de catastrofale gevolgen er niet minder voor zijn).

China heeft niet bepaald een ecologisch bewust regime, maar kan de keuzes die de VS heeft niet maken en zal meer en meer afhankelijk worden van olie-import via tankers over zee. Het land bouwt dan wel peperdure pijpleidingen naar Rusland en de Centraal-Aziatische republieken maar zelfs in de meest positieve prognoses gaat dat slechts goed zijn voor een steeds kleiner wordend deel van hun importbehoeftes.

Door dus nu de banden zo strak aan te halen met landen die China omsingelen en zijn militaire aanwezigheid in de regio op te voeren, zal China niets anders kunnen dan ook zijn militaire inspanningen op te drijven.

Die zullen onder andere gaan naar de uitbouw van een zeemacht.

China mag dan wel een wereldmacht zijn op gebied van kernwapens en landleger, qua zeemacht is het nog steeds een kleine speler tegenover de VS. China is niet van plan zijn toevoer van olie over de Zuid-Chinese zee te laten afsnijden. De uitbouw van een grote zeemacht is dan de enige optie.

Een nieuwe wapenwedloop is dus in de maak in het Verre Oosten. Dit dreigt een herhaling van de vorige koude oorlog met de Sovjet-Unie te worden. Naast de hernieuwde dreiging van nieuwe militaire confrontaties houdt dit ook een nieuwe dreiging van een kernoorlog in zich. Maar zelfs als het niet zover komt, dreigen nog andere rampen.

Olieboringen in de poolgebieden, in de diepe zee en in de teerzandgebieden zullen onvermijdelijk ecologische catastrofes met zich meebrengen.

Ook hier toont Obama aan wat hij altijd al geweest is: een president van het systeem, een president die de belangen van de grote bedrijven en de economische elite van zijn land ter harte neemt en daar al de rest voor laat wijken.

Laten we echter niet vergeten dat hij ook spreekt voor de economische elites van de Europese Unie.

(Die Europese elite is ondertussen met een gelijkaardige strijd bezig. Het verplicht inschrijven van neoliberale doctrines in de grondwetten van de EU-lidstaten is immers niet meer of niet minder een poging om elk sociaal verzet van de toekomst in de kiem te smoren.)

Beeld je even het volgende in. China heeft een enorme zeemacht die regelmatig manoeuvres uivoert voor de Amerikaanse oost- en westkust en in de Golf van Mexico. China sluit militaire verdragen met Canada, Mexico en de meeste Caribische eilandstaten.  De VS reageert daar op door ook een zeemacht uit te bouwen.

Utopie? Nee, de realiteit, alleen heb ik de namen van de landen omgewisseld.

De propagandisten van het systeem in Washington, Londen, Parijs en Brussel hebben hun weergave van de ‘feiten’ al klaar liggen. Binnen enkele jaren zal men beginnen schrijven over de ‘toenemende militaire ambities’ van China.

Het ‘rode gevaar’ van de eerste koude oorlog zal het ‘gele gevaar’ worden. Dat het hier over een door het Westen zelf uitgelokte escalatie zal gaan, zal uiteraard geen deel uitmaken van het politiek correcte discours.

De mensheid kan zich geen tweede koude oorlog of nieuwe ecologische rampen permitteren. Het Amerikaanse en westerse beleid in het Verre Oosten moet nu ontmaskerd worden, niet binnen twintig jaar. Op de hedendaagse massamedia moet de wereldbevolking daarvoor niet rekenen. Dit wordt een strijdpunt voor de nieuwe media. Ik kan alleen maar hopen dat de alternatieve media van vandaag in belang en slagkracht gaan toenemen.

Dat zijn ze aan de mensheid verplicht.

Info: Artikel van Michael T. Klare in The Asia Times (http://www.atimes.com/atimes/China_Business/ML08Cb01.html)

Dit artikel verscheen reeds in Uitpers, nr. 138, 13^de jg., januari 2012   www.uitpers.be en  De Wereld Morgen, 1 januari  2012   www.dewereldmorgen.be