“De toekomst is stralend, maar de weg is kronkelend” (Mao)

Dit artikel verscheen in China Vandaag 4/2009 

Na 60 jaar VRC  is de opkomst van China in de wereld stilaan voor iedereen duidelijk aan het worden. In dit artikel kijken we eerst terug op de geschiedenis: hoe is het zover gekomen? En vervolgens overlopen we de belangrijkste uitdagingen waarvoor het land staat.

Deel 1: Hoe is het zover gekomen?

In dit deel bekijken we de toestand van China om de tien jaar.

1949: ‘Het Chinese volk is opgestaan’

Met die woorden echode Mao de uitspraak van Napoleon, 150 jaar vroeger : ‘Laat de Chinese reus slapen’. Het kolonialisme heeft er samen met een conservatieve Qingdynastie inderdaad voor gezorgd dat China de trein van de moderne tijden miste. Het China van 1949 was zo onderontwikkeld dat ik zelfs geen statistieken kon vinden over nationaal inkomen… . Je leest soms over een inkomen van minder dan 50 dollar per hoofd, een levensverwachting van 35 jaar …, het was een overbevolkt land vol arme boeren en nauwelijks industrie.

De beslissing van Mao om een Nieuw China te creëren was ambitieus. Maar hij had al een en ander bewezen: de westerse marxistische leer van de arbeidersrevolutie in een industrieland aanpassen aan een arm boerenland, een winnende militaire strategie ontwikkelen tegen de overmacht van het Japanse en daarna het Guomindangleger, een politiek front opbouwen met liefst acht andere oppositiepartijen – allen samen tegen de corrupte dictator Tchang Kaishek.

Mao had verschillende troeven: de bevolking stond massaal achter de landhervorming – het verdelen van het grootgrondbezit onder de boeren; en de Sovjets waren bereid leningen toe te staan en expertise te leveren om zeer snel het land te industrialiseren via vijfjarenplannen.

Er was ook tegenstand: Tchang en de rijkste families namen alles mee wat ze konden en trokken zich terug op het onbereikbare eiland Taiwan; de VS verklaarde de koude oorlog en stelde een economische blokkade in; en toen het Amerikaanse leger in de Koreaanse oorlog -Vietnam avant la lettre- opdook aan de Chinese grens, werd China meegezogen in een conflict waarin 500.000 vrijwilligers zouden sneuvelen.

1959: Eén voor allen, allen voor één een grote sprong vooruit

Het kwam erop aan snel vooruit te gaan.

Snelle onteigening van het grootgrondbezit om te beginnen; die klus was in twee jaar geklaard, zoals te verwachten niet altijd zachtaardig. De nieuwe keuterboertjes hadden geen werktuigen, geen geld voor zaad. De regering had evenmin geld voor subsidies. Eenvoudige coöperatieven waren de natuurlijke oplossing: spontaan en met aanmoediging van boven. Kolchozen en sovchozen in Sovjetstijl leken iets voor de verre toekomst, binnen 20 of 25 jaar? 

De middenstand en de ondernemers die in de regeringscoalitie zaten, bleken niet erg behulpzaam bij de algemene vooruitgang: hebzucht, speculatie, fraude overheersten. De staat richtte eigen groot- en kleinhandels op en kocht de burgerij in de kortste keren uit voor een appel en een ei. Hun partijen mochten wel blijven en zijn er nog altijd.

Het eerste vijfjarenplan voor de nieuw opgerichte staatsindustrie liep af in 1957 en was een groot succes.  Maar die nieuwe arbeiders moesten eten, en dat voedsel moesten de boeren produceren. En in die nieuwe steden was het leven veel beter dan op het platteland.  Wat te doen met de boeren?

Het succes van de coöperatieven verleidde de Partij in 1958 ertoe de overgang naar communes te lanceren, veel sneller dan gedacht. Communes waren zoals kolchozen: iedereen werkt samen op één grote boerderij en verdeelt de opbrengst volgens geleverd werk. Communes waren echter veel meer dan kolchozen: ze zouden ook eigen fabrieken oprichten, eigen scholen, hospitalen, politie en dorpsadministratie; alle problemen zouden zo ineens opgelost worden: de communes moesten op korte tijd de voedselproductie heel sterk doen toenemen, de industrieproductie sterk doen toenemen, en de socialistische overtuiging van de boeren verhogen. Heel China zette zich enthousiast aan het werk voor de Grote Sprong Voorwaarts!

Het was te hoog gegrepen: te veel boeren wilden het liefst ‘gewoon’ hun eigen bedrijf en waren ongemotiveerd, landbouwers hadden geen ervaring met industrie en verknoeiden grondstoffen (ijzererts, kolen, hout,…) zonder dat er veel bruikbaars uitkwam, terwijl de oogst op het veld stond te rotten; niemand was persoonlijk verantwoordelijk voor het resultaat; van overal kwamen overtrokken zegebulletins binnen en iedereen dacht dat er wel hulp zou komen van die andere plaatsen waar het zo goed ging.

China ging in 59-61 door een diepe crisis; in sommige streken brak hongersnood uit en er waren geen centrale reserves om te helpen. De regering moest stappen achteruit doen: de boeren kregen terug lapjes grond en vee om voor eigen rekening te werken. Voor de industrie keerde men terug naar een realistisch vijfjarenplan, met echte fabrieken in plaats van een hoogoven in het dorp.

Ongetwijfeld is de collectivisering te snel gebeurd en was de snelle industrialisering van het platteland slecht overdacht. Vandaag zeggen sommigen dat er helemaal niet hoefde gecollectiviseerd te worden: na 1978 is de grond immers terug onder de boeren verdeeld. Dat lijkt me te simpel. De boeren hebben vandaag gebruiksrecht over de gronden, maar de eigendom ligt bij de collectiviteit; de staat kan gemakkelijk grond onteigenen voor grote ontwikkelingsprojecten; en het gebruiksrecht wordt ook regelmatig aangepast, aan de grootte van de familie, de situatie van families met migranten enz., zodat het als sociaal vangnet dient; bovendien was China zonder collectivisering waarschijnlijk terug veranderd in een land met een klein aantal rijke boeren en heel veel arme.

De hele Partijleiding had achter de Sprong gestaan, maar vooral het prestige van voorzitter Mao kreeg een knauw en hij verloor aan invloed. Echter niet bij de boeren, die hem tot de dag van vandaag beschouwen als de leider van ‘hun’ revolutie, die alles deed om het platteland vooruit te helpen, ook al beging hij daarbij een ernstige flater. Het beeld van Mao als moordenaar verantwoordelijk voor miljoenen hongerdoden staat haaks op de perceptie van de Chinese boeren.

1969: Culturele Revolutie eindigt in chaos

Na de Grote Sprong herneemt de groei snel. De stedelijke kaders en intellectuelen leven beter terwijl het platteland trager vooruitgaat. Het particuliere grondbezit, hoe miniem ook, maakt meteen alweer verschil tussen armere en rijkere boeren. In de Sovjet-Unie krijgt het ontwikkelingsmodel problemen en wordt Kroetsjev afgezet. Hoe ziet de toekomst eruit voor de Chinese Communistische Partij? Mao radicaliseert: hij wil naar meer gelijkheid; dat vereist dat de mentaliteit van de mensen verandert, dat men minder op eigen gewin uit is; mensen moeten gemotiveerd worden om te werken vanuit morele principes van solidariteit. Dat botst met president Liu, een traditionele communist die het normaal vindt dat verantwoordelijke kaders meer voorrechten hebben; en ook met Deng die pleit voor motivatie door persoonlijk voordeel. Mao zit in de minderheid, maar vindt gehoor bij radicale jongeren en ambitieuze radicale partijkaders. Hij roept de jongeren, en later de arbeiders, op om kritiek te leveren op mensen met burgerlijke opvattingen en op foute partijkaders en ze desnoods af te zetten. Hij ontwikkelt de theorie dat in een socialistisch systeem de sympathisanten van het kapitalisme de communistische partij van binnenuit willen veroveren – een profetische theorie wanneer men ze toepast op de Sovjet-Unie einde jaren 80, maar – zo zal Deng achteraf stellen- niet overeenkomend met de situatie van China in de jaren 60. Een chaotische strijd met een complexe sociale achtergrond breekt los, eerst op het domein van de literatuur en de opera, vandaar de naam Culturele Revolutie. Kaders en intellectuelen worden vernederd, scholen worden gesloten, groepen van jongeren trekken het land rond en gaan soms mekaar te lijf, allen in naam van Mao. Het vernietigen van de achterlijke oude cultuur wordt letterlijk opgevat. In 1968 beseft Mao dat de chaos niet vanzelf zal evolueren zoals hij gehoopt had. Het leger moet de orde in het land herstellen. Miljoenen jongeren, intellectuelen, kaderleden worden tijdelijk naar het platteland gestuurd om het harde boerenleven aan den lijve te ondervinden en te leren van de gezonde mentaliteit van de boeren. De Culturele Revolutie is officieel afgelopen in 1969 maar zal nog voortsudderen tot de dood van Mao in 1976, in de vorm van een strijd tussen verschillende fracties in de partij:  Mao’s aangeduide opvolger Lin Biao komt om bij een mislukte staatsgreep, Deng komt met de steun van premier Zhou Enlai terug in 73  en voert een machtsstrijd met de ultraradicale Bende van Vier, Mao balanceert tussen beide fracties.

De Chinese regering legt vandaag de nadruk op de jaren van chaos die de economische en technologische ontwikkeling van China fel afgeremd heeft. Ook het onrecht dat kaders en intellectuelen aangedaan is, leeft nog sterk  in de hogere maatschappelijke groepen. Allemaal correct, maar het kan ook gerelativeerd worden. Op de woelige periode 67-68 en het rampenjaar 1976 na groeide de economie snel tot heel snel. Veel van de jongeren die de boer opgingen, ervoeren dat niet als een ongelukkige periode; de ‘littekenliteratuur’ geeft daarvan een eenzijdig beeld; ‘Culturele Revolutie’-restaurants en -shows zijn vandaag populair bij de generatie van de jaren 60.

Mao’s ideeën van egalitarisme hebben vandaag niet veel aanhang meer in China, waar sterk de nadruk ligt op beloning volgens prestatie. Maar met zijn revolutionaire opvatting dat de gewone man zijn zeg mag en moet hebben, ging hij in tegen het eeuwenoude confucianistisch model van sociale hiërarchie; die opvatting  blijft vandaag attractief,  ligt aan de oorsprong van de mondigheid van de doorsnee Chinees en is een basis voor de ontwikkeling van ‘democratie op zijn Chinees’.

1979: De waarheid zoeken in de feiten

1976 is een rampenjaar: de grootste aardbeving ooit, drie historische topleiders sterven, de politieke fractiestrijd bereikt een hoogtepunt en verlamt de economie.

Maar Deng komt terug op het voorplan en broedt op nieuwe strategieën. Hoe kan China de buurlanden en -regio’s die een enorme economische boom kennen, inhalen? Einde 78 stelt hij zijn plan voor: in plaats van de bureaucratisch opgelegde  planning zoals in de Sovjet-Unie, die intussen aan het vastlopen is, of de morele socialistische motivatie van Mao, die in chaos en verlamming eindigde, laat Deng iedereen vrij om zijn eigen belang na te streven. De staat is er voor de algemene strategie, de grote projecten en om te zorgen dat al die individualisten in de lijn van die strategie werken.

Volgens Deng betekent socialisme ontwikkeling zonder sociale polarisatie. En verder “de waarheid komt uit de feiten”, het marxisme is geen dogma. En “om een rivier over te steken stap je van steen tot steen”. En natuurlijk heeft de kleur van de kat geen belang als ze maar muizen vangt. Praktisch gezien: als de boeren graag decollectiviseren en voor eigen rekening werken, laat ze doen zolang de oogst toeneemt; en laat iedereen delen in de winst van de bedrijven, versoepel het plan en laat de markt meespelen, zolang dat leidt tot meer, betere en goedkopere verbruiksgoederen; kijk wat werkt in het kapitalisme en pas dat ook toe; laat desnoods privékapitaal toe; en om sneller technologisch te ontwikkelen, laat je buitenlands kapitaal binnen. Natuurlijk zijn er aan deze strategie ook nadelen verbonden: een nieuwe klasse rijken, winsten die naar het buitenland gaan, corrupte ambtenaren, morele en ideologische verwarring; het doet er niet toe, “laat sommigen eerst rijk worden” en nog “we zetten de ramen open zodat er frisse lucht binnen stroomt, en wanneer er te veel muggen binnenkomen, dan slaan we ze dood”.

Deng heeft onmiddellijk veel succes op het platteland: de boeren mogen terug  hun eigen gezinsbedrijf gaan beheren en de aankoopprijzen voor landbouwproducten worden verhoogd. Op vijf jaar tijd verdwijnen bijna alle communes. En in vijf jaar tijd stijgt de graanproductie met 60 %. De toegenomen koopkracht van de boeren schept een markt voor de fabrieken in de stad, en voor de nieuwe fabriekjes op het platteland.

Vanaf 1985 komt de hervorming van de stedelijke bedrijven aan de beurt. Winstdeling voor het personeel, maar ook minimumlonen in geval van verlies. De kleinhandel en nadien een deel van de groothandel worden geprivatiseerd. Gedaan met rantsoenbonnen, de markten zijn voortaan overvloedig voorzien van alle mogelijke producten.

De invoer van buitenlands kapitaal komt trager op gang, enkele Belgen (Janssen Pharmaceutica, intussen Johnson en Johnson,  en Bell Telephone, intussen Alcatel) zijn bij de pioniers, maar de redding moet vooral komen van de 40 miljoen uitgeweken Chinezen die hun fortuin in het land van hun voorouders willen investeren.

Om een maximum te kunnen leren van het ontwikkelde Westen, worden de deuren ook wijd opengezet voor westerse publicaties en ngo’s.

In 1988 ten slotte worden ook Chinese privéondernemingen officieel toegelaten.

Al die veranderingen gebeuren niet zonder slag of stoot. Binnen de Partij is er een belangrijke groep die de hervormingen niet aanvaardt. Op elk partijcongres keurt de meerderheid een motie goed waarin gewezen wordt op het gevaar dat de linkse lijn weer de overhand haalt.

1989: Het Tian An Men-plein als kruispunt van de geschiedenis

Ook de rechterzijde zit niet stil. Vooral in intellectuele middens ontstaat een stroming die zegt dat China en het socialisme mislukt zijn, en dat alleen kapitalisme op westerse leest heil brengt.

De hervorming van de handel leidt tot opstoten van inflatie; sommige arbeiders zien hun koopkracht dalen; er ontstaat paniek en hamsterwoede. Verder is dit een gouden periode voor personen zonder scrupules om snel rijk te worden door de staat op te lichten. Ook dat zet veel kwaad bloed, maar Deng Xiaoping vindt dat er nog niet te veel ‘muggen’ zijn en laat begaan.

In 1987 organiseren pro-westerse studenten opstootjes in Nanjing. Partijleider Hu Yaobang die in dezelfde richting denkt, wordt afgezet. Wanneer hij in april 1989 sterft, beginnen opnieuw studentenbetogingen. De Partij veroordeelt die op 26 april als antisocialistisch, maar de leiding is daarover verdeeld: de nieuwe partijleider Zhao Ziyang staat ook sympathiek tegenover de studenten. Allerlei groepen ontevredenen sluiten aan bij het protest, ook in andere steden. Zo bijv. arbeiders die opkomen voor het behoud van hun levensniveau en die betogen met portretten van Mao om te vragen dat de corruptie zou aangepakt worden. Wekenlang is er chaos. Pas wanneer de harde kern op het Tian An Men-plein een westerse ‘godin van de vrijheid’ opricht en de regering verandering belooft aan de opstandige arbeiders, komt er klaarheid. De grote meerderheid van de betogers gaat naar huis, een harde kern blijft achter en stuurt aan op omverwerping van het regime. Zhao sympathiseert met hen en wordt gewipt als partijvoorzitter. De staat van beleg wordt uitgeroepen en in de nacht van 3 op 4 juni komt de gewelddadige ontknoping van de opstand. 

China blijft achter met een kater. Voor het eerst is een deel van de bevolking op straat gekomen tegen het regime. Voor het eerst is het leger opgetreden tegen de burgers. Had de Chinese regering moeten capituleren en het kapitalisme laten invoeren, zoals in datzelfde jaar overal in Oost-Europa gebeurde, of is het goed dat ze het socialisme gered heeft, zelfs ten koste van mensenlevens?

Jiang Zemin, in 89 nieuw partijleider, vandaag nog actief

In de nasleep van Tian An Men worden er maatregelen genomen om de arbeiders en studenten economisch tegemoet te komen. En opnieuw rijst de vraag: zijn de hervormingen goed of moeten we terug naar de socialistische moraal van Mao?  De oude Deng, die geen enkele officiële functie meer heeft, reist in 1992 naar de Speciale Economische Zone Shenzhen en orakelt daar: de Sovjet-Unie is ineengestort omdat ze economisch gefaald heeft. Wij moeten ten koste van alles economisch lukken, de mensen aan ons binden door hen een steeds betere levensstandaard te bezorgen. De hervormingen moeten niet teruggeschroefd worden, integendeel, we moeten nog beslister alles gebruiken wat in ons kraam past. Shenzhen is een model voor heel China. Deng laat de balans doorslaan. China voert in 1992 officieel de markteconomie in en besluit het buitenlands kapitaal en het Chinese privékapitaal meer te steunen.

1999: Dansen op de slappe koord

De privé-economie neemt toe, er komt meer buitenlands kapitaal, de staatsbedrijven worden op de markt gejaagd. In 1997 verklaart de Partij dat de privésector voor langere tijd mag rekenen op haar  steun. Tegelijk hebben de staatsbedrijven op de markt problemen: geen kapitaal, te veel personeel, verouderde installaties. Besloten wordt de toestand in vijf jaar recht te trekken! Alle kleine staatsbedrijven worden geprivatiseerd of omgevormd in coöperatieven. Grotere staatsbedrijven worden grondig gerationaliseerd: afdankingen, fusies, nieuw kapitaal, modernisering van de installaties.  Wat niet te rationaliseren valt, gaat dicht. Werkloze arbeiders krijgen een (beperkte) steun en worden aangemoedigd werk te zoeken in de nieuwe privébedrijven of zich te lanceren als zelfstandige. In 1999 zitten we midden in die fase. De kloof tussen arm en rijk wordt breder. De oude sociale zekerheid per fabriek wordt ondermijnd wanneer fabrieken verdwijnen of een nieuwe eigenaar krijgen. De regering moet op eieren lopen om grootschalige sociale onrust te vermijden, maar de modernisering van de staatsbedrijven wordt een succes.  De fabrieken presteren nu en ze produceren schoner. De meeste industriesteden worden volledig gerenoveerd.

Wat de samenwerking met het buitenland betreft, trekt China ook conclusies: export biedt vele voordelen, en zeker indien China vrije toegang krijgt tot de westerse markten. Daarvoor moet het lid worden van de Wereldhandelsorganisatie en zich helemaal integreren in de wereldeconomie. De moeizame onderhandelingen duren 13 jaar en zijn pas in 2001 afgerond. In de jaren 1999-2001 moet China nog belangrijke nieuwe toegevingen doen. Westerse waarnemers voorspellen dat de Chinese staatsbedrijven door de westerse concurrentie zullen weggevaagd worden …; het lijkt dat de Chinese regering een zware gok doet.

Ondertussen loopt de ontwikkeling van het platteland alsmaar verder achter op de stad. De landbouw moderniseert wel maar de te kleine boerenbedrijven hebben weinig mogelijkheden om hun situatie te verbeteren. Nu de stedelijke industrie gemoderniseerd wordt, krijgen de primitieve plattelandsfabriekjes het moeilijk. Tijdelijke arbeid in de steden biedt een kans om bij te verdienen. Het aantal interne migranten neemt snel toe tot tientallen miljoenen, en vandaag tot 200 miljoen. Hun arbeidsomstandigheden zijn slecht en stadsbewoners verwelkomen hen lang niet  altijd. Lokale besturen op het platteland hebben voortdurend geld tekort om goed te kunnen besturen; scholen en hospitalen worden verwaarloosd. De belastingen worden verhoogd. Het aantal boerenprotesten neemt toe.

Er moet iets gebeuren om de tijdbom van toenemende sociale polarisatie te ontmijnen.

Het keerpunt komt na het Partijcongres van 2002. De nieuwe motto’s  ‘de mensen eerst’ en ‘de harmonieuze maatschappij” nuanceren de tot dan toe gevolgde politiek van economische groei ten allen prijze. Er komen meer budgetten vrij voor plattelandsontwikkeling, de landbouwbelasting wordt afgeschaft, de levensomstandigheden van interne migranten worden stap voor stap verbeterd. In de steden komt meer geld vrij voor sociale zekerheid en voor de kwaliteit van het leven. Milieubescherming wordt een prioriteit. Nieuwe wetten op de arbeid en op de vakbonden moeten de positie van arbeiders in de bedrijven versterken en de werk- en loonomstandigheden verbeteren. De fase van grootschalige privatisering is voorbij en de staatsbedrijven winnen terug terrein, zelfs in het buitenland.

2009: Geen tijd om op de lauweren te rusten

Het dynamisme, het geloof dat een betere toekomst maakbaar is, voel je vandaag overal in het land. Mao’s ambities van 1949 zijn springlevend. Gedaan met de blinde bewondering voor het Westen van de jaren 80. China staat er.

Toch is  China nog altijd een arm land, met een inkomen per hoofd van ongeveer 3000 dollar. De volgende tien  jaar wil het dat inkomen verdubbelen. Tegen 2050 wil het een gemiddeld welvarend land zijn, zeg maar te vergelijken met Portugal of Griekenland. Tegen 2030 moet twee derden van de bevolking in de steden wonen, en pas van dan af zal de welvaartskloof tussen stad en platteland beginnen dichtgroeien. Er is nog heel wat werk voor de boeg!

Tegelijk is China door zijn snelle groei nu al een wereldspeler. Het zit Japan op de hielen als tweede economie in de wereld. Het beïnvloedt de prijs van zowat alle grondstoffen en goederen in de wereld. China voert al tien jaar meer uit dan in en is daardoor de grootste buitenlandse schuldeiser van de Amerikaanse schatkist geworden; China bepaalt het lot van de dollar! Chinese investeerders zijn een mogelijke reddingsboei voor grote westerse bedrijven in moeilijkheden. Vroeger dan verwacht moet China rekening beginnen houden met het effect van zijn ontwikkelingsstrategie op de rest van de wereld.

Dat geldt ook op politiek vlak: China verdedigt sinds 1954 consequent het principe van niet-inmenging in andermans zaken en gelijke rechten voor ieder land; het veroordeelde de invasieoorlogen in Joegoslavië en Irak; vandaag komt het in dossiers als Noord-Korea, Iran, Soedan, Myanmar, Zimbabwe,… onder druk te staan om die principes te laten varen. En dan zijn er nog de eigen belangen: in 2008 is voor het eerst sinds de vijftiende eeuw een Chinese vlooteenheid opgedoken voor de kusten van Somalië, om de piraterij te helpen bestrijden.

Er was een tijd dat Mao de volkeren opriep om de papieren tijger van het Amerikaans imperialisme te verslaan; maar Vietnam is geschiedenis. Deng en zijn opvolgers vermijden de confrontatie met de VS maar ondersteunen ondertussen overal alternatieve machtscentra:  de EU, BRIC, ASEAN+3, de Shanghai Verdrags Organisatie (met Rusland en Centraal Azië), de verschillende eenheidsinitiatieven in Afrika en Latijns-Amerika, de uitbreiding van de Veiligheidsraad, de democratisering van IMF , bilaterale samenwerkingsakkoorden met ieder land dat geïnteresseerd is …; hun objectief is een multipolaire wereld. De Chinese leiders zijn de absolute kampioenen in het wereldreizen geworden.

De internationale recessie vergt eveneens bijsturingen van de Chinese ontwikkelingsstrategie. China is ervan uitgegaan dat de kapitalistische wereld voor langere tijd stabiel was, en heeft van export één van de drie poten van zijn snelle ontwikkeling gemaakt. Nu die export onverwachts snel wegsmelt, moet het halsoverkop de twee andere poten van de groei ontwikkelen: overheidsinvesteringen in infrastructuur en binnenlandse consumptie.

Al in oktober 2008 kwam het op de proppen met een gigantisch driejarenplan, waarbij de overheid bijna 400 miljard euro gaat investeren. Met die investeringen moet het mensen aan het werk houden voor sociaal nuttige projecten (wegen, hospitalen, scholen, sociale woningen,…) , en de Chinese bedrijven ondersteunen bij de omschakeling van productie voor export naar productie voor binnenlands verbruik. Die omschakeling is gekoppeld aan een driejarenplan voor de tien belangrijkste sectoren van de economie; het motto is overal hetzelfde: moderner, properder, energiezuiniger, efficiënter en meestal groter. Banken kregen opdracht zoveel mogelijk leningen te verschaffen.

Om de binnenlandse consumptie aan te wakkeren, kiest men niet voor een drastische verhoging van de lonen, maar voor sociale herverdeling: overheidspremies bij aankoop van huishoudtoestellen, gesubsidieerde bouw van sociale woningen, snelle verbetering van de sociale zekerheid, optrekken van minimumuitkeringen, creatie van werkgelegenheid en afremmen van afdankingen, steun aan beginnende zelfstandigen, …; in tegenstelling tot de Amerikanen hebben de gewone Chinezen geen schulden maar een spaarboekje, het komt er dus vooral op aan hen te overtuigen geld uit te geven.

Tot nog toe heeft het antirecessieplan succes, en blijft de Chinese economie nog groeien. Maar voor de boeren die naar de stad komen en de jongeren die beginnen werken, moeten er jaarlijks 20 miljoen nieuwe jobs bijkomen; dat vereist een groei van de economie met  minimum 8%. De vraag is hoelang de overheid en de banken zullen kunnen bijspringen zonder de inflatie sterk aan te wakkeren.

Deel 2: Uitdagingen bij de vleet

China staat bij deze 60^e verjaardag overigens nog voor veel meer uitdagingen:  We beperken ons hier tot de 4M: Mensenrechten, maatschappij, milieu en minderheden.

Mensenrechten, Democratie, één partij

Mensenrechten stonden altijd al hoog op de agenda in China. Het recht op leven, op een onafhankelijk land, op bescherming, voedsel, onderdak, onderwijs, gezondheidszorg, enz.. 

Chinese spreker over mensenrechten aan VUB, sept. 2009

De Chinese overheid vindt dat er prioriteiten zijn, en politieke rechten staan niet vooraan. Niet onlogisch: de enorm snelle veranderingen die China onderging en ondergaat zouden onbestuurbaar zijn in een model zoals bijv. het Belgische; en de leidende personen in China zitten nog altijd met een stevige kater van de vervolgingen en chaos tijdens Mao’s ultrademocratische Culturele Revolutie.

Dat is aan het veranderen. De basisbehoeften van de meeste Chinezen zijn vervuld, er is een snel groeiende stedelijke middenklasse van 200 miljoen mensen. Tijd voor de burger om meer zeggenschap te eisen, en de regering erkent die verzuchting. De westerse media missen gewoonlijk de evolutie die er aan de gang is. China is bezig stap voor stap een echte rechtsstaat te worden, met wetten die rechten en plichten vastleggen en nageleefd moeten worden, ook door de lokale overheden, de politie, het gevangenispersoneel. Strengere procedures hebben het aantal doodstraffen sterk doen dalen. Er is een explosie van onafhankelijke media, en de grenzen van wat kan, worden elke dag verder uitgerokken: media worden aangemoedigd om de waakhonden van de maatschappij te zijn, zolang ze maar niet aan onverantwoorde stemmingmakerij doen. De Chinese vakbond wordt aangemoedigd om de belangen van werknemers in de privésector te verdedigen en om de migrantenwerking uit te breiden. Burgers worden rechtstreeks betrokken bij de wetgeving en het bestuur: wetsontwerpen en bestuursrapporten staan op het internet en iedere betrokkene kan zijn commentaar of advies geven. Op het laagste bestuursniveau (dorpen, wijken) zoekt men al twintig jaar naar de beste formules van rechtstreekse vrije verkiezingen met de bedoeling dit dan uit te breiden naar hogere besturen (het systeem blijkt nog altijd niet goed te werken, dorpsbesturen vallen te gemakkelijk in handen van maffiosi). Aan de werking van de Communistische Partij zelf wordt volop gesleuteld, het scholingsniveau van de kaders moet omhoog en de basis moet meer echte inbreng krijgen, zowel in de besluiten als in de verkiezing van verantwoordelijken; corruptie wordt strenger bestreden.

Wie die evolutie meet aan conformiteit met ons systeem zal bedrogen uitkomen. De Chinezen verklaren uitdrukkelijk dat ze een eigen systeem uitbouwen, volgens hun behoeften. Daarin zullen bepaalde beperkingen op de persoonlijke vrijheid nog lange tijd nodig zijn (die zijn er overigens bij ons ook). Een onafhankelijke rechtsmacht die de besluiten van parlement en regering kan dwarsbomen, strookt niet met het machtsmonopolie van de Communistische Partij van China. Een meerpartijenstelsel evenmin; het machtsmonopolie van de CPC laat bekwame technocraten toe langetermijnplannen op te stellen; die CPC hoeft daarbij geen rekening houden met de eisen van lobbygroepen van privékapitaal zoals in het Westen. Het systeem werkt, waarom zouden ze het veranderen?

Een machtsmonopolie corrumpeert natuurlijk. Strijd tegen de corruptie is een constante in de media sinds 25 jaar, maar valt niet definitief te winnen. Onlangs werd er nog een speciale kliklijn voor corruptiegevallen opgestart.

Naargelang China welvarender wordt, zal het maatschappelijke debat complexer worden en zullen nieuwe methoden voor inbreng van de volksopinie moeten gezocht worden. Sommigen stellen nu al voor twee concurrerende communistische partijen op te richten! Een meer realistische optie werd in 2002 genomen, toen de Partij opengezet werd voor privéondernemers: zo werd meteen een kanaal gecreëerd waarlangs hun belangen op een ordentelijke manier kunnen verdedigd worden.

De regering heeft op korte termijn en erg resoluut het roer omgegooid. Er is een Ministerie van Milieubehoud dat elk jaar krachtiger wil en mag optreden. Akkers worden omgezet in weiden, weiden in bossen; de begrazing van de Mongoolse steppen en het Tibetaanse plateau wordt verminderd. Vervuilende fabrieken moeten saneren of sluiten. Landbouw moet meer ecologisch. De normen voor voertuigen in de grote steden liggen op Europees niveau. Voor verwarming en in de keuken schakelen Chinese gezinnen, zeker in de stad, over van steenkool op aardgas. Gebouwen worden geïsoleerd. De uitstoot van nieuwe steenkoolcentrales wordt beperkt. In de steden begint de verbetering merkbaar te worden. Beijing had met de Olympische Spelen een voorbeeldfunctie.

Recent onderzoek dat uitwees dat de opwarming van de aarde voor China fatale gevolgen kan hebben op het gebied van watervoorziening en voedselproductie gaf de Chinezen een nieuwe schok. In juli zijn 300.000 Chinezen geëvacueerd wegens zware overstromingen tengevolge van de opwarming.  Ze kunnen de opwarming niet langer beschouwen als een luxeprobleem dat het Westen veroorzaakt heeft en dus maar moet oplossen. China heeft er alle belang bij zelf de wagen te gaan trekken. De officiële politiek is ‘gedifferentieerde verantwoordelijkheid’: de rijke landen zijn de historische oorzaak van het probleem en zij moeten het meest inleveren, 40% minder CO2 in twintig jaar. De ontwikkelingslanden zullen maximale inspanningen leveren volgens hun mogelijkheden, zonder hun ontwikkeling af te remmen. De rijke landen moeten 1% van hun BNP besteden aan steun voor de ontwikkelingslanden om het broeikaseffect te bestrijden. China zelf werkt intussen op drie vlakken: het beperken van het energieverbruik door efficiëntere fabrieken en elektriciteitscentrales -20% minder specifiek energieverbruik in het huidige vijfjarenplan; nummer één in de wereld worden in alle hernieuwbare energiebronnen: waterkracht, wind, zonne-energie, kernenergie; onderzoek naar de schone verbranding van steenkool, door vergassing en opslaan van CO2 – een eerste pilootcentrale in Tianjin is in aanbouw. Alhoewel het zich niet wil vastpinnen op een becijferde begrenzing van zijn CO2-uitstoot, doet het op deze drie vlakken fenomenale inspanningen.

De huidige recessie geeft de milieubescherming extra dynamiek. In de wereldeconomie na de recessie zullen de milieuvriendelijke economieën het sterkst staan. Het Chinese antirecessieplan speelt daarop in: wie niet milieuvriendelijk is, krijgt geen overheidssteun. Bovendien gaat de overheid zelf tientallen miljarden yuan investeren in het milieu. China kiest ervoor zich om te vormen tot groene kampioen.

Minderheden

De zes miljoen Tibetanen vormen de zesde grootste minderheid. Ze wonen voor de helft in de autonome regio Tibet, en voor de helft in gemengde gebieden in andere provincies (het zogenaamde groot-Tibet). De regeringen van alle landen erkennen zonder enige reserve dat Tibet deel was en is van China. Eind jaren 50 kwam de Chinese regering in aanvaring met de oude adel en de kloosters, die toen nog werkten met lijfeigenen. De elite vluchtte naar India. Een radicale fractie streeft nog naar de onafhankelijkheid en het herstel van hun oude macht. De dalai lama verdedigt de  ‘middenweg’: een zelfstandig, maar toch etnisch gezuiverd en fundamentalistisch groot-Tibet  formeel binnen China; een China waaruit de communisten volgens hem wel weg moeten. Als geestelijk leider heeft hij veel prestige bij de meestal diepgelovige bevolking. In maart 2008 braken in Lhasa rellen uit waarbij meer dan 20 Han en Hui vermoord werden. De onrust begon vanuit de kloosters en werd dan overgenomen door groepjes jongeren. De toekomst zal uitwijzen of het om kleine groepen vanuit het buitenland geleide herrieschoppers gaat (Chinese versie) of om algemeen volksverzet (versie van de bannelingen).  De Chinese regering combineert ook hier economische ontwikkeling, steun aan de lokale cultuur en repressie, vooral tegen separatistische kloosters. Tibet is afgelegen, heeft nauwelijks natuurlijke rijkdommen en is zeer arm. Zo’n 90% van het regionaal budget bestaat uit subsidies van Beijing. Toch wordt er gezegd dat (jonge) Tibetanen wegens gebrek aan opleiding onvoldoende aan de bak komen in goedbetaalde jobs. Beijing hoopt dat er na deze dalai lama religieuze leiders komen die, zoals de vorige panchen lama, wel bereid zijn het socialisme te aanvaarden en met hen samen te werken.

Besluit?

Wat gaan we binnen nog eens tien jaar vertellen?

China zal anders zijn, maar hoe? China zal belangrijker zijn in de wereld, maar hoe? En ook in onze eigen wereld zullen ongetwijfeld veel zekerheden sneuvelen. Eén ding is zeker, om mee te zijn met de trein van de geschiedenis zullen we open moeten staan voor samenwerking met en leren van het immense rijk van het Midden. Laten we in onze betrekkingen met China de eurocentristische oogkleppen, het exclusief vasthouden aan onze eigen normen, racistische vooroordelen, fundamentalistisch antisocialisme maar op de mestvaalt van de geschiedenis gooien.

Uitstoot keramiekfabrieken te Foshan

Recente wetenschappelijke studie wijst uit dat luchtverontreiniging in Zuid-China verantwoordelijk is voor 10.000 doden per jaar en 94 pct van deze vervuiling komt van de Parelrivier Delta (PRD). Ze is ook verantwoordelijk voor 440.000 ziekenhuis-beddagen en 11 miljoen bezoeken aan dokter of ziekenhuis. De kost van dit alles wordt op 1,8 miljard yuan geschat in de VRC, 1,1 miljard HK$ in Hongkong en 18 miljoen HK $ in Macao. Nochtans

dateert de bezorgdheid om het milieu in het gebied niet van gisteren. Reeds in 2002 werd een gemeenschappelijke studie van Guangdong en Hongkong gepubliceerd die onthulde dat 80 pct van de luchtvervuiling in de delta uit Guangdong afkomstig was en 20 pct uit Hongkong. Als gevolg van de studie spraken beide autoriteiten af om S0², NOx, fijn stof en VOCs tegen 2010 te verminderen met respectievelijk 40%, 20%, 55% and 55% vergeleken met 1997. In december 2003 stelden de twee partijen het “Regionaal Luchtkwaliteitsplan” op dat de doeleinden in konkrete maatregelen moest omzetten. Nadien duurde het drie jaren vooraleer een gezamenlijk meetsysteem voor de luchtkwaliteit op poten werd gezet. Het satelliet gecontroleerde netwerk omvat 16 meetstations -13 in Guangdong en 3 in Hongkong- en het prijskaartje van het netwerk bedraagt 0,23 miljard €. Dagelijks worden de vier componenten van de lucht gemeten en de resultaten op Internet gepubliceerd. Uit de analyse van de resultaten bleek verrassend dat gedurende de helft van het aantal dagen in 2006 de oorzaken van de luchtverontreiniging in Hongkong puur lokaal waren: transport, energieopwekking en de maritieme sector.

Volgens de recentste meetresultaten van het netwerk zijn de emissies van zwaveldioxyde met 12 pct gestegen in de delta, wat het doel van een reductie met 40 pct tegen 2010 in gevaar brengt. De NO² uitstoot verminderde wel met 23 pct tegeover het streefcijfer van 20 pct; het fijn stof daalde met 48 pct vergeleken met het doel van 55 pct en de VOCs met 40 pct vergeleken met het vooropgesteld cijfer van 55 pct. De verhoogde uitstoot van SO² wordt toegeschreven aan het gebruik van steenkool om electriciteit op te wekken. Volgens de Hongkongse secretaris van Milieu Edward Yau Tang-wah blijven de vooropgestelde doeleinden haalbaar als de twee kanten ontzwavelingsinstallaties plaatsen in alle nieuwe steenkoolcentrales en ook als ze de emissies scherper kontroleren van de boten. Hij onderstreept eveneens dat in 2002 niet gedacht werd aan andere bronnen van vervuiling. Pas later werd een energie-bouwcode aangenomen die eerst verplichtend werd voor commerciële gebouwen en waarvan groene aktievoerders hopen dat deze uitgebreid wordt naar musea, hospitalen en scholen.

Langs de andere kant in Guangdong valt op dat het aantal smogdagen vorig jaar een hoogtepunt ooit bereikte met 75 dagen gemiddeld, maar Dongguan telde er 213. Zure regen vertegenwoordigde meer dan 53 pct van Guangdongs regenval in 2007, een verhoging met 7 pct vergeleken met 2006. Vooral de deltasteden Guangzhou, Shenzhen, Zhuhai, Foshan, Dongguan, Zhongshan en Huizhou maar ook Maoming en Zhaoqing in het westen kampen met zure regen, aldus vice-directeur Chen Guangrong van het provinciaal milieubureau die toegeeft dat vele oude steenkoolcentrales nog geen plannen voorlegden voor ontzwaveling.

Milieuexperten wijzen ook naar de cementfabrieken die verantwoordelijk zijn voor de luchtvervuiling. Volgens Wu Dui onderzoeker aan de “China Metereologisch Bestuur” dragen producenten van bouwmaterialen in Foshan in belangrijke mate bij aan de vervuiling. Wu die zich baseert op de resultaten van een zes maanden durende studie over de luchtkwaliteit beweert dat Foshan uniek is omdat het een breed cluster heeft van bouwondernemingen gecombineerd met keramiekfabrieken en honderden schoorstenen.

Maatregelen

Volgens Li Qing, directeur van Guangdongs leefmilieudienst is de uitlaat door voertuigen de belangrijkste oorzaak van de slechtere luchtkwaliteit. Tijdens de jaarlijkse zitting van het provincial Volkscongres beloofde Li Miaojuan, directeur van de provinciale ontwikkelings- en hervormingscommissie dat in de PRD vanaf 1 juli de Euro 3-uitstootnormen zouden van kracht worden, een norm die eind 2009 tot de gehele provincie zal worden uitgebreid. De collega’s uit Hongkong zijn reeds aan de Euro 4-norm toe. Ze voegde er nog aan toe dat kleine thermische elektriciteitscentrales zullen dicht gaan voor het jaareinde en dit samen met een aantal cement- en staalfabrieken. Electriciteitscentrales met een capaciteit van meer dan 125.000 kwu moeten ontzwaveld. Alles bijeen wordt de kost van de ontzwavelingsinstallaties op 0,9 miljard € geraamd. Ze voegde er nog aan toe dat om minder afhankelijk te worden van steenkool ook meer een beroep zal worden gedaan op kernenergie, aardgas en alternatieve bronnen. Reeds twee jaar voordien had de goeverneur beloofd dat de provincie voor eind 2008 260 petroleum- en petrochemische bedrijven zou sluiten die het milieu belasten evenals 6000 ondernemingen die jaarlijks meer dan 100 ton nijverheidsafval dumpen. LNG-gas bevoorraadt reeds Kanton, Shenzhen en Dongguan. Dat de provinciale plannen geen loze beloften zijn wordt bewezen op het terrein. De vice-burgemeester van Kanton heeft na een twee jaar durend onderzoek verklaard dat de komende acht jaren 279 vervuilende bedrijven zullen moeten opkrassen, waarvan 119 voor 2010. Van de 119 zijn er 48 chemische bedrijven en 53 betreffen staatsondernemingen. 20 miljoen € wordt uitgetrokken voor hun verhuis naar nijverheidszones, ver buiten de stad. De stad Dongguan van haar kant sluit dit jaar 174 bedrijven, maar op termijn worden het er 600 die zullen verhuizen naar de rand. We mogen ook aannemen dat de toelating voor de nieuwe gigantische Q8-Sinopec joint-venture raffinaderij die jaarlijks 5 miljoen ton aardolie zal verwerken en oorspronkelijk 5 miljard $ zou kosten, bedrag dat na protest wegens milieuvervuiling in het centrale PRD-district Nansha steeg naar 9 miljard $, wellicht ook met kosten voor milieumaatregelen zal te maken hebben.

Een beter omgaan met energie wordt in de hand gewerkt door een leningsprogramma van 100 miljoen $ toegekend door de “Aziatische Ontwikkelingsbank”, waarvan 35 miljoen in een eerste tranche. De provincie zal de leningen toekennen aan grote energieconsumenten om gebouwen en werkplaatsen van energie-efficiënte technologie te voorzien. Negen subprojecten worden gefinancierd door de eerste tranche. Deze projecten zouden een jaarlijkse energiebesparing opleveren van 188 GWh, 62.190 ton minder steenkoolconsumptie en zou voor de consumenten jaarlijks 15 miljoen $ besparing betekenen. De projecten zullen als model dienen zowel voor de provincie als landelijk. De totale implementatie van het investeringsprogramma zal de steenkoolconsumptie elk jaar met 175.813 ton verminderen en eveneens een jaarlijkse energiebesparing betekenen van 533 GWh. Ook de ondernemingen uit Hongkong doen hun duit in het zakje om milieuvriendelijk te produceren. In november 2006 werd een pilootproject gelanceerd door 15 deelnemende ondernemingen in Hongkong. Volgens secretaris van leefmilieu Edward Yau presteerden de deelnemers beter dan verwacht. De executieve uit Hongkong trok 9,4 miljoen euro uit opdat producenten hun procedees meer milieuvriendelijk zouden maken, zowel in de PRD als Hongkong. Het initiatief uit 2006 heeft zijn doel niet gemist. Volgens een onderzoek geciteerd in de “South China Morning Post” eind oktober hebben 40 pct van de Hongkong ondernemingen in de PRD het technologisch peil van hun ondernemingen aangepast in functie van een schonere productie. Het artikel wijst er ook op dat Hongkongs eco-industrie wereldwijd gegeerd is als een bruggenhoofd naar de Volksrepubliek wegens hun ervaring terzake, de bescherming van de intellectuele rechten en de ondersteunende financiële diensten.

Watervervuiling

Naast de luchtvervuiling heeft Guangdong te kampen met ernstige watervervuiling. Een recente studie van het “Provinciaal Raadgevend Comité” stelde in 42 van de 111 rivieren een hogere verontreiniging vast dan het jaar voordien, waarbij meer dan een kwart ernstig vervuild bleek. De toestand is ernstig omdat slechts in 2 pct van de steden en dorpen van de provincie het afvalwater wordt behandeld. Lokale nieuwsmedia rapporteerden een snelle vermindering van de kwaliteit van de Parelrivier, met name tot het slechtste niveau 5 waarbij het water niet meer bruikbaar is zelfs voor de industrie… De meeste van de 80.000 klachten die het provinciale milieubureau ontvangt, betreft overigens klachten over het water. Een andere studie van hetzelfde “Raadgevend Comité” kon vaststellen dat 2,5 miljoen personen rond de stad Guangzhou een groter gezondheidsrisico lopen door besmet water ten gevolge van ernstige vervuiling rond vijf waterzuiveringsstations van de stad. Het “Ta Kung Pao”-dagblad uit Hongkong citeert dan weer een studie door de “Polytechnische universiteit van Hongkong” en het “Guangzhou Instituut voor Geochemie” die vaststelden dat de Parelrivier te veel metalen bevat die kanker kunnen veroorzaken. Hun studie die in 2003 startte, onderzocht 58 stalen en vond dat één kilo kreeft 16 maal meer cadmium bevatte dan toegelaten en dubbel zoveel lood als de nationale standaard. Het is wel zo dat een deel van de metalen gewoon afkomstig is uit de natuur, want de geologische structuur van de regio bestaat uit graniet dat sterk lood en zink bevat. Het bewerken van elektronisch afval is ook een zware vervuiler. Berucht is het “kankerdorp” Shangba waar bergen e-afval gesorteerd worden en waar volgens onbevestigde berichten sedert 1987 250 van de 3000 dorpelingen zouden gestorven zijn aan kanker. Mijnen rond het dorp zouden eveneens vervuild water lozen tot 40 maal boven het toegelaten niveau en dit naast de contaminatie die het e-afval meebrengt.

In mei 2007 rapporteerde de “Provinciale “Zee-en Visdienst” dat in 2006 8,3 miljard ton rioolwater -meestal onbehandeld- in zee terecht kwam, wat 60 pct meer is dan vijf jaar voordien. Visvoorraad uit de kustgebieden bevatten ook zware metalen als lood, koper en cadmium. Volgens een recent rapport geciteerd door “China Daily” is één vijfde van Guangdongs kust vervuild door huis- en industrieel afvalwater. Anderzijds stelde de studie een vooruitgang plaats in de meer dan honderd gecontroleerde punten: in 2006 overschreden 75 pct van de meetpunten de toegelaten vervuiling en het jaar nadien daalde dit tot 50 pct.

Maatregelen

Het merkwaardige is dat Guangdong de rivier Dongjiang, waaruit Hongkong 80 pct van haar water betrekt en die zelfs komt van de naburige provincie Jiangxi, er in slaagt zuiver te houden. Chen Xiancheng directeur van de dienst “Renovatie van de Parelrivier” heeft bekend gemaakt dat 18 miljoen $ zal besteed worden aan het bouwen van een zoölogische basis in Jianxi om het water van de Parelrivier te zuiveren en hij beloofde ook meer controlestations in de bovenste delen van de rivier. Directeur Li Qing van de Milieudienst beloofde dat er een analoog grensoverschijdend controlesysteem op de kwaliteit van het water komt als dat van de luchtkwaliteit. De behoefte tot het behandelen van industrieel afvalwater groeit elk jaar tussen de 35 à 50 pct. Reeds 150 ondernemingen beschikken over een online bewakingssysteem. Anderen zullen volgen. Hij zei dat de provincie de komende jaren 0,6 miljard € zal spenderen voor het verminderen van de vervuiling in de rivier.

Niet enkel bedrijven moeten er aan geloven. Dongguan heeft vastgesteld dat de pollutie veroorzaakt door één varken ongeveer neerkomt op de vervuiling door 7 à 10 personen. Momenteel heeft Dongguan 750.000 varkens, wat voor de stad een kost van 40 miljoen € betekent voor zuivering van het afvalwater. De stad wil nu het fokken van varkens verbieden en dit eventueel op termijn uitbreiden tot kippenfokkerijen. Het verbod stuit reeds op weerstand van experten die vinden dat in tegenstelling tot een bruut verbod, een verhoging van de emissienormen de standaarden in de sector zou verhogen zodat men tot een ecologisch verantwoorde varkenskweek komt.

Ook de privésector doet mee in de waterzuivering. De Hongkongse groep “China Water Industry” heeft 7 waterzuiveringsstations in de PRD overgenomen van “Affluent Boom Enterprises”. Zoals bij de luchtvervuiling loopt eveneens een akkoord met een internationale instantie en qua watervervuiling bestaat een akkoord van de provincie met de Wereldbank. In feite dateert het provinciaal plan tot het opschonen van de rivieren uit 2002. Gedurende 8 jaren zal meer dan 5 miljard $ worden geïnvesteerd in de bouw van waterzuiveringsstations in de PRD. De Wereldbank steunt dit ambitieus plan aldus project leider Tom Zearly die uitlegt dat de bank een eerste schijf projecten goedkeurde voor stations in de hoofdstad Kanton. De tweede tranche van steun betreft stations en staff-training in Foshan en Jiangmen die beiden 15 pct van het afvalwater genereren. De totale kost van de tweede schijf werken kost 188 miljoen $ waarvan de bank er 96 miljoen financiert.

Bodemvervuiling

De vervuiling van de nijverheid vindt ook zijn weg naar de bodem. Statistieken van ” Guangdong Ecology and Soil Institute” tonen aan dat zware metalen als kwik en nikkel de landbouwgrond vervuilen. Een andere studie van de Sun Yat-Sen universiteit vond besmette groenten in stalen op 12 markten. Als gevolg van de persberichten heeft Li Qing, directeur van Guangdongs milieudienst een globaal onderzoek bevolen naar de bodemkwaliteit in de provincie vooraleer besluiten worden getrokken. De studie moet af zijn in 2010. Dit betekent niet dat reeds niet begonnen wordt met initiatieven. 4 miljard € zal besteed worden aan het bouwen van faciliteiten die de vervuiling in industriële parken tegen gaan. Naast bodemvervuiling wordt Guangdong nog getroffen door bodemerosie en op dat vlak loopt met de FAO een experiment in het kanton Wuhua om boeren actief te betrekken in het beheer van de complexe waterhuishouding in het heuvelachtig gebied met vele waterscheidingen.

De provincie heeft een globaal plan voor het milieu van 2004 tot 2010 dat meer dan 13 miljard € kost en zowel behandeling bevat van vast afval, waterzuivering als maatregelen voor zuivere lucht. Vanuit Hongkong wordt 83 miljoen HK$ voorzien voor het milieupartnership. Het provinciaal milieuplan voorziet trouwens dat in grote steden 80 pct van het afval moet verwerkt, in kleine steden 50 pct. Qua waterzuivering beloopt het streefcijfer 70 pct in de steden en 50 pct in de dorpen. Het plan voorziet ook 35 pct groen in de steden of 10 m² per persoon. Binnen een paar jaren moet investering in milieubescherming 3 pct van het BNP uitmaken. We vertrouwen er in dat het voluntarisme van Guangdong aangevuld door de know-how uit Hongkong en gestuwd door NGO’s van beide kanten (het aantal milieu-NGO’s in de VRC verdubbelde de afgelopen 3 jaren) wel afdoende resultaten zullen opleveren. Het op til staande stimuleringsplan voorziet ook meer middelen voor groene initiatieven.

Selecte bibliografie

Is Guangdong the Dark Horse in Addressing Ecological and Human Health Threats?

K. Brownlow & S. Renzi, China Environment Series, nr 9, 2007, Woodrow Wilson Int .Center

Tackling Cross-Border Air Quality in Southern China, Christine Loh, ibidem

http://www.cleanairnet.org/caiasia/1412/propertyvalue-13710.html

http://www.civic-exchange.org/eng/

Green plan for delta’s environmental blues, Kitty Poon, SCMP, 20/08/2008

Guangdong to boost green efforts, Liang Qiwen, China Daily, 19/01/2008

Air Pollution at Historic Highs in Guangdong, Reuters, 17/01/2008

The Standard: “Sulfur Dioxide Emissions Surge”; The Standard, Tuesday, 29/01/2008

Chinese city takes aim at polluters, cheap jobs, Reuters, 28/05/2008

Chemical plants to be moved out of S China city, 19/02/2008

http://www.gov.hk/en/residents/environment/air/raqi.htm

Guangdong faces acid rain, Zhan Lisheng, China Daily, 06/09/2008

Report finds 20% Guangdong shore polluted by sewage, Xinhua, 06/09/2008

http://www.gd.gov.cn/govpub/jhgh/

http://www.newsgd.com/

China Vandaag  1/01/2009

waterzuiveringsstation

Tijdens de afgelopen zitting van het Nationaal Volkscongres legde ex-premier Zhu Rongji een balans voor van zijn afgelopen 5 jarig premierschap: zijn toespraak was eveneens een les in politieke economie. Een nieuwe regering trad aan onder leider van Wen Jiabao. Meteen pakte de nieuwe regering uit met een herstructurering van regering en administratie. Er komt een eengemaakt ministerie van handel, maar in de economische administratie worden eigendomsbeheer en macropolitiek duidelijk gescheiden.

De regeringsperiode van 5 jaar was afgelopen voor Zhu Rongji die in feite gedurende 10 jaar een stempel drukte op de hervormingspolitiek van de Chinese regering. Zhu begon zijn afscheidsspeech met op te merken dat het BNP de afgelopen 5 jaar steeg met 7,7 pct jaarlijks, dat het aanbod van landbouwproducten een overschot vertoonde en de ICT-sector sterk steeg. De belastingsontvangsten stegen van 865 miljard yuan in 1997 tot 1.891 miljard of jaarlijks gemiddeld 205 miljard meer. Het aantal vreemde deviezen verdubbelde.

Voorts haalde hij aan dat de infrastructuur sterk ontwikkeld werd. Er werden waterbeheersingsprojecten gelanceerd op een grotere schaal dan ooit. 356 miljard yuan gingen naar zo’n investeringprojecten, een even groot bedrag dan het bedrag gespendeerd van 1950 tot 1997. Een gelijkaardige beweging vond plaats in de transportinfrastructuur waar 170 pct van het bedrag tussen 1950 en 1997 in werd geïnvesteerd. Het aantal km autowegen verhoogde van 1,23 miljoen tot 1,76 miljoen waarvan het aantal km expreswegen van 4.771 km tot 25.200 km. De lengte van het spoorwegnet vergrootte van 66.000 km tot 71.500 km. 50 luchthavens werden ofwel nieuw gebouwd ofwel uitgebreid. Het netwerk van optische kabel vergrootte van 150.000 km in 1997 tot 470.000 in 2002. De capaciteit om energie op te wekking steeg van 254 miljoen Kw tot 353 miljoen Kw. Zhu zei dat het programma om het westen te ontwikkelen, een goede start maakte. 600 miljard werd besteed aan 36 sleutelprojecten zoals bijvoorbeeld de Qinghai-Tibet spoorweg en het afvoeren van aardgas en elektriciteit van west naar oost. Er wordt versneld naar gestreefd dat elk kanton kan bereikt via asfaltwegen, dat elke township toegang heeft tot elektriciteit en elk dorp radio en TV kan ontvangen.

De premier merkte ook op dat de duurzame ontwikkeling werd gestimuleerd. 580 miljard yuan werd gespendeerd aan het leefmilieu, 150 pct van het bedrag tussen 1950 en 1997. Gedurende de afgelopen 5 jaar werden bomen geplant op 27 miljoen ha evenals op 31 miljoen ha heuvelruggen en 3,8 miljoen ha voormalig gecultiveerde grond werden terug bos. Bodemerosie op 266.000 km² grond en de desertificatie van 5,7 miljoen ha grond werden onder controle gebracht. Hij besloot er uit dat de tendens tot het verergeren van de milieusituatie stopte en het lozen van grote vervuilers voortdurend verminderde.

De afgelopen 5 jaar won de open-deur politiek aan diepgang. China klom op van de 10 tot de vijfde handelsnatie in de wereld. Tijdens die jaren werd 226 geïnvesteerd door buitenlands kapitaal, meer dan het totaal van 1979 tot 1997.

Het inkomen van de stedelingen klom van 5.150 yuan tot 7.703 yuan, of jaarlijks met 8,6 pct. Bij de rurale bevolking bedroeg de groei maar 3,8 pct jaarlijks, namelijk van 2.090 yuan naar 2.476 yuan. De spaartegoeden stegen van 4,6 triljoen naar 8,7 triljoen. Het aantal armen nam af van 50 tot 28 miljoen. Het aantal verkochte consumptiegoederen steeg met meer dan 10 pct jaarlijks. TVs, wasmachines en koelkasten worden gemeen goed en een steeds grote aantal families schaffen zich een computer of wagen aan. Momenteel leeft een Chinees gemiddeld 71,8 jaar, dichtbij het niveau van de gemiddeld ontwikkelde landen. Het onderwijs ontwikkelde snel. In 2002 bedroeg de studentenpopulatie bij hogere studies 2,3 maal het aantal van 1997. 38 miljoen m² studentenslaapgelegenheden werden herbouwd of gerenoveerd, meer dan het totaal aantal van 1950 tot 1997.

Krachtlijnen

Na de feiten weergegeven te hebben analyseerde hij de krachtlijnen die geleid hebben tot de verwezenlijkingen en trok hij er de lessen uit. Een eerste vereiste betrof een goede macroeconomische politiek. De voornaamste verandering daarbij was het overgaan van een strenge fiscale- en monetaire politiek die de inflatie moest tegen gaan, naar een proactieve fiscale- en voorzichtige monetaire politiek om de binnenlandse vraag te verhogen en de deflatie te vermijden. Zhu benadrukte in dit verband de rol van de uitgifte van staatsleningen op lange termijn. De fondsen van deze leningen werden hoofdzakelijk aangewend voor de ontwikkeling van infrastructuur met vooral aandacht voor de centrale en westerse regio’s. De salarissen van regeringsambtenaren en gepensioneerden stegen driemaal sedert 1999 en een aantal bonussen verhoogden eveneens waardoor de economische vraag opgekrikt werd. Tezelfdertijd werden de intrestvoeten vijfmaal verlaagd sedert 1998 en werd het consumentenkrediet ingevoerd voor huisvesting en studentenleningen.

Ten tweede haalde Zhu Rongji vier domeinen aan die moesten bewijzen dat de economische hervormingen voorop staan bij het behalen van de hoge groeivoeten: de infrastructuur werd versterkt, de high-tech sector gestimuleerd met vooral nadruk op ICT, traditionele nijverheidssectoren gerenoveerd (2.660 miljard yuan voor technologische transformatie) en tenslotte werd de dienstensector ontwikkeld.

Ten derde somde hij zes punten op die de positie van de landbouw als basis van de economie verbeterde. De landbouw werd structureel heraangepast doordat de overheidssteun en -informatie de kweek van nieuwe teelten aansluitend op de marktvraag stimuleerde, doordat de veestapel ontwikkelde evenals de aquacultuur. Tezelfdertijd liet het graanoverschot toe dat landbouwland terug bosgrond werd. Voorts werd het graan- en katoendistributiesysteem meer marktconform gemaakt. Vervolgens kwamen er in de rurale gebieden experimenten met het verlichten van de belastinglast wat resulteerde in gemiddeld 30 pct minder lasten. Hand in hand hierbij gaat de hervorming van de laagste lokale overheden en het onderwijs. Onderwijzers en leraars van het secundair onderwijs zullen voortaan betaald worden door de kantons. Ook kwamen er meer investeringen in de landbouw: 407.7 miljard yuan of 185.2 miljard meer dan de 5 jaren voordien. Voortdurend werden de inspanningen verder gezet voor armoedebestrijding in de rurale gebieden: 48 miljard yuan aan fondsen en 77 miljard yuan aan goedkope leningen. Tenslotte zei Zhu dat de regering de in de landbouw overtallige krachten wil leiden naar nijverheden in nieuwe kleine steden.

Vierde krachtlijn betrof de hervorming van de staatsondernemingen, de sleutelkwestie bij de hervormingen. Daarin werd vooreerst een modern vennootschapssysteem doorgevoerd met duidelijk afgelijnde eigendomsrechten en scheiding tussen bestuur en management. 442 supplementaire staatsondernemingen kregen een beursnotering de afgelopen 5 jaar. Een aantal grotere groepen van staatsondernemingen werden gevormd en een reeks ondernemingen die hopeloos in het rood zaten, gingen dicht. Vier financiële activa-maatschappijen zijn bezig 580 bedrijven te bevrijden van historische lasten door het omzetten van schulden in activa van deze maatschappijen. Ook aan het management van de staatsondernemingen werd gesleuteld en de externe supervisie op 192 staatsondernemingen eveneens verbeterd. Zhu lichtte toe dat de staatsondernemingen sedert 1998 meer dan 27 miljoen werkers ontslagen hebben waarvan 90 pct opgevangen werden in werkgelegenheidscentra en 18 miljoen nieuw werk vonden. Het experiment qua sociale zekerheid in de provincie Liaoning is succesvol en wordt uitgebreid naar het gehele land.

Hij stapte nogal vlug over de vijfde peiler, de voortzetting van de open-deurpolitiek. China is niet bang van globalisering en maakt er gebruik van om uitdagingen om te zetten in opportuniteiten zo heette het.

Een zesde krachtlijn is het optrekken van het technologisch en wetenschappelijk niveau. De afgelopen 5 jaren werd het dubbele bedrag hieraan gespendeerd zodat nu 1,13 pct van het BNP naar onderzoek en ontwikkeling gaat. 3,3 pct van het BNP wordt nu aan onderwijs gespendeerd.

De zevende peiler bestaat in de duurzame ontwikkeling. Na de catastrofale overstromingen van 1998 werden de lessen er uit getrokken. Heuvels werden beplant, landbouwgrond terug tot bosgrond gemaakt, dijken versterkt, rivieren uitgebaggerd. Het bestuur van de gronden, delfstoffen, water en zee werd verbeterd. De preventie en de controle van leefmilieuvervuiling opgevoerd.

Als laatste krachtlijn had Zhu het over een efficiënter maken en ontvetten van de administratie waar 1,15 miljoen jobs sneuvelden.

Benoemingen

Tijdens de gelijktijdige zittingen van de beide Chinese parlementen (Volkscongres en de Consultatieve Commissie) hebben de duizenden leden een nieuw bestuur gekozen voor hun instellingen. Het nationaal Volkscongres koos zoals verwacht Wu Bangguo als voorzitter. Bij de 15 vice-voorzitters valt de aanwezigheid op van het hoofd van de patriottische katholieken bisschop Fu Tieshan. Aan het hoofd van de Consultatieve Commissie komt evenmin verrassend Jia Qinglin. Eveneens zoals verwacht volgt geoloog Wen Jiabao Zhu Rongji op als regeringsleider. Een nieuwe regering werd goedgekeurd met 28 ministers, 4 vice-premiers, 5 staatsraden en een secretaris-generaal. Van de 28 ministers maakten er 15 deel uit van het vorig kabinet. Met zijn 36 leden is deze regering de kleinste sedert 1949.

Huang Ju, Wu Yi, Zeng Peiyan and Hui Liangyu werden benoemd als vice-premiers. Huang Ju en Zeng Peiyan zijn beiden Shanghai-vertrouwelingen van Jiang Zemin die aftrad als president en partijleider, maar voorzitter blijft van de Centrale Militaire Commissie. Op te merken valt dat Huang Ju het gehaald heeft van Li Changchun die buiten de prijzen valt. Huang Ju en Zeng Peiyan worden verwacht financiën en economie te bewaken. Wu Yi is de tweede vrouwelijke vice-premier in de geschiedenis van de Volksrepubliek en ze zal de economische kant van de buitenlandse betrekkingen onder haar hoede nemen. Hui Liangyu die van de Hui-minderheid afkomstig is, zal de landbouwpolitiek sturen. Hij was het die in de provincie Anhui de lasten van de boeren verminderde met 30 pct.

Bij de aangestelde staatsraden vinden we Zhou Yongkang, Cao Gangchuan, Tang Jiaxuan, Hua Jianmin en Chen Zhili. Zhou Yongkang -ingenieur uit de petroleumsector- staat aan het hoofd van het justitieel- en veiligheidsapparaat en is in de partij enkel ondergeschikt aan Luo Gan op dit vlak. Generaal Cao Gangchuan is nu de topmilitair in de regering en bekleedt ook het vice-voorzitterschap van de Centrale Militaire Commissie. Tang Jiaxuan zal de buitenlandse politiek superviseren. Hua Jianmin die ook tot de intimi behoort van Jiang Zemin, is zowel staatsraad als secretaris-generaal van de regering. Chen Zhili eveneens een vrouw, was voorheen minister van Onderwijs en komt ook uit Shanghai. Daarmee heeft de Shanghai-groep een ferme greep op de regering. Zhu Rongjis vriend Dai Xianglong is moeten aftreden als gouverneur van de Nationale Volksbank ten voordele van Zhou Xiaochuan. Li Jinhua blijft op post als auditeur-generaal van de Nationale Auditdienst. Partijleider Hu Jintao werd ook aangesteld als president en Zeng Qinghong als vice-president. Zeng is daarmee als erfgenaam van Jiang en hoofd van de Shanghaigroep de challenger van Hu. Toch genoten beiden tijdens de stemmingen een naar Chinese normen hoog aantal tegenstemmingen of onthoudingen: Zeng kreeg er 12 pct en Jiang 8 pct terwijl maar 1 pct tegen de nieuwe premier stemden of zich onthielden.

Beleidslijnen

De beleidslijnen die de nieuwe premier Wen Jiabao gaf, liggen volledig in de lijn van de adviezen die Zhu Rongji in zijn afscheidsrapport opsomde. De gedetailleerde politiek die dit jaar gevolgd wordt halen we uit het socio-economisch rapport van Zeng Peiyan, minister van de Staats Ontwikkeling-en Plancommissie. De macro-economische doeleinden voor 2003 zijn een economische groei van 7 pct, 8 miljoen nieuwe stadsjobs met een werkloosheid van 4,5 pct, een verhoging van de consumptieindex met maximaal 1 pct en tenslotte een import- en exportstijging van 7 pct.

Zeng somde een reeks maatregelen op om dit doel te bereiken. Vooreerst zullen alle middelen aangewend om een verhoging van het inkomen in de landbouw te bereiken: verspreiding van betere technologie, infrastructuurwerken, minder lasten…Dit jaar komen er opnieuw voor 150 miljard nieuwe staatsleningen om de economische hervormingen te stimuleren zowel voor landbouw, promotie van technologie en het upgraden van de nijverheid als voor de ontwikkeling van het westen. Om de werkloosheid te verminderen wordt zowel gerekend op de privésector en KMOs als op meer gemeenschapsdiensten (gezondheidszorg, sanitair, ontspanning, sport…) in de steden. De industrie wordt resoluut op het pad van de informatisering gezet. Verouderde en vervuilende fabrieken gaan dicht. Zowel ontwikkeling van het westen, de hervorming van de staatsondernemingen als de open-deur politiek worden verder gezet.

Tijdens de zitting van het Volkscongres werd ook een hervorming van de regeringsadministratie bekend. Deze structuurhervormingen betreffen 5 punten. Om het bestuur van de staatsactiva te verzekeren wordt de ” Commissie voor het reguleren en bestuur van Staatseigendom” opgericht. Deze zal versnipperde bevoegdheden inzake activabestuur van diverse organen overnemen. Aan het hoofd komt Li Rongrong, de minister van de voormalige Staats Economische en Handelscommissie waarvan de 250 corporaties nu opgaan in de nieuwe commissie. Deze is eigenlijk een holding maar werd gedefinieerd als een “ad hoc” instelling van de regering met 18 departementen. Ten tweede wordt het systeem van macro-controle geperfectioneerd: de Commissie voor Economische hervormingen wordt geïntegreerd in de Staats-Ontwikkeling en Plancommissie die haar naam veranderd ziet in de Staats-Ontwikkelings- en Hervormingscommissie. Zij werkt plannen op lange en korte termijn uit en neemt ook veel van de taken van de voormalige Staats-Economische en Handelscommissie over. Ten derde wordt een commissie opgezet die de banken zal reguleren en superviseren: zij zal banken, trust- en investeringscorporaties en holdings controleren evenals instellingen voor spaardepositos. Zo heeft de Volksbank de handen vrij voor de monetaire politiek en macrocontrole. Ten vierde komt er een ééngemaakt ministerie van zowel de binnenlandse- als buitenlandse handel die de marktpolitiek verder zal uitdiepen. Tenslotte wordt de regulering van voedselveiligheid en veiligheid op het werk opgevoerd met twee nieuwe instellingen: één over voeding en geneesmiddelen en één voor de arbeidsveiligheid. De Staats Familieplanningscommissie krijgt een nieuwe naam: de Staats Bevolkings- en Familieplanningscommissie. De huidige hervorming van regering en administratie is de vierde sedert het eind van de zeventiger jaren. De kernlogica van deze hervorming lijkt enerzijds de splitsing in de economische politiek tussen eigendomsbestuur en macro-economische politiek met integratie van de politiek op korte en lange termijn en de anderzijds integratie van de beide handelsdepartementen.

huizen armen afgeschermd door muur

 

China’s verwezenlijkingen op menselijk vlak overstijgen deze van de economische ontwikkelingscijfers. Dit blijkt uit een UNO-studie die voorts aangeeft dat de algemene cijfers wel een ernstige kloof verbergen tussen rijk en arm, stad en platteland en tussen oost en west. De organisatie geeft ook enkele pistes aan om deze tegenstellingen tegen te gaan en de facto wil de regering al dat het onderwijs tijdens de schoolplichtige leeftijd op 2 jaar tijd gratis wordt en dat het landelijk cooperatieve gezondheidssysteem tegen 2008 veralgemeend wordt.

Het UNDP (United Nations Development Programme) is een instelling van de UNO die ontwikkelingslanden ondersteunt bij hun ontwikkeling. De missie in China helpt voornamelijk bij het bestrijden van armoede, het combineren van groei met rechtvaardigheid, de gelijkheid tussen de seksen en een duurzaam milieu. Nadat de organisatie al in 2003 China al goede punten gegeven had i.v.m. het bereiken van de zgn. Millenniumdoelstellingen, gepubliceerde het UNPD recentelijk een dik rapport over de sociale evolutie in China. De instelling meet de menselijke ontwikkelingsindex die een combinatie betreft van drie factoren: de levensverwachting, het onderwijsniveau (gemeten door alfabetiseringsgraad en schoolinschrijvingen op de drie niveaus) en het niveau van economische ontwikkeling gemeten door het BNP/hoofd.

 China’s menselijke ontwikkelingsindex rees voortdurend de afgelopen 20 jaar, waardoor het wereldwijd van de 101 naar de 85^ste plaats klom. Omdat het land qua BNP per hoofd op de 96-ste plaats staat, zegt de UNPD dat de menselijke prestaties de economische overtreffen. De levensverwachting die de afgelopen dertig jaar met 8 jaar steeg tot 71 nu, is ongeveer die van een land met gemiddeld inkomen. Enkele van de gezondheidsindicatoren getuigen ook van deze vooruitgang: vergeleken met de vroege jaren zeventig daalde zowel de kindersterfte als de mortaliteit onder de vijf jaar met twee derden om in 2001 het niveau van de landen met een gemiddeld inkomen te bereiken. China’s basisonderwijs noemt het rapport “uitstekend onder de ontwikkelingslanden”. De inschrijvingsgraad in het basisonderwijs bedroeg in 2000 met 93 pct. het equivalent aan de graad in de middelrijke landen. In 2002 lag de alfabetiseringsgraad 10 pct. hoger dan deze in ontwikkelingslanden en is ongeveer gelijk aan landen met een gemiddeld inkomen. China’s hoger onderwijs kende eveneens een snelle ontwikkeling tijdens de laatste jaren. De inschrijvingen aan de universiteit waren in 2003 drie maal zo talrijk als in 1995. De UNPD herinnert voorts aan de economische groeivoet van bijna 10 pct. de afgelopen 26 jaren, de afname van armoede van één op drie tot 2,8 pct. en de verdrievoudiging van de leefoppervlakte voor stedelijken en ruralen.

Ongelijk

Toch is de vooruitgang in menselijke ontwikkeling ongelijk. De GINI-coefficient die de ongelijke inkomensverdeling meet, steeg van 1980 tot in 2002 van 0,30 tot 0,44 waardoor China op de 90-ste plaats komt op 131 landen: slechts 31 landen hebben een grotere inkomensongelijkheid. China kent voorts belangrijke verschillen tussen de stedelijke en de landelijke gebieden en deze verschillen maken 43 pct uit van de globale ongelijkheid, vergeleken met 57 pct aan intra-stedelijke plus intra-landelijke ongelijkheid. Voor de eerste keer werd een afzonderlijke index berekent in steden en landelijke gebieden en de stedelijke gebieden toonden een menselijke ontwikkelingsindex van 0,816 terwijl deze op het platteland enkel 0,685 bedroeg. Bijvoorbeeld bedraagt zowel het inkomen als de consumptie per inwoner in de steden meer dan drie maal deze in de landelijke gebieden. In feite is dit nog onderschat want indien allerlei sociale voordelen voor stedelingen zouden worden verrekend, bedraagt het verschil wellicht wel het vijfvoudige aldus prof Hu Angang. Het verschil in levensverwachting beliep in 2000 zes jaar met 75,2 jaar voor de stedelijken en 69,6 jaar voor de ruralen, terwijl dit in 1990 maar 3,5 jaar bedroeg. Maar op het gebied van alfabetisering en de inschrijvingen in lagere en middelbare school vernauwde de kloof tussen stad en platteland, waarbij deze kloof tussen 1990 en 2003 halveerde. Landbouwwerkers lopen gemiddeld 7 jaar school, drie jaar minder dan hun stedelijke collega’s. Op het platteland gaan slechts 8,5 pct. verder dan het hoger middelbaar, 35 pct. minder dan in de steden. De steden betalen drie maal meer aan onderwijs dan de landelijke kantons en het schoolgeld per leerling kan tot zeven maal variëren naar gelang de regio, aldus een rapport van de universiteit van Peking. In stedelijke gebieden hebben de leraars een hogere opleiding terwijl de landelijke leraars vaak parttimers of onvoldoende gekwalificeerd zijn. In landelijke gebieden wordt in 40 pct. les gegeven in gevaarlijke gebouwen. Een student uit de stad heeft zes maal meer kans universitair onderwijs te volgen…

De verschillen tussen stad en platteland blijken nog krasser in de gezondheidszorg. De mortaliteit onder vijf jaar en de zuigelingensterfte bedragen meer dan het dubbele te lande, vergeleken met deze in de steden. Kinderen onder vijf jaar lijden voor 3 pct. aan ondergewicht, terwijl dit bijna zeven maal zo veel is te lande. Een belangrijke gezondheidsindicator betreft de verhouding van geboorten in ziekenhuizen, omdat deze duidelijk de moedersterfte kunnen reduceren. Nationaal bedraagt het cijfer 79 pct., maar dit verschilt van virtueel 100 pct. in grote steden tot een derde in westerse afgelegen gebieden. In de steden is er 5,2 medisch personeel per 1000 inwoners, terwijl dit te lande niet de helft bedraagt. Het aantal dokters per 1000 landelijke inwoners daalde van 1,7 in 1980 tot 1,4 in 2001. Bewoners van de landelijke gebieden verlaten ook iets vlugger het ziekenhuis zonder de nodige zorgen wegens financiële moeilijkheden. Volgens een persbericht van Xinhua bedroeg de gemiddelde hospitalisatiekost in 2003 2.236 yuan, terwijl het gemiddelde boereninkomen maar 2.622 yuan bedraagt. Het aandeel van personen die een dokter nodig hebben, maar dit niet doen is 22 pct. voor de lagere inkomensgroep en 13 pct. voor de anderen en bij twee derden is dit om financiële redenen, gevolgd door de afstandsreden. In de meeste provincies betalen individuen 50 à 60 pct. van de gezondheidsfactuur, een kopzorg voor minder begoeden. Prof Hu Angang die vroeger de kost van de corruptie berekende, heeft voor 2003 becijferd, dat de kost van de verliezen door het inefficiente gezondheidssysteem 7 pct. van het BNP bedroegen.

De studie van de UNDP staat ook stil bij het fenomeen van de boerenmigranten die naar de steden op zoek gaan naar werk. Het gaat om 131 miljoen personen waarvan drie vierden binnen de provincie blijft en een vierde buiten de provincie trekt meestal naar de oosterse regio’s. Hun inkomen bedraagt twee derden van deze van de lokale bevolking. Deze migranten verdienen 80 pct. van de stedelijke arbeiders met dezelfde vaardigheden en ze hebben weinig toegang tot volkshuisvesting, pensioenen en ziekteverzekering. Waar één derde van de stedelingen kantoorjobs hebben, is dit maar 8 pct. bij de migranten; waar een kwart van de stedelijke arbeiders een goed betaalde baan hebben is dit maar bij 5 pct. van de migranten het geval. Een onderzoek in Peking uit 2002 vond dat een derde van de migranten meer dan 12 uur per dag werkt, 60 pct. meer dan 10 uur en 16 pct. 14 uur of meer. Zij doen het vuile werk en leven in slechte omstandigheden: 22 pct. heeft minder dan 5 m² per persoon leefoppervlakte; 45 pct. hebben geen sanitair en 17 pct. moet openbaar sanitair gebruiken; 60 pct. leven in een huis zonder keuken of gedeeld met buren.

Maatregelen

De UNPD erkent dat China de politiek tegen de armoede de laatste jaren heeft opgevoerd bijvoorbeeld met 12 miljard yuan in 2004 waardoor het aantal landelijke armen afnam met bijna 3 miljoen per jaar. Ook ging 60 pct. meer geld naar uitkeringen aan 9 miljoen stedelijke armen. Ten tweede heeft de regering de 2600 jaar oude landbouwtaks afgeschaft, een taks die woog op de boeren. Ten derde merkt de UNPD op dat China de inspanningen voor onderwijs en “human resources” opvoert. Vanaf 2005 werden aan kinderen van arme boeren gratis boeken verschaft en allerlei inschrijvingsgelden verlaagd of afgeschaft. Deze politiek moet tegen 2007 natiewijd zijn doorgevoerd. Ten vierde wordt sinds 2003 geëxperimenteerd met het cooperatieve gezondheidssysteem voor ernstige ziekten. Tot 2005 waren 156 miljoen boeren hierbij betrokken of 17 pct. van de landelijke bevolking. Ten vijfde wil de overheid de ongelijke ontwikkeling van regio’s tegengaan door het grootscheepse programma ten ondersteuning van het westen. Tenslotte merkt het UNO-organisme op dat de laatste jaren gewerkt wordt aan het opheffen van de discriminaties ten nadele van de vlottende boerenbevolking onder meer door de hervorming van het hukou-systeem.

Het is beslist geen toeval dat premier Wen Jiabao dit jaar het Chinese nieuwjaarsfeest doorbracht bij arme boeren en geld toestopte aan een boerin die sinds 6 jaar ziek was. Hij verklaarde toen dat het cooperatieve gezondheidssysteem moet aangezwengeld worden zodat de boeren hun gezondheidsfactuur kunnen betalen. De premier had tijdens de laatste dagen van 2005 op een landbouwconferentie gesteld dat boerenkinderen op elke graad van de schoolplichtige leeftijd naar school moeten kunnen gaan en dat elke boer die ziek is een behandeling moet kunnen krijgen. Vanaf dit jaar zouden op twee jaar tijd allerlei leergelden worden afgeschaft, gratis leerboeken verdeeld en betoelaagd internaat verschaft aan studenten uit arme gezinnen. De premier zegde op de conferentie ook toe dat de experimenten met het cooperatieve gezondheidsysteem dit jaar worden uitgebreid en dat de overheden hun geldelijke bijdrage sterk zouden verhogen.

 Minister van volksgezondheid Gao Qiang deelde met nieuwjaar mee dat het cooperatieve gezondheidssysteem tegen 2008 alle landelijke gebieden zal bestrijken, waar het op het einde van 2005 in 641 van de 2000 kantons het geval was. Staatsraad voor onderwijs Chen Zhili van haar kant beloofde eind vorig jaar dat China de komende 5 jaren 218 miljard yuan (27.25 miljard US$) zal besteden om het onderwijs in de landbouwgebieden in zijn diverse facetten te steunen, gaande van de betaling van leraars tot en met bouw en onderhoud van schoolgebouwen. Vice-minister van onderwijs Zhang Xinsheng deelde mee dat nu al 36 miljoen landelijke leerlingen genieten van een vermindering van leergelden en het is de bedoeling dat het geld bestemd voor onderwijs van 3,41 pct. van het BNP in 2003 opgetrokken wordt tot 4 pct. in de toekomst. Speciale fondsen zullen gaan naar afstandsonderwijs in de landbouwgebieden zodat alle landelijke basis-en middenscholen toegang hebben tot satelliet TV en over DVD-uitrusting beschikken zoals in Peking en Sjanghai.

Praktisch

In de Chinese pers duiken tal van voorbeelden op die doorgaan op deze corrigerende tendensen die de sociale kloven willen dempen. Vooreerst werd een nieuw belastingstelsel van kracht die het belastbare inkomen voor individuen optrekt van 800 tot 1600 yuan. Toen de vorige wet in 1993 gestemd werd, viel nauwelijks 1 pct. van de inkomens boven de grens. Nu zit meer dan 60 pct. van de bevolking boven die drempel. Door de nieuwe wet zal slechts een kwart van de inkomenstrekkers belasting moeten betalen.

 Naast het kosteloos maken van de 9 jaren durende schoolplicht onthulde een andere vice-minister van onderwijs Zhang Baoqing dat de staat elk jaar 800 miljoen yuan gaat uittrekken voor een half miljoen arme hogeschoolstudenten, zodat elke arme student een maandelijkse toelage van 150 yuan zal krijgen. Nu krijgen maar 50.000 arme studenten een toelage. Het aantal zeer arme studenten wordt trouwens op 1,22 miljoen geschat, op de totaliteit van 13,5 miljoen.

Nie Chunlei vice-directeur van het landbouwdepartement bij het ministerie van Volksgezondheid heeft details verstrekt over het programma van het ministerie voor de ontwikkeling van een landelijk medisch systeem. Het systeem waar de centrale en de lokale regeringen 20 miljard yuan zullen aan bijdragen, moet voltooid zijn over 5 jaar. Het medisch systeem moet samen met het cooperatieve gezondheidssysteem er voor zorgen dat alle boeren toegang hebben tot alle faciliteiten met gekwalificeerd personeel en management. Er werd al een driejarenprogramma uitgewerkt om de vorming van de landelijke gezondheidswerkers op te trekken en stedelijke dokters naar het platteland te sturen.

 Uit artikels uit de pers blijkt dat het cooperatieve gezondheidssysteem voortdurend wordt uitgebreid. De ”Jiangxi Ribao” van 24 november vermeldt dat vier miljoen boeren in 11 kantons meedoen, wat een inschrijvingsgraad is van 80 pct., dus hoger dan het nationale gemiddelde van 72 pct. De provincie Jiangxi besliste het aantal proefkantons in 2006 uit te breiden van 11 naar 40 waardoor 40 pct. van de kantons en de helft van de bevolking zouden gecoverd worden. In de provincie Qinghai werd het programma al uitgebreid tot 32 van de 39 kantons en de overige 7 komen nu aan de beurt. Over geheel China is het de bedoeling dat dit jaar 40 pct. van de kantons meedoen en dat het systeem veralgemeend wordt tegen 2010. De deelname is echter vrijwillig en verzekert enkel de zware ziekten.

Vermelden we op het gebied van de medische zorg nog dat de Chinese regering als uitloper van de vogelgriep beslist heeft dat elk dorp over een gezondheidswerker moet beschikken die toezicht houdt op epidemieën. Het ministerie van Burgerbescherming wil van zijn kant over 5 jaar alle stedelijke inwoners met lage inkomens onder één medische paraplu brengen. Nog in de steden wordt per stad een laag kostziekenhuis geplant voor de minder begoeden en wil de regering buurtgebonden gezondheidscentra stimuleren. Ze heeft ook beloofd om lijders aan tuberculose gratis te behandelen. Het bedrag dat naar AIDS-preventie gaat wordt verdubbeld tot 1,5 miljard yuan per jaar

Migranten

Omdat vele vrouwelijke migranten zich geen dure bevalling kunnen veroorloven (in normale ziekenhuizen beloopt de kost tussen 5000 en 10.000 yuan terwijl hun maandloon 700 à 800 yuan bedraagt) nemen deze migranten hun toevlucht tot “underground” ziekenhuizen die gevaarlijk kunnen zijn. Nu stelt de provincie Guangdong voor dat deze vrouwelijke migranten zich verzekeren tegen 0,7 pct. van hun inkomen en bij bevalling krijgen ze dan 10.000 yuan. De provincie telt 300.000 vrouwelijke migranten en vorig jaar kregen ze 73.920 baby’s. De stad Shenzhen (die veruit meer migranten telt dan permanente stedelingen) draagt 400 yuan bij voor de geboorte van een baby bij een migrantenwerkster.

In de stad Peking werd alvast bekend dat de 3 miljoen migranten toegang zullen hebben tot dezelfde medische – en arbeidsongevallenverzekering als de permanente stedelingen. Ook werd er gestart met een wetshulp voor migranten. In Sjanghai namen voor het eerst twee vertegenwoordigers van de 3,7 miljoen migranten deel –als observator weliswaar- aan het lokale stadsparlement. Ook de vakbonden besteden meer aandacht aan het fenomeen van de vlottende arbeidskrachten. In de bouwsector is het zo dat van de 40 miljoen migranten er 11 miljoen aangesloten zijn bij de vakbond. Globaal is nauwelijks één op 10 migranten aangesloten bij de vakbond. Tijdens het voorbije Chinees nieuwjaar hebben de bonden ook 2 miljard yuan bijeen gebracht om de boeren die niet naar hun dorp konden terug keren, toch een aangenaam lentefeest te bezorgen.

China telt 20 miljoen migrantenkinderen. Van de 100 miljoen migranten zijn enkel de helft geregistreerd als niet-permanente bewoners. Kinderen onder de 16 zijn niet geregistreerd. Migrantenkinderen zijn één op 10 voortijdige schoolverlaters. Tijdens de dag van UNICEF beloofde China stappen te zullen zetten naar de gelijkberechtiging van de migrantenkinderen met deze van stadskinderen. Hoewel erkend werd dat dit een verantwoordelijkheid is van de regering, vallen de bevoegdheden toch vaak onder deze van de lokaliteiten.

Tenslotte wordt door 11 provincies gewerkt aan de afbouw van de scheiding tussen landelijke en stedelijke bewoners, waardoor de landelijke inwoners van dezelfde rechten zouden kunnen genieten als hun stedelijke collega’s. De Wereldbank schat trouwens dat 300 miljoen boeren de komende 15 jaar zullen verhuizen naar de steden. Tot de pilootprovincies behoren Liaoning, Shandong, Fujian en Guangdong: toch meestal oostelijke provincies. De provincie Guangdong zou de scheiding op twee jaar wegwerken. Deze provincie heeft al de quota’s voor boeren geschrapt om stedeling te worden en de hoofdstad Kanton wil jaarlijks 50.000 boeren tot stedeling opnemen. In Liaoning en Shaanxi zou de opheffing 5 jaar in beslag nemen. Dat de opheffing van het verschil in hukou status niet overhaast mag gebeuren bewijst het experiment in Zhengzhou. Deze stad zette in november 2001 de deuren wijd open voor de migrantenboeren. Drie jaar later moest Zhengzhou hierop terug komen wegens overbevolkt openbaar vervoer, overvolle klassen, toenemende criminaliteit en druk op sociale diensten. Hoewel het model waaraan het ministerie werkt nog niet bekend is, geeft de stad Hangzhou reeds een status van stedeling aan iedereen die meer dan 7 jaar in de stad woont, een gezin en een stabiele job heeft. In de stad Shijiashuang stipuleert de wat ruimere regelgeving dat iedereen die er twee jaar woonde, een permanent stedeling kan worden. Hoewel dit er gedurende het afgelopen jaar aanleiding gaf tot 100.000 immigranten die stedeling werden, blijft de stad stabiel en ordentelijk. In China zijn er op de 560 miljoen stedelingen, 160 miljoen personen met een rurale hukou. Chinese bronnen hebben het nu al over de 160 miljoen boeren die de afgelopen 20 jaar naar de stad trokken als over “de grootste volksverhuizing ooit”. Wellicht staan we met de trek van de overtallige boeren naar de steden ook voor het belangrijkste sociaal probleem van China de komende decennia.

Selecte bibliografie

Li Weiwei , Li Fei: “The ‘11‑5′: ‘Four Major Contradictions’ That Need Resolving in Harmonious Social Development” , Xinhua, 31-10-05

Rural dwellers to be granted urban rights, China Daily, Zheng Caixiong, Wu Yong, 2-11-05

Rebuilding Rural Medicare, 20 billion yuan injection to resuscitate collapsed rural medicare system, Beijing Review, Lan Xinshen, 1-12-05

PRC Economist Says Health Poverty Greatest Threat to Development in China, CNS, 07-01-05

“Wen Jiabao Chairs Executive Meeting of the State Council To Study Issues of Strengthening Rural Compulsory Education and Deepening Reform of Mechanism for Ensuring Funds for Rural Compulsory Education”, Xinhua, 24-12-05

“China To Spend 218 Bln Yuan Promoting Rural Education”, Xinhua, 26-12-05

“China To Increase Subsidy for Rural Cooperative Medical System”, Xinhua, 1-01-06

Rural kids to get free education by 2010, Guan Xiaofeng, China Daily, 11-11-2005

Highlights on PRC’s Rural Cooperative Medical System 6 Sep ‑ 30 Dec 05

FBIS ‑ OSC Report, 18-01-06

Feature: Bring Affordable Medical Service To Farmers (1) Xinhua , 2-10-05

Fixing rural medical system, Chen Hong, 4-07-05, China Daily

Jan Jonckheere    China Vandaag   1/04/2006

Mongoolse boer kreeg 10 schapen

Tijdens de recente zitting van het Nationaal Volkscongres kwam naar voor dat zowel regering als parlement streven naar meer harmonie in de samenleving. Veel financiële middelen gaan naar intiatieven die de kloof tussen stad en platteland en deze tussen oost en west tegengaan. Veel aandacht gaat naar het verbeteren van de positie van de landbouw en naar een reeks sociale maatregelen op het vlak van onderwijs, werkgelegenheid en gezondheidszorg.

Premier Wen Jiabao vertrok in zijn regeringsrapport van de vaststellingen dat het BNP het afgelopen jaar groeide met 9,5 pct, de handel met een derde, het inkomen van stedelingen en plattelanders met respektievelijk 7,7 en 6,8 pct en tenslotte dat weer 10 miljoen personen de arbeidsmarkt betraden het afgelopen jaar. Hij somde vooreerst de punten op die het werk in 2004 karakteriseerden. 22 pct meer geld werd uitgetrokken ter ondersteuning van de landbouw. Dit leverde een record graanoogst op die 469 miljoen ton bedroeg of 38 miljoen meer of het jaar voordien. Ten tweede werden de overdreven investeringen in vaste activa afgekoeld zodat de aangroei van de investeringen “maar” met 25 pct aangroeiden. Op het vlak van de hervormingen werd de markt van het graan hervormd door het schrappen van controles en gaat het progressief afschaffen van de landbouwtaks verder. De diverse overheden gaven ook meer uit aan onderwijs, gezondheid en cultuur. 24 miljoen leerlingen in de armere gebieden kregen gratis schoolboeken bijvoorbeeld. Er werden 1410 preventie- en controlecentra voor ziektes op het kantonale niveau gebouwd en 250 op het provinciale, stads- en prefectuurniveau. Op het vlak van cultuur werden 533 kantonale bibliotheken- en gemeenschapscentra gebouwd en evenals radio-en TV-faciliteiten in 40.000 dorpen. Op het sociale vlak verhoogden vele lokaliteiten het levensminimum, ging 18 pct meer geld naar sociale zekerheid en verminderde de armen met bijna 3 miljoen. De migranten werd 33 miljard yuan aan achterstallige wedden uitbetaald. Op diverse niveaus werden rampenplannen opgesteld.

De eerste minister herhaalde dat een politiek moet gevolgd die “de mensen eerst” plaatst waarbij de vijf evenwichten worden nagestreefd: tussen stad en platteland, tussen de regio’s, tussen economische en sociale ontwikkeling, tussen mens en natuur en tussen binnenlandse ontwikkeling en opening naar de buitenwereld zodat een allesomvattende, evenwichtige en duurzame ontwikkeling van economie en samenleving wordt bereikt. In dit licht blijven er nog belangrijke problemen: de landbouw is nog te zwak, er is het gevaar dat investeringen terug oververhit raken en de kloof tussen rijk en arm en tussen stad en platteland wordt te breed. Tenslotte is de druk op de tewerkstelling te groot, het technologische niveau van de industrie te laag en ontwikkelt de tertiaire sector te traag.

In 2005 jaar wordt een BNP-groei van 8 pct vooropgesteld en zal werk worden verschaft aan negen miljoen personen.

Economie

Dit jaar wordt gefocust op vier taken in de economische ontwikkeling. De eerste wil de macrocontrole versterken en verbeteren. Daarbij zal de regering overstappen van een proactieve fiscale politiek naar een meer voorzichtige en strakke fiscale politiek. Er zullen minder staatsleningen worden uitgeschreven en het begrotingsdeficit wordt kleiner. De monetaire politiek blijft voorzichtig. Ook hier volgt een inperking van investeringen in vaste activa. De vraag van de consumenten krijgt echter stimulansen met meer consumentenkrediet en kredieten in de dienstensector. Er wordt naar gestreefd om het prijspeil stabiel te houden vooral bij het graan en het vastgoed.

De tweede taak dit jaar betreft het verbeteren van alles wat met landbouw te maken heeft. Het ziet er naar uit dat de prioriteit uit het verleden waarbij de landbouw de nijverheid hielp op te bouwen resoluut omgegooid wordt, waarbij de steden en de nijverheid nu de landbouw gaan helpen opkrikken. Vijf assen worden hierbij aangegeven. Vooreerst zal het afschaffen van de landbouwtaks versneld worden doorgevoerd: tegen volgend jaar moet dit het geval zijn zodat wat voorzien werd over vijf jaren reeds in drie jaar zal worden bereikt. Voorts wordt de structuur van de landbouweconomie aangepast: de graanproductie krijgt versterking, het verwerken van landbouwproducten komt in een versnelling versneld en ook veeteelt, bosbouw en aquacultuur krijgen een steuntje. Ten derde krijgen irrigatie, waterbeheersingsprojecten en rurale infrastructuur meer fondsen, waarbij het ecosysteem wordt verbeterd. Ten vierde wordt innovatie versneld in landbouwwetenschappen- en technologie. Ten vijfde bewandelt de regering diverse wegen om overtollige boeren aan een job te helpen in de secundaire sector, in de diensten en in de steden.

Een derde taak betreft de economische hervormingen en de verandering van het groeipatroon die ook via een reeks assen loopt. Eerste betreft een nieuwe manier van industrialisering waarbij technologische innovatie centraal staat. Spitstechnologie moet zijn weg vinden in toepassingen zowel in de economische sectoren als in de maatschappij. De machinebouw wordt gerevitaliseerd en het technologisch upgraden van bestaande ondernemingen gepromoot. Veel aandacht gaat dit jaar naar het rationeel gebruik van energie, maatregelen voor energiebesparing en het stimuleren van recyclage. De bescherming van het leefmilieu wordt versterkt en vervuiling in stad en platteland tegen gegaan.

De laatste taak streeft naar de evenwichtige ontwikkeling tussen verschillende regio’s. De lessen zullen worden getrokken uit vijf jaren steun voor de regio’s in het westen. De steunmaatregelen voor de verbetering van de infrastructuur en natuurbescherming gaan verder. Landbouwgrond zal terug bos worden en graasland grasland. In het noordoosten worden de oude industriële bases gerevitaliseerd evenals de bases van de staat voor handelsgraan. Ook de piloothervormingen van het BTW-systeem en de sociale zekerheid lopen verder. De centrale regio krijgt eveneens plannen ter stimulering waarbij de geografische troeven en transportfunctie worden uitgespeeld evenals de graanproductie, de opwekking van energie en het delven van grondstoffen. De regio in het oosten blijft koploper in hervormingen en groeipatroon. Meer aandacht gaat naar kwaliteit en competitiviteit op internationaal vlak. Het oosten moet meer de stedelijke en de ontwikkeling van de landbouw met elkaar in evenwicht brengen evenals de economische en sociale ontwikkeling. Het dient de ontwikkeling van de centrale en westerse regio ondersteunen.

Hervormingen

De economische hervormingen gaan gewoon door en premier Wen somde in zijn regeringsrapport zes domeinen op die dit jaar daarbij centraal zullen staan. Zoals eerder aangegeven wordt in de landbouw gewerkt aan het opheffen van de landbouwtaks. Dit betekent evenwel een verlies aan inkomsten voor de lagere overheden (de landbouwtaks gaat naar hen) die wel moeten blijven kunnen instaan voor een reeks wettelijke taken zoals de organisatie van het onderwijs. Vijftien miljard yuan wordt door de nationale schatkist uitgetrokken om enerzijds het tekort aan inkomsten te compenseren en anderzijds als beloning verstrekt aan lagere overheden die efficiënt werken. Nog in de landbouw werkt de overheid aan de hervorming van het graan-en katoendistributiesysteem, moeten financiële-en andere coöperatieven gerevitaliseerd en zal het overdragen van het pachtrecht van een boer naar een andere worden versoepeld.

Tweede domein blijft de hervormingen van de staatsondernemingen. Vooreerst streeft de regering naar de vorming van een reeks grote staatsondernemingen met eigen merknaam en die op internationaal vlak competitief zijn. De omvorming van de staatsondernemingen tot vennootschappen met aandelen, gaat verder. Managers zullen worden beoordeeld (ook financieel) op hun resultaten. Voorts zal de regering de staatsondernemingen ontheffen van een reeks sociale taken. Ten vierde zullen de hervormingen van de energie, telecommunicatie en burgerluchtvaart worden verdiept en deze in post en spoorwegen en openbare nutsvoorzieningen verder gezet door liberalisering van de marktoegang en het introduceren van mededingingsmechanismen. De procedures voor het overdragen van staatskapitaal zal gestandaardiseerd worden om erosie ervan te voorkomen en de rechten van de werknemers te beschermen. Na het uitbouwen van het bestuur van de staatseigendommen op nationaal en provinciaal vlak, komt dit jaar het niveau van de steden en prefecturen aan de beurt.

Anderzijds krijgt de ontwikkeling van de niet-openbare sector stimulansen. Meer nijverheden zullen open gesteld worden voor niet-publiek kapitaal en de financiering ervan zal worden verbreed. Ook zullen deze ondernemingen beter gecontroleerd worden of ze wel voldoen aan de eisen op het gebied van arbeidsveiligheid, leefmilieu en de rechten van de werknemers. Vierde hervorming is deze van het financiële systeem. Hier werkt de overheid aan de piloothervorming om de commerciële staatsbanken om te vormen tot aandelenvennootschappen. Ten vijfde wordt het belastings-, fiscaal en investeringsysteem hervormd. Tenslotte versterkt het marktsysteem verder. De markt voor productiefactoren wordt ontwikkeld, het beurssysteem gestandaardiseerd en de markt voor voeding en geneesmiddelen gesaneerd.

In de open-deur politiek moet China in het kader van de toetreding tot de WTO de toltarieven te reduceren (dit jaar op 9,9 pct) en de niet-tarifaire maatregelen te elimineren. Ook moet de dienstensector worden open gesteld voor buitenlandse mededinging. In de buitenlandse handel streeft de regering naar het verbeteren van de export mix waarbij de verwerkende nijverheid beter gepromoot wordt. Buitenlands kapitaal zal vooral aangetrokken worden in sectoren met hoge technologie. Tenslotte is China niet bang om “globaal te gaan” en te investeren en te werken in andere landen.

Sociaal-cultureel

De regering spendeert niet alleen aandacht aan het economische. Ze streeft naar een harmonieuze samenleving en om dit te bevorderen trekt de regering 129 miljard yuan uit of 17 miljard meer dan vorig jaar voor een reeks maatregelen op het sociaal-culturele vlak. Er zal een nationaal programma afgekondigd worden voor de ontwikkeling van het wetenschappelijk en technologische ontwikkeling op middellange en lange termijn. Ook aan het statuut van onderzoeksinstituten wordt gesleuteld. Het is voorts de bedoeling om van het onderwijs echt een strategische prioriteit te maken. Vanaf dit jaar zullen 44 miljoen leerlingen van arme boerengezinnen uit arme kantons gratis hun leerboeken krijgen en studenten op campussen zullen beurzen krijgen om rond te komen. Deze politiek zal tegen 2007 uitgebreid worden tot alle landelijke gebieden zodat alle leerlingen van arme afkomst school kunnen lopen. Ook moet nog hard gewerkt aan onderwijs voor migrantenkinderen, beroepsonderwijs, moraliteit…

De hervorming van het gezondheidssysteem zit in een versnelling. Dit jaar gaat 4,2 miljard yuan naar de afwerking van het systeem ter preventie van ziektes en naar het systeem ter behandeling van openbare medische spoedgevallen. In de landelijke gebieden krijgt het pilootproject voor een nieuw coöperatief gezondheidssysteem één miljard yuan of 700 miljoen meer. In de steden worden buurtgezondheidscentra verder gestimuleerd evenals de ontwikkeling van de traditionele Chinese geneesmiddelen. De overdreven prijzen van geneesmiddelen- en diensten is ook aan rationalisatie toe. Op cultureel vlak krijgt de ideologische en morele ontwikkeling van een socialistische ideologie meer nadruk. Het radio-en TV-netwerk moet alle dorpen bereiken.

Een tweede trein maatregelen op het sociale vlak wil meer jobs scheppen, de sociale zekerheid verbeteren en de levensstandaard van het volk verhogen. Bijna elf miljard yuan zal in 2005 gaan naar de werkgelegenheidspolitiek, 2,6 miljard meer als vorig jaar. Het speciaal systeem voor de golf van afgedankte werknemers uit staatsondernemingen zal afgebouwd worden en wie nog geen werk heeft, wordt geïntegreerd in het normale systeem. Voorts breiden de diverse maatregelen om de dekking van de sociale zekerheid te verbreden, uit. Om de inkomensverdeling evenwichtiger te maken volgt een rektificatie onder meer door de verbetering van de inkomenstaks zodat de inkomenskloof versmalt. Voor de minder draagkrachtigen in stad en platteland zal de ontwikkeling van buurt-gebaseerde steundiensten versneld worden opdat zij de armen helpen worden bij het betalen van ziektekosten, huisvesting en onderwijs voor de kinderen.

Een derde trein wil de democratie en het juridisch systeem versterken. Vooral het demokratisch systeem op het basisniveau wordt verbeterd. De lokale overheden dienen de onafhankelijkheid van de gerechtelijke organen te respecteren. Gerechtelijke bijstand en wetdiensten moeten de rechten van zwakkeren beschermen. Qua maatregelen op het sociale vlak stipte premier Wen tenslotte aan dat de staat 3 miljard yuan uittrekt opdat de staatskoolmijnen de veiligheid zouden verbeteren na de laatste desastreuze incidenten. Ook de lokale overheden moeten meer investeren in de veiligheid van hun koolmijnen.

Bestuur

De voorbije jaren herstructureerden de hogere regeringsorganen reeds aardig wat. Het is nu ook de bedoeling dat de efficiëntere administratie wordt doorgetrokken naar de lagere regionen van dorpen en steden. Stroomlijning en vermindering van het aantal ambtenaren behoren tot het leitmotiv. De regeringsfuncties die er echt niet thuishoren zullen worden overgeplaatst naar respectievelijk ondernemingen of staatsholdings, de markt, NGOs, Kamers van koophandel en andere intermediaire organen. Wat de regeringen wel moeten doen, moet beter gedaan. Vooral moeten meer middelen gaan naar sociale en openbare diensten om een harmonieuze samenleving uit te bouwen. In plaats van zich te bemoeien met het beleid van ondernemingen of het aantrekken ervan moeten de overheden zich concentreren om een gunstig klimaat te scheppen dat alle marktspelers dient en dit in overeenstemming met internationale praktijken. Het bestuur moet meer dienstengericht zijn en daartoe wordt gestreefd naar openbaarheid van bestuur, meer hearings en de ontwikkeling van e-government. De rechtstaat zal verder worden verbeterd. Tenslotte benadrukte premier Wen in zijn rapport dat het principe is “ Het volk eerst en de regering voor het volk”.

Taiwan

Tijdens de zitting van het Volkscongres werd nog bekend dat de begroting voor defensie met 12 pct wordt opgetrokken voor de modernisering van het leger. Daarmee besteedt China maar 60 pct van wat Japan uitgeeft aan defensie en 5,2 pct vergeleken met de USA, antwoordt de Chinese Volkskrant. In de westerse media was eveneens veel te doen over het aannemen door het Volkscongres van een wet tegen een onafhankelijkheidsstreven in Taiwan. In de westerse pers werd benadrukt dat deze wet de weg opent voor een niet-geweldloos optreden tegen Taiwan voor geval de krachten die pleiten voor afscheiding het voor het zeggen zouden krijgen. In de pers van het vasteland wordt hierop gereageerd door te wijzen dat dit de ultieme en minst gewenste optie is. Integendeel wie tussen de lijnen van de wet leest, ziet dat de wil tot vrede en stabiliteit rond de Taiwan zee-engte voorop staat. Zo staat in artikel 5 dat de staat alles zal doen om vreedzame hereniging te bereiken en dat alle vreedzame middelen zullen uitgeput worden vooraleer tot de andere wordt gegrepen. Artikel zes somt vijf vormen van uitwisselingen op waardoor het wederzijds vertrouwen kan worden verhoogd; het langste artikel 7 noemt 6 categorieën of domeinen waarop het vasteland in dialoog wil treden met Taiwan op basis van gelijkheid. Mocht het ten allerlaatste toch tot niet-vreedzame middelen komen, dan zullen zoveel mogelijk levens worden gespaard, aldus nog de anti-afscheidingswet.

Selekte bibliografie

Wen Jiabao, Report on the work of the government, Xinhua, 5/03/2005

Ma Kai, Report on China’s economic and social development plan, Xinhua, 5/03/2005

Jin Renqing, Report on China’s central and local budgets, Xinhua, 5/03/05

Text of Wen Jiabao’s News Conference, FBIS, Xinhua, 16/03/05

PRC State Council 2005 Economic Reform Guidelines, FBIS, Xinhua, 21/04/2005

Law stresses peace across Taiwan Straits, China Daily, 15/03/2005

Anti-Secession Law, Peoples daily, 14/03/2005

How there comes ‘Chinese military threat’ theory, Peoples daily, 25/03/2005

Jan Jonckheere         China Vandaag    1/06/2005

Jan Jonckheere/Dirk Nimmegeers

De eerste hervormingsblauwdruk die de Communistische Partij van China (CPC) in oktober 1984 opstelde bracht de hervormingen naar de steden. In oktober 1993 kwam er een vervolg met als meest spectaculaire innovatie het begrip ’socialistische markteconomie’. Het Centraal Comité doet nu een poging om de hervormingen te vervolmaken. In oktober 2003 werd de derde hervormingsblauwdruk gepubliceerd, waarin geen enkele sector van het maatschappelijk leven aan de hervormingsdrift ontkomt. Wie de tekst leest door een westerse bril zal overal (schijnbare) tegenstellingen zien (of wat dacht u van “de privé-sector moet gestimuleerd worden en gemeenschapseigendom moet dominant blijven”). We houden ons bij deze eerste kennismaking daarom veiligheidshalve zo dicht mogelijk aan de oorspronkelijke tekst zoals het derde plenum van het 16° partijcongres hem heeft aangenomen.

Een eerste vaststelling is dat de fundamenten van de socialistische markteconomie zijn opgebouwd. Gemeenschapseigendom overweegt maar heeft niet het monopolie en de openheid voor de buitenwereld is onomkeerbaar. De verdieping van de hervormingen heeft de productiekrachten en de levensstandaard verbeterd, zo wordt gesteld. De belangrijke uitdagingen van het moment zijn de trage groei van het landbouwersinkomen, werkgelegenheidsproblemen, de druk op het milieu en een zwakke concurrentiekracht. Het economisch systeem is niet perfect en om mee te kunnen doen met de economische globalisering en te kunnen profiteren van de sterke technologische vooruitgang, moet China doorgaan met de hervormingen als het een relatief welvarende samenleving wil bereiken.

Om het systeem met overwegend gemeenschapseigendom te verbeteren moet het juist ook andere eigendomsvormen tot ontwikkeling brengen. Het is nodig langzaam maar zeker de kloof tussen stad en platteland te dichten en de regio’s georganiseerd te laten samenwerken. De modernisering van het marktsysteem veronderstelt een betere macroregulering en -controle. Ook een goed beheer en een degelijke economische wetgeving zijn onontbeerlijk. Het creëren van werk, het reguleren van de inkomens en het uitbouwen van de sociale zekerheid blijven hoog op de agenda. Het doel van de CPC is het bevorderen van een duurzame economische en sociale ontwikkeling. Daarbij moeten de initiatieven zowel van het centrum als van de plaatselijke besturen komen.

De CPC wil enerzijds de gemeenschapseigendom verder consolideren en ontwikkelen maar tegelijk ook de ontwikkeling van de niet openbare eigendomsvormen aanmoedigen. Terwijl het land zich aanpast aan de nog altijd oprukkende markttrend, moet het de vitaliteit van de openbare gemeenschapsvormen verder versterken. Veel aandacht gaat naar de ontwikkeling van een economie met gemengde vormen van eigendom. Er is sprake van aandeelhoudersparticipatie zowel door het staats-, het gemeenschaps- als door het privé-kapitaal. Het aandeelhouderssysteem wordt een belangrijke vorm van gemeenschapseigendom. Het staatskapitaal moet via een rationeel mechanisme terechtkomen bij sleutelsectoren en levenslijnen. China moet grote ondernemingen en ondernemingsgroepen in het leven roepen die op het internationale vlak kunnen concurreren. Ook KMO’s moeten echter nieuwe stimulansen krijgen. Collectieve ondernemingen zullen hun eigendomsrechten klaarder definiëren maar ook diverse nieuwe eigendomsvormen creëren.

De tekst van het centraal comité kondigt aan dat de regering allerlei wettelijke barrières zal opruimen die de ontwikkeling van privé-sector hinderen en het niet-openbaar kapitaal mag voortaan ook zijn intrede doen in domeinen zoals infrastructuur en nutsvoorzieningen. Niet-openbare ondernemingen moeten dezelfde behandeling krijgen als andere wat financiering, belastingen, grondgebruik en buitenlandse handel aangaat. Daar staat tegenover dat ze dan ook moeten opereren volgens de wet, belastingen niet mogen ontduiken en dat ze de wettelijke rechten van de werkers moeten beschermen.

Het stelsel van de eigendomsrechten wordt gemoderniseerd. Dit wil zeggen dat er ondubbelzinnige omschrijvingen komen van de eigendomsvormen, van specifieke rechten en plichten en van de voorwaarden tot eigendomstransfer. Vooral het beheer van de staatsactiva is aan een modernisering toe. De tekst spreekt hierbij uiteraard over financiële staatsactiva, maar wijst ook op niet productieve sectoren zoals scholen en op het beheer van de natuurlijke rijkdommen. De staat zal ook de zogenaamde ‘entiteiten met een rechtspersoonlijkheid’ op een efficiëntere wijze gaan controleren. Er komen eenvormige bepalingen inzake de rechten en verantwoordelijkheden van aandeelhouders, bestuurders, controleurs en managers. De partijorganisatie in een onderneming speelt de rol van politieke kern, steunt de ondernemingsorganen en heeft inspraak in de belangrijke beslissingen van de onderneming. De partij handhaaft haar gezag over de kaderleden maar de selectie en de inzet van deze laatsten zal op basis van het marktmechanisme gebeuren. Het is ook de bedoeling in de sectoren met een monopolie meer competitie te introduceren.

In de landbouw wordt het systeem gehandhaafd waarbij gezinnen met de overheid contracten afsluiten over de grond die ze bewerken en over de percentages van hun opbrengst die ze aan de staat verkopen. Dit zal nog lange tijd zorgen voor de nodige stabiliteit. Gezinnen hebben wettelijk gezien het recht om de bewerking van de hun toegekende grond over te dragen aan derden. Als grond onteigend wordt door een openbare instelling, moet de compensatie redelijk zijn. De sociale dienstverlening aan de landbouwsector kan beter en er zullen ook meer markten voor landbouwproducten worden georganiseerd. De bestaande collectieve organisaties op het platteland krijgen de opdracht meer te innoveren en hun service te verbeteren. Ondernemingen zullen worden aangemoedigd om te investeren in het verwerken en het op de markt brengen van landbouwproducten. Er komt een systematische samenwerking van wetenschappelijk onderzoek, productie, verwerking en marketing. De landbouwgebieden krijgen meer geld en aandacht op de gebieden van het onderwijs, de gezondheidszorg, culturele en sociale activiteiten. De belastingen op landbouw moeten grondig worden hervormd wat zal leiden tot een echte lastenverlichting voor de landbouwers. De hervorming van de dorpsadministratie en het verplicht onderwijs moeten dit alles bevorderen. Uit de tekst van het plenum komt ook naar voren dat de CPC een beleid wil ontwikkelen waarbij het voor de landbouwers ook makkelijker zal zijn om elders werk te vinden. Er komen meer opleidingen, minder beperkingen die boeren de toegang tot de stad ontzeggen en een geleidelijke uniformisering van de werkgelegenheidsmarkt in de stad en op het platteland. De verstedelijking zal worden gestimuleerd, meer nieuwe banen moeten worden gecreëerd. Men zoekt naar een manier om de interne migratie te beheersen.

Het centraal comité wil vooral streven naar de verbetering en de eenmaking van het marktsysteem. Dit zal gebeuren door middel van grote inspanningen om de interne- en externe openheid in de markt te bevorderen, de prijzen te hervormen, moderne distributiemiddelen zoals e-commerce en winkelketens in te voeren… Blokkades, administratieve hinderpalen, het uitsluiten van producten en diensten van buiten het eigen gebied en het in stand houden van monopolies moeten verleden tijd zijn. De dienstverlening van tussenpersonen wordt gestandaardiseerd net als de handelsorganisaties en de kamers van koophandel. De overheid zal beter toezicht houden op de markt en meer rekening houden met de consumentenbelangen. Dit houdt onder andere in: een strengere kwaliteitscontrole en het bestrijden van namaak en andere illegale activiteiten. Extra aandacht krijgen de ontwikkeling van een gediversifieerde kapitaalmarkt en een gezond systeem van kredietverlening.

Het bovenstaande veronderstelt tegelijk de verbetering van de macrocontrole- en regulering en een nieuwe aanpassing van de regeringsfuncties. De fiscale – en monetaire politiek zal erop gericht zijn vanop het macroniveau te controleren en te reguleren en het algemeen belang onder woorden te brengen in nationale plannen. Het fiscale beleid zal belangrijk zijn bij het bevorderen van de economische groei, het verbeteren van de economische structuur en het reguleren van het inkomen. De rol van het monetaire beleid is het om de munt en de algemene balans stabiel te houden. Men zal hierbij moeten rekening houden met de veroudering van de Chinese bevolking en zich gaan baseren op meer nauwkeurige statistieken.

De regering wil het beheer van de economie op een totaal andere manier aanpakken. Er staan verregaande hervormingen op stapel van de wijze waarop de administratie economische activiteiten beoordeelt en er zijn goedkeuring aan verleent. De regering zal voornamelijk diensten verlenen en een milieu creëren waarin de economische ontwikkeling uitstekend gedijt. Ze zal zich steunen op degelijk wetenschappelijk onderzoek bij het formuleren van plannen voor de nationale economie en voor de sociale ontwikkeling op halflange- en lange termijn. Daarbij zullen de factoren economische expansie, bevolking, grondstoffen en milieu op elkaar moeten worden afgestemd. De nationale regering zal de regio’s meer laten samen werken en hun ontwikkeling begunstigen. De grote ontwikkelingscampagne van West-China is nog steeds van hoofdbelang. Daarnaast krijgt elke regio de aandacht die ze nodig heeft. Centraal-China moet al zijn troeven kunnen uitspelen, het noordoosten en de andere oude industriële gebieden moet nieuw leven worden gegeven en in het oosten verdienen streken die vooruit kunnen gaan nog enige aanmoediging. Daarbij zullen de moderne informatietechnologie, een grotere openbaarheid van bestuur en de verbeterde medezeggenschap van de bevolking een grote rol spelen.

De manier van investeren zal ook veranderen. De onderneming zal daarbij voortaan een centrale positie innemen. De investeerder neemt de beslissingen, loopt de risico’s en maakt de winst. De overheid moet zich alleen nog mengen in grote projecten die een weerslag hebben op de onafhankelijkheid of de totale economie van het land, of ondernemingsactiviteiten die van invloed zijn op het leefmilieu en het beheer van de nationale grondstoffen. De staat plant en begeleidt publieke investeringen, verspreidt economische informatie en stroomlijnt de toegang tot de markt. De staat beperkt oneerlijke concurrentie en onderneemt stappen tegen de blinde bouwwoede met haar overbodige projecten.

Dit zijn de principes bij de geleidelijke hervorming van het belastingssysteem: vereenvoudiging, verbreding van de basis, verlaging van de belastingsvoeten en strikte controle op het geheel. Men zal het systeem van de belastingverlaging bij uitvoer opnieuw bekijken. Er komt een grotere eenvormigheid in de belastingstelsels voor de ondernemingen. De BTW-heffing zal verlopen volgens een consumptiemodel, niet langer volgens een productiemodel. Ook hierin moeten stad en platteland meer op elkaar gaan gelijken. De hervorming van de openbare financiën is gericht op meer klaarheid, op elk niveau. De overheid zal meer geven aan minderheidsgebieden en de westelijke en de centrale regio. De overheid zal allesomvattende begrotingen eisen en ze laten controleren door middel van audits.

Commerciële banken, verzekeringsmaatschappijen, trust- en investeringsvennootschappen en makelaars moeten moderne financiële ondernemingen worden met voldoende kapitaal, strikte interne controles, veilige verrichtingen en een uitstekende service. Bepaalde staatsbanken zullen na het opklaren van hun slechte activa, onder het publiek fondsen kunnen werven. Op het platteland zal eveneens geëxperimenteerd worden met de herstructurering van de kredietorganismen. De interestvoeten van de financiële instellingen worden meer marktgericht terwijl de munt zo stabiel mogelijk blijft. Elk type van onderneming dient gelijke toegang te hebben tot buitenlandse handel, die op een efficiënte wijze zal worden gecontroleerd en tegen misbruiken beveiligd. Er moet meer geld gaan naar geavanceerde technologie en management en naar het aantrekken van deskundigheid. Anderzijds zullen meer Chinese ondernemingen zich aan overzeese handel wagen en komt er ook handel en concurrentie in de dienstensector. De actieve deelname aan de regionale economische samenwerking zal nog toenemen.

Het werkgelegenheidsbeleid moet veel meer aandacht krijgen. De partij rekent vooral op de arbeidsintensieve nijverheid en op de niet-publieke economie voor het creëren van banen. Werklozen die niet gemakkelijk weer werk vinden, dienen speciaal geholpen. Bij het aanwerven en het respecteren van de werknemersbelangen zullen ondernemingen zich aan algemeen geldende regels moeten gaan houden. De inkomensverdeling blijft in eerste plaats verlopen volgens het principe van loon naar arbeid maar er komen ook andere vormen van inkomenstoewijzing. Men gaat maatregelen nemen tegen de te grote verschillen tussen de inkomens. Vooral in sectoren met een monopolie komt er controle op de inkomensverwerving.

De sociale voorzieningen moeten gelijke tred houden met het niveau van de economische ontwikkeling. Er is nood aan een beter pensioensysteem gebaseerd op planmatig opgebouwde lokale en provinciale fondsen enerzijds en het stimuleren van individuele rekeningen voor pensioensparen anderzijds. De werkloosheidsverzekering zal worden verbeterd en de dekking van de ziekteverzekering uitgebreid. Een verbeterde gezondheidszorg en medische behandeling op verschillende niveaus zijn dringend nodig. De bijstandsregeling in de steden wordt verbeterd en waar mogelijk op het platteland ingevoerd. De financiering hiervoor moet onder andere komen van de verkoop van staatsactiva. De ondernemingen mogen het nemen van aanvullende verzekeringen aanmoedigen en er is ook sprake van privé-verzekeringen tegen ziekte en een lager inkomen als bij pensionering.

Dan bespreekt het document van het centraal comité de ’sociale’ gebieden van wetenschap, techniek, onderwijs, cultuur en gezondheid. De partij wil getalenteerde en deskundige mensen naar het westen van het land laten gaan en naar de gebieden sturen waar minderheden wonen en waar het leven hard is. Anderzijds mag begaafdheid ook beter worden beloond en het voorwerp zijn van competitie. Wetenschap en techniek enerzijds en economische en sociale ontwikkeling anderzijds hebben alles met elkaar te maken. De onderneming kan een laboratorium zijn voor het uittesten en invoeren van technologische innovatie. Onderzoeksinstituten zullen volgens duidelijk omschreven rechten en plichten gaan werken onder een deskundiger management. Dat zal het fundamenteel onderzoek bevorderen naar technologieën die van strategisch belang zijn voor het land en voor de samenleving. Onderwijs- en onderzoeksinstellingen zullen meer als ondernemingen gaan werken met het toepassen van de technologische vernieuwing op de markteconomie voor ogen.

Ook in het onderwijssysteem zullen openbaar en privé-initiatief elkaar aanvullen. Het onderwijs introduceert het principe van levenslang leren. In de landelijke gebieden zal het onderwijs verplicht worden gesteld in alle kantons. Al het personeel moet gekwalificeerd zijn. De fondsen komen uit diverse kanalen. Financiële ondersteuning van studenten die het economisch moeilijk hebben moet eveneens beter. Ook in cultuur en sportverenigingen zal de regering de actieve leden en bestuurders ertoe aanzetten om ’sociale winst’ met ‘economische winst’ te combineren. Een laatste terrein van de sociale sector is de gezondheidssector. De regering wil hier voor een beter beheer zorgen, meer moderne medische faciliteiten bouwen en informatienetwerken over ziektes en ziektepreventie aanleggen. De gezondheidszorg in de steden wordt hervormd. Op het platteland komen er nieuwe artsen- en verpleegkundigencentra. Het combineren van Chinese en westerse geneeskunde blijft een vaste waarde.

Op het terrein van de administratie is E-government het kernwoord. Op het lokale vlak wil de CPC de administratie ontvetten. In het hele land wordt er gewerkt aan een betere verkozen volksvertegenwoordiging. Zaken van nationaal belang blijven de bevoegdheid van de nationale regering; de lokale regering regelt lokale zaken; het streven is om in zaken die door beide niveaus moet behandeld worden de verantwoordelijkheden duidelijk af te bakenen. Vooral de economische wetgeving verdient alle aandacht (zie ook de alinea over de verbetering van het marktsysteem).

Tenslotte, de partijwerking. Het centraal comité wil dat alle leden zich inspannen om socialisme en markteconomie tot een organisch geheel te maken en om opgewassen te zijn tegen de complexiteit van de werkelijkheid. De partij streeft ernaar macro-economische en micro-economische hervormingen beter op elkaar af te stemmen. Het economische terrein en het sociale, de stad en het platteland, het economische en het politieke systeem, dit alles moet meer samenhang krijgen. Nummer een op de politieke agenda blijft de hardnekkige en systematische strijd tegen de corruptie.

China Vandaag  01/01/2003

Zie ook videoreeks 30 jaar hervormingen

De bevolking op het platteland in China kiest zelf de dorpsverantwoordelijken en ook de afgevaardigden in de laagste schakels van het staatsapparaat met name in de townships en de kantons worden rechtstreeks door de bevolking verkozen. Dezen kiezen dan op hun beurt de deputees van de hoger gelegen echelons tot en met het Volkscongres. Westerse waarnemers vinden dat de rechtstreekse verkiezingen in China steeds democratischer worden.

Verkiezingen in ruraal China gaan terug tot de late veertiger jaren toen in zekere bevrijde gebieden dorpsverkiezingen werden gehouden door middel van bonen die gedropt werden in een kom achter de rug van een kandidaat waarvoor iedereen zich kon opgeven. Gedurende het voorafgaande Kuomintang-regime moest iemand die als dorpshoofd wilde aangesteld worden 500 zilvermunten bezitten. Toen in het begin van de tachtiger jaren de communes werden afgeschaft zijn de verkozen dorpscolleges spontaan ontstaan aan de basis. Dorpsbewoners uit het kanton Yishan in Guangxi wilden een zelforganisatie zoals de bewonerscomités in de steden. Dit proces verspreidde zich met goedkeuring van hogerhand en in de Grondwet van 1982 stonden de dorpscolleges reeds vermeld als een wettelijke vorm van politieke organisatie aan de basis. Terwijl ten lande her en der dorpscolleges ontstonden volgens lokale regels, begon het ministerie van Burgerzaken te dokteren aan een wettelijke regeling.

Deze is in 1988 doorgedrukt door Peng Zhen toenmalig voorzitter van het Volkscongres. Zijn hoofdmotivatie was dat de verhouding tussen kaders en boeren aan het verslechteren was en dat de hogere kaders de lagere niet permanent konden blijven surveilleren. Zo moest het volk deze lokale officiëlen maar controleren. Voorspelbare reactie van de lagere kaders was natuurlijk dat «de nieuwe gekozenen het moeilijker zouden maken de politiek van de staat toe te passen op het lager niveau». Het zorgde voor een ernstige controverse gedurende het jaar 1989 -het jaar van de Tiananmen-bezetting- en sommigen stelden de nieuwe wet voor als een uiting van «burgerlijke liberalisering». Peng kreeg echter de volle steun van partijgeront Bo Yibo die zich achter het initiatief schaarde en Song Ping beval de wet toe te passen in plaats van hem te bediscussiëren. Het duurde tot september 1990 vooraleer gedecreteerd werd dat dorpsverkiezingen moesten plaats vinden.

Ongeveer alle officiëlen van de townships (het voormalige commune-niveau) die op lokale dorpskaders rekenen om onpopulaire maatregelen door te voeren zoals het innen van taksen, het graan ophalen en de geboortenplanning, waren uiterst sceptisch omdat ze door de verkiezingen hun zelf aangeduide gewillige werktuigen dreigden te verliezen. Uit een steekproef in Shandong bleek dat 60 pct van de townshipleiders de verkiezingen afkeurden. Vele provincies bleven achter met hun provinciale reglementen. Zoals dat in China dan meestal gaat, promoot de regering een aantal modelexperimenten tot nadere studie. In vele dorpen reageerde de bevolking enthousiast toen ontdekt werd dat de nieuwe reglementen een middel waren om autoritaire, corrupte of incompetente dorpskaders uit het zadel te lichten. Soms gingen dorpsbewoners tot op het niveau van het kanton om af te dwingen dat de townshipkaders zouden verkiezingen houden volgens de Organieke wet. Dorpsverkiezingen dienen wettelijk om de 3 jaar plaats te vinden. Van 1988 tot eind 1997 hielden 18 provincies, grote steden of autonome regio’s drie dorpsverkiezingen en de andere twee behalve Oost-Fujian en Noordoost-Heilongjiang waar er vier waren. China telt nu 930.000 dorpscolleges en vier miljoen gekozenen. Een dorp in China waarvan de bevolking meestal rond de 1000 schommelt (een groot dorp kan er meerdere duizend hebben) heeft een dorpscollege met een voorzitter, een vice-voorzitter en drie leden.

4 peilers

Volgens de Chinese begrippen stoelt de democratie op 4 peilers. We steunen ons hierbij op de officiële circulaire ter bevordering van de dorpsdemocratie zoals die in juni 1998 werd verstuurd. Grondvoorwaarde zijn de directe, geheime verkiezingen waar iedereen op voet van gelijkheid kan concurreren. De andere drie peilers behelzen democratisch beslissen, democratisch beheer en democratische supervisie. Democratisch beslissen houdt in dat voor gevoelige onderwerpen een bijeenkomst belegd wordt van alle dorpsbewoners ofwel van afgevaardigden als het dorp te groot is. In een dorpje uit de provincie Henan met 370 gezinnen is er op de 10 gezinnen één gekozen dorpsraadslid en deze dorpsraad komt vijf tot acht maal per jaar samen. Als nevralgieke onderwerpen vermeldt de circulaire: het innen van of beslissen tot dorpsbelastingen; het vergoeden van dorpskaders en de criteria voor vergoeding ter compensatie van werkverlies; opbrengst en spenderen van collectieve economische activiteiten; bijdragen voor welzijnsvoorzieningen; plannen voor grondcontracten, voor woongebouwen; gezinsplanning; jaarobjectieven….Doorzichtigheid in financiële plannen is voor de circulaire de kern bij het openbaar maken van de dorpszaken.

Democratisch beheer houdt in dat de gehele bevolking deelneemt in het verfijnen van de lokale dorpsreglementen: bijvoorbeeld zelf afbakent wanneer een algemene dorpsvergadering wordt gehouden, zelf beslist wanneer of hoe beslissingen openbaar worden gemaakt, zelf rechten en plichten opstelt van de dorpsbewoners. Ook allerhande dorpscomités kunnen worden opgericht: voor burgerlijke stand (trouwen en begrafenissen), groepen die gokken tegengaan bij vrouwen, comités voor de bevordering van seniorenparticipatie… In bepaalde lokaliteiten wordt één dag per maand uitgetrokken voor het bediscussiëren van politieke problemen. De derde peiler -democratische supervisie- houdt in dat er een openbaarheid is van bestuur en dat het verkozen college blijvend kan worden ter verantwoording geroepen. De nationale circulaire stipuleert dat de dorpszaken minstens om de twee maanden openbaar moeten gemaakt. Vooral de provincie Shanxi heeft zich toegespitst op openbaarheid van bestuur en daartoe een richtlijn opgesteld waardoor het totaal aantal dorpen met bestuurlijke openbaarheid steeg van 49 tot 90 pct. Andere provincies werken met openbare panelen over dorpszaken, door iedereen vrij in te kijken boeken, met muurkranten tot en met de pers die ingeschakeld wordt over lokale aangelegenheden te berichten. Ook kan per dorp een groep worden gevormd die het functioneren van de democratie superviseert en in de provincie Sichuan is dit het geval tot in 90 pct. Zo kwamen drie dorpen van de Seyeke-township in het Yopurga-kanton uit de provincie Xinjiang op het spoor dat uitgaven voor ontspanning van de kaders geboekt stonden als betalingen voor openbaar nut, wat de bevolking weigerde te betalen. Kaders die verworpen worden na democratische beoordeling, dienen vervangen te worden. Als een vijfde van kiesgerechtigde dorpsbewoners het vraagt, kan iemand ter verantwoording worden geroepen en indien de helft hem verwerpt, afgezet worden. De nationale circulaire stipuleert dat een dorpsraad minstens éénmaal per jaar het verkozen college beoordeelt. Wanneer de gekozenen twee jaar op rij een onvoldoende krijgen, worden ze vervangen. Naar verluidt brengen 60 pct. van de dorpscomités de vier democratische principes in de praktijk: hier controleert minstens een dorpsraad het verkozen college.

Wet

Wie en hoe gekozen kan worden en welke de verhouding is tussen de dorpsraad en het verkozen college is geregeld door de wet op de Dorpsverkiezingen die in november 1998 door het Volkscongres aangenomen werd. Het dorpscollege wordt wettelijk gedefinieerd als een vorm van zelforganisatie van de boeren die openbare zaken en openbaar welzijn overziet, tussenkomt in burgerlijke twisten, de openbare orde handhaaft en die het townshipbestuur helpt. Hogere organen mogen zich niet moeien in het dorpsbestuur. Het college bestaat uit drie tot zeven personen waaronder de voorzitter en de ondervoorzitter. Ze staan nog in de productie, maar kunnen toelagen krijgen naar gelang de situatie. Ze kunnen groepen vormen rond een bepaald thema waarvan de hoofden door de dorpsvergadering moeten gekozen zijn. De collegeleden zijn gekozen in vrije verkiezingen waaraan iedereen boven de achttien kan deelnemen voor zover deze niet van de burgerrechten is beroofd. De organisatie van de verkiezingen berust bij een Dorpskiescommissie waarvan de leden aangeduid worden door de dorpsvergadering. Om in het college gekozen te worden, moet de helft van de stemmen worden gehaald. Verkiezingen moeten geheim zijn, de stemmen publiekelijk geteld en de resultaten onmiddellijk bekend gemaakt. De concrete toepassing daarvan wordt echter aan de provincies overgelaten. Verkiezingen waarbij illegale middelen zoals bedreigingen, omkoperij of vervalsingen gebeuren, zijn nietig.

Wanneer de dorpsvergadering bijeen geroepen wordt, dient de helft van de 18-plussers aanwezig zijn of twee derde van de vertegenwoordigers van de gezinnen. Beslissingen moeten een meerderheid halen. Het dorpscollege is verantwoording verschuldigd aan de dorpsraad die éénmaal per jaar het jaarrapport goedkeurt of bekritiseert. Het college roept de dorpsraad bijeen maar als één tiende van de bewoners het vraagt, kan dit ook. Voor een aantal welomschreven materies moet het college de mening van de dorpsvergadering vragen en indien hierover beslissingen genomen worden, openbaarheid verschaffen. Over de financiële implicaties moet minstens om de 6 maand bericht. De dorpsraad kan ook het lokaal verkiezingscharter amenderen of scherper stellen. De wet zegt weinig over de nominatie van kandidaten, behalve dat de lijst van stemmers en kandidaten 20 dagen op voorhand moet openbaar zijn. Vroeger moest een kandidaat voorgedragen worden door de Communistische partij of een massaorganisatie. De laatste jaren is er een evolutie waarbij iemand zich individueel kan opgeven indien hij 10 of 5 handtekeningen van anderen achter zijn naam kan krijgen.

Praktijk

Tot zover de theorie waarvan de praktijk soms nog veraf staat. In sommige townships weigeren verantwoordelijken dorpsverkiezingen te houden, duiden zelf dorpsverantwoordelijken aan of manipuleren de kiesprocedures. Toch wordt aangenomen dat de verkiezingen plaats vinden in 90 pct. van de dorpen. Volgens de wet is de verhouding tussen township en dorp niet één van administratieve ondergeschiktheid waarbij de township het dorp beveelt, maar wordt de relatie integendeel gedefinieerd als één van gidsen, ondersteuning en hulp. In de praktijk blijkt dat verkozen dorpskaders eerder makkelijker gevolgd worden door hun basis bij het doorvoeren van moeilijke richtlijnen dan dat dit zou gedwarsboomd worden.

Andere vorm van interferentie betreft deze van de lokale sectie van de Communistische Partij: hierbij komen we bij het vraagstuk wat de verhouding is tussen deze en de dorpsverantwoordelijken. Het ministerie raamt dat tussen 30 à 50 pct. van de gekozenen geen lid zijn van de Communistische Partij. Er is een toename van dorpsgekozenen die na hun verkiezing de lokale partijkaders uitdagen. Toch is het ook een algemene praktijk dat als een dorpsplan moet uitgewerkt worden, het eerst bediscussieerd wordt tussen dorpsgekozenen en de lokale partijtak, het nadien voorgelegd wordt op het partijvlak vooraleer het goedgekeurd wordt door de dorpsraad. Zo corrigeren en vullen beide organisaties elkaar aan. Bovendien is het zo dat één derde van de dorpsgekozenen die geen lid waren van de partij, na de verkiezingen er in gecoöpteerd worden. Uit cijfers van de laatste tien jaar blijkt dat het aantal verkozen partijleden steeg van 60 tot 72 pct. Een derde van de gekozenen verloren tijdens de laatste dorpsverkiezingen hun mandaat. Tijdens de verkiezingen van 1995 in de buitenwijken van Peking waar 1,3 miljoen personen een 17.000 collegeleden kozen, bleek dat 77 pct. partijleden waren, 15 pct. vrouwen en 58 pct. beneden 45 jaar.

Tenslotte hebben dorpsclans een nefaste invloed op de Chinese dorpsverkiezingen: in Zaoshuang uit de provincie Shandong oefenden in 27 dorpen of bijna in de helft de dorpsclans een doorslaggevende invloed uit. Ook het omkopen met geld van stemmen om een clangenoot verkozen te krijgen, is een voorkomende praktijk. Volgens artikels uit de Chinese pers zou in 30 pct. van de dorpen de verkiezing ofwel onregelmatig geschied zijn, ofwel worden de gekozenen in de uitoefening verlamd.

Kritiek

Er zijn een aantal Westerse organisaties zoals het “Carter Centrum” en het “Internationaal Republikeins Instituut” die de lokale verkiezingen in China begeleiden, controleren en helpen. Het Republikeins Instituut volgde sedert 1994 meer dan 50 verkiezingen in 10 verschillende provincies. Het “Carter Centrum” heeft vijf tours door China gemaakt om her en der de lokale verkiezingen te bekijken. Voorzitter Craner van het Republikeins Instituut getuigde voor het Amerikaans Congres dat in China op 3 jaar tijd het geheim stemmen en de controle door personen aangesteld door kandidaten, veralgemeend werd. Van de 40 voorstellen die het Instituut in 1994 deed, werden er 29 doorgevoerd. Wel wordt vastgesteld dat er geen nationale standaarden zijn inzake voorverkiezingen en het gebruik van geheim stemmen. Tijdens de laatste verkiezingen zouden er besloten kiesruimtes zijn geweest in de helft van de gevallen. Dit wordt aan lokale reglementering overgelaten. Wat de voorverkiezingen betreft, zijn er in Hebei directe voorverkiezingen waarbij er verschillende vormen van voordracht zijn. Fujian daarentegen kent een éénvormig indirect systeem: iedereen met 5 stemmen achter zijn naam kan zich kandidaat stellen en de dorpsraad beslist over de uiteindelijke kandidaten. In Fujian dat aan de spits staat bij het bevorderen van lokale democratie, waren er in 1989 in 9 pct. voorverkiezingen, terwijl dat 77 pct. bedroeg in 1997; in 1989 was er geen geheime stemming terwijl dat reeds 95 pct. beliep in 1997.

Een typische verkiezing in China grijpt plaats in een school of markt. Kandidaten mogen gedurende 5 minuten hun programma toelichten. Dit gaat niet over hoogdravende principes maar eerder over de heraanleg van een brug, het vinden van een afzetmarkt voor lokale producten, verbetering van schoolinfrastructuur…Er bestaat wel een lijst van kiezers, maar die wordt nauwelijks geraadpleegd want in een dorp van 1000 personen kent de Dorpskiescommissie iedereen. Personen komen op een bank publiekelijk hun bulletin invullen. Kiezers die het wensen, kunnen dit in het geheim doen (maar laden daarmee volgens Westerse waarnemers het vermoeden op zich van een niet conformistisch kiesgedrag, reden waarvoor deze pleiten voor algemene beslotenheid). Er zijn ook verschillende reglementen op het geven van volmachten en ook de reglementering op reizende kiesbussen (naar ouderen, zieken of gehandicapten) is voor verbetering vatbaar. De Westerse waarnemers staan wel te kijken van de hoge opkomst bij de verkiezingen die in China 90 pct. of meer bedraagt.

Hoger

Tot zover de dorpsverkiezingen die niets te maken hebben met de verkiezingen voor de diverse niveaus in het staatsapparaat. De onderste trap van de administratie behelst het townshipniveau met daarboven de kantons. De townships zijn een aaneenschakeling van dorpen. China telt 2800 kantons die een gemiddelde bevolking hebben van enkele honderd duizenden tot over één miljoen inwoners en normaal een gekozen afvaardiging van 120 leden. De verkiezing van de afgevaardigden in de townships en de kantons gebeurt eveneens rechtstreeks door de bevolking, zij het dat hun bestuur of executieven dan weer onrechtstreeks gekozen wordt door de afgevaardigden. Deze rechtstreeks gekozenen kiezen dan verder de afgevaardigden van de hogere niveaus zoals provincies die in regel 350 afgevaardigden tellen en van het Nationaal Volkscongres dat bestaat uit 3000 leden.

Het “Carter Centrum” heeft een drietal townshipverkiezingen meegemaakt en beweert geen dwang of manipulatie vastgesteld te hebben, hoewel in deze verkiezingen losser omgesprongen wordt met de identificatie van de kiezers, het uitdelen van bulletins en het tellen van de resultaten. Het Centrum heeft de indruk dat de invloed van de partij bij het nomineren toeneemt naarmate van het lagere niveau wordt opgestegen. De kieswet stipuleert dat het aantal kandidaten voor de rechtstreekse verkiezingen één derde tot de helft groter moet zijn dan het aantal te begeven plaatsen. Indien dertig of meer kiezers de afzetting van een afgevaardigde vragen, wordt een procedure in gang gezet waarbij de persoon zich kan verdedigen. Uiteindelijk wordt de vraag voorgelegd aan de betrokken bevolking in het geval van een rechtstreeks verkozene en aan de betrokken raad bij de onrechtstreeks verkozenen. In beide gevallen is voor afzetting de helft van de stemmen vereist. Ook bevat de kieswet een ingewikkelde reglementering opdat de nationale minderheden goed zouden vertegenwoordigd zijn in de diverse organen.

In tegenstelling met de verkiezingen van de townships die om de 3 jaar plaats grijpen, moeten de verkiezingen in de kantons om de vijf jaar worden gehouden. Westerse informatie over de verkiezingen in de kantons is zo goed als onbestaande. Om genomineerd te zijn in de kantonverkiezingen volstaan tien handtekeningen. Bij de verkiezingen voor de township- of kantonraden vertegenwoordigen kandidaten die genomineerd werden door de kiezers zelf 70 pct. van het totaal aantal, wat 10 maal het aantal gekozenen uitmaakt. Van diegenen die uiteindelijk overblijven, is de helft genomineerd door de kiezers. In Oost-Zhejiang wordt 90 pct. van de kandidaten niet genomineerd door de Communistische partij of een organisatie, maar door 10 handtekeningen van kiezers. De opkomst voor deze kantonverkiezingen bedraagt eveneens 90 pct. Wat uitvoerende top -of justitiefuncties in het staatsapparaat betreft, zijn 7.340 niet KP-personnages aangesteld (vaak van de 8 zgn. “democratische partij”-tjes) op en boven het kantonniveau en dit aantal bedraagt 36 op provinciaal vlak en bij de ministerposten.

Alles bijeen heeft het democratisch proces in China een beduidend positieve evolutie meegemaakt de laatste decennia, zelfs al (des)informeren westerse media dat er niets aan politieke veranderingen gebeurt in China. Wat hen interesseert is een herstel van het kapitalisme zoals in Oost-Europa, maar er is inderdaad weinig kans toe dat iemand die het socialisme bestrijdt, gekozen wordt. Samengevat wordt geschat dat in China van de lokale verkiezingen één derde correct verloopt, één derde met licht gesjoemel zoals het uitdelen van meerdere kiesbulletins aan bekenden en één derde met grove onregelmatigheden tot omkoperij. Toch is een dynamiek van democratisatie in gang gezet die in de toekomst enkel zal verfijnd worden en meer uitgebreid.

Selecte Bibliografie

China: System of Self‑Rule by Village Explained, FBIS‑97‑358, Renmin Ribao, 20 Nov 97

Yearender’ on County‑Level Elections, CNS, FBIS‑98‑007, 28 Dec 97

Circular on Democratic Village Management, FBIS‑98‑162, Xinhua, 10 Jun 98

Minister on Election of Village Committees, FBIS‑98‑182, Xinhua, 25 Jun 98

Achievements, Problems in Rural Democracy, FBIS‑98‑304, Renmin Ribao, 21 Oct 98

Text of Village Election Law, FBIS‑98‑311, Xinhua, 04 Nov 98

Jiang Chunyun on Villagers’ Self‑Rule, FBIS‑1999‑0318, Renmin Ribao,3 Mar 99

Report on Villagers’ Self‑Rule Situation, FBIS‑1999‑0305, Renmin Ribao, 4 Mar 99

Civil Affairs Chief on Rural Democracy, FBIS‑1999‑0615, Qiushi, 16 Mei 99

Four Issues on Improving Rural Autonomy, FBIS‑1999‑0716, Shehui, 1 Jun 99

Article on Transparency of Village Affairs,FBIS‑1999‑0623, Xinhua,21 Jun 99

Efforts To Promote Villagers’ Self‑Rule, FBIS‑1999‑0807, Renmin Ribao, 20 Jul 99

The Carter Center ‑ China Village Elections Project Report, diverse rapporten

Kevin Platt, China’s Village Elections Hint At Democracy, The Christian Science Monitor, 26 Mar 1997,

Village elections in China may snowball”, Inter Press Service, 13 Apr 1998.

Scott Hillis, China election reform seen moving slowly, Reuters, 20 Mar 1997.

Rule of Law, Democracy Programs in China: Testimony of Lorne W. Craner President, International Republican Institute Before the House International Relations Committee Subcommittee on East Asian and Pacific Affairs , April 30, 1998

Teresa Pole, Peasant power wins the vote in China’s rural backwaters, Independent, 21 Apr 1997

Lianjiang Li & Kevin O’Brien,The struggle over Village Elections in “The paradox of China’s Post-Mao Reforms”, Harvard UP, p 129

Amy Epstein, Village Elections in China: Experimenting with Democracy, in China’s Economic Future, Joint Economic Committee, Sharpe, p 403 e.v.

Jan Jonckheere China Vandaag 1/01/2000