Uitstoot keramiekfabrieken te Foshan

Recente wetenschappelijke studie wijst uit dat luchtverontreiniging in Zuid-China verantwoordelijk is voor 10.000 doden per jaar en 94 pct van deze vervuiling komt van de Parelrivier Delta (PRD). Ze is ook verantwoordelijk voor 440.000 ziekenhuis-beddagen en 11 miljoen bezoeken aan dokter of ziekenhuis. De kost van dit alles wordt op 1,8 miljard yuan geschat in de VRC, 1,1 miljard HK$ in Hongkong en 18 miljoen HK $ in Macao. Nochtans

dateert de bezorgdheid om het milieu in het gebied niet van gisteren. Reeds in 2002 werd een gemeenschappelijke studie van Guangdong en Hongkong gepubliceerd die onthulde dat 80 pct van de luchtvervuiling in de delta uit Guangdong afkomstig was en 20 pct uit Hongkong. Als gevolg van de studie spraken beide autoriteiten af om S0², NOx, fijn stof en VOCs tegen 2010 te verminderen met respectievelijk 40%, 20%, 55% and 55% vergeleken met 1997. In december 2003 stelden de twee partijen het “Regionaal Luchtkwaliteitsplan” op dat de doeleinden in konkrete maatregelen moest omzetten. Nadien duurde het drie jaren vooraleer een gezamenlijk meetsysteem voor de luchtkwaliteit op poten werd gezet. Het satelliet gecontroleerde netwerk omvat 16 meetstations -13 in Guangdong en 3 in Hongkong- en het prijskaartje van het netwerk bedraagt 0,23 miljard €. Dagelijks worden de vier componenten van de lucht gemeten en de resultaten op Internet gepubliceerd. Uit de analyse van de resultaten bleek verrassend dat gedurende de helft van het aantal dagen in 2006 de oorzaken van de luchtverontreiniging in Hongkong puur lokaal waren: transport, energieopwekking en de maritieme sector.

Volgens de recentste meetresultaten van het netwerk zijn de emissies van zwaveldioxyde met 12 pct gestegen in de delta, wat het doel van een reductie met 40 pct tegen 2010 in gevaar brengt. De NO² uitstoot verminderde wel met 23 pct tegeover het streefcijfer van 20 pct; het fijn stof daalde met 48 pct vergeleken met het doel van 55 pct en de VOCs met 40 pct vergeleken met het vooropgesteld cijfer van 55 pct. De verhoogde uitstoot van SO² wordt toegeschreven aan het gebruik van steenkool om electriciteit op te wekken. Volgens de Hongkongse secretaris van Milieu Edward Yau Tang-wah blijven de vooropgestelde doeleinden haalbaar als de twee kanten ontzwavelingsinstallaties plaatsen in alle nieuwe steenkoolcentrales en ook als ze de emissies scherper kontroleren van de boten. Hij onderstreept eveneens dat in 2002 niet gedacht werd aan andere bronnen van vervuiling. Pas later werd een energie-bouwcode aangenomen die eerst verplichtend werd voor commerciële gebouwen en waarvan groene aktievoerders hopen dat deze uitgebreid wordt naar musea, hospitalen en scholen.

Langs de andere kant in Guangdong valt op dat het aantal smogdagen vorig jaar een hoogtepunt ooit bereikte met 75 dagen gemiddeld, maar Dongguan telde er 213. Zure regen vertegenwoordigde meer dan 53 pct van Guangdongs regenval in 2007, een verhoging met 7 pct vergeleken met 2006. Vooral de deltasteden Guangzhou, Shenzhen, Zhuhai, Foshan, Dongguan, Zhongshan en Huizhou maar ook Maoming en Zhaoqing in het westen kampen met zure regen, aldus vice-directeur Chen Guangrong van het provinciaal milieubureau die toegeeft dat vele oude steenkoolcentrales nog geen plannen voorlegden voor ontzwaveling.

Milieuexperten wijzen ook naar de cementfabrieken die verantwoordelijk zijn voor de luchtvervuiling. Volgens Wu Dui onderzoeker aan de “China Metereologisch Bestuur” dragen producenten van bouwmaterialen in Foshan in belangrijke mate bij aan de vervuiling. Wu die zich baseert op de resultaten van een zes maanden durende studie over de luchtkwaliteit beweert dat Foshan uniek is omdat het een breed cluster heeft van bouwondernemingen gecombineerd met keramiekfabrieken en honderden schoorstenen.

Maatregelen

Volgens Li Qing, directeur van Guangdongs leefmilieudienst is de uitlaat door voertuigen de belangrijkste oorzaak van de slechtere luchtkwaliteit. Tijdens de jaarlijkse zitting van het provincial Volkscongres beloofde Li Miaojuan, directeur van de provinciale ontwikkelings- en hervormingscommissie dat in de PRD vanaf 1 juli de Euro 3-uitstootnormen zouden van kracht worden, een norm die eind 2009 tot de gehele provincie zal worden uitgebreid. De collega’s uit Hongkong zijn reeds aan de Euro 4-norm toe. Ze voegde er nog aan toe dat kleine thermische elektriciteitscentrales zullen dicht gaan voor het jaareinde en dit samen met een aantal cement- en staalfabrieken. Electriciteitscentrales met een capaciteit van meer dan 125.000 kwu moeten ontzwaveld. Alles bijeen wordt de kost van de ontzwavelingsinstallaties op 0,9 miljard € geraamd. Ze voegde er nog aan toe dat om minder afhankelijk te worden van steenkool ook meer een beroep zal worden gedaan op kernenergie, aardgas en alternatieve bronnen. Reeds twee jaar voordien had de goeverneur beloofd dat de provincie voor eind 2008 260 petroleum- en petrochemische bedrijven zou sluiten die het milieu belasten evenals 6000 ondernemingen die jaarlijks meer dan 100 ton nijverheidsafval dumpen. LNG-gas bevoorraadt reeds Kanton, Shenzhen en Dongguan. Dat de provinciale plannen geen loze beloften zijn wordt bewezen op het terrein. De vice-burgemeester van Kanton heeft na een twee jaar durend onderzoek verklaard dat de komende acht jaren 279 vervuilende bedrijven zullen moeten opkrassen, waarvan 119 voor 2010. Van de 119 zijn er 48 chemische bedrijven en 53 betreffen staatsondernemingen. 20 miljoen € wordt uitgetrokken voor hun verhuis naar nijverheidszones, ver buiten de stad. De stad Dongguan van haar kant sluit dit jaar 174 bedrijven, maar op termijn worden het er 600 die zullen verhuizen naar de rand. We mogen ook aannemen dat de toelating voor de nieuwe gigantische Q8-Sinopec joint-venture raffinaderij die jaarlijks 5 miljoen ton aardolie zal verwerken en oorspronkelijk 5 miljard $ zou kosten, bedrag dat na protest wegens milieuvervuiling in het centrale PRD-district Nansha steeg naar 9 miljard $, wellicht ook met kosten voor milieumaatregelen zal te maken hebben.

Een beter omgaan met energie wordt in de hand gewerkt door een leningsprogramma van 100 miljoen $ toegekend door de “Aziatische Ontwikkelingsbank”, waarvan 35 miljoen in een eerste tranche. De provincie zal de leningen toekennen aan grote energieconsumenten om gebouwen en werkplaatsen van energie-efficiënte technologie te voorzien. Negen subprojecten worden gefinancierd door de eerste tranche. Deze projecten zouden een jaarlijkse energiebesparing opleveren van 188 GWh, 62.190 ton minder steenkoolconsumptie en zou voor de consumenten jaarlijks 15 miljoen $ besparing betekenen. De projecten zullen als model dienen zowel voor de provincie als landelijk. De totale implementatie van het investeringsprogramma zal de steenkoolconsumptie elk jaar met 175.813 ton verminderen en eveneens een jaarlijkse energiebesparing betekenen van 533 GWh. Ook de ondernemingen uit Hongkong doen hun duit in het zakje om milieuvriendelijk te produceren. In november 2006 werd een pilootproject gelanceerd door 15 deelnemende ondernemingen in Hongkong. Volgens secretaris van leefmilieu Edward Yau presteerden de deelnemers beter dan verwacht. De executieve uit Hongkong trok 9,4 miljoen euro uit opdat producenten hun procedees meer milieuvriendelijk zouden maken, zowel in de PRD als Hongkong. Het initiatief uit 2006 heeft zijn doel niet gemist. Volgens een onderzoek geciteerd in de “South China Morning Post” eind oktober hebben 40 pct van de Hongkong ondernemingen in de PRD het technologisch peil van hun ondernemingen aangepast in functie van een schonere productie. Het artikel wijst er ook op dat Hongkongs eco-industrie wereldwijd gegeerd is als een bruggenhoofd naar de Volksrepubliek wegens hun ervaring terzake, de bescherming van de intellectuele rechten en de ondersteunende financiële diensten.

Watervervuiling

Naast de luchtvervuiling heeft Guangdong te kampen met ernstige watervervuiling. Een recente studie van het “Provinciaal Raadgevend Comité” stelde in 42 van de 111 rivieren een hogere verontreiniging vast dan het jaar voordien, waarbij meer dan een kwart ernstig vervuild bleek. De toestand is ernstig omdat slechts in 2 pct van de steden en dorpen van de provincie het afvalwater wordt behandeld. Lokale nieuwsmedia rapporteerden een snelle vermindering van de kwaliteit van de Parelrivier, met name tot het slechtste niveau 5 waarbij het water niet meer bruikbaar is zelfs voor de industrie… De meeste van de 80.000 klachten die het provinciale milieubureau ontvangt, betreft overigens klachten over het water. Een andere studie van hetzelfde “Raadgevend Comité” kon vaststellen dat 2,5 miljoen personen rond de stad Guangzhou een groter gezondheidsrisico lopen door besmet water ten gevolge van ernstige vervuiling rond vijf waterzuiveringsstations van de stad. Het “Ta Kung Pao”-dagblad uit Hongkong citeert dan weer een studie door de “Polytechnische universiteit van Hongkong” en het “Guangzhou Instituut voor Geochemie” die vaststelden dat de Parelrivier te veel metalen bevat die kanker kunnen veroorzaken. Hun studie die in 2003 startte, onderzocht 58 stalen en vond dat één kilo kreeft 16 maal meer cadmium bevatte dan toegelaten en dubbel zoveel lood als de nationale standaard. Het is wel zo dat een deel van de metalen gewoon afkomstig is uit de natuur, want de geologische structuur van de regio bestaat uit graniet dat sterk lood en zink bevat. Het bewerken van elektronisch afval is ook een zware vervuiler. Berucht is het “kankerdorp” Shangba waar bergen e-afval gesorteerd worden en waar volgens onbevestigde berichten sedert 1987 250 van de 3000 dorpelingen zouden gestorven zijn aan kanker. Mijnen rond het dorp zouden eveneens vervuild water lozen tot 40 maal boven het toegelaten niveau en dit naast de contaminatie die het e-afval meebrengt.

In mei 2007 rapporteerde de “Provinciale “Zee-en Visdienst” dat in 2006 8,3 miljard ton rioolwater -meestal onbehandeld- in zee terecht kwam, wat 60 pct meer is dan vijf jaar voordien. Visvoorraad uit de kustgebieden bevatten ook zware metalen als lood, koper en cadmium. Volgens een recent rapport geciteerd door “China Daily” is één vijfde van Guangdongs kust vervuild door huis- en industrieel afvalwater. Anderzijds stelde de studie een vooruitgang plaats in de meer dan honderd gecontroleerde punten: in 2006 overschreden 75 pct van de meetpunten de toegelaten vervuiling en het jaar nadien daalde dit tot 50 pct.

Maatregelen

Het merkwaardige is dat Guangdong de rivier Dongjiang, waaruit Hongkong 80 pct van haar water betrekt en die zelfs komt van de naburige provincie Jiangxi, er in slaagt zuiver te houden. Chen Xiancheng directeur van de dienst “Renovatie van de Parelrivier” heeft bekend gemaakt dat 18 miljoen $ zal besteed worden aan het bouwen van een zoölogische basis in Jianxi om het water van de Parelrivier te zuiveren en hij beloofde ook meer controlestations in de bovenste delen van de rivier. Directeur Li Qing van de Milieudienst beloofde dat er een analoog grensoverschijdend controlesysteem op de kwaliteit van het water komt als dat van de luchtkwaliteit. De behoefte tot het behandelen van industrieel afvalwater groeit elk jaar tussen de 35 à 50 pct. Reeds 150 ondernemingen beschikken over een online bewakingssysteem. Anderen zullen volgen. Hij zei dat de provincie de komende jaren 0,6 miljard € zal spenderen voor het verminderen van de vervuiling in de rivier.

Niet enkel bedrijven moeten er aan geloven. Dongguan heeft vastgesteld dat de pollutie veroorzaakt door één varken ongeveer neerkomt op de vervuiling door 7 à 10 personen. Momenteel heeft Dongguan 750.000 varkens, wat voor de stad een kost van 40 miljoen € betekent voor zuivering van het afvalwater. De stad wil nu het fokken van varkens verbieden en dit eventueel op termijn uitbreiden tot kippenfokkerijen. Het verbod stuit reeds op weerstand van experten die vinden dat in tegenstelling tot een bruut verbod, een verhoging van de emissienormen de standaarden in de sector zou verhogen zodat men tot een ecologisch verantwoorde varkenskweek komt.

Ook de privésector doet mee in de waterzuivering. De Hongkongse groep “China Water Industry” heeft 7 waterzuiveringsstations in de PRD overgenomen van “Affluent Boom Enterprises”. Zoals bij de luchtvervuiling loopt eveneens een akkoord met een internationale instantie en qua watervervuiling bestaat een akkoord van de provincie met de Wereldbank. In feite dateert het provinciaal plan tot het opschonen van de rivieren uit 2002. Gedurende 8 jaren zal meer dan 5 miljard $ worden geïnvesteerd in de bouw van waterzuiveringsstations in de PRD. De Wereldbank steunt dit ambitieus plan aldus project leider Tom Zearly die uitlegt dat de bank een eerste schijf projecten goedkeurde voor stations in de hoofdstad Kanton. De tweede tranche van steun betreft stations en staff-training in Foshan en Jiangmen die beiden 15 pct van het afvalwater genereren. De totale kost van de tweede schijf werken kost 188 miljoen $ waarvan de bank er 96 miljoen financiert.

Bodemvervuiling

De vervuiling van de nijverheid vindt ook zijn weg naar de bodem. Statistieken van ” Guangdong Ecology and Soil Institute” tonen aan dat zware metalen als kwik en nikkel de landbouwgrond vervuilen. Een andere studie van de Sun Yat-Sen universiteit vond besmette groenten in stalen op 12 markten. Als gevolg van de persberichten heeft Li Qing, directeur van Guangdongs milieudienst een globaal onderzoek bevolen naar de bodemkwaliteit in de provincie vooraleer besluiten worden getrokken. De studie moet af zijn in 2010. Dit betekent niet dat reeds niet begonnen wordt met initiatieven. 4 miljard € zal besteed worden aan het bouwen van faciliteiten die de vervuiling in industriële parken tegen gaan. Naast bodemvervuiling wordt Guangdong nog getroffen door bodemerosie en op dat vlak loopt met de FAO een experiment in het kanton Wuhua om boeren actief te betrekken in het beheer van de complexe waterhuishouding in het heuvelachtig gebied met vele waterscheidingen.

De provincie heeft een globaal plan voor het milieu van 2004 tot 2010 dat meer dan 13 miljard € kost en zowel behandeling bevat van vast afval, waterzuivering als maatregelen voor zuivere lucht. Vanuit Hongkong wordt 83 miljoen HK$ voorzien voor het milieupartnership. Het provinciaal milieuplan voorziet trouwens dat in grote steden 80 pct van het afval moet verwerkt, in kleine steden 50 pct. Qua waterzuivering beloopt het streefcijfer 70 pct in de steden en 50 pct in de dorpen. Het plan voorziet ook 35 pct groen in de steden of 10 m² per persoon. Binnen een paar jaren moet investering in milieubescherming 3 pct van het BNP uitmaken. We vertrouwen er in dat het voluntarisme van Guangdong aangevuld door de know-how uit Hongkong en gestuwd door NGO’s van beide kanten (het aantal milieu-NGO’s in de VRC verdubbelde de afgelopen 3 jaren) wel afdoende resultaten zullen opleveren. Het op til staande stimuleringsplan voorziet ook meer middelen voor groene initiatieven.

Selecte bibliografie

Is Guangdong the Dark Horse in Addressing Ecological and Human Health Threats?

K. Brownlow & S. Renzi, China Environment Series, nr 9, 2007, Woodrow Wilson Int .Center

Tackling Cross-Border Air Quality in Southern China, Christine Loh, ibidem

http://www.cleanairnet.org/caiasia/1412/propertyvalue-13710.html

http://www.civic-exchange.org/eng/

Green plan for delta’s environmental blues, Kitty Poon, SCMP, 20/08/2008

Guangdong to boost green efforts, Liang Qiwen, China Daily, 19/01/2008

Air Pollution at Historic Highs in Guangdong, Reuters, 17/01/2008

The Standard: “Sulfur Dioxide Emissions Surge”; The Standard, Tuesday, 29/01/2008

Chinese city takes aim at polluters, cheap jobs, Reuters, 28/05/2008

Chemical plants to be moved out of S China city, 19/02/2008

http://www.gov.hk/en/residents/environment/air/raqi.htm

Guangdong faces acid rain, Zhan Lisheng, China Daily, 06/09/2008

Report finds 20% Guangdong shore polluted by sewage, Xinhua, 06/09/2008

http://www.gd.gov.cn/govpub/jhgh/

http://www.newsgd.com/

China Vandaag  1/01/2009

waterzuiveringsstation

Een Mo-paper van juni 2008

Congo beschikt over rijke reserves van erg gegeerde mineralen. Maar ondanks een florerende internationale markt plukt het land daar nauwelijks de vruchten van. Sinds het voorjaar van 2007 werkt Congo op verscheidene fronten tegelijk om die situatie te keren.

Het onderhandelt met China over een ruil van Congolese grondstoffen voor Chinese investeringen in het  (spoor-)wegennet. Verder overweegt Congo ook of tientallen mijncontracten met hoofdzakelijk buitenlandse mijnondernemingen niet herschreven moeten worden. Dat proces van herziening van de mijncontracten verloopt stap voor stap.

Heeft Congo iets aan zijn mijnen?

www.MO.be/mopapers

Meisje test Internet uit op GSM

  China dat glansloos de industriële revolutie gemist heeft, wil nu bij de ICT-revolutie vooraan staan. Op dit ogenblik overschrijdt het aantal Chinese internet-surfers reeds het aantal in de USA. Niet alleen in hardware maakt China geen slechte beurt, maar ook bij de Internetdiensten staan de Chinese groten aardig hun mannetje tegen buitenlandse giganten als Google, Ebay, Amazon e. a. De tendens om complete productieprocessen uit te besteden in kleine delen helpt Chinese firma’s de technologische ladder op te klimmen.

De Informatica en Communicatietechnologie ( ICT)-sector is al een economisch belangrijke sector. In 2006 was de ICT-sector goed voor een omzet 7,5 procent van het totale bruto binnenlands product. China telt 210 miljoen Internetgebruikers, wat maar 16 % is van de bevolking. Het land heeft 370 miljoen vaste telefoonabonnees en 530 miljoen GSM-gebruikers. Dit betekent een kwart en de helft van de bevolking intern, maar samen maken ze één vijfde uit van ‘s werelds telefoongebruikers. In 2008 zouden er 60 miljoen abonnees bijkomen om een totaal te bereiken van 976 miljoen. Praktisch alle dorpen zijn aangesloten op de telefoon en breedband. Dit zijn aardige sprongen vergeleken met onze vorige artikels uit november 1998 toen er 1,1 miljoen Chinese surfers waren en het artikel uit april 2003 toen het aantal al 60 miljoen bedroeg. We onderscheiden in de sector de hardware, de software en de diensten. Het belang van de hardware in de sector zal in de toekomst afnemen ten voordele van de diensten.

 ICT-marktstructuur China in procenten (CAGR=jaarlijks samengesteld groeipercentage)

Bron: NL Technisch Wetenschappelijk Attaché Beijing

Hardware

Illustratief voor China’s weg in de ICT-sector is het verhaal van computerproducent Lenovo, het vroegere Legend. Het startte in 1984 met enkele onderzoekers uit de Chinese Academie van Wetenschappen, die hoofdaandeelhouder bleef. Eerst bouwde de firma Pcs voor buitenlandse merken en vanaf 1990 bracht Legend een eigen Pc op de markt. Met de hulp van Intel, Hitachi en HP werden CPU en software geïntegreerd. Snel verhoogde het marktaandeel, niet in het minst door een ondersteunend netwerk van enkele duizenden winkels. Lenovo dat qua verkoop reeds aan de top stond in China, nam in 2005 de Pc-afdeling over van IBM. Eerst vlotte dat niet te best op het internationale vlak en plooide Lenovo zich terug op China en Azië. Vorig jaar verdriedubbelde de winst echter. Na IBM’s succesvolle Thinkpad-laptops werd nu op internationaal vlak de nieuwe serie Ideapad gelanceerd –naar verluidt met gelaatsherkenning, Dolby surround geluid en toesenbord bestand tegen morsen- en voor de bewoners van het platteland werkt Lenovo aan een Pc die slechts 199 US$  zou kosten. Lenovo heeft nu meer dan een kwart van China’s marktaandeel, dubbel zoveel als de naaste concurrent Founder maar op wereldvlak staat het pas derde na HP en Dell. China’s productie van hardware (desk-en laptops plus randapparatuur) groeide van 6 miljard $ in 1995 tot 84 miljard $ in 2004, waardoor het ’s werelds grootste hardwareproducent is.
Na 2001 verhuisden vooral de Taiwanezen de productie van Pcs, monitoren, laptops e.d. massaal naar het vasteland. Terwijl in 2004 nog maar 4 % van de Taiwanese laptops op het vasteland gemaakt werden, is dit volgens Merill Lynch nu 100 %. Dezelfde bron geeft aan dat China nu 80 % van de laptop’s en desktops wereldwijd vervaardigt. De arbeidskosten worden in de Volksrepubliek op één tiende van deze in Taiwan geraamd; de grond- en kosten voor infrastructuur en uitrusting op één derde. Een laptop maken is zo 26 dollar goedkoper in de Volksrepubliek. Het is dus niet te verwonderen dat 70 % van de Taiwanese elektronicaproducenten een vestiging hebben op het vasteland. Desktops worden vervaardigd in de delta van de Parelrivier (PRD), laptops in de delta van de Yangtze (YRD). Honhai (Foxconn) stelt 150.000 personen te werk in beide delta’s en bouwt volgend jaar voor een half miljard $ een fabriek bij in Huizhou (PRD); Asustek heeft 80.000 personeelsleden in Suzhou (YRD) en Quanta (’s werelds grootste laptopproducent) 50.000 in Sjanghai waar 90 procent van haar laptops vervaardigd worden. Quantas research gebeurt evenwel nog volledig in Taiwan. In de markt van servers is China’s Langchao dan weer marktleider. Bij de supercomputers moet China alsnog onder doen voor de USA en Japan.

IC/Chips

Een andere sector in de hardware is de vervaardiging van chips en geïntegreerde circuits. De omzet van de Chinese geïntegreerde circuits groeide met 200 % tussen 2000 en 2004. Daar is de regeringsteun van 3,5 miljard $ zeker niet vreemd aan. Buitenlandse producenten worden niet weinig in de watten gelegd met belastingsvermindering en hulp bij de bouw van infrastructuur, zowel door de nationale als lokale overheid. In 2005 werd een kwart van ‘s werelds chips in China “verbruikt”, terwijl China’s productie slechts 7 % van de totaliteit bedroeg. Tegen 2010 zou één derde van de chipswereldmarkt zich in China bevinden. Wereldwijd wordt 86 % van de groei in de chipssector in China gerealiseerd, maar de lokale productie kan de lokale vraag absoluut niet bijhouden. Het zijn vooral de ondernemingen met buitenlandse kapitaalinbreng die het leeuwenaandeel van de productie in China op zich nemen, zij het dat het recentelijk ietwat afnam: van 80 % in 2004 naar 74 % in 2005. Het is wel zo dat in deze nijverheid het testen, verpakken en het assembleren in China de hoofdmoot uitmaken en dit ten nadele van de meer gesofistikeerde IC-design. 
China zou wel 500 design-ondernemingen bezitten, maar enkel een twintigtal zijn echt concurrentieel. Toch groeit deze productie de laatste jaren exponentieel. Eind 2005 had China 6000 tot 8000 IC-designers, tegen 2010 zouden het er 40.000 à 50.000 zijn, maar de vraag naar designers zou tot 250.000 kunnen oplopen. China is wel teruggekomen van de politiek om de alle schakels van de ketting (design, testen, vervaardigen, verpakken…) door “Eén Draak”-onderneming te laten gebeuren. Een dergelijke “fab” bouwen kost immers 3 tot 4 miljard $ en is na 5 of 6 jaren reeds verouderd. De recente strekking tot een “fabless”-aanpak, waarbij de fabricageketting in modules opgesplitst en uitbesteed wordt naar kleinere ondernemingen die zich specialiseren in één fragment van de keten, speelt in China’s voordeel. Dit wordt bevorderlijk geacht voor het opklimmen van de technologische ladder door kleine bedrijfjes. Overigens werken van de grote Chinese chipfabrikanten de meeste met een technologie die ofwel bij de tijd is ofwel hooguit één generatie ten achter. Eén derde gebruikt een design van 0,13 µ of minder; een ander derde gebruikt 0,18 µ-technologie; 17 % heeft 0,25 µ en 16 % zit nog met 0,35 µ of meer. De meest vooraanstaande chipproducent is het Taiwanese SMIC die drie fabs heeft in Sjanghai en twee eenheden in de megafab van Peking en die eveneens een fab plant in Wuhan met IBM’s laatste 45 nanometer IC-technologie . Het puur binnenlandse Vimicro is een lieveling van de regering. Hoewel hun productie niet in de miljarden, maar enkel in de miljoenen loopt, bezit de firma toch honderden patenten. Hun gsm-chips zouden door 450 merken gebruikt worden, zoals Samsung, Lenovo, ZTE…Een tweede Chinese trendsetter inzake chips heet Spreadtrum.Ze kregen onlangs de staatsprijs voor meest innovatieve onderneming. Van de andere kant besliste ook het Amerikaanse Intel vorig jaar om een 2,5 miljard $ vestiging voor chipvervaardiging in Dalian bij te bouwen, zij het met een technologie die nog 90 nanometer bedraagt. Een filiaal van Intel spendeert een half miljard US$ in interessante Chinese technologische bedrijven.

Mobiele telefoons

Buitenlandse merken domineerden China’s gsm-markt tot 2003, wanneer de binnenlandse merken de meerderheid veroverden. Nokia en andere merken werkten een tegenstrategie uit die zich meer op het op de markt brengen van goedkopere modellen ging richten. Deze strategie wierp vruchten af en nu is Nokia veruit marktleider voor Samsung die Motorola voorbijstak. Vele Chinese merken boekten verlies in 2005 en ze verkopen nu maar één op vier gekochte gsm’s. Lenovo heeft zelfs zijn gsm-afdeling verkocht. ZTE verwacht dit jaar dan weer 60 pct meer verkoop en zou met het sukkelend Motorola een partneriaat willen aangaan. Van de 80 gsm-producenten nu zouden er op termijn trouwens hooguit een paar overblijven.
Voorts heeft de stevige concurrentie zoals in de chipwereld ook de tendens tot modularisatie gestimuleerd. Bedrijven gaan zich specialiseren in één bepaald segment van het ontwerpen van gsm’s en verkopen hun producten aan verschillende merken. Het is onbegonnen werk voor de merken om het gehele productiegamma te bestrijken. In 2005 werden in China 876 nieuwe gsm’s gecertificeerd, tien maal zoveel als in Japan. Schattingen ramen dat de helft van de in China geproduceerde gsm’s door hen ontworpen zijn. Vijf onafhankelijke Chinese productiehuizen staan in voor 80 % van de uitbesteedde gsm-markt, veel meer dan in andere landen. De Chinese productiehuizen genieten vergeleken met hun Koreaanse en Taiwanese rivalen wel van een kostenvoordeel. Ze hebben ook bijgedragen tot het verkorten van de lanceringstijd van een nieuw product die nu zes maanden bedraagt en ze staan ook open om nieuwe binnenlandse uitvindingen uit te proberen en te commercialiseren. Toch zijn er keerzijden aan de opkomst van deze onafhankelijke huizen want sommigen leveren naar verluidt ook aan niet-gecertificeerde afnemers. Hoewel deze productiehuizen ook geleden hebben onder de achteruitgang van de Chinese merken na 2005, leggen zij toch betere resultaten voor.
Nog steeds op het veld van de hardware zijn Huawei en ZTE kampioenen in netwerk- en telecommunicatieapparatuur. Huawei werd in 1988 gesticht door een ex legerofficier en is nu uitgegroeid tot een multinational. De opgang loopt vrij parallel met die van Lenovo. Eerst begonnen als distributeur van telecommunicatieapparatuur, brengt Huawei vanaf 1992 eigen producten op de markt en dit via kennis van- en samenwerking met westerse groepen die zich in China willen inplanten (Motorola, Siemens, 3Com…). Op het einde van de jaren negentig schoot de verkoop de hoogte in met de expansie van de gsm’s. Huawei maakte intussen een doorbraak niet alleen in het Verenigd Koninkrijk door contracten met British Telecom, maar ook in Afrika, Israël, Zweden, Nederland, België (Proximus draadloze modem)… Momenteel wordt twee derden van het zakencijfer buiten China gerealiseerd. De firma is wereldwijd goed voor een derde van de 188 afgesloten contracten inzake netwerkinfrastructuur. Huawei is zo internationaal een geduchte concurrent van CISCO geworden, maar lanceerde wel een samenwerking met Symantec. Meer dan de helft van de 63.000 werknemers werkt aan onderzoek en ontwikkeling en de onderneming bezit nu meer dan 12.000 patenten à rato van 3 nieuwe per dag. Huawei  is volledig in handen van de werknemers. De werksfeer is Spartaans (op Mahjong spelen wordt neergekeken, Chinese marsmuziek schalt door de lucht…) maar de verloning is prima: in 2000 verdiende een nieuwbakken bachelor die het bedrijf binnenkwam 100.000 yuan jaarlijks met bonussen. De gemiddelde leeftijd van de werknemers ligt onder de dertig jaar. Het zakencijfer groeide in 2007 met 45 % om 16 miljard RMB te bereiken en dit jaar wordt 24 miljard beoogd.

 Een andere Chinese multinational die internationaal zijn opmars begonnen is, heet  ZTE  (Zhongxing Telecom Equipment) Zoals Huawei is ZTE gebaseerd in Shenzhen waar het beursgenoteerd is zoals in Hongkong. In 2004 had het een zakencijfer van 4,1 miljard $ (34 miljard RMB) en ondertussen heeft ZTE al banden met 500 telecomoperators in 100 landen. Van de 25.000 werknemers hebben 70 pct een hoger diploma en werken 10 percent in het buitenland en daar bestaat de helft van het personeel uit personen van het betrokken land. Vooral in opkomende markten hebben zowel Huawei als ZTE veel marktaandeel behaald. Beide bedrijven zijn op dezelfde manier een positie aan het verwerven binnen de WiMAX-industrie (andere vorm van draadloos internet dan WiFi). Om dit nog beter te doen ging Huawei een partnerschap aan met Intel en werkt ZTE samen met Wavesat, Intel en Fujitsu.

Om in de telecomsector te blijven, het is toch merkwaardig dat het westerse bedrijf Vodafone dat geen consumentenbasis heeft in de Volksrepubliek en maar 3,2 Procent aandeel bezit in “China Mobile Hongkong”, meedoet aan de tendens om in China R&D-centra op te zetten. Na een doenbaarheidsstudie die zes landen vergeleek, werd China als locatie uitgekozen. Vodafone verwacht de komende tien jaar veel uitvindingen in draadloze telefonie van Huawei, ZTE en talloze start-ups en wil van meetaf aan contacten leggen met de juiste mensen. De bedoeling is de groep van twintig ingenieurs tegen 2009 te laten groeien tot negentig . De kosten in China bedragen 2/3 van deze in de UK, maar naar China gaat dan toch 12 Procent van Vodafones R&D budget. Multinationals hebben in China al 1160 dergelijke R&D centra opgezet, uiteraard niet enkel in de ICT-sector. Terwijl deze centra vroeger hoofdzakelijk aanpassingen van hun producten deden voor de lokale markt, worden deze onderzoekscentra meer en meer speerpunten globaal op wereldvlak. Intel haalt daarbij niet als reden de kostenfactor aan maar vijf factoren, in deze volgorde: mensen, mensen, mensen, de consumenten en de overheidspolitiek

Eigen standaard

Al enige tijd houdt de Chinese 3G-telecomstandaard het land bezig (zie China Vandaag april 2007) . Het land wil deze eigen standaard promoten omdat het zo minder moet betalen aan buitenlandse intellectuele rechten. TD-SCDMA, de Chinese variant van W-CDMA/UMTS, had al uitgerold moeten zijn. De overheid zou graag zien dat de technologie kan gebruikt worden tijdens de Olympische Spelen. Dat zal wellicht maar nipt het geval zijn.. Bij het schrijven van dit artikel was de testfase afgesloten waarin in tien steden testen verricht werden door telecombedrijven en professionelen. Daarna volgen testen door burgers en uiteindelijk de commerciële lancering. Deze zaak wordt nog ingewikkelder door een herstructurering van het telecomlandschap in China. Verwacht wordt dat “China Mobile” het vast netwerk zal inpikken van “China Tietong” (de spoorweg) en dat “China Unicom” wordt opgesplitst: het gsm-gedeelte (Europees signaal) gaat naar “China Netcom” en “China Telecom” krijgt Unicoms CDMA-(Amerikaanse standaard)gedeelte. China wil tegen de Olympische spelen digitale televisie op de gsm bereikbaar stellen in 65 steden.

Volgens anderen heeft het gebrek aan ruchtbaarheid rond het uitrollen van het TD-SCDMA-signaal mogelijks te maken met het feit dat er in China een doorbraak zou gemaakt zijn in de ontwikkelde 4G-technologie. Met de Chinese 4G-technologie zouden snelheden van 100 mbps mogelijk zijn. Feit is dat op wereldvlak weer twee standaarden met elkaar in concurrentie zijn, met name de Wimax-technologie (gesteund door Intel en Motorola) en Long Term Evolution (LTE gesteund door AT&T en Vodafone).  China Mobile heeft zich achter LTE geschaard. Ericsson en Datang hebben van hun kant al een gezamenlijke R&D eenheid over deze vierde generatie opgezet in Peking. LTE zou pas na 2010 uitgerold worden.
Software

China’s software sector genereerde 580 miljard RMB (80 miljard $) aan inkomen in 2007, een verhoging met 20,8 % vergeleken met 2006. Dat jaar werd ook een groei met 23 % vastgesteld tegenover 2005. Tussen 2001 en 2005 verhoogde het cijfer vijf maal. Het ministerie verhoopt tussen 2006 en 2010 een jaarlijkse groeivoet van 30 %. In 2005 maakte het aandeel van de software toch al 11 % uit van de informaticasector, terwijl dit in 2001 maar 6,3 % bedroeg. Eind 2005 waren 13.000 vennootschappen gecertificeerd  en de software stelde toen 900.000 personen te werk. De Chinese software sector is sterk productgebonden en de IT-diensten zoals in USA en Europa zijn minder ontwikkeld. In tegenstelling tot de de Indische sector besteedt de Chinese sector uit. De drie grootste Chinese bedrijven zijn “China National Software Service Corporation”, “China Neusoft” en “China Ufsoft” . De kwaliteit is nog lang niet die van India: van ‘s werelds 70 topbedrijven qua software (wat uitgedrukt wordt in het vijfde niveau van het CMM/CMMI certificaat) zijn er 50 in Indië en maar één in China. De Chinese firma’s blijven veelal steken op certificaatniveau twee of drie. Eigenlijk is het ontwikkelen van spelletjes de meest dynamische component in de sector.
Veel westerse softwarebedrijven laten echter software produceren in China. Buitenlandse bedrijven zijn goed voor 65 procent van de totale software-industrie. De vier grootste bedrijven zijn Microsoft, IBM, Oracle en Sybase.. Nemen we Microsoft als voorbeeld. De multinational werkt met 2000 personen in China. Misschien voelen ze de hete adem van Linux (de helft van de Chinese programmeurs gebruiken Linux en ¾ plannen dit te doen) maar Microsoft zal van 2006 tot 2010 250 miljoen $ besteden voor het opzetten van gespecialiseerde laboratoria en aan het trainen op afstand van 1000 instructeurs, 20.000 software ingenieurs en 50.000 IT-werkers. Microsoft heeft eveneens een sterke uitvalsbasis in Hongkongs Cyberport naar de PRD. De Indiase groten van hun kant hebben nu ook hun oog laten vallen op China en beogen niet minder dan 40 % van de Chinese softwaremarkt.
De Chinese overheid wil graag inspelen op de bestaande trend om software in China te laten ontwikkelen door buitenlandse firma’s.. In december 2006 heeft het Chinese ministerie van handel vijf steden de status van ‘nationale software-exportstad’ gegeven. Deze steden krijgen een voorkeursbehandeling en financiële ondersteuning van de overheid. De vijf steden zijn Guangzhou, Nanjing, Hangzhou, Chengdu en Jinan. Er waren al zes steden die eerder deze status kregen: Beijing, Sjanghai, Tianjin, Xi’an, Shenzhen en Dalian. De tweedelijns-steden hebben als voordeel boven eerstelijnssteden, zoals Beijing, dat de lonen er lager liggen.
Deze ’software-exportsteden’ staan los van een ander plan van de Chinese overheid genaamd ’10 in 2010’. Hiermee plant China in 2010 tien steden te hebben die elk een centrum van diensten-uitbesteding willen zijn. Wereldwijd gaat 80 pct van de IT-diensten die uitbesteed worden naar Indië. Deze markt groeit 20 à 30 pct per jaar en tegen 2010 zou China 8,4 pct van deze koek inpikken. Van diegenen die uitbesteden trokken maar 4 pct naar China in 2006 maar recentelijk plannen 40 % van hen dit te doen in de Volksrepubliek. De eerste daarvoor geselecteerde vijf steden zijn: Xi’an, Chengdu, Shenzhen, Sjanghai en Dalian. Diensten uitbesteding richt zich op het aanbieden van diensten met bestaande ICT-producten, niet op het produceren van nieuwe producten. Voorbeelden zijn software om businessprocessen te ondersteunen (BPO) of informatietechnologie-outsourcing (ITO), zoals het beheren van e-mailservers. Sommige informaticabedrijven besteden hun boekhouding uit en omgekeerd vele niet ICT-bedrijven besteden hun informaticadepartement uit.

Internetdiensten

.           Er zijn ongeveer 210 miljoen internetsurfers en 100 miljoen daarvan gebruiken breedband.  De snelheid van de gemiddelde breedbandverbinding is in China erg laag. Downloads in steden als Beijing en/of Sjanghai gaan vaak tussen de 30 en 100 kbps met een 1mbit-lijn. Ook komt het voor dat bepaalde buitenlandse websites slecht bereikbaar zijn. De meest populaire Internettoepassing is online muziek met 86 % van de antwoorden; onmiddellijk gevolgd door “Instant messaging” met 81 % terwijl email maar op de vijfde plaats komt met 56 %. In het westen is het bestaan van de succesvolle Chinese internetgroten minder bekend.  De 39 jarige Robin Li leidt de Chinese zoekmachine Baidu die in China veruit Google overvleugelt met respectievelijk 58 pct en 21 pct van de Chinese zoekmarkt. Li en zijn vriend Xu staan aan het hoofd van een bedrijf met 750 werknemers dat in 2005 beursgenoteerd werd: Baidus prijs steeg op de NASDAQ van 27 $ tot 122 $, de beste prestatie sinds de dot-com piek in 2000. Op een aantal terreinen ligt Baidu voor op Google: zoals een zoekterm intikken en op een discussieforum belanden waar je met collega’s kunt discussiëren over het onderwerp. Baidu laat ook toe op de gsm te zoeken waar in de buurt zich bijvoorbeeld het dichtstbijgelegen Italiaans restaurant bevindt. Google verwijt Baidu dan weer het linken naar sites die het niet nauw nemen met de intellectuele rechten…
Een ander Internetfenomeen is de 43 jarige voormalig leraar Engels Jack Ma, hoofd van ’s werelds grootste online businessite Alibaba en tevens operator van Yahoo-China. Hij runt ook Taobao.com die eveneens soortgenoot Ebay overtroefde in China; lanceerde een onlinebetalingsdienst en als zijn laatste initiatief kwam Alimama, een online advertentiedienst. Het Amerikaanse Cisco gaat met Alibaba een langdurig bondgenootschap aan en investeert er 17 miljoen $ in. Tevens gaat Cisco met het Chinees ministerie 300 beroepscentra oprichten die 90,000 personen gaat trainen in netwerktechnologie. Alibaba’s zestien verdiepingen tellend gebouw in Hangzhou telt 2 à 3000 werknemers en de firma heeft 30 kantoren in China. Alibaba telt 27 miljoen inschrijvingen, vertegenwoordigt 57 pct van China’s B2B-markt en verdrievoudigde vorig jaar de winst. Hoewel de markt van e-commerce sinds 2004 zesmaal groeide, doen maar 3 pct van de Chinese KMO’s handelsverrichtingen over Internet. Nauwelijks 15 pct van de Chinese surfers doen aankopen on-line, terwijl dit in de USA 66 pct bedraagt. Toch groeit de e-commercemarkt er met 40 pct jaarlijks. Alibaba zette eveneens een filiaal op in Japan en heeft in Europa een eerste stek te Geneve.
China heeft verder in Dangdang.com een tegenhanger van Amazon.com, maar Dangdang verdeelt niet alleen boeken. Al sinds 2003 draait Dangdang met winst. In het rijtje vernoemen we nog Chinacars; de blogsite Bokee.com; Lingtu dat gespecialiseerd is in stadsplannen; Pingco met gratis smsjes via de gsm…Oak Pacific is dan weer de Chinese variant die MySpace, YouTube en Facebook in één, verenigt. Hoewel baas Joe Chen concurrentie ondervindt van Murdochs Chinese  vrouw die aan het hoofd staat van My Space China, heeft hij meer te vrezen van snel opkomende lokale spelers zoals Tencent QQ-Instant messaging-dienst .Niet zonder reden want afgelopen jaar verhoogde Tencents winst met bijna de helft tot 1,57 miljard yuan, Tencents portaal komt in de onmiddellijke buurt van de grote portaalsites Sina and Sohu en de onderneming maakte onlangs bekend een onderzoekscentrum te zullen oprichten van 100 miljoen RMB. Joe Chen wil van zijn kant eveneens een beursgang, mikt in de toekomst op draadloze communicatie en wil op tien jaar tijd de grootste internetvennootschap creëren… . Kortom China’s leidende websites kunnen zeker de concurrentie aan in eigen land en stiekem hopen sommigen op termijn misschien de grootste wereldwijd te worden. Mc Kinseys Sjanghai directeur Ingo Beyer von Morgenstern beweert dat Chinese firma’s in 2010 goed zullen zijn voor 80 pct van de binnenlandse ICT-markt. China beschikt over alle troeven om de ICT-revolutie met succes te bekronen.

Selecte bibliografie

http://www.evd.nl/zoeken/showbouwsteen.asp?bstnum=144509&location=/home/landen/landenpagina/land.asp?land=chn
China’s Information Revolution, Managing the Economic and Social Transformation,  World Bank, Washington, 2007
Silicon Dragon, How China is winning the tech race,  R.A.Fannin, McGraw Hill, 2008
China The next science superpower?, James Wilsdon & James Keeley, Demos, www.demos.co.uk; London, The Good News Press, 2007
Building an Information Technology Industry in China, National Strategy; Global Markets; James Lewis, May 2007, CSIS-report
China’s Impact on the Semiconductor Industry, 2006 update, PriceWaterhouseCoopers
A Divergent Path of Industrial Upgrading Emergence and Evolution of the Mobile Handset Industry in China; Ken Imai & Shiu Jingming, October 2007, IDE-discussion paper 125, Jetro, Japan
Intel Starts Building US$2.5‑Billion Chip Plant in China” Xinhua, September 8, 2007
Le groupe chinois Huawei veut conquérir le monde, Le Monde, 10/12/2007
Microsoft making up for lost time in China, SCMP, Bien Perez, 30/05/2006
Trading with the dragon, Part 1, Manufacturing that doesn’t compute, Tom Miller, Asia Times, 22/11/2006

.

.

Metro in Wuhan

 

Het Chinees autowegennet heeft zich de afgelopen 15 jaar sterk ontwikkeld en zowel de bouw van jaarlijks 5000 km meer autosnelwegen als van honderduizenden km meer rurale wegen is gepland. Het spoorverkeer dat tegenover het wegvervoer aan belang inboet, vervoert een kwart van ‘s wereld spoorvervoer op nauwelijks 6 pct van de totale spoorlengte. De luchtvaart die aan een explosie toe is, maakt dat China vrij gegeerd is bij westerse vliegtuigbouwers en –maatschappijen. De haventrafiek groeit der laatste jaren met 20 pct jaarlijks en Sjanghai is reeds de grootste haven ter wereld. Bij het stedelijk vervoer zal terug het gemeenschappelijk vervoer moeten gepromoot wil men er het transport duurzaam houden.

De lengte van het Chinese autowegennet blijft relatief gering in vergelijking met de grootte van het land en zijn bevolking. China telde eind 2005 1,93 miljoen km wegen, wat minder is dan 1.380 km voor één miljoen inwoners. Deze dichtheid is ook ongelijk verdeeld tussen het ontwikkelde oosten en het minder ontwikkelde westen. Gedurende de laatste 15 jaren heeft het land een grootscheeps investeringsprogramma gelanceerd om het wegennet uit te breiden en de flessenhalzen uit te schakelen. De wegeninvesteringen die gedurende het 10° vijfjarenplan gerealiseerd werden, situeren zich rond de 420 miljard yuan en alleen voor 2006 bedragen ze meer dan 140 miljard. China dat in 1988 geen echte autosnelwegen had, zal er tegen 2010 55.000 km hebben. Ter vergelijking: in de USA liggen 90.000 km autosnelwegen.

Gedurende de laatste 5 jaren heeft China de aanleg verwezenlijkt van 5000 km autosnelwegen per jaar. Momenteel wordt nog het “National Trunk Highway System” uit 1990 afgewerkt dat 5 Noord-zuid assen en 7 oost-west assen voorzag voor 36.000 km autosnelwegen aan een kost van 150 miljard US$. Hoewel de afwerking ervan oorspronkelijk voorzien was tegen 2020, zal het plan reeds voltooid zijn op het einde van het elfde vijfjarenprogramma 2006-2010. Het wegenplan werd in december 2004 versneld en een nieuw nationaal wegenplan “Net 7-9-18” werd gelanceerd.  Het plan voorziet 7 radiale snelwegen die vertrekken vanuit Peking, 9 noord-zuid -en 18 horizontale oost-west autosnelwegen. 2 miljard yuan (US$241.9 billion) wordt in dit groots project geïnvesteerd opdat bewoners in de kustgebieden binnen de 30 minuten een snelweg binnen bereik hebben; personen in centraal China moeten binnen één uur op de snelweg zijn en voor de afgelegen bewoners van West-China mag de snelweg maar 2 uur ver afliggen. Globaal gaat het om 85.000 km snelwegen waarop zoals in China gebruikelijk, tol zal moeten worden betaald. Overigens zou voor het plan ook geld bij overzeese-en privéinvesteerders worden gehaald.

In het kader van het elfde vijfjarenplan wordt niet alleen het autosnelwegennet uitgebreid, maar ook de landbouwwegen. Bedoeling is dat binnen vijf jaar 95 pct van de landelijke steden en 80 pct van de dorpen verbonden zijn met het net. Het objectief is tegen 2010 1,2 miljoen km nieuwe landbouwwegen aan te leggen binnen een globaal wegennet van 2,3 miljoen kilometer. Dit jaar alleen reeds gaat 17,5 miljard yuan regeringsgeld naar de bouw van landelijke wegen, waarvan bijna 10 miljard naar de aanleg van  rurale wegen in centraal- en west-China. Boven de 17 miljard van de centrale overheid zouden de provinciale regeringen nog 10 miljard yuan bijkomend leveren. Het laatste van de 2100 kantons dat nog niet met de buitenwereld via wegen verbonden is, betreft het Tibetaanse kanton Medog dat in de Himalaya ligt, overigens op een breuklijn voor aardbevingen. 700 miljoen yuan zal gaan naar de weg voor dit alsnog ontoegankelijk gebied.

Binnen één decennium is China nu de vierde autobouwer ter wereld geworden en de derde afnemer. De jaarlijkse productie aan auto’s bedraagt 5 miljoen en het land wil nu ook auto’s exporteren. Het aantal geregistreerde auto’s stijgt exponentieel: in 1994 bedroeg het één miljoen, dit liep op tot 5 miljoen in 2001 en tot 16 miljoen in 2004. Keerzijde van de medaille is evenwel dat terwijl tijdens de eerste helft van het jaar meer dan 40 pct nieuwe wagens werden ingeschreven vergeleken met het jaar voordien, ook het aantal verkeersdoden met 40 pct steeg tot bijna 20.000 tijdens het eerste semester. Wat het vrachtvervoer betreft, wordt in China nog meestal gewerkt met eigen vrachtwagens en zelden (20 pct) met groten die gespecialiseerd zijn in logistiek. De totale kost van schade, diefstal en bederf tijdens het transport ligt dan ook beduidend hoger in China, vergeleken met het het westen. Indien de logistiek professioneel zou worden aangepakt, zou de kost van het eindproduct in China ook wezenlijk goedkoper kunnen uitvallen.

Spoorwegen

Het spoorwegnet blijft niettegenstaande de inspanningen van de afgelopen jaren onder de maat van de verwachtingen. Eind 2005 bedroeg de totale lengte van het spoornet 75.000 km, waarvan amper 30 pct geëlectrificeerd en 40 pct met dubbelspoor. Het ministerie dat 80 pct van het net uitbaat, levert wel uitzonderlijke uitbatingsprestaties: in 2005 werd 2000 miljard ton-km vervoerd bij de goederen en 600 miljard reizigerskilometers bij de personen. Ter vergelijking: in Europa bedroegen de cijfers 600 miljard ton-km en 440 miljard reizigerskilometers. Met dubbel zoveel spoorlengte als Frankrijk vervoert China zeven maal zoveel passagiers als de Fransen. Toch blijft het spoornet ten achter op de behoeften: dit heeft een weerslag op de energievoorziening. Er is een verzadiging van het transportnet van de koolmijngebieden naar de kustgebieden zodat  de laatste jaren maar 35 pct van de noden voldaan werden. Momenteel staan steenkool en petroleum in voor de helft van het goederenvervoer. Ook het containervervoer ontwikkelt zich moeizaam zodat het goederenvervoer per spoor nauwelijks 30 pct inneemt van het globaal vrachtverkeer. De grootste kloof tussen vraag en aanbod situeert zich op de honderdjarige Peking-Sjanghai lijn met een tekort van de helft. Het is ‘s werelds meest drukke lijn, waarop 10 pct van het passagiersverkeer plaats vindt en 7,6 pct van het goederenvervoer en dit op nauwelijks 2 pct van China’ s spoorlengte.  Daarnaast maakt de middelmaat van de dienstverlening bij het personenvervoer –vooral de traagheid van de treinen gecombineerd aan de verzadiging- dat ook het aandeel van het spoor bij het personenverkeer afkalfde van 60 pct in 1980 tot 34,7 pct in 2005.

Op 7 januari 2004 werd een plan aangenomen dat de ontwikkeling van het spoor op middellange- en lange termijn uittekent. Tegen 2020 zou de totale lengte van de sporen op 100.000 km komen, waarvan de helft geëlectrificeerd en de helft met dubbelspoor. Binnen de 25.000 nieuwe km wordt de helft voorzien voor snelle passagierstreinen die 200 km/u zouden aankunnen.

Het plan wil de belangrijkste economische polen verbinden en voorziet 3 elementen: 4 noord-zuidassen, 4 oost-westassen en 3 regionale uitstralingspolen: rond de golf van Bohai, rond de Yangtzedelta en tenslotte de Parelrivierdelta. Het in maart verschenen elfde vijfjarenprogramma voorziet een versnelling van de objectieven uit 2004. Van de 17.000 km nieuwe lijnen, komen er 7000 km voor passagiers, die af moeten zijn  tegen 2010. Ook wordt de bouw van 200 nieuwe stations in het vooruitzicht gesteld. Vooral Peking-Tianjin; Wuhan-Kanton; Kanton-Shenzhen-Hongkong; Zhengzhou-Xian en de lijn Peking-Sjanghai zijn prioritair. In Sjanghai komt Aziës grootste treinstation. Naast het ontwikkelingsplan wordt een zesde snelheidsverhoging van de treinen in het vooruitzicht gesteld zodat op 22.000 km kan gespoord boven 120 km/u en op 5300 km aan meer dan 200 km/u.

Om de financiering van dit ontwikkelingsplan te bekostigen, heeft de regering een jaarlijkse financiering beloofd tussen de 100 en 130 miljard yuan. In de praktijk stegen de budgetten van 60 miljard in 2004 over 89 miljard in 2005 om dit jaar –luidens het ministerie- 160 miljard te bereiken. Dit jaar plant het ministerie dan ook 40 miljard yuan spoorwegobligaties uit te schrijven. Toch wordt het een krachttoer om de gelden voor het spoor blijvend te verdubbelen. Daarom wordt uitgekeken naar de privé-sector. Er bestaan reeds een paar schaarse spoorlijnen waar de privé-sector mee in participeert. Recentelijk werd een drukke spoorweglijn voor steenkooltransport beursgenoteerd. Zelfs de wereldwijde financiële groep Nomura ziet het zitten om te investeren in het Hongkongse “New World Services” die met het Chinese ministerie van spoorwegen een joint-venture van 20 miljard yuan wil opzetten om in 18 Chinese steden een netwerk van spoorwegcontainerterminals op te zetten. 

Vanwege het buitenlands kapitaal wordt echter aangedrongen dat China de diverse rollen van spoorkontroleur, eigenaar van het net en spooroperator zou uit elkaar halen, zoals bijvoorbeeld in de energiesector of in de telecommunicatiesector is gebeurd. Ze vragen dat China meerdere operators zou toelaten, wat goed zou zijn voor concurrentie en ook de kapitaalmarkt zou aantrekken. Anderzijds weet China ook dat waar concurrentie toegelaten werd in de spoorwegen, dit niet noodzakelijk de veiligheid of stiptheid en zelfs de investeringen ten goede kwam. Hoewel reeds in een beperkte zin diversifiëringsexperimenten werden uitgevoerd, zijn die in China voorlopig afgeblazen. De discussie hierover gaat echter verder in organen als de Wereldbank, ESCAP (Uno-afdeling Azië) en in de Aziatische Ontwikkelingsbank die momenteel een studie over dit onderwerp voor China voorbereidt. De medewerking van buitenlands kapitaal bij de uitbating van het net sluit echter niet uit dat inzake technologie op eigen krachten wordt vertrouwd. Zo beweert China dat het in de stad Dalian een eigen 3 km lange trein met magnetische ophanging heeft uitgetest, die vergeleken met buitenlandse technologiën 50 pct zuiniger zou zijn. De Chinese maglev kan 2 snelheden aan: tot 140 km/u of een maximum van 218 km/u.

Luchtvaart

China staat op de tweede plaats in termen van luchtvaartvolume en dit onmiddellijk na de USA. Tijdens 2005 was er een globale toename van 20 pct en voor dit jaar wordt een groei van 15 pct verwacht bij de passagiers en 10 pct in de vracht. Het land neemt het voortouw bij het openen van nieuwe luchtlijnen: in 2002 werden 1176 nieuwe lijnen geopend, waarvan 1015 binnenlandse en 161 internationale. Dit aantal steeg tot 1279 binnenlandse en 244 internationale met 75 nieuwe bestemmingenin 2005. Eind december had China een vloot van 800 commerciële vliegtuigen van meer dan 100 passagiers (twee derden Boeing en één derde Airbus) alsook 80 regionale vliegtuigen.

Van de drie grote operatoren is enkel Air China is winstgevend. Allen gaan trouwens gebukt onder de hogere olieprijs. China is echter fel gegeerd bij de luchtvaartproducenten: zo ging één Airbus op zes in 2005 naar China. De Chinese maatschappijen worden het hof gemaakt door buitenlandse maatschappijen die op samenwerkingsakkoorden hopen: zo is er de toenadering tussen Air China en Cathy-Dragon die een niet te ontwijken Aziatische speler van wereldformaat kan worden. 

Deze groeifase van de luchtvaart gaat gepaard met de evolutie van de infrastructuur, de reglementering, vorming…De vliegtuigmaatschappijen worden gecontroleerd door de “Administratie van Luchtvaart” die zich concentreert op de veiligheid en de rendabiliteit van de sector. Zij bepaalt de vork waarbinnen de vliegtuigprijzen mogen schommelen en ze beslist ook over de toewijzing van nieuwe routes. Een onderafdeling is verantwoordelijk voor de infrastructuur. Een twintigtal maatschappijen opereren in China en vooral drie groten vallen op en dit met het kleinere Hainan Airlines op de hielen: Air China, met basis in Peking, werd in augustus geïntroduceerd op de beurs van Hongkong ; China Southern, met basis in Kanton, die de grootste vloot heeft ; China Eastern, uit Sjanghai  die een hondertal Airbussen bezit; Hainan Airlines, uit Hainan met kapitaal van magnaat Soros, heet de kleinste maar meest dynamische maatschappij te zijn. Ze vliegt op Brussel. Er zijn ook al enkele lage kostmaatschappijen, maar deze vliegen maar op een zeer beperkt aantal routes.

Er wordt de komende tien jaar in de Chinese luchtvaart een aangroei verwacht van meer dan 10 pct jaarlijks. China zal gedurende het elfde vijfjarenprogramma meer dan 100 vliegtuigen kopen per jaar. Airbus hoopt tegen 2013 de helft van de Chinese markt te hebben en heeft nu ook een eigen fabriek in het Chinese Tianjin. Nochtans beschikt China maar over 142 commerciële luchthavens, waarvan enkel een veertigtal internationale vluchten kunnen ontvangen.  Drie grote centra (Peking, Sjanghai en Kanton) breken uit hun voegen. Ook de vorming van de piloten wordt kritisch. In 2005 was er een tekort van 400 piloten. Ondertussen werden de reglementen op het aanwerven van buitenlandse piloten versoepeld. Shenzhen Airlines maakte in augustus bekend 40 Braziliaanse piloten aan te zullen werven. Tekorten zijn ook merkbaar op het vlak van onderhoud, management en commercialisatie. Lufthansa Serive Holdings runt reeds 8 joint-ventures in de luchtvaartcatering en wil dit aantal uitbreiden tot de 30 drukste luchthavens.

Havens

            Zo mogelijk nog sneller gaat de opgang van de Chinese havens. De laatste vijf jaren nam  zowel de trafiek in goederen als deze van containers toe met ongeveer 20 pct jaarlijks. Wat het goederenvervoer betreft, overtrof de totale trafiek de 3 miljard ton in 2005, terwijl het aantal containers dat jaar de 75 miljoen bereikte. Daarnaast werd ook 916 miljoen ton verscheept langs China’s rivieren vooral de Yangtze en de Parelrivier. Om bij de havens te blijven, vier ervan overschrijden reeds de 200 miljoen ton goederen (Sjanghai, Ningbo, Kanton, Shenzhen) en zes havens de 4 miljoen containers. Sjanghai is de grootse haven in de 2 kategoriën en heeft Rotterdam reeds voorbijgestoken als grootste zeehaven.

            De doelstellingen van het elfde vijfjarenprogramma zijn niet minder spectaculair. Er wordt gestreefd naar 7,5 miljard ton goederentrafiek en 130 à 150 miljoen containers. Bij de havens wordt een ontwikkeling nagestreefd van 5 “hubs”: deze van de golf van Bohai met de havens van Dalian, Tianjin en Qingdao met Tianjin als belangrijkste; de tweede hub situeert zich rond Sjanghai met ook de haven van Ningbo; de derde hub aan de Parelriver omvat de havens van Kanton en Shenzhen. Twee nieuwe “hubs” worden voorzien door in het zuidwesten de haven van Haikou in Hainan te koppelen aan de havens van Zhangjiang et Fangchang. De nieuwe hub van het zuidoosten verzamelt de havens van Fuzhou, Quanzhou, Putian en Zhuangzhou rond de haven van Xiamen in de provincie Fujian.         Om dit grootscheeps moderniseringsprogramma ter realiseren wordt gehoopt op kapitaal van “overzeese Chinezen”. Tijdens de hervormingen is de rol van het ministerie van Verkeerswezen bij het runnen van de havens teruggedrongen ten voordele van een kombinatie van samenwerkingsverbanden tussen lokale overheden of hun administratie en kapitaal van meestal overzeese Chinezen. Hier zijn Amerikaanse groepen totaal afwezig: “buitenlandse” groepen zijn de Hongkonggroep Hutchison Whampoa, de groep “Singapoer Havenautoriteit”, uit Hongkong nog “ China Merchants”, het Australische P&O, het Deense Maersk et het Taiwanese Evergreen.

            Eind 2004 omvatte de Chinese vloot 258.000 schepen met in totaal 86 miljoen ton. Het is de bedoeling deze te moderniseren en de verouderde schepen te vervangen door moderne. Twee belangrijke operators vallen te onderkennen voor de zeevloot: China Ocean Shipping group (COSCO) die meer dan 600 schepen telt voor 35 miljoen ton. COSCO is aktief in Kanton, Sjanghai, Tianjin, Qingdao, Dalian, Xiamen et Hong Kong. Op international vlak is de groep actief in 160 landen en 1300 havens. China Shipping groep heeft 400 schepen met een tonnage van 270 mjn ton. De capaciteit van haar gespecialiseerd filiaal voor containerterminal heeft de 350.000 containers overschreden. Beide groepen behoren tot de tien grootste reders wereldwijd.

Duurzaam

De steden geven gemiddeld 45 pct van hun infrastructuurbudget uit aan wegen. Momenteel zijn er in Peking 100 auto’s per 1000 gezinnen. Er wordt verwacht dat in China van het jaar 2020 een auto zal zijn op 3 gezinnen, waar er nu in vele “kleinere” steden maar een auto is op twintig families. Nietegenstaande de snelle groei zullen de meeste stedelijke gezinnen autoloos blijven de komende tien à vijftien jaar. Zij zijn wat op hun honger gebleven met de grote groei van het privévervoer. Dit is des te meer het geval voor de migrantenpopulatie, die in sommige metropolen uitgroeit tot 20 à 40 pct van de bevolking. De totale stadsbevolking in Kanton bereikte op enkele jaren het voorziene aantal van het plan op 20 jaar tijd. Voeg daarbij dat in trendsetter Peking vele bewoners de binnenstad verlaten hebben ten voordele van de buitenwijken, wat de behoefte aan transport enkel verhoogt.

Overigens is de gemiddelde snelheid op Pekings ringwegen teruggevallen van 45 km per uur in 1994 tot 33 in 1995, 20 in 1996, 12 in 2003 en minder dan 10 km/u in 2005. De files rond de hoofdstad doen zich verder voor dan de derde en vierde ring. Ook in Sjanghai bedraagt de snelheid op piekmomenten tussen 9 en 18 km per uur. In Shenzhen voorts waren auto-ongevallen de afgelopen 3 jaren de topmoordenaar. Uitlaatgassen zijn verantwoordelijk voor 80 pct van de luchtvervuiling in China’s stedelijke gebieden. Voeg daarbij dat het land uiterst krap zit qua grondoppervlakte per hoofd ( één derde van het wereldmiddelde) en dat China steeds meer olie moet invoeren en het is duidelijk dat de duurzaamheid van het stedelijk vervoer een ernstig probleem aan het worden is. Als niets gebeurt zouden er tegen 2020 170 miljoen auto’s zijn, het brandstofverbruik 100 miljoen ton olie (in 2005 10 miljoen) bedragen en  de broeikasgassen 102 miljoen ton.

 In 2004 werd voor de autonijverheid reeds een politiek uitgestippeld die de ontwikkeling van energie-efficiënte wagens met weinig uitlaatgassen stimuleert. Meer onderzoek gaat naar hybriede wagens en naar alternatieve brandstoffen. Premier Wen Jiabao verklaarde in mei 2004 dat prioriteit verlenen aan het openbaar vervoer een correcte lijn is die realiteit van China’s stedelijk en transportontwikkeling weerspiegelt. Op 23 september van dat jaar werd door de regering een plan van het ministerie van Verkeerswezen aangenomen dat prioriteit verleent aan het openbaar vervoer en streeft naar een aandeel van minstens 30 pct ervan in het stedelijk vervoer.

Openbaar

            Ondertussen komen er in Peking, Kanton en Sjanghai die allen een 3 à 5 metrolijnen tellen, telkens  3 à 4 supplemementaire lijnen bij. In de tiental steden met zware en lichte metro liggen er reeds voor 429 km metrolijnen. Veel andere steden staan te drummen voor de toelating van hun eerste metrolijn. Een kilometer metro bedraagt echter 550 million yuan/km. Volgens het elfde vijfjarenplan zouden er lichte en zware metro komen in twintig steden en dit voor een lengte van 850 km. Dit is een eerste middel om het aantal gebruikers van het openbaar vervoer, dat in de negentiger jaren daalde van 35 pct naar 27 pct, terug op te krikken. Nog steeds in de hoofdstad heeft de stedelijke vervoersmaatschappij zich vorig jaar alleen al 4000 nieuwe bussen aangeschaft. 2000 oude modellen die niet beantwoorden aan de Euro 3 standaard zullen tegen 2008 uit roulatie worden genomen. Daarnaast komen er 1000 voeruigen op aardgas en 100 electrische trolleys die ook op batterijen kunnen rijden.

            Om het openbaar vervoer vlot te laten verlopen wordt ook gewerkt aan snelbussen op eigen bedding. Kunming begon in China met dit systeem na samenwerking met zusterstad Zurich. Nu zijn er naast Kunming ook Shijiazhuang, Peking en Hangzhou die snelbussen hebben. Andere steden zoals Jinan, Chengdu, en Guangzhou zullen volgen. Doordat de infrastructuurkost voor snelbussen maar 1/5 tot 1/50 van de metroaanleg kost, heeft dit systeem de wind in de zeilen.  De lokale overheden moeten dan wel de moed hebben eigen beddingen voor openbaar vervoer vrij te maken ten nadele van de auto. Door de aantrekkingskracht van de auto zijn er ook minder fietsers: het aantal fietsen per 100 inwoners dat in 1998 180 bedroeg, is reeds gedaald tot 140. Tien jaar geleden fietste 60 pct van de Pekinginwoners naar het werk en dit daalde tot 20 pct nu. Vice-minister van Openbare Werken Qiu Baoxing heeft reeds uitgehaald naar steden die fietspaden schrappen ten voordele van autoverkeer. Hij gebood de steden deze fietspaden te herstellen en adviseerde hen het autoverkeer in de stad duurder te maken. Wanneer Li met de auto de keuze heeft tussen aan 15 km/u in een dure auto te rijden of aan 15 km/u te fietsen zonder vervuiling, kan Li er misschien van overtuigd worden terug de fiets te nemen.

Selecte bibliografie

Diverse “Fiches de synthèse”, Mission Economique, Ambassade France Chine

Fu Jing, Expressways being built at frenetic pace, China Daily, 5/04/2006

China To Build 1.2 Mln Km Rural Roads in Five Years”, Xinhua , 7/02/2006, FBIS

PRC To Spend About $12 Billion on Rural Road Construction in Coming 5 Years “Feature: China’s Countryside Bidding Farewell To Dirt Roads” ‑‑ Xinhua, 27/10/2005, FBIS

Fu Jing, Spending on airports set to soar in next 5 years, China Daily, 9/05/2006

Mani Goel, Chinese aviation reaches new heights, Asia Times, 18/03/2006

Feng Jianhua,  Railway Looks to Get Back on Track, Industry hits a brick wall in seeking a financial boost amid calls for clearer investment policies, Beijing Review, 20/10/2005

Big opportunities in China’s railways, Asia Times, 22/09/2005

Liu Yunyun, Riding in Style, Beijing is upgrading its bus fleet to make commuting more comfortable and environmentally friendly, Beijing Review, 30/03/2006

World Bank, China: Building Institutions for Sustainable Urban Transport, januari 2006

     China Vandaag  1/11/2006

Goedkope leningen voor veestapel

Premier Wen Jiabao heeft bij de gelegenheid van de zitting van het Volkscongres de regeringsprioriteiten toegelicht voor het komend jaar en van het elfde vijfjarenprogramma. De leiddraad betreffende duurzame ontwikkeling en energiebesparing staat voorop in het nieuwe programma samen trouwens met het aanmoedigen van eigen innovatieve technologie. Verder gaan opnieuw meer middelen naar de uitbouw van de landelijke gebieden en de landbouw met een klemtoon op het sociale zoals onderwijs en gezondheidszorg.

Elk jaar wordt bij de zitting van het Volkscongres uitgekeken naar de toespraak van de premier om de prioriteiten van het komende jaar te vernemen. Dit was in maart des te meer het geval omdat dit jaar het startjaar is van het elfde vijfjarenplan dat –markteconomie oblige- nu vijfjarenprogramma wordt geheten. De premier vertrok met het analyseren van de cijfers van vorig jaar. Het BNP groeide met 9,9 % en de inkomsten bedroegen 3.000 miljard yuan of 523 miljard meer dan in 2004. De inflatie met 1,8 % was verwaarloosbaar en de buitenlandse handel groeide met bijna een kwart. Tien miljoen nieuwe jobs werden geschapen en het inkomen van stedelingen en ruralen groeide respectievelijk met 9,6 % en 6,2 %. Tijdens het voorbije jaar werd bij het beklemtonen van de landbouw de landbouwbelasting afgeschaft en werden toelagen verstrekt voor graanboeren. Ook het sociale werd er versterkt in onderwijs en gezondheidszorg. Een speciaal fonds van 7 miljard yuan gingen naar 17 miljoen leerlingen uit arme kantons om de schoolplicht goedkoper te maken. Aan 17 miljoen leerlingen uit de centrale- en westerse regio’s werden gratis leerboeken verschaft. 2400 internaten werden verbouwd en 160.000 scholen kregen materiaal voor leren op afstand. Op het vlak van de gezondheidszorg werden de afgelopen drie jaren 10 miljard gespendeerd voor een preventiesysteem inzake ziektes en 16 miljard ging naar een systeem voor de behandeling van dringende noodgevallen. Het piloot coöperatief gezondheidssysteem ten lande werd uitgebreid tot 671 kantons waar reeds 177 miljoen boeren van profiteren. Tenslotte daalde het aantal arme landelijke bewoners met 2,45 miljoen.

Na de verwezenlijkingen volgen normaal de moeilijkheden of knelpunten. De prijzen van landbouwinputs gaan omhoog en voortdurend wordt de landbouwoppervlakte kleiner en heeft het alarmpeil van 120 miljoen ha bereikt. Ten tweede liggen de investeringscijfers te hoog zodat het gevaar van overproductie dreigt. De hoge kost van een medische behandeling is een zorg voor velen en bij onteigeningen worden de procedures niet gerespecteerd. Ten slotte zijn er ernstige problemen qua arbeidsveiligheid en dit uit zich vooral in de mijnbouw.

Wat zijn de doelstellingen voor 2006, het eerste jaar van het elfde vijfjarenprogramma? Vooreerst wordt de groeivoet verminderd tot 8 %, maar dit wordt gekoppeld aan een vermindering van een energiebesparing van 4 % per eenheid van het BNP. De inflatie moet onder de 3 % blijven, er moeten 9 miljoen nieuwe jobs bijkomen zodat de stedelijke werkloosheidsgraad onder 4,6 % blijft. Om deze doelstellingen te bereiken wordt vooreerst een politiek gevolgd om de binnenlandse vraag te stimuleren. Dus er wordt eerder verwacht dat meer consumptie de economie stimuleert dan meer investeringen zoals totnogtoe. Daartoe wordt vooreerst getracht om het inkomen op te trekken door aanpassing van pensioenen, minima, ambtenarensalarissen…Ten tweede zal geprobeerd worden om de zorgen van de inwoners over een latere onbetaalbare gezondheidsfactuur (wat ook consumptie uitstelt) te verlichten door het verbeteren van sociale dienstverlening. Ten derde zullen de markten voor consumptie ten lande worden gestimuleerd door rurale distributienetwerken of uitbreiding van stedelijke netwerken naar het platteland. Ten vierde zal het aanbod op het vlak van toerisme, cultuur en bodybuilding worden opgevoerd. Complementair aan deze actiepunten zal er op gewaakt worden dat de investeringen in toom gehouden worden. Dit is vooral nodig in de vastgoedsector waar prijzen de pan uitswingen voor projecten die niet strikt noodzakelijk zijn, terwijl er onvoldoende sociale huisvesting voor handen is.

Landelijke gebieden

Zoals we eerder al schreven wil de leiding van de Chinese Communistische partij dat de stedelijke gebieden de steun terugbetalen die de landbouwgebieden de afgelopen decennia afgedragen hebben voor de opbouw van industrie en de steden. Nu staat bijgevolg de bouw van de socialistisch rurale gebieden op het programma. Daartoe is vooreerst -het lijkt een open deur- een moderne landbouw noodzakelijk en bijgevolg een voorkeurspolitiek voor de boerensector. 339 miljard yuan zal daaraan aan besteed, 42 miljard meer dan in 2004. Dit moet leiden tot een minder snelle stijging van de productiemiddelen en tot toelagen voor zaden en voor landbouwmachines. Ten tweede zijn de wetenschappelijke en technologische verwezenlijkingen in de landbouwsector aan verbetering toe. Ook moet de structuur in de verschillende sectoren verder aangepast met ontwikkeling van veeteelt en de uitbreiding van de secondaire en tertiaire sector. Ten derde moet de bouw van infrastructuur in de landbouwgebieden worden versterkt: hier ligt de klemtoon op kleinschalige projecten van waterhuishouding; het versterken van de overstromingspreventie en het verminderen van rampen. Anderzijds wordt de bouw van wegen, wateraanvoer, methaanvoorzieningen, elektriciteitsnetwerken ook versterkt evenals faciliteiten in de sociaal-culturele sector. Om dit te verwezenlijken zullen alle overheden hun investeringenmoeten opdrijven. Ten vierde moet een alomvattende hervorming plaats grijpen, waarbij de eliminatie van de landbouwtaks een eerste begin was. Vanaf dit jaar zal de regering jaarlijks 103 miljard yuan overhevelen voor de goede werking van de lokale regeringen en meer speciaal om de noden van de schoolplicht te lenigen (die door de lokale overheden bekostigd werd). Hoe de lokale regeringen en administraties hervormd zullen worden, werd niet door Wen gepreciseerd.

Duurzame ontwikkeling

Het verhogen van het technologische niveau van de nijverheid wordt voortgezet en een klemtoon ligt vooral op de fundamentele nijverheden zoals transport, energie en water. Ook de informatisering gaat door. De sleutel tot het verhogen van het niveau bij de industriële technologie ligt in het versterken van onafhankelijke innovatievaardigheden. Daartoe wordt de rol van de ondernemingen versterkt in dit in een geheel van een markt-georiënteerd technologisch innovatiesysteem dat zowel de nijverheid integreert met de academische wereld en het onderzoek. Er wordt gestreefd naar eigen merken met intellectuele rechten, waarvan trouwens ook de bescherming wordt versterkt. Voorts zullen aanpassingen worden doorgevoerd in nijverheden met overproductie. Er zal worden geherstructureerd en de ondernemingen die vervuilen of schade aanrichten aan grondstoffen of incompatibel zijn met de veiligheid, zullen gesloten worden. Daaruit vloeit logisch voort dat op een rationele manier moet worden omgesprongen met grondstoffen en hierbij zullen belastingen en prijzen ingeschakeld worden. Er zullen standaarden bepaald worden betreffende het duurzame gebruik van energie, grond en bouwmaterialen. Bij de technologische renovatie moet nadruk gelegd op energiebesparing en de vermindering van energieverbruik. Er zal geprobeerd worden om pilootprojecten op te starten die een recyclage-economie bevorderen. Bovendien moet deze groene bezorgdheid in het statistische materiaal weergegeven worden. Overigens is een meer brede maatschappelijke beweging nodig die de duurzame ontwikkeling in de hand werkt zodat dit een trend wordt. De premier somde ook een waslijst op van projecten die het milieu beter moeten beschermen en dit van rivieren en meren, behandeling van afvalwater, luchtvervuiling, afval, gevaarlijk afval…

Na het beklemtonen van de duurzame ontwikkeling pleitte de premier ook voor een gecoördineerde, harmonieuze ontwikkeling van de diverse regio’s. Hij bevestigde in zijn regeringsbericht dat de strategie wordt doorgetrokken voor de promotie van de westerse gebieden. Zowel de politieke ondersteuning als de fondsen op lange termijn zullen niet ontbreken. Daarnaast blijft het noodzakelijk om de noordoostelijke regio te revitaliseren. Een nadruk ligt hier op grote graanbases en de omvorming van traditionele nijverheden. Er zal daar een ondersteuning moeten komen voor nijverheden die hun beste tijd gehad hebben. Nieuw is de promotie van de ietwat vergeten centrale regio die belangrijk is qua ligging, grondstoffen, nijverheden en geschoolde krachten. Voor deze regio wordt gefocust op moderne landbouw meer bepaald op het ontwikkelen van bases voor handelsgraan, van bases tot productie van energie en belangrijke grondstoffen, op het ontwikkelen van een alomvattend modern transportsysteem en een modern detailhandelsysteem. De oosterse regio neemt het voortouw inzake innovatie en duurzame ontwikkeling. Naast Sjanghais speciale zone Pudong werd nog Tianjins nieuw gebied Pinhai vernoemd.

Wetenschap

China is op een punt aangekomen dat het meer en meer afhangt van wetenschappelijke en technologische innovaties aldus premier Wen die stelde dat een strategisch belang wordt toegekend aan het doorvoeren van het “Plan op lange termijn voor Wetenschap en techniek”, een plan dat een land voorstaat gericht op innovatie. Dit jaar wordt 20 % meer uitgetrokken voor wetenschap en techniek. Hij herhaalde nogmaals dat de schoolplichtige leeftijd gratis wordt en dat daartoe een systeem van toelagen moet opgezet dat middelen van de nationale regering met deze van de lokale combineert. Daartoe zet de centrale regering reeds 218 miljard yuan opzij voor de komende vijf jaar. De ontwikkeling van de beroepsopleiding is eveneens een belangrijke taak waar in de komende vijf jaren 10 miljard yuan zal in geïnvesteerd door de regering.

Hervormingen

De hervormingen zitten in een cruciaal stadium. Het controlesysteem van de staatsactiva zal worden verbeterd zodat geen activa verkwanseld worden. Het overdrachtssysteem van activa zal beter worden gereglementeerd. Op het financiële vlak staan verschillende veranderingen op stapel. Bij de commerciële banken van de staat wordt het aandelensysteem ingevoerd. Ten tweede wordt de kapitaalmarkt ontwikkeld. Ten derde zijn ook de financiële instellingen op het platteland aan een vernieuwbeurt toe. De verzekeringen en het spaarwezen via de post zullen evenmin aan hervormingen ontsnappen. In de open-deur-politiek wordt gestreefd naar een optimalisatie van de import-exportstructuur. Producten met hoge toegevoegde waarde, bekende merken en met intellectuele eigendom zullen worden gestimuleerd terwijl vervuilende, energieverslindende producten en grondstoffenproducten beter zullen worden gecontroleerd. De verwerkende nijverheid moet ook verbeterd worden qua kwaliteit. De dienstensector moet open getrokken worden naar de buitenwereld. China steunt de ondernemingen die willen op wereldvlak opereren. Dit jaar wil het land de overgangsperiode qua toetreding tot de WTO afsluiten en een opbouwende rol spelen in de nieuwe ronde van onderhandelingen die er op stapel staat.

Sociaal

De regering probeert de mensen doorheen de politiek centraal te stellen. Er wordt 25 miljard yuan uitgetrokken voor de tewerkstellingspolitiek of 4,2 miljard yuan meer dan voorheen. De periode waarin afgedankten uit de staatsondernemingen van speciale steun genoten, wordt gedurende drie jaar verlengd en indien lokaal mogelijk uitgebreid tot andere categoriën. Het systeem van sociale zekerheid wordt verbreed zodat zo veel mogelijk personen zonder vaste baan in het systeem worden betrokken.

Bij een verbeterde toegang tot de gezondheidsdiensten worden drie zaken aangepakt. Vooreerst moet er een plan komen voor een openbaar gezondheidssysteem op het platteland met een netwerk op de drie niveaus: kanton, gemeente (township) en de dorpen. De staat zal de komende vijf jaren 20 miljard uit de begroting spenderen aan de renovatie van gebouwen en verbetering van de uitrusting bij deze rurale gezondheidscentra of klinieken. Anderzijds wordt het piloot coöperatief gezondheidssysteem uitgebreid tot 40 % van de kantons. Bovendien zullen de overheden hun bijdrage optrekken van 20 tot 40 yuan per persoon. Tegen 2008 moet dit systeem veralgemeend zijn.

Ten tweede zal in de steden een buurtgebonden gezondheidssysteem worden ontwikkeld. China kent het systeem van huisbezoeken door de dokter niet en al voor een verkoudheid belandt men in stedelijke ziekenhuizen die uiteraard dan een te grote toeloop kennen, om nog niet te spreken over de rekening. Dus zal ook in de steden gestreefd naar een eerste lijnsgezondheidssysteem waarbij een (nog te definiëren) band moet komen met de ziekteverzekering. Ten derde wordt de gezondheidszorg hervormd, vooral het reguleren van het verstrekken van medische diensten en het verspreiden van de geneesmiddelen. Nu worden vaak te dure geneesmiddelen verstrekt om de inkomstenkas van het hospitaal op te krikken. Het gebruik van de traditionele Chinese geneesmiddelen zal worden bevorderd.

Een hete aardappel is natuurlijk de arbeidsveiligheid. Hoewel al maatregelen getroffen werden, bleef het aanmodderen. De wil is wel de problemen bij de wortel aan te pakken en daartoe volgt een trein maatregelen. Vooreerst moeten de regeringen op alle niveaus de arbeidsveiligheid een meer belangrijke plaats toekennen. Ten tweede moet de economische politiek zo uitgevoerd dat de veiligheid er in verweven zit. Bijvoorbeeld zal in de steenkoolnijverheid zo hervormd dat gestreefd wordt naar grote groepen waarbij fusies plaats grijpen en de middelgrote of kleine mijnen “geremodelleerd” worden. Ten vierde worden de investeringen in arbeidsveiligheid verhoogd en trekt de staat drie miljard fondsen uit voor pilootprojecten voornamelijk in het beheersen en gebruik van mijngas. Overigens zullen er ook diepgaande wetenschappelijke studies komen in verband met gevaarlijke chemicaliën, vuurwerk, transport, de bouwsector en brandbeveiliging. Ten zesde zal het management worden versterkt qua regels, standaarden, veiligheidspersoneel en opleiding in veiligheid en dit met participatie van de werkers. Tenslotte zal de wetgeving worden verbeterd.

Vijfjarenprogramma

Uiteindelijk lichtte de premier ook de kenmerken toe van het elfde vijfjarenprogramma dat al sinds juli 2003 voorbereid werd en elf maal werd veranderd na suggesties van 5000 personen beoordeeld door een panel van 37 specialisten. Twee draden lopen doorheen het plan: het zogenaamd wetenschappelijke ontwikkelingsproject dat duurzame ontwikkeling beoogt en het bouwen van een harmonieuze samenleving die onder meer het opheffen van de tegenstellingen tussen het economische en het sociale, tussen stad en platteland wil. Overigens heeft het vijfjarenplan nu een vijfjarenprogramma om aan te duiden dat niet alles via één commando wordt geregeld, overigens zitten er verplichte doelstellingen in én doelstellingen die vooropgesteld worden. Wen Jiabao overliep eerst de verwezenlijkingen van het voorbije tiende vijfjarenplan waarbij China’s tempo van industrialisering, verstedelijking, marketisering en internationalisering beduidend toenam. Het BNP in 2005 was 57 % groter dan in 2000 en de totale buitenlandse handel verdubbelde op 5 jaar tijd. Het netto inkomen van de stedelijke inwoners groeide met 58 %, deze van de landelijke met 30 %. Er werden 42 miljoen nieuwe banen geschapen. Minister Ma Kai van de “Nationale ontwikkelings-en hervormingscommissie” lichtte van zijn kant toe dat tijdens het voorbije vijfjarenplan de consumptiegraad daalde van 61 naar 50 % terwijl de investeringen stegen van 36 % naar 44 %, een ongezonde situatie te meer dat de afhankelijkheid van buitenlandse handel eventjes steeg van 36 % tot 63 %.

In het elfde vijfjarenprogramma wordt een groei van 7,5 % voorop gezet. Dit is minder dan tijdens het voorbije plan, maar het is wel de bedoeling dat minder kwantiteit met meer kwaliteit gepaard gaat. Immers het programma voorziet dat het verbruik van energiebronnen met 20 % wordt gereduceerd en dat de vervuiling vermindert met 10 %. Concreet stelt het programma zes prioriteiten voorop. Vooreerst beoogt China de bouw van nieuwe socialistische landelijke gebieden: dit houdt zoals reeds hoger aangestipt in dat landbouw en rurale gebieden prioritair worden gesteund. Volgens minister Ma Kai zullen de komende vijf jaar 100 miljoen meer landelijke inwoners toegang krijgen tot veilig drinkwater. Ook zullen 1,2 miljoen landbouwwegen opnieuw worden aangelegd of verbeterd.

Ten tweede wordt bij de nijverheid de klemtoon gelegd op informatisering, high-tech, energiebesparing, bescherming van het leefmilieu en een recyclageconomie. De “South China Morning Post” heeft de hand kunnen leggen op een meer gedetailleerd plan ter bescherming van het milieu: het plan wil de helft van het stedelijk afvalwater zuiveren dit jaar en tot 70 % in 2010 en minister Ma Kai voegde hierbij nog 60 % van het residentieel afval aan toe als doelstelling. Qua luchtvervuiling moeten 90 % van de uitlaatgassen door de elektriciteitscentrales worden gereinigd. Inzake alternatieve energiebronnen is het de bedoeling dat tegen 2010 5000 MW opgewekt wordt door windenergie en 5500 MW door biomassa. Wat energiebesparing betreft zullen 1000 ondernemingen met hoge energieconsumptie regelmatig worden beoordeeld. Het is nog volgens het plan van de “Nationale ontwikkelings- en hervormingscommissie” de bedoeling om dit jaar tot een energiebesparing van 4 % te komen en tot 2 % min vervuiling. Ten derde wordt gestreefd naar een gecoördineerde ontwikkeling van de diverse regio’s (zie hoger). Ten vierde wil het programma meer onafhankelijke innovatie: meer bepaald worden een aantal speciale technologische projecten voorgestaan in strategische sectoren zoals informatie en biologie, energie, leefmilieu, volksgezondheid en het dubbel gebruik van technologie voor civiel en militair gebruik. Om de innovatie te verbeteren wordt vooral het technologisch onderwijs versterkt en het opbouwen van een contingent getalenteerden. Onderzoek en ontwikkeling zullen kunnen rekenen op 1,45 % van het BNP; het onderwijs op 4 %. Als vijfde punt wordt vermeld dat de hervormingen en de open-deurpolitiek wordt doorgetrokken en als laatste punt volgt de harmonieuze samenleving: deze klemtoon op het sociale kan ook nauwelijks verbazen in een samenleving die zich socialistisch noemt. Het inkomen van de stedelingen moet groeien tot 13.300 yuan en bij de landelijken tot 4110 yuan.

De premier beloofde ook dat de administratie verder hervormd wordt waarbij taken die niet strikt tot de regering behoren worden overgeheveld naar markt, ondernemingen, burgerlijke organisaties en andere intermediaire organisaties. Openbare dienstverlening en sociaal bestuur is dan weer aan versterking toe. De strijd tegen de corruptie wordt aangezwengeld door een campagne tegen omkoperij in de zakenwereld, ongezonde praktijken in de bouwsector, grondtransfers en eigendomstransacties, het verkopen van geneesmiddelen en overheidsbestellingen.

Tot zover de krachtlijnen van het nieuwe plan. Ondertussen werden de cijfers bekend van het eerste kwartaal van het vijfjarenplan. Duidelijk is dat de geest van het plan niet wordt gerespecteerd want de groei zat weer boven de 10 %, er werd weer te veel geïnvesteerd en bij de voorstelling van de cijfers bleven de verantwoordelijken nogal zwijgzaam over de impact op duurzame ontwikkeling en energiebesparing. Nauwelijks waren de resultaten van het eerste kwartaal beschikbaar of de “Nationaal leidinggevende groep voor energiebronnen” kwam bijeen om de situatie te bespreken en de groep riep op tot volgende “taken” in 2006. Iedereen moet energiebesparing een meer prominente plaats toekennen en hierbij zullen fiscaliteit, belastingen, krediet- en de prijzenpolitiek moeten ingeschakeld. Speciale inspanningen moeten gaan naar het verbeteren van de technologische niveaus van de energie-nijverheden. Energiewetgeving- en planning moeten geïntensifieerd. Er wordt gesproken dat een algemeen plan zal worden uitgewerkt voor de ontwikkeling van de energiebronnen onder het vijfjarenprogramma. Uiteindelijk wordt opgeroepen om de ontwikkeling van alternatieve energiebronnen te versterken. We zijn benieuwd nu of de goede bedoelingen wat uithalen. Het blijkt verre van evident om de ecologische factor in te bouwen in de praktijk van het ontwikkelingsconcept.

China Vandaag  1/06/2006

Een derde van de Chinese industriële productie komt van de staatssector, een derde wordt gegenereerd door de privé-sector -van binnenlandse of “buitenlandse” oorsprong (vaak overzeese Chinezen)- en een derde is afkomstig van mengvormen. Voor westerse ogen is merkwaardig dat een derde van de privé-ondernemers is lid van de Communistische partij, sommigen spelen reeds op politiek vlak een rol, maar het overgrote merendeel van de privé-ondernemers ondersteunt het socialisme.

            Een bericht van het persbureau Nieuw China daterend van 2/11/05: van de 7,8 miljoen geregistreerde ondernemingen zijn er 3,9 miljoen privé-ondernemingen, waarvan het totaal voor de eerste maal de cumulatieve som van de staats-, collectieve- en ondernemingen met buitenlandse kapitaalinbreng overschrijdt. Nog geen 2 weken eerder had dezelfde bron op 21/10/05 een bericht met als kop dat de ondernemingen gecontroleerd door de staat 57 procent uitmaken van China’s 2154 grote ondernemingen (waarbij als criterium een combinatie van de 3 factoren inkomen, activa en tewerkstelling wordt gehanteerd). Van grote aandelenvennootschappen zijn er verder 1109, ondernemingen van overzeese Chinezen 476 en 80 grote bedrijven zijn pure privé-ondernemingen. Hoe vallen beide berichten van dezelfde bron die een schijnbaar tegenstrijdige boodschap overbrengen, te combineren?

Een tweede onduidelijkheid heeft te maken met de classificatie van de diverse soorten bedrijven. Zowel ondernemingen met aandelen als vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid (VBA) kunnen zowel overheidskapitaal als privé-kapitaal bevatten. Na nauwkeurige weging en studie kan vereenvoudigd worden besloten dat in het China van 2001 31 pct van de industriële productie kwam van de staatssectoren en 12 pct van de collectieve sector. Langs de privé-zijde wordt 36 pct gegenereerd: 17 pct van binnenlandse privé-bedrijven; 9 pct van overzeese Chinezen (huaqiao) en 10 pct van buitenlandse investeerders (zie tabel).Het saldo betreft mengvormen waarvan moeilijk te bepalen valt of ze van privé of overheid zijn : zo bevat het succesvolle bedrijf TCL dat huishoudstellen produceert zowel kapitaal van de lokale overheid, het management, werknemers, buitenlands én beurskapitaal

Nijverheidsproductie per types van kapitaal

	Gemeenschapseigendom		Privé-eigendom
	Staat	Collectief	Individueel	Huaqiao	Buitenl
Percentage	31	12	17	9	10
Totaal	43		36

Sinds het midden van de jaren negentig wordt de politiek gevolgd om gemeenschapseigendom (staats- en collectieve eigendom samen, waaronder ook werknemerscoöperatieven gerekend worden) te laten domineren, maar aangevuld door privé-initiatief zodat de diverse eigendomsvormen op voet van gelijkheid kunnen concurreren. Bij de staatsondernemingen is de lijn “zhua da, fang xiao” (de grote controleren en de kleine loslaten). Deze politiek houdt vooreerst in dat de grote staatsondernemingen in handen blijven van de staatsholding SASAC. De conglomeraten die de SASAC kontroleert maken de levenslijn van de economie uit en worden verzelfstandigd en verlevendigd zodat ze concurrentieel zijn op internationaal vlak. Voorbeelden van industriële sleutelsectoren met overwegend staatsactoren zijn energie, telecommunicatie, defensie, mijnen, metaal en nutsvoorzieningen. De kleine staatsondernemingen die halfweg de negentiger jaren hopeloos in het rood zaten, zijn ondertussen ook meestal hervormd, vaak tot coöperaties met aandeelhouderschap van werknemers, managers en soms lagere overheid. De collectieve rurale ondernemingen ondergingen eveneens een hervorming. De kleinere werden verkocht aan managers of anderen; de grotere werden omgevormd tot aandeelhoudersvennootschappen met participatie van lokale overheid, managers,werkers en outsiders. Tenslotte is er de volbloed privé-sector die eveneens uit verschillende componenten bestaat. Deze bijna 2 miljoen Chinese bedrijven stellen 25 miljoen personen te werk, maar betreffen meestal kleine familiebedrijven. Slechts 259 ervan zijn grote bedrijven met meer dan 1000 werknemers. De privé-bedrijven werden in het verleden vaak gediscrimineerd inzake toegang tot krediet, maar hierin zal verandering komen.

Privé-varianten

De privé-sector omvat vooreerst de zelfstandigen (getihu): dit zijn 26 miljoen zelfstandige ondernemingen die 50 miljoen personen tewerkstellen. Wie meer dan 8 personen tewerkstelt, heeft een privé-bedrijf (siying qiye). De groei van deze privé-bedrijven nam aanzienlijk toe na 1993. Zij stonden in 2001 reeds in voor 14 pct van de industriële productie en voor 22 % van de tewerkstelling in de nijverheid. Het gemiddeld aantal werknemers in de Chinese privé-bedrijfjes is 14 personen. Het gaat dus om familiebedrijven. Daarnaast zijn er ook bedrijven met kapitaalinbreng van overzeese Chinezen uit Hongkong, Macao,Taiwan e.a.: als de pure huaqiao-bedrijven opgeteld worden met de dito joint-ventures, zijn bedrijven van deze categorie verantwoordelijk voor 12 % van de nijverheidsproductie en 10 % van de tewerkstelling. Bij de bedrijven met buitenlandse inbreng kunnen we ook de zuiver buitenlandse ondernemingen samentellen met de joint-ventures en bekomen we 14,3 % van de nijverheidsproductie en 6 % van de tewerkstelling. Als we deze drie componenten van de privé-sector optellen, komen we aan 36 % van de globale industriële productie. Daarbij dient wel vermeld dat het huaqiao kapitaal meer als “patriottisch” kapitaal kan bestempeld worden dat het socialisme beter genegen is trouwens dan de bedrijven met westers kapitaal.

Kapitaalstructuur in types ondernemingen per eigendomstype (2001)

Type/Eigenaar	Staat	Collectief	Organismen	Individueel	Huaqiao	Buitenl.
Staat	81,61	0,46	16,70	0,77	0,03	0,26
Collectief	3,17	78,89	10,21	6,38	0,98	0,38
Coöperatie	6,73	18,75	24,79	48,85	0,46	0,41
VBA	30,56	7,71	44,55	16,48	0,21	0,49
Aandelen	47,38	3,46	31,05	16,24	1,34	0,53
Privé	0,53	1,80	20,04	77,33	0,22	0,09
Huaqiao-JV	14,24	8,36	21,09	3,32	52,64	0,36
Huaqiao-zuiver	2,07	0,22	2,54	0,94	94,08	0,15
Buitenl-JV	15,00	4,15	21,83	1,99	1,77	55,25
Buitenl-zuiver	1,49	0,11	4,81	0,61	1,12	91,87
Andere	28,31	22,51	32,85	14,50	1,27	0,56

Rurale ondernemingen

De rurale ondernemingen (RO) maakten vooral furore in de jaren tachtig Ze gingen uit van lokale overheden als hervormde communebedrijven. In 2002 kende deze sector 133 miljoen werknemers, wat meer dan een kwart uitmaakte van de rurale tewerkstelling. Nochtans is hun aandeel in de nationale nijverheidsproductie en –winst, die tijdens de periode 1995-2000 30 % bedroeg, afgekalfd.  De rurale ondernemingen ondergingen tijdens de jaren negentig een eigendomsherstructurering die gemakshalve “privatisering” wordt genoemd. Er worden drie RO soorten onderscheiden. Vooreerst zijn er de RO die grotendeels collectief gebleven zijn en slechts gedeeltelijk een privé-deelname kennen. Daarin werken 38 miljoen personen: deze 731.000 bedrijven staan in voor 28 % van de RO-tewerkstelling en 37 % van de RO-toegevoegde waarde met 52 personen gemiddeld per bedrijf. Ten tweede werken in de 2,2 miljoen privé-RO 35 miljoen personen en zij staan in voor 26 % van de tewerkstelling en voor 27 % van de toegevoegde waarde: zij hebben gemiddeld 15 personen per bedrijf en zijn dus ook familiebedrijven. Tenslotte bestaan er nog 18 miljoen RO-gezinsbedrijven waarin 59 miljoen personen werken: zij stellen 45 % van de personen in deze ondernemingen te werk en produceren 35 % van de RO-toegevoegde waarde.

Vereenvoudigd kan worden gesteld dat de grotere rurale ondernemingen eerder in handen van de lokale overheden gebleven zijn, maar dat middelgrote RO-bedrijven hervormd werden via aandeelhouderscoöperatieven. Deze worden door de Chinese overheid ook tot de gemeenschapseigendom gerekend omdat de werknemers zowel als eigenaar als manager fungeren. Waar er na 1995 geprivatiseerd werd -het jaar waarin hun schuld/activa ratio in de RO 68 % bedroeg, nog meer dan in de staatsondernemingen- werd volgens onderzoek ofwel een dure prijs betaald en kunnen de nieuwe eigenaars hun winst volledig houden ofwel was de prijs iets minder duur, maar moeten de nieuwe eigenaars aan de voormalige overheden-eigenaars een prijs betalen worden als hun ondernemingen het goed doen. Dit wordt de privatisering met een staart geheten.

Bedrijven met staatsinbreng

Sinds een tiental jaren wordt inzake staatsbedrijven de lijn gevolgd om zich te concentreren op de grote en de kleine “los te laten”. Voor een goed begrip is het zo dat in 1997 26.000 staatsondernemingen (SO) afhingen van de nationale overheid en 236.000 onder de locale overheden vielen. Deze aantallen daalden tegen 2001 tot respectievelijk 17.000 en 174.000. In 1993 vooraleer de hervormingen startten, stonden 4,7 % grote staatsondernemingen in voor 56 % van de totale SO-productie , voor 43 % van de tewerkstelling en 66 % van de winsten en belastingen. Het zijn vooral de overige –de kleine en middelgrote staatsondernemingen – die het voorwerp hebben uitgemaakt van hervormingen in de zin van meer deelname door andere actoren. Het aantal grote en middelgrote staatsondernemingen werd tussen 1994 en 2004 sterk gereduceerd. Tussen haakjes ook het aantal dito collectieve bedrijven verminderde tijdens die periode drastisch. (zie tabel)

 Grote – en middelgrote ondernemingen: aantal en percentage

Types	1994	2001
Staatsond	15.533  (67,9)	6.675   (37,9)
Collectief	4.068     (17,8)	2.465    (18,8)
Huaqiao	957        (4,2)	2.271    (9,9)
Buitenlands	1.041      (4,6)	2675      (11,7)
Aandelen	961         (4,2)	5.659     (24,7)
Privaat	7             (0,0)	984        (4,3)
Ander	293         (1,3)	149         (0,7)
Totaal	22.870    (100)	22.878    (100)

Waar de staatsondernemingen in 1990 nog instonden voor 60 % van de totale stedelijke tewerkstelling, daalde dit percentage in 2002 tot 28,9 %. Tijdens dezelfde periode verminderde het aandeel van de SO in de totale bedrijfsinvesteringen van 66 % tot 43 %. Bij de collectieve bedrijven steeg het evenwel van 11,7 naar 13,7 %. Naar toegevoegde waarde blijven de grote en middelgrote SO instaan voor 57 % van de toegevoegde waarde. Eigenlijk blijft dit vrij stabiel. Daarnaast staan aandelenvennootschappen in voor 30 % van de toegevoegde waarde en VBA voor 10 pct. Als men weet dat deze ondernemingen voor de helft uit overheidskapitaal bestaan (zie tabel hoger), mag gezegd dat gemeenschapseigendom dominant blijft bij de groten. Niet onbelangrijk is voorts dat terwijl het aantal grote staatsondernemingen met een derde gehalveerd werd, dat hun winsten stegen van 74.300 miljard yuan naar 263.000 miljard yuan, of 2,5 maal meer.

Ondertussen werd de SASAC opgericht, een organisme die de SO bestuurt en controleert. Het is niet de bedoeling dat dit organisme een orgie van privatiseringen tot stand brengt zoals de Treuhandanstalt in Oost-Duitsland, maar wel dat het de staatsparticipaties optimaliseert waarbij ook verkoop kan horen. Staatskapitaal kan een andere bestemming krijgen via daartoe erkende verhandelingscentra. Met de SASAC wil de centrale regering echter vooreerst controle blijven uitoefenen over de 196 grootste conglomeraten. De top drie ondernemingen in elke economische sector moeten staatsondernemingen zijn en tenslotte moeten 30 à 50 SO nationale kampioenen zijn die op internationaal vlak competitief zijn. De SASAC is onder meer al opgetreden om “managements buyouts” te regelen en ook per provincie heeft de SASAC reeds filialen.

Wat is er dan geworden van de kleine SO? Volgens een regeringsbevraging uit 2001 bij 4371 SO ondergingen bijna twee op drie SO hervormingen: op 100 hervormde SO kozen 38 van hen voor de formule van werknemersaandelen; 31 % ging naar “promotors” (zeg maar privatisering) en in 28 % werden aandelen van of in andere bedrijven gedeeld. Een onderzoek door de Wereldbank dat eind 1998 42.681 firma’s in de provincie Sichuan onderzocht, besloot eveneens dat 69 % van de staatsondernemingen werden hervormd: 45 % met werknemersaandelen, 13 % werknemerscoöperaties, 14 % werd verkocht, 7 % uitgecontracteerd aan individuen, 8,5 % uitgeleast,7 % ging falliet en 5 % werd door andere firma’s geabsorbeerd. Een westerse studie in 11 steden bij 683 stedelijke SO tenslotte maakte uit dat het in 23 % om interne hervormingen ging (zonder eigendomsverandering); 27 % betrof een uitverkoop aan insiders; open verkoop vond plaats in 11 %; een beursgang bij 6 % en failliet in 16 %. Ook hier valt te melden dat sinds 1998 het aantal kleine SO dat in de rode cijfers werkte met 86.000 daalde tot 74.000 in 2003. 

Andere sectoren

De beurs is in westerse landen de tempel van het kapitalisme. In China ligt dat duidelijk anders. Na tien jaar Chinese beurs stel je vast dat in China de staat in 81 % van de gevallen de ultieme eigenaar is van de genoteerde bedrijven. Overigens zijn de meeste aandelen ‘niet-verhandelbaar’, wat dan weer niet betekent ‘niet-overdraagbaar’. Immers de staatsaandelen en deze van “wettelijke organismen” kunnen wel overgedragen aan instituties die de goedkeuring verkregen van de regering. Het is wel zo dat in de toekomst naar meer liquiditeit zal worden gestreefd in het beurssysteem.

Volgens een officiële publicatie van de Chinese regering tot het bekomen van de marktstatus voor haar economie is het zo dat tijdens het jaar 2001 in de handel de SO verantwoordelijk waren voor 57 % van het aantal ondernemingen in de groothandel; in de detailhandel bedroeg dit aantal 37 % en in de catering nauwelijks 18,7 %.

De dienstensector neemt reeds een derde in van China’s economie en is een groeisector naar de toekomst. De OESO beklaagt er zich in haar rapporten over dat het overwicht van de staatsactoren verpletterend is in de diensten (vooral in financiën, verzekeringen, telecom…). Zo is 90 % van het financiewezen in handen van staatsbanken. Volgens de OESO is in transport, post en telecom één zesde in privé-handen; in de vastgoedsector is het de helft en in de horeca twee derden. Nu is het wel zo dat China in het kader van de toetreding tot de WTO heeft toegezegd dat het meer concurrentie en buitenlandse investeringen in de dienstensector zal toelaten.

In de landbouw waar nog altijd het merendeel van de bevolking werkt, is de grond collectief (van het dorp), maar is het uitbatingsysteem per gezin. De rurale financies zijn in handen van kredietcoöperatieven of banken die van de staat of overheid uitgaan. Zowel het aanleveren van kunstmest, pesticiden, tractoren enerzijds als het verkopen van de producten anderzijds geschiedt grotendeels door coöperatieven, hoewel de individuele boer wel zijn waren op de markt kan verkopen. Volgens Chinese bronnen zou de staatsector 78 à 80 % van het graan verhandelen.

Partij-privé

In westerse media wordt sedert medio 2001 in de verf gezet dat privé-ondernemers kunnen lid worden van de Communistische partij. Volgens Li Liangdong, het hoofd van de politieke en juridische afdeling van de Centrale partijschool, beoogt het aantrekken van geavanceerde elementen uit andere strata in de partij niet enkel privé-ondernemers. Deze elementen omvatten ook ondernemers en technici van high-tech bedrijven, managers en technici in joint-ventures, stafpersoneel van intermediaire organismen en andere professionals. Immers het onderzoekscentrum van de regering heeft uitgemaakt dat high-tech bedrijven 12 % uitmaken van de privé-bedrijven en het is duidelijk de bedoeling deze vertegenwoordigers van de nieuwe technologische golf te vriend te houden en hen te integreren in het socialisme. Dit lijkt aardig te lukken. Een onderzoek van de Communistische partij wees uit dat 17 %  van de privé-ondernemers afgevaardigden zijn in de lokale parlementen; 35 % zijn lid van de lokale CCPCC (ook een soort raad) en 30 % zijn partijleden. Op het laatste partijcongres echter waren er echter op de 2120 afgevaardigden maar 7 die eigenaars waren van privé-ondernemingen. De Amerikaanse professor Dickson die bij Chinese privé-ondernemers een onderzoek deed over hun houding tegenover de CCP kwam tot de voor hem verrassende vaststelling dat 75 % van de Chinese rode kapitalisten het machtsmonopolie van de Communistische partij steunt en helemaal geen herstel van het kapitalisme wil zoals de professor verhoopt had. Zijn besluit is dat deze privé-ondernemers opnemen in de partij eerder het systeem zal versterken dan het tegendeel.

Welke zijn de toekomstverwachtingen?  Voor de supergrote SO wordt verwacht dat het aantal van 200 dat reeds verlaagde tot 175 nog zal verminderen –misschien tot 100-, maar steeds in de optiek van een optimalisatie van deze groten die strategisch belangrijk zijn. De kleinere staatsondernemingen zouden nog met enkele duizenden afnemen en verder omgevormd worden in vennootschappen met aandelen. Dat deze kwantitatieve vermindering geen afbouw hoeft te betekenen, bewijzen de cijfers van de SASAC die sinds haar ontstaan in 2003 haar activa zag verhogen van 7.000 miljard tot 9.000 miljard yuan in 2005. Ook de winsten stegen de laatste jaren aardig. Toch behoort een grootschalige verkoop ook tot de mogelijkheden, bijvoorbeeld in de energiesector waar zelfs na reductie van het staatsaandeel deze eigendomsvorm nog dominant zal blijven. Met de opbrengst zou de kas voor de pensioenen of sociale zekerheid gestijfd worden. Ook wordt verwacht dat de sector van de mengvormen met kruisbestuiving door diverse actoren verder zal toenemen. Om terug te komen tot de twee eerste vaststellingen: het feit dat er meer en meer privé-ondernemingen zijn, staat niet in tegenstelling met het feit dat de diverse andere eigendomsvormen ook vooruitgang maken en gemeenschapseigendom dominant blijft. Misschien is dit wellicht de verklaring van het succes van de Chinese economie: zoals de plaatjes van Escher ziet iedereen er trouwens zijn gading in. Je kan het bekijken vanuit het privé-initiatief of vanuit het gemeenschapsinitiatief: de vooruitgang is gegarandeerd.

Selecte bibliografie

Exit the Dragon?, Privatization and State Control in China, S.Green & G.S.Liu, Blackwell, Oxford 2005

Uit dit boek komen de tabellen

China’s Ownership Transformation Process, Outcomes, Prostects, R.Garnaut ea, IFC/World Bank, Washington 2005

Red Capitalists in China, The party, entrepreneurs, and prospects for political change, Bruce J. Dickson, Cambridge, 2003

The Three Types of Capitalists in China and Their Relations with the Government, Bai Shazhou in China Strategy, Center for Strategic and International Studies, 30/01/2004 p 21

Article on Viewing Capitalism, Socialism in Dialectical Way, FBIS‑2002‑0223, Renmin Ribao, 23/02/02

Article Examines Maintaining “Mostly Public” Ownership, FBIS‑97‑272, Dangdai Sichao 20/08/97

Commentary on Ownership Restructuring 1,2,3; Renmin Ribao 11 Nov/12 nov/14 nov 1997

CPC Admittance of People From All Social Strata, Business  Sector Discussed, FBIS‑2002‑0906,06 Sep 2002, Ta Kung Pao

Survey Shows China’s Private Entrepreneurs Joining Communist Party, Xinhua ,13 Nov 03

Xinhua Examines Increasing Political Participation Among  Entrepreneurs, FBIS‑2003‑0122,  22/01/03

Report on the Development of China’s Market Economy, http://www.china.com.cn/english/2003chinamarket/79411.htm

OECD, Economic Surveys, China, Sep 2005

    China Vandaag   1/01/2006

Leggen aardgaspijplijn in Xinjiang

China dat voor twee derde van zijn energieverbruik aangewezen is op vervuilende steenkool wil meer andere energiebronnen gebruiken. Het land dat sinds 1993 netto-importeur is van petroleum, gaat vreemd in zijn zoektocht naar olie. Zo trekt het buitenlandse oliegiganten aan om eigen olie- en aardgasbronnen te ontdekken en te ontginnen. De elektriciteitssector is eveneens aan een herstructurering toe. De opwekking zal gebeuren door onafhankelijke producenten maar de distributie blijft in handen van een staatsmonopolie. Ook wordt een regulerend Controlecomité in het leven geroepen.

China is de derde grootste energieproducent na de VS en Rusland en de tweede grootste energieconsument onmiddellijk na de VS. De totale productie van primaire energie steeg van 627 miljoen ton standaard kolen equivalent in 1978 tot 1,09 miljard ton in 2000 met een piek in 1996 rond 1,3 miljard. Het BNP verviervoudigde terwijl  de energieproductie enkel verdubbelde. We hebben het dan over de commerciële energie, want tientallen miljoenen plattelandsbewoners doen nog een beroep op stro, hout en mest voor hun energie. De energieconsumptie in China bedraagt per hoofd maar een zesde van het gemiddelde van de OESO-landen. Anderzijds bedraagt China’s energieverbruik per dollar van het BNP driemaal het wereldgemiddelde en meer dan zesmaal dat van Japan.

Tabel 1: China: % in de wereld

Bron: IEA World Energy Outlook 1998

 Het “Rijk van het Midden”  is ook de tweede grootste producent en de grootste consument van steenkool. Schattingen ramen de steenkoolreserves op 4.000 miljard ton, de derde belangrijkstena de VS en Rusland. De reserves bevinden zich in de noordelijke provincies rond Shanxi, nogal afgelegen van de consumentencentra in het oosten. In 2000 stond steenkool in voor twee derde in van de primaire energie en het “Internationaal Energie Agentschap” verwacht dat dit nog geruime tijd zo zal blijven. Zelfs als zou China nog al zijn krachtscentrales uitrusten met de meest geavanceerde schone steenkool technologie, dan nog zou elke 1000 MW-centrale volgens Hans Blix (jawel, dezelfde) jaarlijks 900 ton SO2, 4.500 ton NO, 400 ton aan zware metalen, 350.000 ton vaste afval en 6,5 miljoen ton CO2 uitstoten. 500 steden voldoen niet aan de normen qua luchtvervuiling van de Wereldgezondheidsorganisatie. Bovendien veroorzaakt de uitstoot van schadelijke gassen jaarlijks bovendien voor 14 miljard yuan economische schade aan bossen en gewassen.

Sinds 1993 importeert het land ook petroleum omdat de eigen olieproductie de vraag niet kon bijhouden. De tijd dat het olieveld van Daqing olie kon exporteren, behoort tot het verleden. Na meer dan 30 jaar petroleumproductie is het veld over het hoogtepunt heen.Jaarlijks wordt 1,5 miljoen ton minder bovengehaald zij het dat gehoopt wordt Daqings aardige 50 miljoen ton jaarproductie nog een aantal jaren te kunnen voortzetten. De nieuwe olievelden in het onherbergzame westen van het land vormen de hoop voor de toekomst, maar vooralsnog betreft het middelgrote of kleine velden die moeilijk exploiteerbaar zijn. Het land heeft overigens een beroep gedaan op buitenlandse multinationals om mee deze velden te helpen aanboren. Anderzijds is China ook actief op de internationale oliemarkt. De Chinese oliegiganten gaan in alle windrichtingen om contracten af te sluiten. De petroleumconsumptie bedroeg meer dan 200 miljoen ton in 2001 (dit zal naar verwachting groeien tot 300 miljoen in 2010), waardoor China na de VS en Japan komt. Het netto importvolume bedroeg dat jaar 65 miljoen of één derde van de vraag. Binnen 10 jaar zal China Japan voorbijsteken als grootste Aziatische olieimporteur.

Tabel 2 Percentage in de primaire energie consumptie

Bron: China Statistical Yearbook

Aardgas in China is een laatbloeier als energiebron.  Momenteel staat het maar in voor 2 à 3 % van de energiebehoefte, terwijl het wereldgemiddelde op 23 % ligt. China wil tegen 2010 deze schone en economische energiebron verdrievoudigd zien. Het heeft wel aanzienlijke voorraden maar deze bevinden zich ook in diepe lagen in het westen van het land, terwijl de vraag vooral in het oosten hoog is. De aanleg van lange en dus dure pijpleidingen kost eveneens tijd. Toch is China’s productie sedert 1995 jaarlijks met meer dan 8 % gestegen.

China heeft ’s werelds grootste potentieel aan waterkracht. Toch staat de waterkracht maar voor 6 % van China’s energiebehoeften in. De plannen willen dit tegen 2010 opdrijven tot een veelvoud. De helft van de waterkracht komt momenteel van vele centrales van minder dan 100 MW. Daartegenover staat de aanbouw (22 miljard US$) van “De drie engten dam” die ’s wereld grootste hydrocentrale-complex omvat met 26 afzonderlijke generatoren van 700 MW (het equivalent van 18 kernreactoren) dat stroom zal leveren aan zowel Noord-Centraal- als Zuid-China. Bijkomend behoedt de dam stroomafwaarts gelegen gebieden voor overstromingen en maakt de Yangtse stroomopwaarts bevaarbaar tot Chongqing voor schepen van 10.000 ton, 

Nucleaire energie startte in 1994 en blijft een marginaal gegeven met 1 % van de energieconsumptie. In het oosten van het land waar de behoefte groot is, maar de natuurlijke middelen gering zijn nieuwe centrales zijn in aanbouw of worden bestaande uitgebreid. De eerste centrale was van puur Chinese makelij, andere maakten gebruik van buitenlandse technologie. Deze vorm van energie is duurder dan het bouwen van steenkoolcentrales en er wordt naar gestreefd de bouwkost te drukken. Wind-en zonnenergie zijn nog marginaler, maar zullen in de toekomst kleine bevolkingsgroepen in ver afgelegen gebieden, afgesneden van het elektriciteitsnet, van stroom voorzien.

Reorganisatie

De elektriciteitssector was tot voort kort het laatste bolwerk van planning en staatsmonopolie.  Volgens prof Hu Angang heeft de sector met 800 miljard yuan (10 yuan is 1,2 US$) aan activa, één zesde van de staatsactiva. Alleen de Elektriciteitsmaatschappij van de Staat stond in voor de helft van het kapitaal en de centrales en controleerde 80 % van de markt. De sector wordt nu ook op het spoor van de socialistische markteconomie gezet. Minister Zeng Peiyan van de Plancommissie deelde begin 2003 mee dat de maatschappij opgesplitst wordt in 2 distributiecorporaties,  5 stroomproductiegroepen en 4 dienstverlenende groepen. De twee corporaties die het transport- en distributienetwerk -dat de laatste tijd verwaarloosd werd ten voordele van de opwekking- zullen beheren, zijn de “Nationale Elektriciteitsnetwerk Corporatie” die Noord-China zal bedienen en de ” Zuid-China Elektriciteitsnetwerk Corporatie” die Zuid-China krijgt. Zij  komen in de plaats van 15 regionale netbeheerders. De vier autonome groepen stroomproducenten zijn de “China Huaneng Group Corporation”, de “China Datang Group Corporation”, de “China Huadian Group Corporation” en de ” China Guodian Group Corporation”. Het is de bedoeling dat deze onafhankelijke producenten later onderling gaan concurreren om elektriciteit te leveren aan de grote verbruikers die zullen kunnen kiezen van wie ze stroom kopen.  Daarnaast komen als dienstverlenende groepen de “China Power Investment Group Corporation”, de ” China Electricity Engineering Advisory Group Corporation”, de “China Hydroelectricity Engineering Advisory Group Corporation”, de ” Chinese Water Conservancy and Hydroelectricity Construction Group Corporation” en  de “China Gezhouba Group Corporation”.

            Parallel met de opsplitsing in autonome en concurrerende eenheden wordt een Controlecomité opgericht dat de sector moet controleren. Dit comité telt enkel reeds op nationaal niveau een 200 leden en gaat een tiental taken vervullen zoals het formuleren van regels en standaarden, het opstellen van energieplannen, de regulering en supervisie van de elektriciteitsmarkt, de distributie , de veiligheids- en kwaliteitsnormen, het verlenen van licenties voor de markttoegang , het voorstellen van prijsregulering… De “Nationale Ontwikkelings- en Hervormingscommissie” (de vroegere Plancommissie) houdt zich van haar kant bezig met het huidig energietekort dat 10 miljoen Kwh bedraagt en de helft van de provincies treft. Tijdens de Aziatische crisis werd de bouw van nieuwe centrales wat afgeremd, maar nu piekt de behoefte weer. Dit jaar wordt een stijging van de elektriciteitsvraag met 9 à 10 % verwacht. De regering heeft reeds 13 grootschalige nieuwe centrales van 12 miljoen KwH goedgekeurd waarvan de bouw in 2005 wordt begonnen.

            Een analoge hervorming als in de elektriciteitssector valt ook waar te nemen in de petroleum- en petrochemische sector. In de petroleumsector werden de activa herschikt in drie autonome conglomeraten. Upstream activiteiten zoals de ontginning die zich vooral in het noorden en het westen voordoen, worden een specialiteit van de  China National Petroleum Corporation (CNPC). De CNPC heeft voor 474 miljard yuan activa en kan een van de tiende grootste petroleummaatschappijen in de wereld worden.  China Petrochemical Corp (Sinopec) concentreert zich op downstream petrochemische activiteiten vooral in het oosten en het zuiden. SINOPEC heeft voor 380 miljard activa en een inkomen dat vergelijkbaar met America’s 18-de grootste maatschappij. Tenslotte is er de China National Offshore Oil Corporation (CNOOC) voor offshore ontginning die voor 32 miljard yuan activa heeft. De conglomeraten mogen zowel binnenlandse- als buitenlandse handel drijven evenals productie en verkoop combineren. Elk van het trio heeft trouwens een beroep gedaan op de binnenlandse- of buitenlandse kapitaalmarkt, zij het dat de buitenlanders geen zitje kregen in hun bestuur. Oliegiganten zoals ExxonMobil, BP en Shell kochten aandelen omdat ze de binnenlandse markt willen binnentreden als partners van één of twee Chinese vlaggenschepen.

Steenkool

De zaken liggen wel enigszins anders in de steenkoolsector. Zo’n 100 grote staatsmijnen stelden in 1999 nog drie miljoen man tewerk die de helft van de nationale productie leverden. Twee miljoen kompels werkten in tienduizenden, meestal niet gemechaniseerde, kleine mijnen van lokale regeringen, townships of privé-ondernemers. Vooral in de jaren ‘80 werden deze gepromoot als een middel om overtallige boeren lokaal aan werk te helpen. In die kleine mijnen, die zelfs de meest minimale veiligheidsvoorschriften niet naleven, gebeuren regelmatig ongelukken of zelfs rampen. De Chinese regering heeft de laatste jaren al tienduizenden mijnen (ook van de staat) gesloten. Meer dan een miljoen banen verdwenen in de staatsmijnen en de steenkoolproductie ging flink naar omlaag. Het goede nieuws was echter dat in 2001 voor het eerst zonder verlies gewerkt werd.  Voorts werden de staatsmijnen op één enkele uitzondering na overgedragen aan de provincies. Het is nu de bedoeling om minder, maar grotere steenkoolbedrijven te vormen. Verder wil de regering de productiviteit van de Chinese mijnen, die pover is vergeleken met het buitenland, verhogen. In China wordt jaarlijks maar tussen 100 en 1250 ton per mijnwerker opgedolven. Dit bedraagt in Polen en Duitsland respectievelijk 400 en 6000 ton per jaar, in Australië en de USA 7.600 en 10.600 ton per jaar. De regering wil het productiviteitsniveau optrekken tot 1.500 ton per persoon per jaar. De controle op de talrijke illegale mijnen zal in de toekomst vanuit satellieten via remote sensing gebeuren.

Tabel 3 Productie van ruwe steenkool (MTon)

Bron: Yearbook of China Coal Industry,2000, The Publishing House of Coal Industry

Naast de productiviteit en de veiligheid is het milieu een belangrijk zorgenkind voor de sector. China is in zijn krachtcentrales hoofdzakelijk aangewezen op steenkool. Maar liefst 40 % van de steenkoolproductie is voor hen bestemd. De schadelijke effecten van deze situatie zijn enorm. Kolenverbranding is de hoofdoorzaak van de luchtvervuiling die volgens de Wereldbank in China elk jaar aan 178.000 mensen buitenshuis het leven kost (naast 110.000 doden door luchtvervuiling indoor). De  bank raamt de economische schade van luchtvervuiling en zure regen tussen 16 en 37 miljard US$ jaarlijks. Een Chinese studie becijfert het verlies op 2 % van het BNP

De meeste centrales zijn totaal verouderd en combineren een veel te lage productiecapaciteit met een gulzige consumptie van grondstoffen. De kleine centrales consumeren ongeveer een derde meer dan grotere eenheden. De lagere energie-efficiency in de Chinese centrales komt er op neer dat in China een vierde meer CO2 uitgestoten wordt dan in de OESO-landen. Het wassen van kolen dat de efficiency voor een vijfde kan opdrijven, gebeurt nog veel te weinig, maar de regering wil dit sterk gaan opdrijven. In de noordelijke regio’s ontbreekt bijvoorbeeld het nodige water. Een derde van de krachtcentrales recycleert dan weer zijn water niet. De high-techmethodes van de schone steenkooltechnologie worden nog niet toegepast ofwel verkeren ze in een experimenteel stadium.

Olie

De olieconsumptie groeide van 2,25 miljoen vaten/dag in 1990 tot 4,88 miljoen in 2001, een jaarlijkse stijging van 7,3 %. Het gaat vooral om de zuidelijke kustgebieden zoals Guangdong, Zhejiang en Fujian en de oostelijke regio met grote steden zoals Peking. Sedert 1991 is de eigen olieproductie jaarlijks maar met een bescheiden 1,6 % gestegen. Dit is voornamelijk te wijten aan het feit dat de traditionele olievelden zoals Daqing over hun hoogtepunt heen zijn en dat steeds meer water meekomt, wat het kostelijker maakt om tot een gelijke productie te komen. Er wordt uitgekeken naar de productie van de velden in Xinjiang maar deze lagen zijn eerder klein tot middelgroot en zitten tot 6000 meter onder de grond. Voeg daarbij nog de nodige dure pijpleidingen om deze olie uit het westen te transporteren. Energieagentschappen voorspellen dat China zijn productie licht zal kunnen verhogen tot 170 miljoen ton jaarlijks, maar dat de behoefte zal stijgen tot 300 miljoen ton.           

Tabel 4 Ramingen van toekomstige petroleum-import (miljoen ton)

Bron: China Oil, Gas and Petrochemicals Newsletter, dec 1999

Gezien de almaar groeiende behoefte betekent dit dat het land in de toekomst steeds meer petroleum zal moeten invoeren. In 2001 was dit 60 miljoen ton waarvan meer dan de helft uit het Midden-Oosten kwam.  China gaat resoluut vreemd en werkt reeds samen met Argentinië, Bangladesh, Canada, Colombia, Ecuador, Indonesië, Kazakstan, Malaysië, Mexico, Mongolië, Nigeria, Pakistan, Papua Nieuw Guinea, Peru, Rusland, Thailand, Turkmenistan, Venezuela en de Verenigde Staten. Meer dan 8 miljard US$ ging naar olieconcessies in Soedan, Venezuela, Irak en Kazakstan. De plannen met Kazakstan waren het grootst. Als China olie kan betrekken uit dit buurland betekent dit minder afhankelijkheid van bevoorrading uit het Midden-Oosten, die kwetsbaar is gezien deze allemaal door de straat van Malaga verscheept wordt. In juni ‘97 verwierf de CNPC 60 % van de belangen in een Kazakse maatschappij die 3 grote olievelden heeft in Noordwest Kazakstan. De CNPC slaagde er Texaco, Amoco en Ruslands Yujnimost te verslaan door de belofte van een  bonus van 320 millioen US$ voor de Kazakse regering. In september ‘97 volgde een bisnummer doordat de CNPC Petronas, Unocal en Amoco versloeg in het verwerven van een controlebelang in Uzen, het tweede grootste Kazakse veld. Hier werd een bonus van 52 miljoen US$ betaald en een onmiddellijke investering van 400 miljoen US$ en 8 % van de winst voor de regering. Bij het bezoek in juni van president Hu aan Kazakstan werd bekend gemaakt dat na de afwerking van het eerste stuk van een pijplijn naar China nu ook het tweede deel zal worden aangevat.

 In mei werd eveneens bekend dat de Russische regering het licht op groen zet voor een 2.400‑kilometer lange oliepijplijn van Siberië naar Daqing ten nadele van een vertakking naar Japan die later volgt. De lijn kost 1,7 miljard US$ en zou jaarlijks 20 miljoen en tegen 2010 30 miljoen ton petroleum transporteren van Angarsk naar Daqing. Als dit door de Russische feasibility-studie die het Chinees tegenover het Japans alternatief bestudeert, in september bevestigd wordt, zou dit zowat de halvering betekenen van de olie-afhankelijkheid uit het Midden-oosten tegen 2006.  Opmerkelijk is ook  dat drie buitenlandse oliegroten meer dan 1,5 miljard US$ hebben gespendeerd voor de beursgang van de Chinese vlaggenschepen in de hoop op contracten en op samenwerking die effectief met de tijd groter wordt. Shell is daarbij de eerste en grootste investeerder. Dit belet niet dat Shell en Exxon-Mobil van hun voorkooprecht hebben gebruik gemaakt om te verhinderen dat 2 Chinese groten een aandeel kochten van British Gas in een veld in de Kaspische zee.  De Amerikaan Warren Buffett maakte dan weer van zijn kant bekend 520 miljoen US$ te investeren in CNPC-dochter PetroChina waarmee hij 13 % krijgt van de beursgenoteerde PetroChina-aandelen en 1,3 % van het totaal vermogen. 

De oorlog met Irak heeft in China nog het bewustzijn aangescherpt dat het land kwetsbaar wordt gezien zijn toenemende afhankelijkheid van buitenlandse olie. Nu reeds wordt een derde van de verbruikte olie geïmporteerd. De reeds bestaande plannen tot het aanleggen van een strategische oliereserve werden als nog dwingender aangevoeld. In een eerste fase wil China tegen 2005 een reserve aanleggen van 30 dagen netto import en voor 2010 moet dit groeien tot een reserve van 40 dagen.

Aardgas

Aardgas werd lange tijd ondergewaardeerd en nu nog behoort de consumptie per hoofd in China tot de laagste ter wereld. 1 % meer consumptie van aardgas kan de uitstoot van 200.000 ton SO², 120.000 ton NO, 25 miljoen ton CO en 1,14 miljoen ton soda vermijden. Nochtans heeft China ruime voorraden want die zijn goed voor minstens 70 jaar productie. De overigens kleine gasvelden liggen meestal in afgelegen streken en de lagen zitten 4000 meter onder de grond, dus in moeilijk te ontginnen omstandigheden. Het land streeft er naar de productie van 30 miljard m³ in zeven jaar op te drijven tot het driedubbele.  Gezien de gasvelden zich bevinden in westelijke en het Sichuanbassin zijn pijplijnen nodig om deze bij de consumenten te brengen. Peking wordt reeds in aardgas bevoorraad door een pijplijn uit Shaanxi.

Een internationaal consortium (waarin PetroChina 50 % heeft en Shell, Gazprom en ExxonMobil 45 %) besteedt 200 miljard yuan (24 miljard US$) aan het leggen van een 4000 km lange dubbele anderhalf meter dikke pijplijn uit het Tarim-bekken in Xinjiang naar Shanghai. Deze lijn zou dit jaar afgewerkt zijn. Volgens sommigen moet deze pijplijn gedurende 40 jaar gas kunnen leveren om rendabel te zijn, terwijl men maar zeker is van 20 jaar levering. Anderen vinden dan weer dat deze pijplijn later ook dienst kan doen voor leveringen uit Centraal Azië. Daarenboven komt er nog een aardgas-pijplijn van Chongqing naar Wuhan en Changsha met een prijskaartje van 800 miljoen US$. CNPC en Shell hebben dan weer een deal van 3 miljard US$ gesloten om samen aardgas te ontginnen in het noordwestelijke Ordos-bassin in de provincies Shaanxi en Binnen-Mongolië.  Hiermee zou ook dit jaar begonnen worden. Tussen “Rusia Petroleum” (waarin BP hoofdaandeelhouder is) en de CNPC wordt een project bestudeerd om een pijplijn aan te leggen van het Russische aardgas veld in Irkutsk naar China’s noordoostelijke provincies en dan naar Peking en de Bohai Rim.

De grote kost ligt echter niet in de verwezenlijking van de “pipe-dreams” maar in de omschakeling van het energiedistributiesysteem downstream. Volgens de Wereldbank energie-expert Noureddine Berrah lopen die kosten op tot vier maal  de bouwkost. Bij de eindgebruiker leeft ook nog de mening dat aardgas een dure energiebron is vergeleken met steenkool. De Chinezen zullen een aardgas markt moeten cultiveren. Marktstudies hebben uitgewezen dat aardgas zal gebruikt worden in elektriciteitscentrales, in de chemische nijverheid en in steden als verwarming en voor het koken. Bij de elektriciteitsproductie beheerst China nog niet de techniek tot het bouwen van grote gasturbines. Momenteel wordt 44 % van het aardgas gebruikt in de chemie, maar deze nijverheid doet maar voor 7 % een beroep op deze grondstof ten voordele van steenkool. Aardgas wordt in China bijvoorbeeld voor 17 % gebruikt bij de productie van ammoniak terwijl dit op wereldvlak 80 % bedraagt.  Bij de productie van methanol en acetyleen bedraagt het aardgasgebruik eveneens nauwelijks 18 %.

In veel steden wordt intussen wel overgeschakeld op stadsverwarming op basis van aardgas. Ook het openbaar vervoer en de taxi’s rijden er meer en meer op basis van aardgas. De CNOOC verwierf een aandeel in een Australische firma die gedurende de komende 25 jaar jaarlijks 3,5 miljoen vloeibaar aardgas zal leveren aan Zuid-China. Tegen 2005 wordt door CNOOC en BP bij Shenzhen een LNG-terminal operationeel gemaakt die per jaar 3 miljoen ton vloeibaar aardgas zal invoeren. Latere LNG-terminals zouden in Fujian en Shanghai komen.

Nucleair/Hydro

Kernenergie zit in China in dezelfde hoek als de alternatieve energiën.

China’s bestaande kernreactoren in Qinshan and Daya Bay produceren jaarlijks 14 miljard KWh of 1% van China’s elektriciteit.  Geografisch zijn ze in het oosten gesitueerd dichtbij grote consumentencentra zoals Hongkong. Met de bouw van zijn eerste centrales was China het zevende land dat dit aankon. Nadien werd met Pakistan een contract getekend voor de uitbouw van een kerncentrale aldaar. De Lingao kerncentrale in de provincie Guangdong die een capaciteit heeft van 1000 MW begon de productie in mei 2002. Uitbreidingen van bestaande eenheden zijn zo goed als af en nog een viertal projecten zijn in aanbouw. Dit met hulp van Russen, Fransen en Canadezen. Daarmee wordt gehoopt tegen 2005 in 2 % van de stroombehoefte te voorzien. De bouw van kerncentrales is nog altijd duurder dan steenkoolcentrales en er wordt gepoogd de kost met 20 % te drukken waardoor deze vorm van energie competitief zou worden. Het is eveneens de bedoeling dat binnen 5 jaar drie vierde van de nucleaire infrastructuur in het binnenland geproduceerd wordt. Dan komt er een volledig zelfgeproduceerde kerncentrale van 1000 MW. Overigens heeft de kernenergiesector ook een reorganisatie ondergaan met één corporatie die actief is op het vlak van mijnbouw, productie, behandeling van nucleair afval en de veiligheid. De andere corporatie houdt zich enkel bezig met de bouw van de centrales. Tot 2010 zou er elk jaar een kerncentrale bijkomen en tegen 2020 zou 5 % van de stroom door kernenergie geleverd worden.          

China heeft een groot potentieel aan waterkracht. In 2000 werd slechts een vijfde van dit potentieel benut terwijl dit het dubbele zou kunnen zijn. Nochtans kost waterkracht maar 0,15 yuan per kilowatt uur, terwijl de productieprijs van een thermische centrale tussen de 0,2 tot 0,3 yuan schommelt en nucleaire energie 0,6 yuan per kilowatt uur kost, vier maal de prijs van waterkracht. Bijna de helft van de waterkracht komt van 33 centrales van middelgrote of grote omvang met een capaciteit van 2000 MW of groter. Meer dan de helft van de waterkracht komt echter van centrales met minder dan 100 MW capaciteit. Tot het jaar 2010 moet deze sector met 6,5 % groeien zodat tegen 2010 30 % van de elektriciteit door waterkracht wordt opgewekt. Topper daarbij is de ” 3 Engten dam”  die sedert 1994 in aanbouw is en ’s werelds grootste dam wordt met 26 generatoren die 84 miljard Kwh aan elektriciteit kunnen produceren of één negende van het landelijk totaal. Dit jaar worden de eerste eenheden operationeel met een capaciteit van 5 miljard Kwh. De waterkracht van de dam laat toe China’s afhankelijkheid van steenkool met 40 à 50.000 miljoen ton per jaar te verminderen zodat de jaarlijkse uitstoot van 2 miljoen ton SO² en van 10.000 ton CO vermeden wordt.  Ook op de Lancang (Mekong-rivier) in Dachaoshan werd onlangs een vijfde eenheid van zes hydrocentrales open gesteld die samen één miljard US$ gekost hebben en 7 miljard Kwh/jaar kunnen produceren. Langs de Lancang zijn nog een 14-tal  andere centrales gepland. Daarnaast promoot China ook de bouw van kleinschalige waterkrachtcentrales om elektriciteit te brengen in afgelegen kantons waar de bevolking nog hout verbrandt als verwarmingsmiddel. Dit laat toe het boskappen met 130.000 ha per jaar te verminderen. Nog 782 kantons of 300 miljoen personen zijn aangewezen op kleine waterkracht-stations voor hun energiebevoorrading.

Alternatief

China heeft slechts een windenergie-capaciteit van 345 MW, terwijl Duitsland tot 6.100 MW gaat en Indië tot 1100 MW. Het Tiende Vijfjarenplan wil de capaciteit vervijfvoudigen tot 1.500 MW in 2005. De laatste 10 jaar groeide de windenergie snel, hoewel ze ver achter blijft op het doel.  Vooral kleinschalige windgeneratoren in een 11 tal varianten gaande van 50 watt tot 20 KW werden in massa geproduceerd. Van de 26 provincies en autonome regio’s hebben er 7 meer dan 1000 windgeneratoren. Elk jaar komen er 7000 bij. In Binnen-Mongolië hangen 600.000 herders of één vierde van het totaal herders af van kleine windgeneratoren. Tijdens de jaren negentig kwamen daarbij nog middelgrote tot grote generatoren van 120 KW tot 600 KW en 10 MW windparken. Toch is de windenergie kostelijker dan andere energievormen en in China nog voor meer dan de helft duurder dan in landen met een rijpe windenergiepolitiek.

            Zonne-energieproductie bedraagt een 15 MW maar enkel één procent is met het netwerk verbonden. De helft ervan wordt gebruikt in de telecommunicatie. Niettegenstaande de hogere prijs groeide zonne-energie de afgelopen jaren met 20 %. Chinese experten menen dat deze energievorm tegen 2010 zal competitief zijn met andere energiebronnen. In dat jaar zou de zonne-energie krachtopwekking 150 MW bedragen en tegen 2020 zou dit stijgen tot 4 à 8 GW. Hoewel nationaal 98 % van de dorpen en 97 % van de huisgezinnen toegang heeft tot elektriciteit besteedt China 240 miljoen US$ voor de elektrificatie van de “donkere” dorpen. In een eerste fase worden vooral in het westen één miljoen personen verbonden met het net. Het programma steunt op waterkracht (voor 90 % van de capaciteit, maar enkel in 1/3 van de projecten), maar omvat ook een betekenisvolle hoeveelheid zonne-energie (10 % van de capaciteit, maar 2/3 van de projecten). Een derde van de projecten worden gebouwd in Tibet, een vierde in Sichuan en 10 % in Xinjiang.

            De minst kostelijke hernieuwbare energiebron is biomassa waarvan de capaciteit op 700 miljoen ton steenkoolequivalent (Mtce)geraamd wordt. Dit omvat 120 Mtce aan gewasstengels, 90 Mtce brandhout ea. In 1998 werden suikerrietstengels gebruikt om 800 MW aan elektriciteit op te wekken. Methaangas halen uit stedelijk afval wordt nog niet toegepast en energie halen uit afvalverbranding is in China ook nogal experimenteel en werd onlangs door de grote stad Tianjin in het vooruitzicht gesteld.

Voor het pas opgerichte controleorgaan en de politieke en administratieve instellingen in het algemeen wordt het een reusachtig karwei om een gedegen beleid van energiebesparing en -efficiency uit te werken. Er zijn nu al wel steunmaatregelen die een schone energiepolitiek aanmoedigen en straffen voor hen die emissienormen overtreden, maar dit alles kan ongetwijfeld nog sterk worden verbeterd en uitgebreid. Bijvoorbeeld bevoordeligt het huidig prijzenbeleid de oude elektriciteitscentrales die vervuilend produceren ten nadele van recentere centrales die schoner zijn. Het installeren van ontzwavelingsinstallaties door steenkoolcentrales kan niet doorgerekend worden in de prijs, wat ontmoedigend werkt voor de producenten. De BTW op waterkracht is 4 % hoger dan bij steenkool en deze op windenergie nog hoger. De stad Peking heeft echter reeds het goede voorbeeld gegeven door de strafmaat op de zwaveldioxyde-uitstoot te verhogen van 200 yuan/ton tot 1200 yuan/ton. De scherpe verhoging zou door andere steden gevolgd worden en zal de competitiviteit van de schonere energievormen ongetwijfeld ten goede komen.

Selecte bibliografie

Li Peng on Energy Policy, FBIS‑97‑196, Xinhua , 15 Jul 1997

Future Energy Supply for Economic Development Discussed, FBIS‑98‑156, Guoji Maoyi ,1 Jan 98

Key Issues of Energy Development Strategy, FBIS‑98‑268, Guoji Shangbao,14 Jul 98

Petroleum Industry Reorganized, Beijing Review, No 44, 2‑8 Nov 98

Barrier to Natural Gas Development Noted, FBIS‑99‑008, Keji Ribao, 4 Nov 98

Strategy for Use of Clean Coal Technology, FBIS‑1999‑0416, Zhongguo Nengyuan, No 2, Feb 99

Commission Minister Addresses Meeting on Formation of Power Companies,FBIS‑2002‑1229, Xinhua, 29 Dec 2002

Expanding Natural Gas Use in China,  A Joint Sino‑U.S. Research Report, Prepared by the University of Petroleum‑Beijing and Pacific Northwest National Laboratory   April 2002

Oil Market in China: Current Situation and Future Prospects ‑   Dr. Ken Koyama General Manager Energy Strategy Department The Institute of Energy Economics, Japan   

Foreign Direct Investment and Importance of the “Go West” Strategy in China’s Energy Sector, Mehmet Ögütçü, OECD, Maart 2002

International Energy Agency, 19 74 -19 9 9 , Coal  in the Energy Supply  of China

International Energy Agency, China’s  Worldwide Quest for Energy Security

Strategies for China’s Electricity Reform and Renewable Development, Industrial Economics Research Department,  Development Research Center of the State Council of the P.R.C., China Sustainable Energy Program, The David and Lucile Packard Foundation in Partnership with The Energy Foundation

Renewable Energy Development in China: The Potential and the Challenges A report supported by the China Sustainable Energy Program, The David and Lucile Packard Foundation in partnership with The Energy Foundation

Xiaogangmonument waar de landbouwhervormingen begonnen

Een veertigtal auteurs hebben in opdracht van de OESO een 800 bladzijden tellende studie over China gepubliceerd die een 22 deelrapporten bevat over de meest diverse domeinen van het socio-economisch veld. De diverse deelrapporten behelzen zeer gedetailleerde en actuele omschrijvingen van de hedendaagse uitdagingen waar China voor staat en hoe de marktmechanismen beter te laten spelen om deze aan te gaan. In de diverse hoofdstukken staat telkens de handels- en investeringsliberalisering -zeg maar toetreding tot de WTO- centraal.

Indrukwekkend is ook de prijs die je voor dit werk neertelt namelijk 4000 fr. In ruil krijg je wel een uiterst gedetailleerd gewrocht dat de meest recente literatuur in en buiten China doorgenomen heeft alsook op de hoogte is van de recentste veranderingen. En vermits China zo snel verandert, is dat een niet geringe troef.

Gestart wordt om de hervormingen die sedert 1978 aan de gang zijn ” een van de mooiste voorbeelden te noemen van economisch welslagen na de oorlog”. “Enkel Japan en Korea kenden gedurende de tweede helft van de 20° eeuw een vergelijkbaar snel en aanhoudend groeiniveau” . Het rapport zegt een antwoord te willen geven op de vraag hoe China de komende 10 jaren profijt kan halen uit de openheid en hervormingen opdat het zijn fundamentele objectieven zou kunnen bereiken. Immers de voornaamste motoren waarop de vooruitgang van het land gebouwd zijn, beginnen te sputteren. Volgens de OESO is dit te wijten aan de fragmentering en de segmentering van de economie. Verschillende vicieuze cirkels op de diverse domeinen zijn met elkaar verbonden: het is moeilijk om de middelmatige prestaties van het bedrijfsleven aan te pakken als ook het banksysteem niet hervormd wordt. De studie onderlijnt 3 hoofdobjectieven voor de komende 10 jaar. Het eerste en meest onmiddellijke is de basis te leggen voor een beter gebruik van de middelen van het land. De huidige hinderpalen voor de herstructurering van ondernemingen dienen opgeheven worden door de integratie te versterken tussen diverse segmenten van de economie die zich afzonderlijk ontwikkelden.

Ten tweede is het de bedoeling om het concurrentierecht te verbeteren, het recht van intellectueel eigendomsrecht, het functioneren van de ondernemingen en andere essentiële principes die de markt op een efficiënte manier doen functioneren.

Ten derde wordt beoogd om de staatsmacht te verstevigen om op macro-economisch vlak de ontwikkeling te steunen. Concreet wil de OESO de solvabiliteit van het financieel systeem hersteld zien, van het marktmechanisme de voornaamste motor maken bij de herstructurering van de ondernemingen en tenslotte de openbare financies stoelen op een solide en duurzame basis.

Landbouw

De Chinese landbouw gebruikt 50 pct van de actieve bevolking. Vooral de schaarste van de grond is er een kenmerk evenals een productie op kleine schaal met weinig mechanisering. Zoals in Korea en Japan is de productie per eenheid grond hoog, maar per werkkracht laag. De intensieve culturen zoals graan, maïs, soja en katoen bevinden zich in het noorden terwijl suiker en rijst in het zuiden geconcentreerd zijn. De groententeelt die veel mankracht vereist, situeert zich in de kustprovincies en de perifere stadsgebieden. De productie van vlees is meer gelijk verdeeld over het land en is weinig intensief. De landbouw levert minder dan de helft van het ruraal inkomen. Het inkomen per landbouwgezin bedraagt ook maar 40 pct van een stadsgezin. Het bedrag beschikbaar voor onderwijs in de landbouwgebieden is duidelijk minder en ze hebben er ook geen toegang tot pensioenen en andere sociale voordelen van stadsbewoners.

Dit heeft niet verhinderd dat twee sleutelsectoren hebben bijgedragen tot de ontwikkeling van het land. Vooreerst werd het collectivistisch systeem vervangen door een systeem waarbij de gezinnen in grote mate autonoom zijn. De markt kwam in de plaats van het plan en met uitzondering van het graan is de interventie van de staat in de productie, de prijzen en de commercialisering van landbouwproducten, beperkt. Een verbetering van de productiviteit zal afhangen van een herverdeling van de middelen ten nadele van de producten die veel grond vereisen en ten voordele van zij die veel mankracht vergen. De evolutie van de rol van de landbouw binnen de rurale economie is een tweede groei- en ontwikkelingspool. In 1980 gaf de landbouw werk aan bijna de volledige landbouwbevolking en stond in voor quasi het volledige inkomen. De groei van niet-landbouwbedrijfjes werd aangemoedigd en deze hebben een instroom van werkers opgevangen. In de tweede helft van de jaren tachtig en in het begin van de negentiger jaren hebben deze bedrijfjes het meest bijgedragen tot de groei van het BNP en van de werkgelegenheid. In 1996 stelden ze 134 miljoen personen te werk of 28 pct van de rurale mankracht. Ook 40 pct van het ruraal inkomen komt nu van de niet-landbouw. De werkers zijn dus niet naar de steden gegaan, maar binnen de rurale gebieden gebleven. Overigens wordt dit verhinderd door het zgn “hukou”-systeem dat ruralen de toegang verhindert tot stedelijke infrastructuur – en diensten. Ook het systeem waarbij een landbouwer die lange tijd afwezig is, zijn grond dreigt te verliezen, droeg hiertoe bij. Toch bestaat er een bevolking van 100 miljoen migranten die de landbouw verlaten hebben, maar toch geen echte stedelingen zijn. Overigens is de tewerkstelling in de rurale bedrijven sedert 1996, met 2,5 miljoen achteruit gegaan. De OESO houdt er bovendien rekening mee dat tussen 2000 en 2010 nog een 70 miljoen personen de landbouw gaan verlaten.

Nijverheid

Twee structurele veranderingen hebben de industriële ontwikkeling een dynamiek verleend tijdens de hervormingsperiode. De eerste verandering is de overgang van een nijverheidssector integraal onder controle van de staat naar een sector die meer en meer gedomineerd wordt de niet-staatssector. De ondernemingen gecontroleerd door de publieke sector staan volgens de OESO studie in voor 30 pct van de nijverheidsproductie, zelfs waar ze nog voor de helft van de tewerkstelling instaan in de formele sector. Deze transformatie van de eigendomsstructuur heeft op een dubbele wijze bijgedragen tot de groei. Vooreerst heeft ze een herverdeling van de hulpbronnen in de hand gewerkt ten voordele van de ondernemingen die meer efficiënt hebben geantwoord op de marktveranderingen dan de loggere staatsondernemingen. Ten tweede heeft de verandering van eigendomsstructuur een nieuw elan gegeven door de concurrentie te versterken. Vooral in de exportsector was de concurrentie hevig. De concurrentie werd nog groter door het vrijlaten van de prijzen. Nu wordt 90 pct van de prijzen in de detailhandel door de markt bepaald, met als uitzonderingen de energie en andere openbare diensten.

De tweede structurele verandering is de progressieve opening van de economie naar buitenlandse investeringen en uitwisselingen. Het gemiddeld douanetarief in China daalde van 40 pct in het begin van de negentiger jaren naar 15 pct in 2001. Sedert 1979 heeft China een totaal van 350 miljard $ buitenlandse investeringen ontvangen en de laatste jaren loopt het op tot 4 à 5 pct van het BNP. De investeringen komen van landen met een belangrijke Chinese bevolking en minder van de OESO-landen. Ze concentreren zich langs de kust omdat de meeste speciale zones, waar buitenlandse investeringen een voorkeursbehandeling genieten, daar geconcentreerd zijn. De buitenlandse investeringen hebben toegelaten de productiviteit in de nijverheid te vergroten evenals de technologie en de kwalificaties van de werkers te verhogen.

De OESO stelt vast dat het dynamisme in de nijverheid zoals dat in de landbouw aan het afzwakken is. De winsten vielen tot bijna op zero in 1998 en meer dan een derde van de ondernemingen maakt verlies. De groei van de tewerkstelling en van de investeringsuitgaven vertraagden sterk. De achteruitgang is algemeen en is niet beperkt tot de gemeenschapsondernemingen. De slechte prestaties van de nijverheid worden slechts gedeeltelijk verklaard door het opstapelen van lasten inzake sociale politiek (verplichtingen inzake pensioenen, huisvesting, onderwijs e.a.) De laatste jaren heeft de overheid wel overtallige arbeidskrachten beperkt en de zware schuld van de grote gemeenschapsondernemingen ingedijkt. De prestaties van de nijverheid lijden vooral onder de veralgemeende ondoelmatigheid. Momenteel functioneert een groot deel van de sector met onvoldoende middelen die slecht beheerd wordt door ondernemingen welke er over beschikken en die verder slecht verdeeld worden onder de entiteiten. De Chinese industrie wordt gekarakteriseerd door de onder-optimale maat van de productie-eenheden, de fragmentatie en de overtolligheid. Bijvoorbeeld zijn er 200 autoconstructeurs die meestal maar enkele duizenden voertuigen per jaar maken. De bedrijven en de uitrustingen zijn grotendeels verouderd. Besparingen door schaalvergroting worden weinig uitgebuit. China telt 8000 onafhankelijke cementfabrieken tegen 110 in de USA, 51 in Rusland, 58 in Brazilië en 106 in Indië.

Een onaangepaste technologie en een beperkte innovatiecapaciteit zijn de twee grote zwakke punten van de Chinese nijverheid. China besteedt minder aan onderzoek en doet minder wetenschappelijke uitvindingen dan de OESO-landen en andere grote landen zoals India. De nijverheid speelt er een minder belangrijke rol in de technologische ontwikkeling en innovatie. Deze tekorten worden verklaard door een reeks factoren op het niveau van het bedrijf, door de externe omgeving en door de verhouding met de staat. De meeste van de Chinese ondernemingen hebben een weinig gekwalificeerde directie die niet genoeg de winst nastreeft en de technologie verwaarloost. Door de afwezigheid van financiële discipline is de kost van het kapitaal nul, wat overigens een van de voornaamste oorzaken is van de onproductieve en overtallige capaciteit.

Voor de hervormingen had de politiek van regionale zelfvoorziening (van alle producten) gekoppeld aan een zwakke mobiliteit van kapitaal, een zwakke regionale specialisatie van de productie tot gevolg. De ondoelmatigheid die er het gevolg van is, blijft bestaan en hoopt zich op , want de marktmechanismen zijn niet in staat de nodige correctie uit te voeren. Falingen worden slechts zelden uitgesproken. Het gewestelijk protectionisme en andere administratieve hinderpalen verminderen fel de mogelijkheid van fusies en verwervingen. Daardoor ontstaat een vicieuze cirkel, want er wordt een beroep gedaan op staatsinterventie om de gaten op te vullen voor de ondernemingen die het slechtst presteren.

De grote ondernemingen die onder de controle van de staat blijven, genieten van een voorkeursbehandeling en zijn daardoor beschermd tegenover de concurrentie en minder flexibel. De collectieve ondernemingen die minder geprivilegieerd worden, zijn soms zeer competitief zelfs internationaal, omdat ze meer aan financiële discipline onderworpen zijn en dus beter bestuurd. Tussen beide vind je vele KMO’s die in financiële nood verkeren en een herstructurering nodig hebben, maar waarvan de capaciteit tot reorganisatie beperkt is door een beperkte toegang tot financiering.

De groeiende openheid van China tot de internationale markten zal duidelijk aanpassingen vergen in de nijverheid. Studies tonen aan dat de productie van textiel, meer bepaald activiteiten met weinig toegevoegde waarde, zou kunnen verdubbelen in 2005. Andere sectoren met sterke intensiteit aan werkkracht zouden ook stijgen, maar minder. Een aantal sectoren met sterke kapitaal- of technologie intensiteit, zouden verliezen tegenover de buitenlandse concurrentie althans in een beginfase, zoals b.v. de autosector en sommige takken van de chemische nijverheid en metaal. De groeivoet van buitenlandse investeringen wordt verwacht te verdubbelen tegen 2005.

De liberalisering van handel en van investeringen zal niet volstaan om de Chinese nijverheid een nieuw elan te geven. Om ten volle te genieten van deze liberalisering en de economie te herdynamiseren, zullen de ondernemingen moeten geherstructureerd worden en het beheer en bestuurd verbeterd. Vooral een nieuwe wet op de concurrentie vindt de OESO noodzakelijk om te verhinderen dat bestaande ondernemingen en de overheden protectionistische barrières opwerpen.

Financies

Het financieel systeem heeft de laatste jaren een duidelijke vooruitgang gemaakt. De beurs heeft sedert zijn creatie in het begin van de negentiger jaren, een kapitalisatie van meer dan 50 pct van het BNP. De laatste 10 jaar werden nieuwe banken opgericht, werd de verzekeringssector uitgebreid, de binnenlandse monetaire markt ontwikkeld en recentelijk de mogelijkheden tot leningen voor consumptie en huisvesting. De reglementering en financiële controle geschiedt volgens de beste internationale praktijken.

Niettegenstaande deze vooruitgang komt het financieel systeem er niet toe verschillende basisfuncties te verzekeren. Het krediet is niet op een efficiënte manier verdeeld. De staatsondernemingen krijgen het gros van de door het financieel systeem toegekende sommen, terwijl de privé-ondernemingen een kleiner deel krijgen dan hun belang in de gehele economie. Niet-commerciële principes zoals het ter hulp snellen van de verlieslatende staatsondernemingen blijven de beslissingen tot leningen beïnvloeden. De kost van het krediet varieert sterk tussen ontleners van gelijkaardige solvabiliteit.

Voorts zijn verzekeringsondernemingen en andere institutionele beleggers onderontwikkeld zelfs vergeleken met India en Brazilië. De obligatiemarkt -staatsleningen inbegrepen- is weinig uitgebreid, gefragmenteerd en mankeert liquiditeit.

De externe discipline van het financieel systeem is eveneens een zwak punt. Het financieel systeem heeft niet de middelen om de ondernemingen te helpen zich te herstructureren, nieuwe middelen te ontwikkelen en controle toe te laten. De zwakheden van het financieel systeem tonen enerzijds aan dat China een ontwikkelingsland blijft en anderzijds dat de evolutie van het financieel systeem ten achter is op de economie. Niettegenstaande de sterke groei van de niet-staatssector blijft het financieel systeem quasi volledig in staatshanden. China telt slechts één binnenlandse privé-bank. Drie vierden van de leningen komen van de 4 staatsbanken. Het idee dat de staat wel de financiële instellingen zou steunen ongeacht hun prestaties, heeft een interne commerciële cultuur geremd, aldus nog de studie. In 1996 heeft de nieuwe bankwet een verstrenging tot gevolg gehad van de leningsvoorwaarden. In 2000 werden 150 miljard dollar twijfelachtige leningen van de staatsbanken (of 18 pct van hun leningen) overgedragen aan gespecialiseerde instellingen. Niettegenstaande deze maatregelen blijven de grote staatsondernemingen lopen met het leeuwenaandeel aan kredieten en staan KMO’s tegenover een droge kredietkraan, wat een hinderpaal betekent voor hun herstructurering.

Na de overdracht van de twijfelachtige leningen, zouden de grote banken toch nog voor 27 pct van hun krediet dergelijke twijfelachtige leningen bezitten. Het eigen vermogen van de banken bereikt juist het minimum vastgelegd door de Bank voor Internationale Betalingen. De winst van de banken daalde dan ook tot ongeveer nul. Ook hier zit het land in een vicieuze cirkel. De kredieten dienen om gaten te stoppen van slecht presterende ondernemingen in plaats van te gaan naar ondernemingen die hun rendabiliteit verbeteren.

De vrijmaking van de handel en investeringen schept kansen, maar kan op zichzelf niet de moeilijkheden sterk verminderen.

Macroeconomie

De groei van het BNP wordt indrukwekkend genoemd en deze gaat gepaard met een nog grotere vooruitgang in de handel met het buitenland en in de buitenlandse investeringen wat van China een van de meest open landen maakt. Toch zijn er tekenen van verzwakking. Sedert 1996 bedraagt de BNP-groei twee punten minder dan de 15 jaren voordien. De verzwakking is nog duidelijker in het aantal nieuwe jobs: de groei volstaat niet om de nieuw aangekomen werknemers plus de afgedankten te vervangen. Groei van de werkloosheid is het gevolg: sommige ramingen spreken van 10 pct. De budgettaire politiek heeft de middelen verschaft om aan relance te doen. Toch zijn de rekeningen van China gezond: het deficit bedraagt 3 pct van het BNP en de optelling van binnenlandse en buitenlandse schuld bedraagt maar 32 pct van het nationaal inkomen. De studie waarschuwt evenwel dat de openbare inkomsten te mager zijn vergeleken met de OESO-landen. Dit heeft tot gevolg dat bijvoorbeeld de middelen voor onderwijs, research en ontwikkeling alsook andere sociale uitgaven weinig verheven zijn volgens internationale normen.

Ook is het zo dat de kloof tussen het welvarende kustgebied en het achtergebleven westelijk gedeelte, verder vergroot. Ook de kloof tussen stad en platteland blijft bestaan en weerspiegelt het gebrek aan integratie. Er is weinig specialisatie tussen de provincies en de oorzaak daarvan dateert van voor de hervormingen toen elke provincie zelfbedruipend moest zijn en het compleet scala van producten moest kunnen produceren. De studie verwijst naar de concurrentiepolitiek van de Europese Unie als een voorbeeld. Overigens wordt gevreesd dat met de vrijmaking van de handel en investeringen, de kloof tussen oost en west zal toenemen niettegenstaande het overheidsprogramma ten voordele van het westen.

Remedies

De studie stelt dat de Chinese economie onder haar productiecapaciteit werkt. Mankracht, kapitaal, grond en andere bronnen worden ondergebruikt, slecht verdeeld tussen verschillende activiteitssectoren en op inefficiënte manier aangewend. De verbetering van het gebruik der middelen is de eerste inzet opdat China zijn ontwikkelingsobjectieven zou halen.

Naar volledige werkgelegenheid streven in China is een heksentoer. De komende 10 jaar zullen 70 miljoen personen het werkcontingent vervoegen. Om deze nieuwelingen te absorberen -waarbij nog vele miljoenen riskeren te komen uit de landbouw- en terwijl tezelfdertijd het aantal onder-tewerkgestelden verminderd wordt, zal de werkgelegenheid in nijverheid en diensten moeten versnellen vergeleken met de laatste jaren. Een prioriteit daartoe is de oude segmentering in de arbeidsmarkt te doen verdwijnen en een nationale arbeidsmarkt te scheppen. Hierbij is een sleuteletappe de progressieve opheffing van de hinderpalen op migratie naar de stad. De zgn. “hukou” zou eerst kunnen afgeschaft worden voor de middelgrote steden en later voor de grote steden. Ook de voorkeur van de stedelijke lokaliteiten die verhinderen dat migranten scholing en deftig werk krijgen, moet verdwijnen. De werkloosheidsverzekering moet ontwikkeld. Op lange termijn moet de ontwikkeling van KMO’s in stedelijke gebieden van binnenprovincies aangemoedigd. Ook is de OESO-studie voor het verlengen van de scolariteit met 2 jaar van 10 tot 12 jaren. Qua pensioenen wordt gepleit voor een bredere dekking en draagbaarheid van de pensioenen, zij het op lange termijn. Een eerste stap is de hervorming van de pensioenen op provinciaal vlak, i.p.v. op stedelijk niveau.

Milieu

Om de productiviteit in de landbouw te verbeteren is het essentieel om het comparatief regionaal voordeel te laten spelen in plaats van de traditionele strategie om overal de graanproductie te verhogen tegen gelijk welke prijs. De oppervlakte voor graan dient omgevormd voor culturen die meer werkkrachten gebruiken (bv. groenten- of bloementeelt). Ook moet in de binnenprovincies geïnvesteerd in infrastructuur die de banden versterkt tussen de landbouwers en hun markten. Hierbij kunnen de rurale kredietcoöperatieven versterkt. De heroriëntering van de landbouwproductie zal bijdragen tot de realisatie van een sleutelobjectief inzake leefmilieu: verhelpen aan het grote watertekort en de vermindering van de waterkwaliteit in het noorden van China. De vermindering van graanproductie zou water vrijmaken voor urbanisatie en andere doeleinden.

Een ander groot milieuprobleem is de sterke pollutie van water en lucht. Een derde van het land lijdt onder de zure regen, de lucht is sterk vervuild in de grote steden en meer en meer worden installaties geëist voor de evacuatie van vaste afval. De Chinese autoriteiten doen heel wat inspanningen om de vervuiling te verminderen. De leefmilieunormen worden versterkt en een efficiënter gebruik van energie wordt aangemoedigd. Zo wordt het gebruik van steenkool verlaten ten voordele van petroleum. Toch dienen nog drie belangrijke hinderpalen uit de weg geruimd. Vooreerst moeten de normen beter nageleefd en daartoe dient de macht van rechtbanken om wetten op leefmilieu te beoordelen, versterkt. Ten tweede moeten alle stimuli die vervuiling en inefficiënt energiegebruik bevorderen, afgeschaft. Ten derde moeten de activiteiten van de openbare overheden beter gecoördineerd worden ten voordele van een meer globaal milieubeleid.

Op lange termijn wordt eveneens gepleit voor een opgang van de dienstensector in China, vooral van de diensten die arbeidsintensief zijn. Het is de verstedelijking die het ritme daartoe zal bepalen. In de onmiddellijke toekomst ligt de prioriteit op de herstructurering van de nijverheidsondernemingen via concentratie en reorganisatie. De OESO vindt het noodzakelijk dat daartoe de marktmechanismen ten volle spelen: concurrentie moet intenser, de eigendomsrechten opgeklaard…minder directe overheidsingrijpen. De prioriteit is de verwijdering van hindernissen op weg naar een herstructurering van de ondernemingen door de markt. Twee gehelen van maatregelen zijn noodzakelijk. Een eerste is de hervorming van het financieel systeem zodat de verdeling van krediet op commerciële gronden zou berusten (zie verder). Ten tweede moeten de staatsondernemingen vrij hun partners kunnen kiezen zonder “bestraft te zijn door niet commerciële eisen van de openbare overheden”. Ook de regionale hinderpalen op weg naar de mobiliteit van kapitalen moeten verminderd. De overheden moeten hun actie heroriënteren. Vooral dienen meer middelen ter beschikking gesteld van het fundamenteel onderzoek. Ook meer maatregelen die de technologie bevorderen zijn noodzakelijk.

Financieel systeem

Om de nijverheid te herstructureren, tot een grotere integratie tussen de regio’s te komen, de macro-economische prestaties te verbeteren en verder de financiële markten te openen zonder de financiële stabiliteit in gevaar te brengen is het noodzakelijk om de capaciteiten van het financieel systeem te verbeteren opdat de middelen meer efficiënt zouden worden gebruikt. Drie objectieven worden voorop gesteld. Het meest dringende is snel de ratio van eigen vermogen van de financiële instellingen te herstellen. Nogmaals wordt herhaald dat de financiële instellingen moeten denken als handelsentiteiten waarbij vooral de interne kredietbeoordeling en het beheer van het risico verbeterd wordt. De balansen moeten gesaneerd worden. De kost van dit alles zal dan weer afhangen van de inkomsten van de overheid die het saneren zal moeten bekostigen. Het tweede objectief is de terugkeer naar de solvabiliteit waarbij andere instellingen dan de 4 grote staatsbanken een grotere rol gaan spelen. De anderen zouden zich meer gaan richten op de KMO’s. Het derde groot objectief is de aanmoediging van de ontwikkeling der financiële markten. De markt van de staatsleningen moet de verwachte verhoging van de staatsschuld absorberen. De beursgenoteerde ondernemingen zijn meestal staatsondernemingen, maar slechts één derde van de aandelen wordt actief verhandeld. De monetaire- en obligatiemarkt zijn ten achter qua ontwikkeling op de beurs. Als eerste stappen worden aanbevolen: meer kapitaal van staatsondernemingen zou op de markt dienen te komen; alle soorten ondernemingen dienen te kunnen genoteerd en niet alleen deze van de staat; de beursmarkt dient geïntegreerd met op korte termijn de afschaffing van de A- en B- aandelen.

Integratie regio’s

Het gebrek aan integratie tussen de regio’s is niet enkel noodzakelijk vanuit gerechtigheids oogpunt, van maar het gebrek ervan riskeert de andere ontwikkelingsdoeleinden te hypothekeren. Zonder meer integratie zullen de kustgebieden nog meer migranten uit het binnenland aanlokken. Dit zal nog meer deze gebieden onder druk zetten qua grond, leefmilieu en andere bronnen. Om de integratie te bevorderen zweert de OESO bij het liberale credo van een eengemaakte markt voor producten en productiefactoren. Geen steun meer aan afzwakkende sectoren, noch overheidssteun aan groeipolen, noch lancering van “irrealistische” infrastructuurprojecten. Drie objectieven staan de organisatie voor ogen. Een eerste objectief is de regels op de concurrentie na te leven, deze van het eigendomsrecht, het starten van ondernemingen en de eenvormige fiscaliteit op alle regio’s en steden. Vooral het feit dat ondergeschikte besturen een dam opwerpen tegen producten uit andere gebieden dient vermeden. Een tweede objectief dient er toe om de mobiliteit van kapitalen tussen de regio’s te vergemakkelijken. Ook hier dient het lokaal protectionisme bestreden dat fusies en verwervingen uit andere provincies moeilijk maakt. Het derde objectief is de hervorming van de begrotingsrelaties tussen de staat en de lokale overheden. Het huidig systeem draagt bij tot een ongelijke fiscale last tussen de regio’s. China zal niet alleen het bedrag voor onderwijs moeten verhogen, maar ook prioriteit verlenen aan onderwijs in de rurale gebieden waar het niveau pover is en de mogelijke “winst” qua menselijke bronnen bij verbetering hoog. Om ten volle de integratie te bevorderen is het ook nodig een meer evenwichtige urbanisatie te promoten met het ontwikkelen van nieuwe steden in de binnenprovincies. Dit zal de druk op de megasteden doen afnemen.

Markt versterken

China is reeds ingegaan op de vraag om van de (staats)ondernemingen zelfstandige eenheden te maken met Raden van Bestuur. Deze handelen echter precies als een versterking van de directie, meer dan als een controle er op aldus nog de studie. De bestuurders worden aangesteld door de overheid en zijn slecht betaald. Zo wordt er voor gepleit om de zelfstandigheid van de raden te versterken en het professionalisme van de leiders aan te moedigen. Het is ook noodzakelijk om de discipline van de markten te versterken als men het bestuur van de ondernemingen wil stoelen op duurzame en solide basis. Naast het gebrek aan discipline bij de financiële instellingen zijn er twee fenomenen die verhinderen dat de beurs deze “disciplinaire” rol vervult: een beperkte toegang tot de markt en de onmogelijkheid om transacties te doen op de meerderheid van de openbare beursgenoteerde bedrijven. De impact van de diversificatie der aandeelhouders is beperkt omdat de quasi-totaliteit van de minderheidsaandeelhouders andere publieke instanties zijn die ook weinig gericht zijn op winststreven. Ook de collectieve ondernemingen zijn in hetzelfde bedje ziek.

Voorts zijn andere regels van kracht naar gelang het gaat om privé-, collectieve- of staatsentiteiten. Gepleit wordt voor een eenvormig juridisch kader van eigendomsrecht voor de diverse entiteiten. Ook worden overheidsondernemingen nog te vaak lam gelegd door tegenstrijdigheden tussen diverse betrokken overheidsinstanties (de zgn. schoonmoeders). De dubbelzinnigheid van de eigendomsstructuur verhindert eveneens de werking van de insolvabiliteitsmechanismen. De falingen en liquideringen betreffen vooral kleine privé-ondernemingen.

De OESO stelt dat heel wat kan aangemerkt worden op het concurrentieklimaat in China. Gevestigde ondernemingen proberen een dam op te werpen tegen nieuwelingen. De bestaande wetten verbieden te weinig monopolistische praktijken, kartels of restrictieve distributieakkoorden. Voorts zijn de rechtbanken niet onafhankelijk en onderlegd genoeg. Soms blijven vonnissen doden letter.

Staatsmacht

De OESO pleit er voor de rol van de staat te herzien. Weer drie doeleinden staan voor ogen. Het dringendste is de openbare financiën te ondersteunen door voldoende inkomsten te vergaren voor de economische ontwikkeling. Daarbij dienen vooreerst de ontvangsten op een niveau gebracht dat verenigbaar is met de ontwikkeling. Fiscale hervormingen zijn noodzakelijk. Ook het budget als instrument van planning is aan hervorming toe. Ten tweede moet een leefbaar pensioenssysteem opgezet evenals van andere sociale uitkeringen. Ook moet begonnen met een sociaal zekerheidssysteem in de rurale gebieden. Ten derde moet men zich wapenen omdat er geen nieuwe spiraal van dubieuze leningen op gang zou komen.

Vooral de budgettaire verhoudingen tussen het centrum en de ondergeschikte besturen dient geherdefinieerd. Deze laatsten spenderen 71 pct van de openbare uitgaven. Toch ontbreekt het sommigen onder hen sterk aan middelen. Dit komt omdat de decentralisatie van de uitgaven verder gaat dan deze van de inkomsten. Het evenwichtiger maken van de inkomsten en uitgaven van de lokale overheden is een prioriteit bij de begrotingshervormingen.

Een tweede objectief bij het veranderen van de rol van de staat is de macro-economische instrumenten te versoepelen. Opnieuw drie zaken worden voorop gesteld. Vooreerst moet de monetaire politiek meer de globale vraag sturen in plaats van dat de last terecht komt op de begroting nu. Voorts moet de ontwikkeling van de markt van de staatsleningen versneld worden om de verwachte verhoging van de staatsschuld op te slorpen. Een derde maatregel is het meest delicaat: de soepelheid te verhogen van het wisselregime en de controle op kapitalen.

Een derde en laatste objectief wat de staat voorgehouden wordt is de wetten zo te hervormen dat de markt volledig kan spelen. Een globaal reglementair kader dringt zich op. Daarbij is transparantie noodzakelijk. In China is het naleven van de reglementen grotendeels een zaak van de lagere overheden die vaak partij zijn. Het is beter dit te laten beoordelen door een onafhankelijke jurisdictie.

De studie besluit dat China reeds een indrukwekkende vooruitgang heeft gemaakt in de juiste richting. De vrijmaking van de handel en investeringen kan weldadig zijn, maar dit zal noch per se het geval zijn, noch automatisch verlopen. Alles zal afhangen van een hervorming van de economie en voor de OESO is een marktintegratie zowel tussen diverse sectoren als tussen verschillende regio’s en verscheidene eigendomsentiteiten daarbij essentieel.

De reeds bijna 80 bladzijden tellende samenvatting is wel gratis op de OESO-website te raadplegen in het Frans, Engels of Chinees http://www.oecd.org/FR/document/0,,FR-document-30-nodirectorate-no-15-27454-30–no-,00.html

Het boek kan in België reeds in het Engels besteld bij http://www.jean-de-lannoy.be/

De Franse en Chinese versie volgen binnenkort aldus nog de OESO-website

Jan Jonckheere       China Vandaag    1/11/2002

Niettegenstaande de Aziatische crisis is de Chinese economie tijdens het afgelopen negende vijfjarenplan jaarlijks blijven groeien met 8,3 pct.  De inflatie van het achtste vijfjarenplan raakte onder controle zodat een “zachte landing” gemaakt werd. De economie van de tekorten werd vaarwel gezegd en officieel bereikten drie vierden van de bevolking het peil van een “bescheiden welstand”. De echte armoede werd verminderd tot een 35 miljoen personen. De ontplooiing van de socialistische markteconomie gaat verder.

            Gedurende het negende vijfjarenplan groeide de Chinese economie jaarlijks 8,3 pct. Met zijn BNP van 8600 miljard yuan heeft China nu het zevende grootste economisch volume ter wereld. De doelstelling uit 1978 -namelijk tegen 2000 het BNP te verviervoudigen- werd reeds in 1997, of drie jaar voor de streefdatum gehaald. In de landbouw benaderde de groei de 4,2 pct van het achtste vijfjarenplan. China is momenteel eerste in de productie van graan, katoen, raapzaad, tabak, vlees, eieren, zeeproducten en groenten. China staat tevens in de voorlinie bij de belangrijke industriële producten en is eerste in de productie van steenkool, staal en tweede in elektriciteit, kunstvezel en katoenkledij….. Qua productie van fietsen, pottenbakken, strijkijzers, koelkasten, wasmachines en TV’s staat het land ook eerste. Maar China is niet langer een land dat enkel fietsen of kleurentelevisies kan maken: er werd reeds een bocht gemaakt naar de meer high-tech producten zoals geprogrammeerde schakelborden in de telecommunicatie of de productie van routers.

De Chinese merken van PC’s waren goed voor 72 pct van de thuismarkt in ‘98. Overigens stijgt elk jaar de vraag naar PC’s met de helft, naar software met een derde en naar elektronische apparatuur met een vierde. Het is dan ook niet verwonderlijk dat inzake winst de elektronische- en telecommunicatiesector van de negende plaats in 1990 tot de eerste steeg in ‘99 met 30 miljard yuan.  Het aantal gebruikers van een vaste en mobiele telefoon groeide tot 140 en 73 miljoen, respectievelijk 100 miljoen en 69 miljoen meer dan op het eind van het achtste vijfjarenplan. Hoewel het woord Internet niet voorkwam bij de formulering van het negende vijfjarenplan groeide het aantal Internauten volgens een onafhankelijke telling uit Hongkong tot 15 miljoen. Volgens officiële gegevens zou het aantal Chinese surfers 22 miljoen bedragen en zou het aantal websites van ‘99 tot 2000 verdubbeld zijn tot 30.000.

Bij de economische balans van het afgelopen vijfjarenplan valt het op dat in China bij 80 pct van de goederen het aanbod de vraag overstijgt, bij 18 pct is er een evenwicht en enkel voor 2 pct is er geen voldoende aanbod vergeleken met de vraag. De sociologische theorie dat een socialistische samenleving gekenmerkt zou zijn door een tekorten-economie kan hiermee naar de prullenmand worden verwezen.

Macro-economie

            Toch is het doortrekken van de groei noch rechtlijnig noch gemakkelijk geweest. Tijdens de eerste helft van het vijfjarenplan was het voornaamste doel het terugdringen van de inflatie. In 1994 en ‘95 steeg het prijzenpeil met 21 pct en 14,8 pct. Door macro-economische maatregelen (prijzencontrole, optrekken intrestvoeten, selectiever krediet voor nieuwe infrastructuur) werd de inflatie teruggedrongen tot 6,1 pct in 1996 en 0,8 pct in 1997, terwijl het BNP toch met 8,8 pct aangroeide.  Nauwelijks was de zachte landing van de Chinese economie geslaagd of de Aziatische crisis brak uit. Gedurende de tweede helft van het negende vijfjarenplan werd daarop het roer van de macro-economische politiek omgegooid: de toegang tot krediet werd makkelijker, de intrestvoeten werden verminderd en er werd een “proactieve” fiscale politiek gevoerd. Sedert 1998 heeft China voor 360 miljard yuan schatkistcertificaten uitgeschreven die de bouw van infrastructuur moesten stimuleren en ook de economie als geheel een duwtje in de rug moesten geven door de vraag te vergroten. De 100 miljoen yuan uitgeschreven in 1998, werden gebruikt in landbouw, bosbouw, waterontginning, verkeer, stadsinfrastructuur, leefmilieu, het elektriciteitsnetwerk en voor graandepots. De 110 miljard uit 1999 en de 150 miljard van 2000 gingen hoofdzakelijk naar het technologisch verbeteren van de grote nijverheden, naar leefmilieu en basisonderwijs. Er kan gesteld worden dat de blauwdruk van socialistische markteconomie die China tussen 1992 en eind 1993 opgesteld heeft, in de praktijk wel degelijk gewerkt heeft. Volgens analysten zou meer dan de helft van alle goederen en diensten -consumptie -en productiegoederen, de factoren kapitaal en arbeid- in China door de markt worden geregeld en kan dit tegen het eind van het tiende vijfjarenplan 65 à 70 pct bedragen.  Hierbij valt het contrast op met de economische plannen die Gorbatchovs econoom Albalkin in achterkamers van het Kremlin opstelde, maar niet werkten in de realiteit.

Infrastructuur

Waartoe hebben de geïnvesteerde sommen bijgedragen? China heeft gedurende het afgelopen vijfjarenplan 890 miljard yuan gespendeerd in wegenbouw, vijf maal zoveel als tijdens het achtste vijfjarenplan. 99 pct van de steden en 90 pct van de dorpen zijn via wegen bereikbaar. Van de 1,4 miljoen kilometers wegen die China eind 2000 telde, werden 240.000 km aangelegd gedurende de laatste vijf jaar. Vooral in 7 grote autowegen werd geïnvesteerd zodat het land nu 15.000 km autowegen heeft en 185.000 km secundaire standaardwegen.

De investeringen in de spoorwegen verdubbelden tot 245 miljard yuan en de totale lengte van het spoorwegnet groeide met 6.000 km aan tot 68.000 km. Tijdens het afgelopen vijfjarenplan werd de spoorwegsector ook winstgevend. Investeringen in luchthavens bleef niet ten achter: 11 nieuwe luchthavens werden gebouwd en 29 andere werden vergroot of vernieuwd. De burgerluchtvaart vervoerde in 2000 64 miljoen reizigers wat 63 pct meer is dan in 1995. Het aantal binnenlandse routes steeg van 278 in 1995 tot 990 en de internationale vluchten stegen van 45 tot 130.

De energiesector kreeg een totaal investeringspakket van 610 miljard yuan zodat dit niet langer een flessenhals is in de ontwikkeling van de natie. In 2000 werd 1.300 KwU elektriciteit opgewekt, wat 45 pct meer is dan in 1995; de consumptie was 30 pct hoger. Wanneer eind 2001 het verbeteren van de rurale elektriciteitsnetwerken af zal zijn, zal daar 190 miljard yuan aan zijn gespendeerd. De renovatie leidde in de provincie Jiangsu reeds tot een verlaging van de elektriciteitsprijs en tot een toename van de dagelijkse consumptie met 9,6 pct.

Tenslotte werden nog 250 graandepots gebouwd die elk 100 miljoen kg kunnen stockeren om zo in de socialistische markteconomie prijsregelend te kunnen werken. Qua stadsinfrastructuur valt de bouw van metrolijnen op zowel in Peking, Shanghai als in Guangzhou. Langs rivieren en meren werden 10.000 km dammen gebouwd of vernieuwd om de terugkerende overstromingen te bekampen. Het bosareaal werd met 2,6 pct opgetrokken tot 16,5 pct. Overigens begint het bewustzijn van de milieuproblemen meer en meer tot bij de bevolking door te dringen.

Bevolking

Wat heeft Li Modaal nu aan het vijfjarenplan gehad zul je ongetwijfeld vragen. De afgelopen vijf jaren waren een afsluiter van de periode waarin drie vierden van de Chinese bevolking een “bescheiden welstand” bereikte. Zelfs al is dit wat aangedikt, betekent dit toch een prestatie want op het einde van de Maotijd had dezelfde proportie net voldoende eten, rudimentaire kleding en een dak boven het hoofd. Toch blijft het geografisch ongelijk verdeeld tussen het oosten waar 91 pct van de bevolking dit niveau bereikt en het westen waar enkel 35 pct hier aan toe is. Er is ook een verschil tussen stad en platteland.  Het inkomen van stadsbewoner en boer namen jaarlijks toe met 5,5 pct en daarmee zitten ze op 5.854 yuan en 2.210 yuan gemiddeld, 2.210 en 632 yuan boven de cijfers van 1995. Een Chinees besteedt 49,3 pct van zijn inkomen aan voeding, 6,8 pct minder dan in 1995. De gemiddelde Chinees consumeerde vorig jaar gemiddeld 406 kg graan, 47 kg vlees, 32 kg vis en 17 kg eieren, meer dan het wereldgemiddelde. Het is voor de boeren ook niet meer voldoende om warm gekleed te zijn, nu willen ze eveneens modieus gekleed zijn.  Bij hen vind je eveneens steeds meer elektrische huishoudtoestellen: er zouden volgens de laatste telling 20 pct meer televisies zijn dan in ‘95. Overigens bestrijken radio en televisie 91 pct en 92 pct van het grondgebied: 12 en 8 meer dan onder het achtste vijfjarenplan. Nu zijn er 298 radio- en 368 TV-stations.

Tijdens het voorbije vijfjarenplan werd het aantal echte armen (volgens Chinese normen ligt dit op een jaarinkomen van 635 yuan, want de Wereldbank hanteert een hogere norm) is van rond de 70 miljoen tot rond de 30 à 35 miljoen gereduceerd. Bij de resterende armen zijn er 10 miljoen gehandicapten en 10 miljoen die in erg afgelegen en onvruchtbare omstandigheden leven. In de steden hervormde China tussen ‘97 en september ‘99 het systeem voor de stedelijke armen. Voorheen werd steun uitgekeerd aan de bevolking met de “3 geens” (geen arbeidsgeschiktheid, geen bron van inkomen en geen personen die in onderhoud moeten voorzien). Het nieuwe systeem voor bestaanszekerheid voorziet een uitkering voor iedereen die onder een (lokaal bepaald) minimuminkomen zit (zowel bij werkenden, werklozen, pensioengerechtigden..). Eind ‘99 bleek dat bij van 2,8 miljoen gerechtigden (in 2000 zouden er reeds 5 miljoen zijn) één vierde personen waren met de “3 geens” en drie vierden uit de nieuwe categorie.

De instellingen van hoger onderwijs rekruteerden 2,3 miljoen meer studenten, vergeleken met de vorige periode en nu volgt 11 pct van de jongeren een vorm van hoger onderwijs. 527 uitgeverijen publiceerden 590.000 boeken. Daarnaast zijn er ook reeds 230 productielijnen van CD’s. De 2.700 bibliotheken op en boven het kantonniveau met hun collectie van 385 miljoen boeken zagen 170 miljoen bezoekers elk jaar.

Hervormingen

De organisatie van de Chinese economie is enerzijds geruisloos veranderd. In 1997 overtrof het aantal werkers in de secundaire en tertiaire sector voor de eerste maal dat in de landbouw. Daar  werd verschillende jaren na mekaar de kaap van 500 miljoen ton graan overschreden en het laatste jaar werd de graanoppervlakte voor de eerste maal bewust verminderd. De rurale nijverheden staan nu in voor een derde van het BNP en vertegenwoordigen ook een derde van ’s lands export. Statistieken tonen aan dat van 1996 tot 2000 de groeivoet in de oosterse regio 10,4 pct bedroeg, deze in de westerse regio 9,7 pct en in de centrale regio 10,1 pct zodat de ontwikkeling beduidend evenwichtiger verliep dan gedurende het achtste vijfjarenplan waar de cijfers 16, 12 en 10 pct waren. Opgesplitst volgens eigendomstructuur produceren de staatsondernemingen 26,5 pct van de nijverheidsproductie, de collectieve economie 36 pct en de niet-publieke sector 37 pct. In 1999 werkten volgens officiële cijfers 34 miljoen personen in de privé-sector, wat 16 pct uitmaakt van het totaal. Cijfers uit Hongkong hebben het over 80 miljoen arbeiders -maar tellen daarbij de zelfstandigen en de arbeiders uit joint-ventures- die zo één derde van de productie realiseren.

Anderzijds kan niet worden ontkend dat de hervormingen soms diepgaand waren en niet zonder moeite plaats vonden. Denken we bijvoorbeeld aan de halvering van het aantal staatsambtenaren tot 16.000. Ook het ambtenarencorps op provinciaal niveau is met 74.000 of de helft gereduceerd Hoewel sedert dit jaar ook een analoge beweging plaats grijpt op lokaal niveau, zijn de resultaten voorlopig nog minder merkbaar.

Vooral in de staatsondernemingen werd de afgelopen drie jaar verder hervormd. Van de 14 betrokken sectoren zijn 12 officieel winstgevend geworden en de 2 overige -de militaire en de steenkoolnijverheid – hebben hun verliezen ernstig ingeperkt.

Twee derden van de 6.599 grote en middelgrote staatsondernemingen kwamen steeds volgens officiële statistieken uit de rode cijfers en de winsten gingen goed vooruit. Volgens top-bedrijfsrevisor Li Jinhua sjoemelen 70 pct van de staatsondernemingen echter met hun cijfers. 80 pct van de grote staatsondernemingen werden onmiskenbaar hervormd tot vennootschappen en ook aan de grote schulden aan de banken werd gewerkt door het opzetten van 4 vennootschappen die de schulden van de ondernemingen moeten omzetten in aandelen van de bankvennootschappen. De keerzijde van de medaille is dat bijvoorbeeld in 1996 meer dan 10 miljoen werklozen afgedankt werden door de staatsondernemingen. Daarvan vond de helft reeds ander werk. De laatste 3 jaar verloren 21 miljoen personen hun baan en daarvan participeerden 15 miljoen in werkgelegenheidsprogramma’s. In 2000 zouden 13 miljoen afgedankten nieuw werk gevonden hebben.  Het aantal arbeiders bedraagt 210 miljoen en de geregistreerde werkloosheid is 3,1 pct.

Dit brengt ons naar de hervorming van het sociaal zekerheidsstelsel. Het aantal personen dat bijdraagt tot de werkloosheidsverzekering steeg boven de 110 miljoen. Het aantal dat een werkloosheidsvergoeding kreeg, groeide boven het 1,2 miljoen (de anderen krijgen een minimumuitkering: zie hoger). 130 miljoen personen dragen bij tot de pensioenkassen. Bij de ziekteverzekering hebben nog maar twee derden van de steden het nieuwe bijdragensysteem georganiseerd voor een 50 miljoen personen die reeds gedekt zijn.

Ook de hervormingen op fiscaal en financieel vlak zitten op het juiste spoor. Het fiscaal inkomen dat gedurende het negende vijfjarenplan 5000 miljard yuan beliep, is meer dan het dubbele van de 2200 miljard gedurende het achtste plan. Het aandeel van het fiscaal inkomen in het BNP is daarmee opgetrokken van 10,7 pct tot 14,5 pct en het percentage dat de nationale overheid van de belasstingen opstrijkt van 20 pct in ‘93 tot 58 pct nu. In de voorbije periode kreeg China ook 290 miljard aan buitenlandse investeringen wat 130 miljard yuan meer is dan tijdens het achtste vijfjarenplan. Het land verdubbelde ook zijn schat aan vreemde deviezen tot 158 miljard $, waardoor het tweede komt na Japan. De deviezen die gehaald worden uit de buitenlandse handel komen in de eerste plaats uit de sectoren machinebouw en elektronica. High-tech producten maken 25 miljard $ uit of 13 pct van het exportvolume. Ondertussen klom China op tot de negende handelsnatie.

Tiende vijfjarenplan

Het tiende vijfjarenplan zal zich in het verlengde van het negende situeren en de hervormingen zullen worden doorgetrokken (voor het programma met de nadruk op de promotie van de westerse gebieden verwijzen we naar een volgende bijdrage). Gezien de globalisering van de internationale economie en de noodzaak van een moderne technologie zowel in de landbouw, de nijverheid als de diensten, zal de nadruk komen te liggen op een hoger technologisch en kwalitatief niveau om bovenal de concurrentie aan te kunnen bij de intrede in de Wereldhandelsorganisatie. Om de doeleinden op lange termijn te halen moet de Chinese economie verdubbelen tussen 2000 en 2010 en dit kan enkel door een jaarlijkse aangroei van 7,2 pct.

Tijdens het jaar 2000 groeide het boereninkomen maar met 2 pct, terwijl de stedeling zijn inkomen met 7 pct zag groeien. Naar verluidt vertraagde het tempo waarop boeren die hun lapje grond vaarwel zegden omdat er minder snel andere banen ter beschikking kwamen. Verwacht kan worden dat de boeren en de rurale nijverheid nog meer onder druk zullen komen met de toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie. Landbouw moet dus prioritair blijven met als streefdoel het optrekken van het boereninkomen dat nog altijd maar de helft van het stedelijke bedraagt. Voornaamste assen binnen de landbouw zijn het optrekken van het technologisch en wetenschappelijk niveau; een duurzame ontwikkeling met nadruk op ecologische landbouw en tenslotte het in goede paden leiden van de ontwikkeling van kleine steden waar de rurale nijverheden een zeker peil bereiken. Deze kleine steden waarin reeds 170 miljoen personen leven, zijn een bindmiddel tussen stad en platteland.

In de nijverheid worden de bestaande ondernemingen ook technologisch gemoderniseerd. Bedrijven die schadelijk voor het leefmilieu zijn, zullen dicht gaan. De sanering van de staatsondernemingen wordt doorgetrokken. Er zullen een 100 grote consortia ontwikkeld worden die concurrentieel zullen zijn op de internationale markt. Middelgrote vennootschappen (al of niet met aandelen van werknemers)  zullen hun management moeten verbeteren. Tenslotte zullen de banken gewilliger krediet dienen te verlenen aan kleine ondernemingen die de technologische omvorming in de hand werken en dit ook in de privésector. In de tertiaire sector zal evenmin niets onverlet worden gelaten om nieuwe jobs te scheppen: het gaat zowel om sociale, culturele en toeristische diensten als om initiatieven die ten dienste staan van de productie (consultants, advocatuur, financiële deskundigen…)

Om de technologische opwaardering te bereiken wordt gedacht aan een reeks maatregelen zoals het spenderen van 15 miljard yuan (US$1.8 billion) aan high‑tech onderzoek en ontwikkeling. De regering zal centra voor high-tech ondernemingen aanmoedigen alsook zij die de industrialisatie van wetenschappelijke uitvindingen promoten. Zowel qua toegevoegde waarde als qua export zou de high-tech nijverheid tegen 2005 20 pct van het totaal moeten vertegenwoordigen. Het bedrag dat door de samenleving aan fundamenteel onderzoek wordt gespendeerd zou 1,5 pct van het BNP moeten bedragen zodat China inzake fundamenteel onderzoek tot de top 10 of top 5 van de wereld gaat behoren. Vanuit het buitenland zal het land de komende 5 jaar 1.500 miljard US$ aan goederen en technologie importeren, wat duidelijk meer is dan de jaarlijkse 140 miljard $ de afgelopen jaren. Prioriteiten daarin zijn waterbeheer (in noordelijke steden is er een watertekort en in zuidelijke steden wordt water gemorst), energie, transport, telecom, grondstoffen, leefmilieu en high-tech. De leefmilieu-industrie zal bijvoorbeeld de komende 10 jaar jaarlijks met 15 à 20 pct stijgen. China zelf zal volgens minister Zhu Lilan proberen door te breken in de informatietechnologie, biologie, nieuwe materialen, geavanceerde productietechnieken en ruimtevaart. Wat dit laatste betreft wil het land een dertigtal satellieten en ruimteschepen lanceren. Er wordt aan toegevoegd dat een “doorbraak zal gemaakt in de bemande ruimtevaart”. In gewone mensentaal betekent dit dat we ons wellicht aan een Chinees in de ruimte kunnen verwachten. En om op de begane grond te eindigen, het nieuwe vijfjarenplan is tevens een goede gelegenheid tot meer participatie. Voor de eerste maal werd bij het ontwerpen van het vijfjarenplan de mening gevraagd van het publiek. 17.000 brieven en suggesties werden doorgestuurd naar de Staatsontwikkelings- en Plancommissie waardoor men tegemoet wil treden aan de behoefte tot inspraak van het publiek.

Selecte bibliografie

RMRB Notes Acomplishments of PRC’s 9th 5‑Year Plan, FBIS‑2000‑0920, Renmin Ribao,20 Sep 00

PRC’s Social Security Under 9th 5‑Year Plan Reviewed, FBIS‑2000‑1005, Renmin Ribao, 5 Oct 00

Xinhua Regional Development Under 9th 5‑Year Plan,FBIS‑2000‑1008, Xinhua, 08/10/00

Investments Pave Way for Growth, China Daily, 03/10/2000

China’s IT Develops at Tremendous Pace, China Daily, 13/12/2000

China’s Agriculture & Rural Economy See All‑round Development, People’s Daily, 21/09/2000

Power Towards the Future, China Daily,  23/10/2000

Minister Zhu Lilan Speaks at Sci‑Tech Work Conference, FBIS‑2000‑1030, Xinhua, 30/10/00

Economist on China’s Structural Readjustment in New Century, FBIS‑2000‑1107, Renmin Ribao 7/11/00

Jiang Zemin’s Guideline for 10th Five‑Year Plan, Other Key Points of Plan Viewed, FBIS‑2000‑0918,  CNS, 18/09/00

Wen Jiabao Attends National Planning Meeting, Urges Proper Formulation of 10th Five‑Year Plan, FBIS‑2000‑1206, Xinhua, 6/12/00

Marketization of China’s Economy,An estimate of the degree reached during the Ninth 5‑Year Plan and a prediction for the Tenth 5‑Year Plan, China Economic Times, 13/08/99, 05

 Jan Jonckheere        China Vandaag   1/06/2001

China’s economie wordt reeds 3 jaar geplaagd door een deflatie. De regering heeft als stimulans reeds de lonen en uitkeringen van de lagere sociale categorieën in de steden verhoogd. Het is echter vooral in de landelijke gebieden dat de koopkracht moet opgetrokken en een infrastructuur dient aangelegd zodat de boeren bijvoorbeeld hun huishoudtoestellen niet meer als decoratie moeten gebruiken. De landbouw zal gereorganiseerd worden met klemtoon op kwaliteit en de integratie van productie, verwerking en marketing. De vlucht van de boeren naar de steden kan opgevangen door het oprichten van nieuwe steden.

De deflatie en het gebrek aan vraag in de Chinese economie begon op te duiken sedert halfweg 1997. Sedertdien is het prijspeil beginnen zakken. De hervormingen in de staatsondernemingen die werkloosheid veroorzaakten en het doorbreken van de zgn. ijzeren rijstkom (gegarandeerd inkomen), hadden als gevolg dat de consumenten meer behoedzaam hun geld uitgaven. De Aziatische crisis beïnvloedde daarbij de export ongunstig. Geschat wordt dat er in China een industriële overproductie is van één vierde tot één vijfde. De oproep van Deng Xiaoping tot hogere groeivoeten in 1992 veroorzaakte een oververhitting met prijsstijgingen van 50 tot 100% over drie jaar, in de oliesector bedroeg deze bijna 200 %. In de staalsector waarin de prijs met 100 % steeg, werd door alle regio’s geïnvesteerd zodat de productie aangroeide van 80 miljoen ton tot 190 miljoen ton. Hoewel er in China een overcapaciteit is van ongeveer 100 miljoen ton staal, worden er tezelfdertijd staalplaten en gerold staal geïmporteerd omdat de productiecapaciteit daarvoor dan weer ontbreekt. De zelfbedruipingsgraad van koud-gerolde staalplaten is 65 %, beloopt 37 % bij analoge silicoon-staalplaten en qua inoxstaalplaten bedraagt deze maar 15 %. Overproductie deed de prijzen dalen en de verliezen stijgen. De bankleningen die nauwelijks terugbetaald kunnen worden, dateren vaak uit die periode. Er was overproductie in de textiel, bij de huishoudtoestellen en ook bij de investeringsgoederen. Nochtans vragen de boeren landbouwmachines, kunstmest, landbouwchemicaliën en uitrusting voor opslag, behoud en verwerking van landbouwproducten. De nuttigheidsgraad van de meeste ondernemingen in China zou gemiddeld onder de 70 % liggen, behalve bij gespecialiseerde kwaliteitsproducten. De nijverheid dient dus gereorganiseerd te worden en deze is ten volle bezig in de textiel, petroleum en de mijnen… Hoewel in de textiel reeds hoopvolle winstcijfers konden worden genoteerd, onstond bij de herstructurering werkloosheid. De regering heeft vorig jaar weliswaar de uitkeringen voor werklozen en steuntrekkers met 30 % opgetrokken, de wedden en pensioenen van ambtenaren en leraren verhoogd en voor dit alles 54 miljard gespendeerd waar 84 miljoen personen beter van werden. Toch ligt niet in de steden de knoop voor het overwinnen van de deflatie en het tegengaan van de overproductie.

Alhoewel de boeren 70 % van de bevolking uitmaken, vertegenwoordigt hun consumptieniveau maar 40 % van het nationaal totaal. Slechts 10 % van de duurzame consumptiegoederen wordt in de landelijke gebieden gekocht. De rurale gebieden liggen 10 jaar ten achter op de steden omdat het inkomen er minder dan de helft van het stedelijke bedraagt. In 1998 waren er nog maar 39 % kleurentelevisies, 10 koelkasten en 22 wasmachines op 100 boeren-families en dit terwijl er dus een overproductie is van duurzame consumptiegoederen. Indien de rurale ratio aan duurzame consumptiegoederen de stedelijke zou evenaren, is er nog werk voor alle Chinese producenten gedurende 17 jaar productie van koelkasten en wasmachines en 6,5 jaar van televisies.

Volgens sommigen is de kloof te wijten aan het spenderingsgedrag van de boeren. Bij nadere analyse blijkt deze verklaring geen steek te houden: er waren in 1998 op het platteland 32,6 bandrecorders wat het stedelijke cijfer (uit 1991) van 34,7 % zeer dicht benadert. De reden van het verschil ligt bij het feit dat infrastructuurfaciliteiten en bijkomende uitrusting niet nodig zijn bij bandopnemers terwijl elektriciteit, televisiesignalen en kraantjeswater wel nodig zijn voor kleurentelevisie, frigo’s en wasmachines. Het elektriciteitsnet is echter verouderd in de landelijke gebieden en de prijs van de stroom ligt er 3 tot 5 maal hoger dan in de steden. De televisiesignalen zijn zwak in de landelijke uithoeken en sommigen kunnen helemaal geen programma’s ontvangen. De helft van de landbouwgezinnen hebben geen kraantjeswater. De gebrekkige wegeninfrastructuur werkt er zeker niet de aanschaf van een moto in de hand. Naast het gebrek aan infrastructuur kennen de landelijke gebieden ook een gebrek aan winkels: de boerin moet naar de stad voor één derde van het voedsel en voor de helft van de kleding. Dit geldt voor 70 % bij TV, koelkast of wasmachine. We spreken dan nog niet over het gebrek aan naverkoop-diensten. Kortom de boeren kunnen hun huishoudtoestellen gebruiken als decoratie.

Er zijn reeds intelligente bedrijven die van de nood een deugd maken. Zo heeft de wasmachinefabrikant Xiaoya een wateropnamepomp aan zijn wasmachines toegevoegd voor het automatisch oppompen van water. De Masha cosmeticaproducent die met een overproductie zat in de steden, heeft producten op de markt gebracht die goedkoper, maar kwaliteitsvol zijn en deze zijn populair. Wat ook nodig is, zijn televisies met een hoge receptiviteit en die een hoge verandering in voltage aankunnen. Toch is het de overheid die vooral het gebrek aan infrastructuur moet verhelpen, te meer dat deze infrastructuurwerken de bestaande werkloosheid kunnen bestrijden. Tezelfdertijd moet ook het hele productieapparaat meer afgestemd worden op de rurale noden die prioritair moeten worden.

Infrastructuur

Onder meer om de deflatie te bestrijden besloot de Chinese regering in 1998 om 100 miljard yuan staatsleningen uit te schrijven die naar de bouw van infrastructuur zouden gaan. Daar kwamen in 1999 nog 60 miljard staatsleningen bij. Deze moeten de vertragende economie terug aanzwengelen. Voor de rurale gebieden wordt zowel geld uitgetrokken om de wateraanvoer als om het elektriciteitsnet te verbeteren. Het ministerie van Watervoorziening heeft een plan om 360.000 waterwerken te bouwen die 2,4 miljoen ton drinkwater zullen laten vloeien tot bij de 24 miljoen rurale personen die niet genoeg drinkwater hebben. Daarnaast wil China tegen 2005 ook 6.700 wateraanvoer-projecten in de kleinere steden upgraden zodat 23 miljoen ton water gegenereerd wordt wat nodig is voor de lokale ondernemingen. Door de uitvoering van de plannen zouden volgens het ministerie 80 % van China’s 44.000 kleine verstedelijkte gebieden over kraantjeswater beschikken. Eenmaal de boeren over wateraanvoer beschikken wordt verwacht dat ze zelf spontaan de keuken- en de toiletrevolutie doorvoeren zodat de door Paul Muys beschreven collectieve plank met gaten tot het verleden kan behoren.

Volgens de Staats-Ontwikkelings-en Plancommissie zal de staat op drie jaar 180 miljard investeren in de bouw en renovatie van het elektriciteitsnetwerk in 550 rurale kantons. Bedoeling is ook tot een eenvormige elektriciteitsprijs te komen in stad en platteland. In de provincie Anhui heeft de recente aanleg van het net reeds de verkoop van elektrische apparaten, bouwmaterialen en machines verhoogd. De komende 5 jaar komen nog 400 kantons aan de beurt vooral in westelijk China. Nog steeds op het vlak van de investeringen, spendeerde China vorig jaar 180 miljard yuan aan de bouw van autowegen waarvan 20 miljard voor rurale wegen en 50 miljoen aan spoorwegen, goed voor 1500 km nieuwe spoorwegen waarvan er vorig jaar 1000 km af waren. De supplementaire infrastructuur heeft weliswaar de staatsschuld niet verlicht, maar heeft toch geholpen dat China niettegenstaande de crisis in Azië toch op een BNP-aangroei van 7,1 % kon bogen.

Rurale ondernemingen

De laatste 20 jaar waren de rurale ondernemingen de grootste jobsverschaffers om het boerensurplus op te vangen. In 1998 realiseerden ze een derde van het Bruto Nationaal Product, droegen bij voor één vijfde tot de belastingen en vertegenwoordigden ze een derde van de export. De 20 miljoen rurale ondernemingen stelden 132 miljoen personen te werk, brachten een derde van het boereninkomen op en staan reeds in voor drie vijfden van de toegevoegde waarde op het platteland. Bij de rurale ondernemingen vertegenwoordigen collectieve ondernemingen ongeveer twee derden van het geheel. Gedurende het achtste vijfjarenplan zorgden deze bedrijven voor 35 miljoen supplementaire banen. Hun productie staat in voor 17 % in elektronica en communicatieuitrusting, 26 % bij de machines, 40 % bij steenkool en cement, 43 % in voedsel en dranken, 80 % in de kledij, 95 % in middelgrote en kleine landbouwwerktuigen en 95 % in stenen en vloeren. Zo worden de bekende merken Kelong (airco’s), Rongsheng (frigo’s), Gelanshi (microwaveovens), Wanjiale (ovens), Yage’e(hemden), Xuebao (vesten)… door rurale ondernemingen gemaakt.

Onder meer door de invloed van de Aziatische crisis begon hun groei te tanen. Het groeipercentage viel in ’96-’97 op 29 %. In 1998 kwamen er 3 miljoen dergelijke nieuwe jobs bij of één miljoen minder dan het jaar voordien, andere bronnen hebben het over een achteruitgang van meerdere miljoenen jobs. Ook de tekorten stegen met 15 miljard tot 60 miljard yuan en dit meestal bij KMO’s. Vastgesteld werd dat sommige rurale ondernemingen de wet overtraden inzake belastingen en het leefmilieu, eveneens de arbeidsveiligheid verwaarloosden en minderwaardige producten op de markt brachten. De regering vatte echter de stier bij de horens. Vele vervuilende bedrijven werden gesloten en in 1997 ging voor het eerst het aantal dergelijke bedrijven achteruit. Er werd een wet op de rurale ondernemingen gestemd en voor de eerste maal kwam ook hun groeiritme in het ontwikkelingsplan van de staat. Volgens vice-minister van landbouw Wan Baorui moeten de rurale ondernemingen zich meer toespitsen op het verwerken van landbouwproducten. Dit lijkt vanzelfsprekend maar volgens hem zijn er maar 350.000 rurale ondernemingen die dit effectief doen en ze vertegenwoordigen een vierde van de productie bij de collectieve ondernemingen. De verwerking van landbouwproducten vertegenwoordigt maar 20 % van de Bruto Landbouw Productie, terwijl dit in ontwikkelde landen soms meerdere malen het geval is.

Het ministerie poogt tegen eind dit jaar het aantal tewerkgestelden in de rurale ondernemingen op 160 miljoen te brengen en dit met een toegevoegde waarde van 3000 miljard. Ook wordt het uitoefenen van het eigendomsrecht in de rurale bedrijven geherdefinieerd naar analogie van de staatsondernemingen. De bedrijven moeten ook autonome entiteiten worden die bestuurd worden door een Raad van Bestuur die samengesteld is door de investeerders. De lokale overheden dienen te superviseren. De Chinese overheid prijst echter diverse modellen aan opdat de boeren zich zouden aaneensluiten in collectieven en coöperatieven (al of niet met aandelen), om zo hun vertegenwoordigers te sturen naar de Raden van Bestuur. Ook aan de kwaliteit van het management en aan moderne technologie wordt veel aandacht besteed. De richting waarin men de rurale ondernemingen wil uitsturen staat echter symbool voor de richting van de gehele landbouw in de toekomst. Meer en meer wordt duidelijk dat de Chinese overheid streeft naar een geïntegreerde industrialisering van de landbouw waarbij de landbouwproductie geïntegreerd wordt met de nijverheid en de productie met handel en marketing. Tenslotte is het ook zo dat de samenwerking tussen rurale ondernemingen in het oosten en het westen gestimuleerd wordt en sedert 1993 werden zo 30.000 samenwerkingsakkoorden getekend met een totale investering van 70 miljard yuan.

Inkomen

Het kan triviaal lijken, maar de centrale as voor het opbouwen van een solide binnenlandse markt is het verhogen van het inkomen van de boeren zelf. De koopkracht van de boeren bedraagt in China maar 40 % van de stedelijke, waar die verhouding bijvoorbeeld in Vietnam op 70 % ligt.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat uit opiniepeilingen blijkt dat meer dan 90 % van de landbouwers wensen dat hun kinderen de stiel niet voortzetten. Hoe het boereninkomen verhogen is de hamvraag.

Er kunnen een viertal groepen onderscheiden worden: de welstellende boeren die meer dan 3000 yuan verdienen vertegenwoordigen 18 % van het totaal; 24 % zit op het niveau tussen 2.000 en 3000 yuan of tussen het overlevingsniveau en welstand; 42 % bevindt zich op het overlevingsniveau tussen 1000 à 2000 yuan en 6 % is arm met minder dan 1000 yuan jaarlijks.

Voorafgaande voorwaarde voor het optrekken van het boereninkomen is dat de lasten van de boeren verminderd worden. Volgens een steekproef van de Administratie van de belastingen bij 5000 landbouwersgezinnen betaalde de boer die gemiddeld een inkomen had van 2.096 yuan, 195 yuan aan de belastingen naast 149 yuan aan allerhande andere taksen. Hoewel de nationale overheid reeds vastgelegd heeft dat hoogstens 5 % van het boereninkomen mag afgeroomd worden voor lokale belastingen, maken sommige lagere overheden er een sport van de boeren uit te melken door de meest diverse taksen te heffen, waarmee ze zich dan een eigen hofhouding in stand houden. Er zijn gevallen bekend waarbij bepaalde departementen met tractoren jaarlijks per tractor 2.700 yuan aan taksen moeten betalen. De nationale overheid heeft reeds aangegeven dat lagere administraties moeten ontvet zodat de lasten van de boeren omlaag kunnen en heeft ook een plan uitgewerkt waardoor in 80 % van de dorpen op 3 jaar tijd in financiële zaken openbaarheid moet komen zodat de boeren ook kunnen zien wat met hun geld gebeurt.

Om het boereninkomen te verhogen zijn twee zaken belangrijk, namelijk wat te kweken en wat/hoe te verkopen. Voor de eerste vraag is het belangrijk dat landbouwproducten met meer toegevoegde waarde gekweekt worden, met andere woorden een landbouw met nadruk op kwaliteit en technologie is noodzakelijk. Immers voor elke yuan productie-, verwerking- en opslagkost wordt in de USA 3,7 yuan verdient (US$ 0,45), in Japan 2,2 yuan en in China maar 0,38 yuan.

Voor de tweede vraag is het van belang de interface tussen productie en verkoop te verbeteren. Daartoe wordt geopteerd voor 3 sleutels: een industrialisering van de landbouw en het cultiveren van een systeem van groothandel, een intermediair dienstensysteem en tenslotte een informatiesysteem.

Wat kweken?

Bij het aanpassen van de productiestructuur in de landbouw vindt minister van landbouw Chen Yaobang ook een diversificatie en een optimalisatie in de regionale structuur van de landbouw noodzakelijk. In de oostelijke kustgebieden en de rand van grote en middelgrote steden wordt gestreefd naar gewassen met hoge toegevoegde waarde en naar gespecialiseerde exportproducten zodat geëvolueerd wordt naar een exportbasis van kwaliteitsproducten. Centraal China speelt zijn voordeel uit wat graanproductie betreft zowel qua handelsgraan, gespecialiseerd behandeld graan als veevoedergraan. Westelijk China en regio’s waar het leefmilieu pover is moeten de ontwikkeling van specialisatie en efficiency-landbouw bevorderen met klemtoon op maatregelen tot waterbeheersing. Het is echter duidelijk dat de overheid een voluntaristisch plan zal moeten uitwerken om dit in het westen gedaan te krijgen.

De minister is voorstander om de oppervlakte voor katoen, suiker en tabak te verminderen terwijl de basis voor graan, katoen en suiker van hoge kwaliteit gestabiliseerd wordt en de productie van gespecialiseerde gewassen met hoge waarde gepromoot wordt. Kwaliteitsarme variëteiten zoals de vroege zuiderse langwerpig-plakkerige rijst, wintergraan van bezuiden de Yangtse en lentegraan uit het Noordoosten zullen langzaam afgebouwd. De kwaliteitsvolle sojabonen uit het Noordoosten zullen sterk ontwikkeld worden en ook de kwaliteit van maïs zal verbeterd met de focus op kwaliteitsvoer. Bij het katoen ligt de klemtoon eveneens op kwaliteit en dit in functie van de textielnijverheid. Ook de ontwikkeling van de veestapel wordt als een lijn voor de toekomst gezien en het moment daarvoor is gunstig gezien de pakhuizen met graan overvol zitten. In het oosten worden industriële fokmethodes bij het vee gestimuleerd, in het westen komen meer ecologische methodes aan bod, een uitbreiding van het grasland, met het verhogen van het aantal gekweekte dieren per eenheid graasland. De fruitteelt zit eveneens in de lift en ook in de visserij staat een herstructurering op stapel met een vermindering van de vangsten behalve op de oceaan, meer accent op hightech watercultuur en ecologische methodes. China denkt er aan één derde van de overtallige boerenbevolking te transfereren naar bosbouw, dierenkweek en visserij. In de praktijk werd in 1998 reeds het aantal hectares waarop lentegraan geplant met 11 % verminderd en de Zuiderse rijst met 350.000 ha. De overheid besliste het graan van lage kwaliteit uit de sluiten van aankoop door de staat. Dit jaar wordt voor de eerste maal in het plan een vermindering van de graan- en katoen productie voorzien want in de stapelhuizen ligt een overschot van respectievelijk een jaar en anderhalf jaar productie.

Technologie

Om de landbouw op een modern en technologisch hoogstaand peil te krijgen is het noodzakelijk dat geïnvesteerd wordt in wetenschappelijk onderzoek en daar loopt het goed scheef in China. Hoewel het Negende vijfjarenplan voorschreef dat van de totale regeringsbudgetten voor research er 29 % naar landbouw zouden gaan, bleef dit percentage op 13 à 14 %. De echte budgetten voor landbouwonderzoek zouden volgens de Wereldbank gedurende de negentiger jaren met 4 % jaarlijks gedaald zijn en uitgedrukt per (in weliswaar in aantal toegenomen) onderzoekers met 25 à 30 %. Met de toenemende commercialisering van de research zijn de landbouwonderzoekers soms in 20 % van de gevallen bezig met activiteiten die niet rechtstreeks met onderzoek te maken hebben. Bij de commercialisering van de research vloeit dan nog maar 15 % terug naar onderzoeksprogramma’s ipv 30 % zoals afgesproken. Voor elke supplementaire yuan aan commercieel gegenereerd inkomen, is de regeringsbijdrage met 0,8 yuan gedaald.

Waar internationaal de vuistregel bestaat om 1 % van de landbouw BNP aan research te besteden, beliep het in 1996 en 1997 amper 0,38 %. Dit is een zesde van de ontwikkelde landen en ver onder het 0,65 % van ’s werelds 30 armste landen. Het personeel raakt gedemotiveerd en de helft ervan zou liever voor commerciële firma’s werken dan aan fundamenteel onderzoek doen. Het zal decennia duren vooraleer de achterstand met de andere landen is ingehaald: 45 jaar zijn nodig als de landbouw jaarlijks groeit met 4 % en de onderzoeksbudgetten verhogen met 5 % opdat het huidige cijfer van 0,38 % het niveau van 0,57 % zou halen. Een officiële werkgroep van het Ministerie van landbouw vindt een groei van 8 % nodig bij de investeringen in landbouwresearch om China’s 1,6 miljard bevolking te voeden.

Het is in het Westen onvoldoende bekend dat China 22 % van de wereldbevolking voedt met slechts 7 % van ‘s werelds vruchtbare grond. De uitdagingen naar de toekomst zijn nog groter: verwacht wordt dat de huidige gemiddelde oppervlakte per boer van 0,08 ha nog zal dalen tot 0,05 ha in 2030. Er is het probleem van de waterverspilling waarvan de gebruiksgraad enkel op 30 % wordt geschat. Voeg daarbij nog milieuproblemen zoals de jaarlijkse erosie van 5 miljard ton, het tot woestijn worden van grond en het kwijtspelen van 10 miljoen ha grasland en er is reden te over om ernstig te investeren in landbouwonderzoek als ingespeeld wil worden op de trend naar meer kwaliteit en een duurzame ontwikkeling. Hoewel ecologische landbouw en groene producten in China als vol worden aanzien, is hun aandeel in het geheel nog te marginaal.

Integratie

Behalve wat te kweken is nog belangrijk hoe de producten hun weg naar de consument vinden. Minister Chen Yaobang opteert hierbij voor de formule dat de industrialisatie van de landbouw kan bereikt worden door de integratie van boeren, kweek en verwerking en de integratie van productie, aanbod en marketing. Bij de integratie van de geïndustrialiseerde landbouwproductie met handel en marketing staat de handel centraal. De Chinese regering stimuleert dat boeren gemeenschappelijk collectieve organisaties opzetten die de aankoop van productiemiddelen, de verkoop van de landbouwproducten, de verwerking ervan plus de verkoop op binnen- en buitenlandse markt op zich nemen. Diverse formules zijn mogelijk en de reeds bestaande aan- en verkoopcoöperatieven kunnen hierin een rol spelen evenals nieuwe intermediaire organen kunnen opgericht, als de boer maar profiteert van de verwerking en de verkoop van zijn producten. Ook de staatshandelszaken uit de steden zullen van hun paard moeten afdalen en contracten dienen af te sluiten met boerenorganisaties als ze niet willen voorbijgestoken worden door individuele handelaars die reeds de rurale markt handig bespelen. Behalve nieuwe organisaties die boeren met de markt linken, wordt ook gestreefd naar het ontwikkelen van informatiediensten in landbouwgebieden. Zo heeft de provincie Fujian geïnvesteerd in een netwerk dat computers uit de provincie verbindt en informatie aanbiedt over 20.000 externe producten en 5000 uit de provincie: de gegevens worden door de media gepubliceerd en zo bereiken ze de boeren die een klaar zicht krijgen op vraag en aanbod zich snel kunnen aanpassen en zo hun inkomen kunnen verhogen.

Naast het boeren zelf is het eveneens zo dat in de rurale gebieden nieuwe groeipolen kunnen ontwikkeld worden vooral naar de dienstensector toe. Gemeenschapsdiensten voor ouderenzorg, kinderwelzijn, klusjes- en reinigingsdiensten dienen eveneens in de rurale gebieden gestimuleerd evenals toerisme, fotografie… Ook het systeem van krediet dient meer oog te hebben voor de noden van de landbouwers. Om de ongecontroleerde trek van migranten naar de steden tegen de gaan, plant China eveneens één derde van de 200 miljoen overtallige boerenbevolking permanent te huisvesten in nieuwe steden zodat het aantal stedelingen van 30 % tot 40 % stijgt. In deze kleinere steden zouden rurale ondernemingen voor werkgelegenheid zorgen evenals de nieuw aan te leggen infrastructuur. Hoe dan ook de uitdaging waarvoor de landbouw staat is immens. Het zijn echter vooral de boeren in het westen die nog niet voorbereid zijn voor de nieuwe richting naar meer kwaliteit. China plant in het komende vijfjarenplan een groots opgezet programma te ontvouwen die de ontwikkeling van de ver afgelegen westerse gebieden zal bevorderen. Hierover meer in een latere bijdrage wanneer het tiende vijfjarenplan bekend zal worden.

Selecte bibliografie

Hu Angang: Ways To Expand Domestic Demands, FBIS‑1999‑0823, Jingji Ribao , 2 Aug 99

Population, Expansion of Internal Demand, FBIS‑1999‑1017, Renmin Ribao , 11 Sep 99

Liu Jian On Improving Rural Markets, FBIS‑1999‑0921, Nongmin Ribao , 02 Sep 99

Lin Yifu: Rural Areas Key to Growth , FBIS‑1999‑0905, Jingji Ribao , 25 Aug 99,

Agricultural Restructuring Tasks Set , FBIS‑1999‑0830, Xinhua, 16 Aug 99

Renmin Ribao on Rural Market Prospects, FBIS‑1999‑0826, Renmin Ribao ,4 Aug 99

Agricultural Industrialization Discussed, FBIS‑1999‑0902, Jingji Ribao in Chinese 4 Aug 99

Vice Minister on Boosting Farmers’ Income, FBIS‑1999‑0825 , Jingji Ribao , 2 Aug 99

Study of Agricultural Investment, FBIS‑1999‑0515, Nongye Jingji Wenti , 23 Mar 99

Article Views Rural Situation, Problems , FBIS‑1999‑0322, Liaowang, no.9, 1 Mar 99

Jiang Zemin on Importance of Agriculture, FBIS‑99‑002, Xinhua, 30 Dec 98

Hu Angang on Deflation , FBIS‑1999‑0719, Guanli Shijie , 24 Jun 99

Implementing Agricultural, Rural Works, FBIS‑1999‑0313, Qiushi in Chinese 16 Feb 99

CPC Decision on Agriculture, FBIS‑98‑293, Xinhua, 18 Oct 98

Agriculture Minister on Industrialization, FBIS‑97‑197, Nongmin Ribao , 16 Jun 97

Township Enterprises Report , FBIS‑97‑081, Xinhua, 23 Apr 97

Agricultural Ministry On Enterprise Reform, FBIS‑97‑301, Nongmin Ribao , 9 Sep 97

PRC Gears Agriculture to 21st Century, FBIS‑99‑019, Jingji Ribao , 14 Dec 98

Series on Township Enterprises (1), FBIS‑98‑043, Renmin Ribao , 5 Feb 98

Jan Jonckheere     China Vandaag 1/02/2000