Toen Gorbatsjov in 1991 op de G7-top van London om financiële hulp kwam vragen voor zijn hervormingen, kreeg hij nul op het rekest De Chinezen kunnen daarentegen wel rekenen op de gulle steun van de overzeese Chinezen. Bij de buitenlandse investeerders in China staan Hong Kong, Taiwan en andere huaqiao (Chinezen in het buitenland) op de eerste rij.

Overseas Chinese Foreign Direct Investments (FDI) in China, 1979- 2000 (in 1 mln US$)

Years          Amount of  FDI       Overseas Chinese FDI            %
1979-1991                26,885                    17,932                       66 %
1992-1997              196,810                    27,600                      65%
1998-2000             126,633                    82,200                       65%

De triade VS, EU en Japan neemt 90 % van de buitenlandse investeringen wereldwijd voor zijn rekening. Hoewel China aan de top staat betreffende het ontvangen van buitenlandse investeringen is het bijlange niet deze triade die vooraan prijkt op het gebied van investeringen in China. Het zijn Hong Kong, Taiwan en overzeese Chinezen (huaqiao) die veruit het meest investeren in het land van hun voorvaderen. Van 1979 tot ’99 kwam meer dan de helft van de buitenlandse investeringen in China uit Hong Kong en Taiwan, terwijl de Triade samen nauwelijks een kwart aanbracht: alleen al Hong Kong staat in voor bijna de helft, dan komt Taiwan met 7,7 %, de VS (8,34%) en Japan (8,09%) benaderend. De triade samen bereikt nauwelijks 25%. Wanneer de cijfers van 1979 tot 2001 geanalyseerd worden, vallen twee zaken op: de sterke absolute stijging van de Hong Kong en Taiwanese investeringen sinds 1992 toen China overschakelde op een markteconomie en de relatieve daling in het geheel. Van 1992 tot 2001 bereiken beide bronnen een totaal van 206 miljard $ investeringen of 93 % van het totaal, terwijl dit getal van 1979 tot 1991 maar 16 miljard bedroeg of 7 % van het totaal. Tijdens de laatste periode steeg het aandeel van andere investeerders nog meer want het aandeel uit Hong Kong en Taiwan halveerde quasi van 80 % in 1992 tot 43 % in 2001.

Wanneer we de kenmerken vergelijken van beide groepen zien we een duidelijk onderscheid. De investeerders uit Hong Kong en Taiwan die na 1992 in China investeerden, hadden vaak een familieband met het vasteland. Het waren kleinere bedrijven die arbeidsintensieve eenvoudige producten vervaardigden (bv speelgoed, kledij) met weinig Onderzoek en Ontwikkeling en voornamelijk gericht op export. De investeringen uit de triade echter zijn grote multinationals met complexe technologie uit kapitaalintensieve sectoren. Ook geografisch bestaat een onderscheid tussen beide groepen: bedrijven uit Hong Kong en Taiwan verkiezen de delta’s van de Parelrivier en van de Jangtse terwijl de multinationals zich vestigen in alle grote steden. De ondernemers uit Hong Kong en Taiwan waren aangetrokken door goedkopere lonen en gronden waartoe ze makkelijk toegang hadden door een gemeenschappelijke afkomst en taal. Deze producten werden door hun logistieke kanalen dan via Hong Kong geëxporteerd naar EU of VS. De multinationals die zich vestigen in de buurt van dichtbevolkte centra, produceren hun producten eerder voor de lokale afzetmarkt. Laten we even de rol van Hong Kong, Taiwan en de huaqiao van nabij bekijken.

Hong Kong

De rol van Hong Kong in China’s buitenlandse handel valt nauwelijks te overschatten. Hong Kong is veruit het grootste entrepot van China. Indien re-export naar en van China inbegrepen worden, wordt 15 % van China’s buitenlandse handel via Hong Kong behandeld. Dit cijfer is nog hoger als overslag van goederen via Hong Kong wordt meegerekend. Volgens officiële cijfers uit Hong Kong waren in 2010 62% van de re-exports afkomstig uit China en 52 % bestemd voor de Volksrepubliek. Nog altijd blijft Hong Kong de grootste bron van “buitenlandse” investeringen met rond 43% van het totaal. In totaal vloeiden 456 miljard $ naar China. Omgekeerd is China een van de grootste investeerders in Hong Kong met 339 miljard $ in het totaal of 36 %. Bijna 600 ondernemingen op het vasteland zijn in Hong Kong op de beurs genoteerd: zij vertegenwoordigen 57 % van het totaal. Hong Kong is dan ook na de VS en Japan China’s derde handelspartner. Hong Kong is China’s tweede grootste exportmarkt na de VS en China is sinds 1985 Hong Kongs grootste handelspartner. Dit aandeel steeg van 9,3% tot 48,9% in 2010. Hong Kongs handel met China heeft grotendeels betrekking op producten die na verwerking ge-exporteerd worden.

Taiwan

De totale handel tussen China en Taiwan steeg van 1,1 miljard in 1985 tot 88 miljard $ in 2006. In 1993 werd China Taiwans tweede exportmarkt en in 2002 werd het vasteland nummer één. Het handelsvolume tussen 2001 en 2006 verdubbelde nogmaals. In 2005 waren één vierde van China’s topexporteurs van Taiwan en bij de top 10 zijn Foxconn, Dalang, Asus, Dakong, Compal, Acer en AOC. Taiwan is ook een topinvesteerder in Azië: tot 2004 had het eiland 129 miljard $ geïnvesteerd in Oost- en Zuidoost Azië, wat 80 % uitmaakt van zijn buitenlandse investeringen. China is daarbij favoriet nummer 1.  Tussen 1991 en 2000 verdrievoudigde het aantal projecten en de financiële waarde daarvan vertienvoudigde. Des te merkwaardig dat de Taiwanese overheid een politiek aanhield van “Haast u langzaam”. Deze heeft niet erg veel impact want al in 2001 werkten 40.000 Taiwanese bedrijven in het vasteland met in totaal voor 60 miljard $ buitenlandse investeringen, de helft van het totaal. Hierbij worden dan nog niet de firma’s uit de Caymaneilanden en de Maagdeneilanden gerekend die een dekmantel zijn van Taiwanese ondernemingen of groepen. Officieel investeerde Taiwan cumulatief in 2007 “maar” 44 miljard $, anderen ramen het totaal echter op 150 miljard; Al bij al wordt het volume van de Taiwanese investeringen in het vasteland op 10 % gerekend van het Chinese totaal waarbij Taiwan onmiddellijk na Hong Kong volgt.

Waar het in de beginperiode ging om kleine arbeidsintensieve KMO’s, gaat het later meer om grote en technologische bedrijven vooral in de ICT-sector. Ook geografisch valt een verhuizing vast te stellen van de Parelrivierdelta naar de delta van de Jangtse. Vooral de productie en de export verhuizen naar het vasteland, terwijl marketing en Onderzoek & Ontwikkeling alsnog in Taiwan blijven. Topsector is de ICT. In 2006 produceerden Taiwanese firma’s 87 % van ’s werelds laptops, 90 % van de moederborden en 70 % van de LCD-monitors. Uit statistieken blijkt dan weer dat van dit aantal laptops 78 % op het vasteland werd vervaardigd en 12 % op het eiland. Kunshan dat deel uitmaakt van Suzhou staat bekend als “klein Taiwan”. 25 miljoen laptops werden in 2006 te Kunshan vervaardigd. Merkwaardig is dat de Taiwanese ondernemingen niet ingebed zitten in het lokaal industrieel weefsel, maar wel toeleveranciers meebrengen zoals de hen gevolgd wordt door de kuikentjes. Ze doen wel beroep op een middel-management uit de Volksrepubliek. Specifiek is ook dat na de nederlaag van de Kuomintang in de verkiezingen in 2000 veel technocraten Taiwans top hightech “Hsinchu Science Park” verlieten om in de Volksrepubliek te gaan werken om daar gelijkaardige technologische zones te gaan opstarten.

Huaqiao

Als Hong Kong rond 45% investeert in China, Taiwan bijna 10 %, komen andere overzeese Chinezen ongeveer aan 5 %. Ook hier valt een sterke verhoging te noteren na Dengs bezoek aan Zuid-China en de overschakeling op een socialistische markteconomie. Singaporese investeringen stegen van 53 miljoen % in 1990 tot 1,18 miljard in 1994. Investeringen uit Indonesië, Maleisië, de Filippijnen en Thailand stegen van 10 miljoen $ in 1990 tot 692 miljoen in 1994. Vooral in deze landen zijn de overzeese Chinezen een economische kracht. Zuidoost Azië telt 20 miljoen overzeese Chinezen. Hoewel ze maar 4 % van de Indonesische bevolking uitmaken, is 70 % van het kapitaal in hun handen. In de Filippijnen hebben ze met 1 % van de bevolking 60 % in de zakensector. Concreet controleren ze in Indonesië 80 % van de ondernemingsactiva en 160 van de 200 grootste ondernemingen; in Maleisië bedraagt het cijfer 40 tot 50% van de activa en in Thailand bedraagt het 90 % in nijverheidsbedrijven en 50 % in de diensten. In 1995 was elke miljardair in Indonesië een Chinees. In Thailand controleren de huaqiao (letterlijk brug-Chinezen) de vier grootste privébanken waaronder de meest winstgevende “Bangkok Bank”. In de Filippijnen controleren ze een derde van de 1000 grootste bedrijven. Midden de jaren negentig werd de collectieve rijkdom van de Overzeese Chinezen in de regio op 400 miljard $ geraamd. Een voorbeeld van een etnisch Chinese onderneming die in China investeert, is Thailands Charoen Pokphand Group (CP). Opgestart in de agro business in 1921 diversifieerde CP naar telecom, bedrijven e a. In 1995 had het filialen in 20 landen met een jaarlijkse omzet van 7 miljard $. CP was ook een van de eerste multinationals die bij de aanvang van de opendeurpolitiek rond 1881 begon te investeren in Shantou en Shenzhen. Daarna gingen de investeringen in China sterk omhoog en medio de jaren negentig kwam 60 % van het CP inkomen uit China. In mei 1995 had CP 107 projecten in 27 provincies; landbouw- en veeteeltproducten, aquacultuur, petrochemische producten, wagens en moto’s plus vastgoed. Nu zouden het er al 280 zijn. Andere bekende groepen zijn de Salimgroep uit Indonesië, de Hong Loongroep uit Maleisië en de Sy-groep uit de Filippijnen. Neem bijvoorbeeld de Singapore tak van de Hong Leonggroep die in 1997 30.000 personeelsleden te werk stelde met een marktkapitalisatie van 16 miljard $. In 1989 had de groep maar 6 hotels en tegen 1997 was dit al aangegroeid tot 62 waarvan 13 in Europa. Analoge verhalen van de Salimgroep in Indonesië die onder meer de Nederlandse groep Hagemeyer in handen heeft met een netwerk in 21 landen. Het is wel zo dat vooral de twee provincies van herkomst van deze huaqiao het meest profiteren van hun investeringen en zaken; Guangdong waar twee derden van hen uit afkomstig zijn profiteert het meest, daarna gevolgd door Fujian. Stippen we nog aan dat China nu met de ASEAN-landen in de omgeving een vrijhandelsgebied vormt, waardoor de zaken zoals import- en export veel vlotter verlopen.

Wat niet onvermeld mag blijven in dit verband is dat volgens officiële statistieken van de 130.000 ingenieurs in de VS er 30.000 van Chinese herkomst zijn. Ook bij de top-professoren in de VS zijn 20 tot 30 % van Chinese oorsprong. Het is duidelijk dat China ook een politiek voert om deze groep minstens gunstig tegenover China te stemmen of voor zich te winnen, maar daarbij belanden we bij China’s politiek tegenover de overzeese Chinezen.

Politiek

Na de Mao-periode riep China in december 77 een conferentie bijeen om terug de banden aan te halen met de overzeese Chinezen. Het thema was “allen die houden van het vaderland zijn familie”. In 1978 volgden de conferenties  All Overseas Chinese Affairs Conference” en de “Second All Nation Conference of Returnee Delegates”.  Vermits vanaf 1979 de klemtoon verschoof naar de socialistische modernisering, werden overzeese Chinezen die hiertoe steun verleenden dan ook met open armen ontvangen. Het bevoegde orgaan dat hiervoor door de regering in 1978 werd opgericht heette: The Overseas Chinese Affairs Office (qiaoban) en het wil de huaqiao behandelen als de eigen ingezetenen. Zij worden terug gegroepeerd door het terug in het leven roepen van de in 1956 gestichte “All-China’s Federation of Returned Overseas Chinese (AFROC of qiaolan). Sinds 1978 heeft ook elke provincie met uitzondering van Tibet, elke Autonome regio en zelfs gemeente zijn eigen AFROC waarvan er in totaal een 2000 zijn op het niveau van provincies en steden en nog 8000 organisaties op een lager niveau. Sinds 1984 wordt om de vijf jaar een congres voor hen gehouden en in juli namen er 1000 afgevaardigden er aan deel. Een van de 8 naast de CPC toegelaten partijen heet de Zhigongdang en is primair een partij van onderdanen met een overzees Chinese link, ofwel teruggekeerden of hun familieleden. Tijdens de parlementaire zitting van maart 2004 ging president Hu Jintao de discussies van de China Zhigongdang en “ The All-China Federation of Returned Overseas Chinese “ (ACFROC) vervoegen en beklemtoonde de rol van de overzeese Chinezen in China’s moderniseringsproces. Hij beloofde de teruggekeerden een bescherming van hun investeringen en intellectuele rechten, ziekteverzekering en kwaliteitsonderwijs en werk voor hun kinderen. Als resultaat van het werk van deze verenigingen werden van 1979 tot 2000 door het Volkscongres 360 relevante wetten aangenomen en 800 reglementen door de regering uitgewerkt.

Nieuwe generatie

Na 1996 begint de aandacht stilaan te verschuiven naar de Chinezen die na de hervormingen in het buitenland gingen wonen. : Aangenomen wordt dat deze zogeheten nieuwe migranten 60 tot 80 % uitmaken van de Chinese bevolking in de ontwikkelde landen: in de USA vormen ze 45 % van de Chinezen, in Canada 75%, 80 % in Japan, 70 % in Australië en 80 % in West-Europa. In de VS waren er in 1994 37 takken van de “American Chinese Association” met meer dan 6000 leden. In Europa houden 35 organisaties uit 12 Europese lidstaten een jaarlijkse vergadering. China stuurde 150 leraren uit om taallessen te geven, wat later gevolgd werd door de oprichting van Confucius-instituten. De provincie Fujian bracht van 1993 tot ’97 136 bezoeken in het buitenland wat leidde tot contact met meer dan 800 Chinese etnische verenigingen en omgekeerd het bezoek van 235.000 leiders van dergelijke verenigingen aan Fujian waaronder 36 prominente business tycoons. In 1998 ontving Fujian 500 delegaties en Guangdong meer dan 3000 met 270.000 bezoekers. De provincie Guangdong organiseerde tien onderzoeksteams die tijdens het tweede semester van 2003 veertien landen bezocht om beter de noden te begrijpen van deze nieuwe uitgewekenen. Voor hen werd de website gocn.southcn.com/English in het Engels opgestart. Een van de mogelijkheden voor hen zijn de “Returned Overseas Students Industry Parks”: in 2003 hadden al 551 uit het buitenland teruggekeerde Chinezen een onderneming gesticht in 13 van deze voor hen speciaal bedoelde zones: enkel 44 % leeft er permanent. Aangenomen wordt dat sinds het midden van de negentiger jaren 3000 ondernemingen in China opgestart werden door deze nieuwe migranten met de hulp van de regering.

President Hu praat met mathematicus Samuel Ting tijdens bijeenkomst teruggekeerde Chinezen

Bij het begin van de hervormingen kende China duidelijk een brain drain. Nog niet de helft van de studenten die in het buitenland gingen studeren, keerde terug. Sinds eind 2008 heeft China een ondersteuningsplan lopen die een brain-gain wil op gang brengen. Volgens prof Davig Zweig die hierover een boek schrijft, lijkt dit te lukken. Prof Li Shengtian van de Jiaotong University’s School of Life Science and Biotechnology, in Shanghai, zegt dat 90 % van zijn wetenschappers personen betreft die uit het buitenland terugkeerden.

Charitatief

De weduwe van Sun Yat-sen’s Soong Ching Ling was de eerste die in 1937  hospitalen oprichtte voor de communisten achter de frontlinie en dit met donaties van tycoons uit Hong Kong . Na de communistische overwinning was Soong voorzitter van het “China Welfare Fund” dat kleutertuinen en ziekenhuizen oprichtte in Shanghai en Peking. Het Fonds werd na de culturele revolutie opnieuw opgericht als de “Song Ching Ling Foundation”  die voornamelijk actief is in de moslim-provincie Ningxia waar het 10 miljoen besteedde voor het onderwijs van meisjes.

De “Federatie voor overzeese Chinezen” heeft ook een sociale dienst die gedurende de laatste 3 jaren 500 miljoen yuan inzamelde voor de bouw van een 600-tal scholen (waarbij de lokale overheden 60 % bijdragen) en voor beurzen aan arme studenten uit West-China. De provinciale afdelingen van de Federatie worden aangespoord mee te doen in het “Overseas Heart Project” dat donoren opspoort om 100 scholen te bouwen en die 1000 bijkomende projecten steunen (als bibliotheken of computerklassen) en 10.000 beurzen. Ook bestaan er twee universiteiten die op de overzeese Chinezen gericht zijn. De universiteit uit Quanzhou (Fujian) werd door Zhou Enlai gesticht en heeft al 60.000 studenten opgeleid waarvan er iets meer dan de helft kwamen van buiten de Volksrepubliek. Momenteel zijn er 16.000 ingeschreven studenten, maar slechts een fractie uit andere landen. De universiteit van Jinan is de oudste universiteit die zich richt op de huaqiao en trekt de laatste tijd vooral studenten uit Hong Kong aan. Voor onderwijs zamelt ook het meest succesvolle charitatief project “Hope” gelden. Sinds 1989 heeft het Hoop-Fonds 200 miljoen ingezameld voor de bouw van lagere scholen en beurzen. Het geld betreft meestal kleine sommen van gewone particulieren, bijvoorbeeld uit Hong Kong of Singapore. Sinds 1994 bestaat nog de “China Charities Federation” waarvan het nationaal niveau 3,25 miljoen $ kreeg van de bankgroep “Hongkong Shanghai Banking Corporation”. De 70 lokale of provinciale afdelingen zamelen zelf hun fondsen in. In haar topjaar vergaarde het 600 miljoen yuan voor overstromingen. Een belangrijke schenker, de Hong Kong miljonair Li Kashing, gaf 110 miljoen yuan voor de oprichting van revalidatiecentra. Li is ook de voornaamste donor van “China Disabled Persons’ Welfare Foundation”. Al eind van de jaren 70 schonk hij 260 miljoen $ aan zijn geboortestad Shantou om er een universiteit en medische school op te richten met vijf ziekenhuizen voor opleiding. Bij de opening hiervan in 1981 richtte hij in Hong Kong een fonds op dat bijvoorbeeld in 2001 38 miljoen $ gaf voor onderwijs en gezondheidszorg in West-China. De liefdadigheidshulp van de overzeese Chinezen voor China overtreft de 80 miljoen $ die de UNO jaarlijks toekent aan China.

Kortom China hoeft niet bang te zijn als ze zich van de specifiek westerse interpretatie van universele begrippen als mensenrechten en democratie weinig gelegen laten, ze economisch geen steun meer zouden vinden van hun investeerders.

Selecte Bibliografie

Richard C.K. Burdekin and Hsin-hui I.H. Whited; Macroeconomic Interdependence Between Mainland China and Taiwan  A Cross-Strait Perspective on Globalization; The Chinese Economy, vol. 42, no. 1, January–February 2009, pp. 5–39. © 2009 M.E. Sharpe,

China Economic Review 16 (2005) 293–307,  Why does so much FDI from Hong Kong and Taiwan go to Mainland China? , Kevin HONGLIN ZHANG, Department of Economics, Illinois State University

ASIEN 96 (Juli 2005), S. 7-28, Trans-nationalising Chineseness: Overseas

Chinese Policies of the PRC’s Central Government, Elena Barabantseva

The Internationalization of Ethnic Chinese Business Firms from Southeast Asia: Strategies, Processes and Competitive Advantage, , HENRY WAI-CHUNG YEUNG, Joint Editors and Blackwell Publishers Ltd 1999. Published by Blackwell Publishers

The Chinese Diaspora and Philanthropy Nick Young & June Shih, Global Equity Initiative

Harvard University,  This paper was commissioned by the Global Equity Initiative for a workshop on Diaspora Philanthropy to China and India, held in May 2003.

Reaching Out and Incorporating Chinese Overseas: The Trans-territorial Scope of the

PRC by the End of the 20th Century; Mette Thunø, The China Quarterly, 2001

CHINA’S OVERSEAS CHINESE POLICY IN THE GLOBALIZATION ERA:CHALLENGES AND RESPONSES, Joseph Y. S. Cheng, Ngok Kinglun and Philip Y. K. Cheng

Sea turtles’ reverse China’s brain drain, October 28, 2010 Jaime FlorCruz, CNN Beijing Bureau Chief

http://www.chinasquare.be/tag/groot-china/

Verschenen in “China Vandaag” 01/09/11

“Laten we alstublieft van de zeldzame aardmetalen geen twistpunt maken”, was China’s boodschap kort voor president Hu Jintao in januari naar de VS afreisde. In het Westen echter worden de commentaren over de zeldzame aardmetalen metalen bitsig. Zonder deze grondstoffen kunnen geen elektronische producten gemaakt worden en valt de ‘groene economie’ stil. Omdat Westerse bedrijven de uitbating van zeldzame aardmetalen niet meer rendabel vonden, zijn ze daar jaren geleden mee gestopt. China produceert nu zo goed als alle zeldzame aardmetalen en is de grootste leverancier aan het Westen. Nu China zijn zeldzame aardmetalen zelf gaat verwerken, roept het Westen – o, ironie : “Mag Niet !” 

Het geval Mbark Bousoufa zal in café De Toekomst wel drukker besproken worden. Maar in ons dagelijkse leven komen we de spitante spits bijlange niet zo dikwijls tegen als zeldzame aardmetalen. De toepassingen van zeldzame aardmetalen zijn namelijk legio, van kleurentelevisies en de vuursteentjes in aanstekers tot geavanceerde elektronica en wapens (zie Annex-1). Alle spitssectoren van de economie gebruiken nu permanente magneten en andere componenten waarin zeldzame aardmetalen zijn verwerkt. Het belang van deze materialen is evident.

 Zeldzame aardmetalen worden nu bij de kritische grondstoffen ingedeeld. De eerste zeldzame aardmetalen zijn rond 1790 geïdentificeerd en kregen toen hun naam. Die naam is misleidend. Deze ‘metalen’ zijn niet zeldzaam, van sommige zitten er zelfs grotere volumes in de aardkorst dan van koper, goud, lood of platina.[i] Maar er zijn in de hele wereld maar enkele vindplaatsen waar zeldzame aardmetalen in voldoende concentraties voorkomen, al of niet geassocieerd met andere materialen (zoals ijzer), om een uitbating economisch rendabel te maken. Van zeldzame aardmetalen worden relatief kleine volumes geproduceerd, in 2009 wereldwijd slechts een kleine 130.000 ton (tegen 2,3 miljard ton voor ijzererts).[ii] 

Voor spitssectoren zoals de elektronica en de groene economie  zijn deze kritiische materialen onmisbaar (zie Annex-2). Daarom ook wedijveren de economische blokken met elkaar over deze grondstoffen. Voor zeldzame aardmetalen is China nu nagenoeg de enige producent. De EU, de VS en Japan zijn voor hun bevoorrading van China afhankelijk geworden. Maar die afhankelijkheid hebben ze zelf gecreëerd. 

 Delocalisatie naar China 

In twintig jaar tijd is de sector van de zeldzame aardmetalen door elkaar gegooid. Dat blijkt duidelijk uit Tabel-1 (zie onderaan). Tot 1990 waren de VS de grootste producent. Ze voorzagen in hun eigen behoeften en voerden zelfs zeldzame aardmetalen uit, voornamelijk naar Japan, Brazilië en Canada. Maar sinds 1995 voert China de lijst van de producenten aan en in 1999-2000 voerden de VS al ongeveer  90% van hun zeldzame aardmetalen in, direct of indirect uit China.[iii] 

De Verenigde Staten gingen achteruit omdat grote ondernemingen in de VS stopten met de uitbating van zeldzame aardmetalen. Het bedrijf Ronson, bekend van de aanstekers, had tot 1990 nog een eigen mijn. De firma Delco Remy, een filiaal van General Motors, produceerde magneetlegeringen op basis van neodymium-ijzer-boron. En de Franse firma Rhône-Poulenc had een fabriek van zeldzame aardmetalen in Phoenix. In 1991 werkten er 411 mensen in de mijnen voor zeldzame aardmetalen en aanverwante installaties, nadien kalfde het aantal jobs af. 

De  bedrijven in de VS vonden dat ze met de winning van zeldzame aardmetalen niet meer genoeg verdienden. Een eerste reden was dat hun uitbatingkosten stegen onder druk van strengere wetten om gezondheid en milieu te beschermen. Molycorp, de grootste producent in de VS, kreeg problemen met de lozing van afvalwater van de Mountain Pass mijn in Arizona. Daarom sloot Molycorp eerst de fabriek waar ertsen en metalen werden gescheiden. Daarna werd ook de mijn stilgelegd en begon Molycorp zijn voorraden van zeldzame aardmetalen weg te werken. In 2004  stak Molycorp Mountain Pass, dè grootste mijn voor zeldzame aardmetalen in de VS, in de mottenballen. 

Een tweede reden waren de prijzen op de wereldmarkt. De vraag naar zeldzame aardmetalen nam toe, maar de prijzen bleven laag door de toename van de productie in China en de uitvoer door dat land. Men zou kunnen zeggen dat zich in China een vuile productie ontwikkelde terwijl de VS de hunne opruimden. Dat wordt nu ook in China erkend.  Recent schreef de Beijing Review nog : “ We zijn wereldleider geworden omdat we een snelle en vuile ontginning hebben toegelaten.[iv] In de jaren ’70 en ’80 ging er in China veel aandacht naar prospectie zodat de productie van zeldzame aardmetalen tussen 1978 en 1989 jaarlijks met 40% toenam.[v]. In de jaren ’80 verklaarde de toenmalige Chinese leider Deng Xiaoping : “Het Midden-Oosten heeft olie, maar China heeft zeldzame aardmetalen”.[vi] 

Bayan Obo mijn

In het Bayan Obo mijnbekken (Baiyunebo in Chinese documenten) in Binnen-Mongolië baat het bedrijf Baotou Rare Earths de grootste mijn van zeldzame aardmetalen ter wereld uit. Het is een deel van Baotou Iron and Steel, een goed aangeschreven holding van mijnen en metaalfabrieken. Er is in China nog een tweede grote afzetting van zeldzame aardmetalen, in Jiangxi in het Zuidoosten.

Maar daarnaast kwam er een wildgroei van kleine private mijnen. In het Ganzhou bekken, in de provincie Jiangxi, waren er op het hoogtepunt van de bedrijvigheid 1035 mijnen met een vergunning. Ze gebruikten verouderde technologie, deden hun mensen in lamentabele omstandigheden werken en verspilden massa’s ertsen. De vervuiling werd een nachtmerrie”.[vii] Ook Amerikaanse bedrijven verhuisden hun productie naar China omdat de kosten daar lager waren.[viii] Dat zette een neerwaartse spiraal in gang, die het voor Westerse bedrijven wel mogelijk maakte om zich goedkoop in China te bevoorraden.[ix] 

De cijfers van de reserves van zeldzame aardmetalen bevestigen dat China de leverancier van het Westen is geworden. In 1990 werden de wereldreserves door de geologische dienst van de VS op 62 miljoen ton geschat. Dit was de hoeveelheid die met de toen gangbare technieken uitgebaat kon worden. Hiervan bevond zich 48 miljoen ton of 78% in China, tegen 22% in landen met een markteconomie. In 1995 (en opnieuw in 2000) werden de reserves op 100 miljoen ton geschat, waarvan 43% in China. Vandaag bevinden 36% van de wereldreserves zich in China. Het aandeel van China in de reserves is dus opvallend gedaald. Dit komt doordat er buiten China is geëxploreerd en daar ook nieuwe ontginbare reserves zijn gevonden terwijl China intussen zijn eigen reserves heeft ontgonnen. De niet-Chinese reserves zijn niet aangesproken omdat de spitsindustrieën in de VS, Europa en Japan in China goedkoop aan zeldzame aardmetalen konden geraken. Het Westen heeft zelfs eigen voorraden aangelegd met zeldzame aardmetalen uit China, waarvan een aanzienlijk deel zelfs uit China zou zijn gesmokkeld.[x]

 Nieuwe  oriëntaties in China 

 Maar China verandert het geweer van schouder. De politiek van hervormingen die sinds 1978 is ingezet om het land te openen en de economie te doen groeien, wordt nu aangevuld met een politiek gericht op meer binnenlandse consumptie en evenwichtiger interne groei. Sinds 2006 leggen de Chinese autoriteiten voor de uitvoer van zeldzame aardmetalen maximum quota op. Die uitvoer daalt dus (zie Tabel-2 onderaan). In 2008 en 2009 hebben daarin ook de economische crisis en de verminderde Westerse vraag meegespeeld. 

In 2006, 2007 en 2009 bleef de uitvoer onder de toegelaten limiet. In 2008 werd er meer uitgevoerd dan toegelaten. Dat was ook in 2010 het geval. Het quotum voor 2010 was laag gehouden, ervan uitgaande dat de economische crisis ook de internationale vraag laag zou houden. Maar in de eerste negen maanden van 2010 zijn er 32.200 ton zeldzame aardmetalen uitgevoerd en is de jaarlimiet overschreden.[xi] Daarom werd het quotum voor de rest van het jaar in juli 2010 verder verlaagd met 72%.[xii] 

Verscheidene factoren hebben tot lagere uitvoer geleid. De zeldzame aardmetalen moeten om te beginnen in China zelf de groene industrie bevoorraden die sterk in opmars is. Ten tweede is er in de mijnbouw en zware industrie (staal) in China een sanering bezig. Gevaarlijke, illegale en verouderde mijnen worden gesloten. In 2010 zijn er zo bijna 1600 steenkoolmijnen gesloten en, in één bekken in de provincie Hunan, meer dan 100 illegale antimoonmijnen en -verwerkingsinstallaties.[xiii] Illegale of onveilige mijnen van zeldzame aardmetalen ontsnappen niet aan deze operatie. Eerdere saneringsacties zijn dikwijls gesaboteerd, onder andere door corrupte ambtenaren. Maar dit keer melden uiteenlopende bronnen dat het ernst is.[xiv]

Ten derde worden deze sectoren geconsolideerd rond een beperkt aantal grotere staatsbedrijven. Zeldzame aardmetalen zullen naar 5 of 6 staatsbedrijven worden gekanaliseerd, eventueel via een gespecialiseerde beurs of een centraal inkoop bureau.[xv] Tegen 2015 zou het aantal bedrijven actief in zeldzame aardmetalen gereduceerd moeten worden van 90 tot 25.[xvi]

Kennelijk wordt paal en perk gesteld aan de roofbouw op niet-hernieuwbare grondstoffen waarvan de voorraden per definitie ooit op zullen zijn. Voor de zeldzame aardmetalen sloeg de scheikundige Xu Guangxian, dè Chinese expert bij uitstek, in 2005 alarm vanwege grootschalige radioactieve vervuiling (aan de Gele Rivier) ; hij waarschuwde ook dat de voorraden van Bayan Obo binnen 35 jaar uitgeput zouden zijn als er niet werd ingegrepen.[xvii] Er moet  rationeler met de beschikbare voorraden worden omgegaan.

China wil tenslotte voor de zeldzame aardmetalen hogere prijzen krijgen op de wereldmarkt. Er moet dus een trendbreuk komen ten opzichte van de periode tussen 1998 en 2005 toen de uitvoer van zeldzame metalen vertienvoudigde, maar de prijs met 36% zou zijn gedaald.[xviii] “Nooit eerder”, zo vatte een verslaggever het samen, ”zijn China’s zeldzame aardmetalen zo goedkoop verkocht. De VS en Japan konden de hand leggen op kostbare grondstoffen zonder er veel geld aan uit te geven”.[xix] 

De Chinese maatregelen maken ook dat zeldzame aardmetalen in China goedkoper zijn dan op de wereldmarkt. China zou buitenlandse bedrijven willen aanzetten om zich in China te vestigen en zeldzame aardmetalen tot (half-)afgewerkte producten te transformeren. Chinese bronnen stellen hier General Motors als voorbeeld, dat in 2009 zijn internationaal hoofdkwartier naar Shanghai verhuisde. GM heeft zeldzame aardmetalen nodig voor de motor en de batterijen van zijn elektrische auto, de Chevrolet Volt. 

Bel de politie (bij de WTO) 

Het bijsturen van de Chinese strategie botst op onbegrip in het Westen dat zich zorgen maakt over zijn bevoorrading. In september 2010 komt het over de zeldzame aardmetalen tot open conflicten met Japan en de Verenigde Staten. 

Op 7 september 2010 botst een Chinese vissersboot met patrouilleboten van de Japanse kustwacht in de Oost-Chinese Zee. De Chinese kapitein wordt gearresteerd. Het incident maakt in beide landen felle nationalistische gevoelens wakker. Een oude ruzie tussen Japan en China over een eilandengroep laait weer op. In Chinese havens worden leveringen voor Japan geblokkeerd. China wordt ervan beschuldigd dat het geen zeldzame aardmetalen meer naar Japan verscheept. Beijing ontkent dat een embargo is ingesteld. Chinese douaniers zouden op eigen initiatief ladingen voor Japan hebben tegengehouden. De indruk is wel gewekt dat China zijn zeldzame aardmetalen gebruikt als wapen tegen concurrenten. 

Dezelfde maand, meer bepaald op 9 september, dient de Amerikaanse vakbond van staalarbeiders United Steelworkers (USW) bij de regering in Washington formeel een klacht in tegen China wegens concurrentievervalsing in de sector van de groene economie.[xx] Volgens de USW sluit China de toegang tot kritische mineralen af. China zou verder zijn producenten van groene technologie met illegale maatregelen beschermen. “Veel van die maatregelen”, aldus de USW, “zijn in strijd met de regels van de Wereldhandelsorganisatie”. De vakbond schrijft nog : “Deze restricties doen voor de industrie buiten China de prijzen stijgen, en zijn een sterke aanmoediging om productie naar China te verhuizen. Regeringsambtenaren in China hebben inderdaad expliciet gezegd dat ze met de uitvoerbeperkingen investeringen willen aanmoedigen in de verwerking van deze mineralen, stroomafwaarts van de mijnen, in China in plaats van in andere landen”.[xxi] 

De USW-klacht wordt opgepikt in het Amerikaanse parlement en door Ron Kirk, de handelsgezant van de Amerikaanse regering. Maar Kirk heeft tot dusver bij de de Wereldhandelsorganisatie (WHO) voor de zeldzame aardmetalen nog niets ondernomen. Bij de WHO loopt overigens nog altijd een klacht, die in juni 2009 is ingediend door de VS, Mexico en de Europese Unie, omdat China de uitvoer van een tiental andere mineralen, gaande van bauxiet tot zink, zou beperken. 

China heeft geantwoord dat het in zijn recht is. Volgens een topman van de Chinese Rare Earth Society gelden er geen uitvoerbeperkingen voor in China gemaakte componenten met zeldzame aardmetalen (zoals permanente magneten en lichtgevende materialen). “In de WHO-regels staat ook nergens dat een land geen maatregelen mag nemen om de uitvoer van zijn eigen producten te beperken”, aldus deze bron.[xxii] Chinese bronnen benadrukken dat de Westerse critici enkel voor hun eigen belang de prijzen van zeldzame aardmetalen zo laag mogelijk willen houden en dat China nu doet wat in de VS al veel eerder is gebeurd, namelijk de vuilste mijnen sluiten.[xxiii]

 Ook andere instellingen hebben hun afhankelijkheid van de Chinese zeldzame aardmetalen bestudeerd en erkend. In de VS waren er studies van het Congres en de ministeries van Defensie en Energie; in Japan van de regering en in Europa van de EU-instellingen en de Duitse industrie. Maar de klacht van de USW is tot dusver de meest agressieve actie in dit dossier.[xxiv] 

Europa toont zijn tanden 

Nu tekenen zich twee tendensen af. Buiten China ondervindt de sector van de zeldzame aardmetalen ineens een nieuwe dynamiek. Investeerders beseffen dat er met zeldzame aardmetalen weer geld te verdienen valt, en overal beginnen nieuwe projecten. De marktperspectieven op langere termijn lijken gunstig te zijn. De vraag naar zeldzame aardmetalen stijgt, voornamelijk vanuit de groene economie en toepassingen zoals elektrische voertuigen en windturbines . In 2015 zou de vraag 200.000 ton benaderen terwijl, zoals al vermeld, de productie momenteel rond 130.000 ton ligt. Er moet dus productiecapaciteit bijkomen. Maar omdat zeldzame aardmetalen moeilijk te vinden zijn en nog moeilijker te produceren, kan het nog jaren duren voor die capaciteit er is.[xxv] Zolang – een extra-aansporing voor investeerders – blijven de prijzen wel onder druk staan. Het afgelopen jaar is de prijs van sommige zeldzame aardmetalen vervijfvoudigd.[xxvi] Die trend zal onder druk van de vraag (ook uit China) voortduren. 

De geldschieters pompen dus geld in bedrijven die nieuwe mijnen willen ontwikkelen. Dat gaat zo’n vaart dat er al sprake is van een zeepbel. Ter illustratie : een index van aandelen van bedrijven actief in zeldzame aardmetalen schoot in september en oktober 2010 met 35% omhoog. Zes onbekende mijnbedrijven uit de VS, Canada en Australië waren toen samen 5 miljard euro waard, hoewel ze nog geen gram zeldzame aardmetalen hadden geproduceerd.[xxvii] 

Mountain Pass mijn

Er staan ook concrete projecten in de steigers. Molycorp wil de Mountain Pass mijn heropenen. In 2010 haalde Molycorp hiervoor 275 miljoen euro vers kapitaal op. Op termijn zou Mountain Pass jaarlijks 20.000 ton zeldzame aardmetalen moeten voortbrengen, bijna een zesde van de huidige wereldproductie en méér dan de totale VS-behoeften. Molycorp heeft intussen contracten gesloten met de grote consumenten Sumitomo, Mitsubishi en Hitachi die minder afhankelijk willen worden van China. Sumitomo zal 95 miljoen euro investeren of lenen aan Molycorp in ruil voor de levering van een kleine 3000 ton zeldzame aardmetalen per jaar uit de Mountain Pass mijn.[xxviii] In Australië heropent de firma Lynas binnen negen maanden de Mount Weld mijn. Lynas haalde in 2009 al 295 miljoen euro vers kapitaal op. Lynas gaat de zeldzame aardmetalen van Mount Weld verwerken in Maleisië en heeft een contract gesloten met Japans grootste invoerder van zeldzame aardmetalen, de firma Sojitz. 

Er lopen op dit ogenblik zeker twintig projecten om zeldzame aardmetalen te ontginnen of om nieuwe mijnen te exploreren.[xxix] Maar het zal twee tot vijf jaar duren vooraleer die projecten gaan produceren. Daarbij speelt dat de technologische kennis in het Westen nu achterop loopt bij die van China. Sommigen suggereren dat China het ook op dit vlak handig heeft gespeeld. Zo schrijft de eerder genoemde vakbond USW  dat de laatste verwerkingsfabriek in de VS jaren geleden door “de Chinezen” is opgekocht en naar China verscheept.[xxx] De USW heeft het hier vermoedelijk over de firma Magnequench, opgericht door General Motors in de jaren ’80, die magneten produceerde voor de auto’s van GM. Magnequench werd in 1995 overgenomen door twee Chinese bedrijven en een Amerikaanse investeerder en verhuisde in 2002 naar China. Niet bij nacht en ontij, zoals de USW suggereert, maar geheel in overeenstemming met het verkoopscontract.

Er komt dus ook vraag naar Chinese expertise. De Franse firma  Rhodia, opvolger van Rhone-Poulenc, stelde in november 2010 in de afdeling zeldzame aardmetalen een Chinees specialist als directeur aan.  Ook Chinese bedrijven doen mee aan de stormloop, vooral in Australië, al zijn ze vaak niet (meer) welkom. China Non-Ferrous Metal Mining Co (CNMC) moest in september 2009 een bod voor een meerheidsdeelname in Lynas laten vallen omdat de Australische regering de overeenkomst had geblokkeerd.

 Grote consumenten zoeken ook naar technieken om minder afhankelijk te worden van zeldzame aardmetalen uit China. De Japanse Hitachi-groep zegt nu zeldzame aardmetalen te kunnen terugwinnen uit harde schijven van computers. Toyota werkt aan een elektrische motor zonder magneten met zeldzame aardmetalen. De Duitse groep Continental zegt al een motor zonder zeldzame aardmetalen te hebben ontwikkeld. Maar ook op dit vlak zullen doorbraken nog een tijd op zich laten wachten.

 Op het diplomatieke vlak streken China en de VS de plooien glad. Midden januari bracht de Chinese president Hu Jintao een bezoek aan de Verenigde Staten. Daar stonden de zeldzame aardmetalen niet bovenaan de agenda. Beide landen hadden op voorhand sussende taal gesproken. In december had Jon Huntsman, de Amerikaanse ambassadeur in China, gewaarschuwd dat “China zeldzame aardmetalen niet als een wapen mag gebruiken”, maar hij had ook begrip gevraagd voor China’s binnenlandse economische uitdagingen.[xxxi] Vervolgens verklaarde de Chinese viceminister van Buitenlandse Zaken Cui Tiankai dat “zeldzame aardmetalen geen probleem tussen de VS en China hoeven te worden”. [xxxii] Een dag voor Hu Jintao aankwam in de VS, publiceerde de Wall Street Journal een lang interview met de president.  Daarin benadrukte de Chinese president vooral dat China en de VS sinds twee jaar “een praktische samenwerking” hebben opgebouwd waar ze beiden voordeel uit halen en dat die samenwerking zal worden voortgezet.[xxxiii]

 Maar, en dat is de tweede tendens, in Europa zijn de standpunten wel harder geworden. De Europese industrie wil absoluut zeker zijn dat de bevoorrading met kritische grondstoffen verzekerd is. Zo komt China in het vizier. De uitspraken van het Bundesverband der Deutschen Industrie (BDI), de koepel van de Duitse patroonsfederaties, spreken boekdelen. De BDI heeft drie congressen gewijd – in 2005, 2007 en 2010, aan de Rohstoffsicherheit, dus de vraag of de Duitse industrie de grondstoffen zal krijgen die ze nodig hebben. Tijdens het recente congres in oktober 2010 verklaarde BDI-voorzitter Hans-Peter Heitel : “We zijn met niemand in oorlog, niet met China, noch met enig ander land,maar China veroorzaakt wel de meeste problemen en China’s maatregelen gaan in tegen de regels van de Wereldhandelsorganisatie”. Keitel ziet ook knelpunten voor de leveringen van grondstoffen, die het voortbestaan van sommige ondernemingen kunnen bedreigen. “Bijzonder explosief: zeldzame aardmetalen”, zegt Keitel, want zo’n 97% van die zeldzame aardmetalen worden uit China betrokken.[xxxiv] Dè oplossing volgens de BDI is “Vrije toegang, zeker wanneer het om spitstechnologieën gaat”. 

Ironisch is wel dat de Duitse industrie kennelijk géén vrije toegang gunt aan Chinese ondernemingen in Oost-Europa en Centraal-Azie. Duitsland beschouwt die gebieden als zijn achtertuin. Het Oost-Europa- bureau van de BDI bestudeerde in 2010 hoe Chinese ondernemingen daar investeren, onder meer om China’s bevoorrading met olie èn zeldzame aardmetalen te versterken. “Veel van deze materialen zijn ook in Rusland, Oekraïne en Centraal-Azie te vinden. Kazakstan is een goed voorbeeld”, aldus dit bureau. Duitsland moet die markt afblokken, zo luidt de aanbeveling, zoals in de jaren ‘70 in contracten met de Sovjet-Unie is gebeurd.[xxxv]  In een toespraak voor dit BDI-bureau neemt de Duitse kanselier Angela Merkel deze conclusie over. Ze verklaart dat er in Centraal-Azië nog veel Luft nach oben is, dat betekent : nog veel ruimte voor Duitsland om economische betrekkingen aan te knopen, ook voor de zeldzame aardmetalen die “we nog voor elektrische batterijen zullen nodig hebben”.[xxxvi] 

De Duitse industrie lobbyt vanaf 2007 stelselmatig om zijn grondstoffenbelangen in Europese politiek te doen vertalen. Daarin schijnt ze goed te lukken. BDI-voorzitter Keitel noemt als één van de successen dat de Duitse regering in 2007 aan de basis lag van het grondstoffeninitiatief van de Europese Unie en dat “de industrie de ontwikkeling van het initiatief en zijn omzetting heeft begeleid”. Keitel bedoelt het zogenaamde Raw Materials Initiative waarmee de Europese Commissie in 2008 heeft uitgepakt. Het doel van dat programma is te zien hoe afhankelijk de Europese industrie van externe grondstoffenbronnen is en wat daaraan gedaan kan worden.

 In 2010 gaf de Raw Materials Supply Group van de Commissie een overzicht van de situatie. De groep heeft van 41 materialen bestudeerd in hoeverre ze kritisch zijn. Zeldzame aardmetalen blijken hier de grondstof met het hoogste leveringsrisico te zijn. Uiteindelijk hield de groep een lijst van 14 kritische materialen over, met daaronder ook de zeldzame aardmetalen (zie Annex-3). Volgens deze studie is de industrie in de EU voor 100% afhankelijk van de invoer van zeldzame aardmetalen. Ze kan ze niet recycleren, omdat er nog geen procedés bestaan om zeldzame aardmetalen op een economisch rendabele manier te recycleren. En het aantal sites in Europa waar zeldzame metalen gewonnen kunnen worden, is beperkt.[xxxvii]

Ook de EU wil dus absoluut vrije toegang tot kritische mineralen buiten Europa. Dat blijkt ook uit het Raw Materials-actieplan dat de Commissie op 2 februari 2011 heeft bekendgemaakt. Uit dit plan spreekt dezelfde vastberadenheid als uit de Duitse standpunten om zich toegang tot de grondstoffen te verschaffen en elke uitvoerbeperking te bestraffen. De Commissie sluit daarvoor zelfs commerciële represailles niet uit. 

Raf Custers, journalist en researcher bij GRESEA.be 

Annex-1

Zeldzame aardmetalen (Lanthaniden): Belangrijkste toepassing

Bron: DOI, U.S. Geological Survey, Circular 930-N.

In : Congressional Research, sept 2010

Annex-2
Belangrijke toepassingen van hoogtechnologisch materialen in de groene technologieën.

Bron: . DG-ENTR selection based on data provided by RWTH Aachen, 2008; BRGM, 2008 and USGS (2008).

Tabel 1. Zeldzame aardmetalen : wereldmijnproductie per land (in ton ‘Rare Earth Oxides’-equivalent)

(*) Totaal van uiteenlopende productgroepen van zeldzame aardmetalen.
Bron : Mineral Yearbooks 1990-2008, US Geological Survey 

Tabel 2. China, uitvoer van zeldzame aardmetalen

Bronnen : COMTRADE, UN Statistics Division (2005-2009), China Customs Statistics, cited in Miningweekly (2010); Ministry of Commerce (geciteerd in Beijing Review, 21 januari 2011)

Annex-3

Lijst van kritische grondstoffen op EU niveau (alfabetisch gerangschikt)

Source : Critical raw materials for the EU, European Commission DG Enterprise and Industry, 30 July 2010

[i] De groep van de zeldzame metalen bestaat uit 15 metaalachtige elementen (de nummers 57 tot 71 in de Periodieke Tabel), gewoonlijk aangevuld met scandium (Nummer 21) en yttrium (Nummer 39). Ze hebben gelijkaardige chemische eigenschappen. De 15 elementen zijn : lanthanum, cerium, praseodymium, neodymium, promethium, samarium, europium, gadolinium, terbium, dysprosium, holmium, erbium, thulium, ytterbium en lutetium.

[ii] Cijfers van de US Geological Survey.

[iii] Rare Earth Elements – Critical Resources for High Technology, USGS Fact Sheet 087-02, 2002.

[iv] “It was the country’s tolerance for quick and dirty extraction that made it the global leader”. Rare earth even rarer, Beijing Review, 21 januari 2011.

[v] Hurst, Cindy, China’s Rare Earth Elements Industry: What Can the West Learn? Institute for the Analysis of Global Security, Washington maart 2010.

[vi] Geciteerd in : China’s Rare Earth Campaign Targets Environmental Protection, Xinhua Insight, 16 september 2010

[vii] Rare earth even rarer, Beijing Review, 21 januari 2011.

[viii] “During the 1980s, the United States, once the world’s leading producer of the minerals, gradually shifted the production to China, mostly due to its lower environmental standards, and lower labor costs”. 11 november 2010, http://seekingalpha.com/article/236231-the-middle-east-has-oil-china-has-rare-earth-minerals

[ix] Rare Earths. Mineral Yearbook 2008, USGS.

[x] Volgens Xu Giangxian, dè Chinese expert bij uitstek, hebben Zuid-Korea en Japan strategische voorraden van zeldzame metalen aangelegd, waarmee ze 20 jaar voortkunnen. In Japan zou 20% van de leveringen voortkomen uit de zwarte markt in China. Zie : Chinese expert calls for immediate stockpiling, Metal Pages, 2 november 2009, geciteerd in Cindy Hurst, o.c.

[xi] Nearly half of China’s rare earth exports went to Japan in first 9 months, MofCom, 17 november 2010. 

[xii] China to exploit rare earth methodically and calmly handle international pressure, ZTS, 25 oktober 2010.

[xiii] Antimonie wordt onder meer als brandwerend materiaal in kledij verwerkt. China is goed voor bijna 90% van de wereldproductie. Zie o.m. Antimony on a high as Beijing goes green, Financial Times, 15 september 2010.

[xiv] “In the past, mines were sometimes closed and reopened soos afterwards. But officials in Hunan say the Lengshuijiang mines and process facilities have stayed closed this time, leading to price pressure”. Antimony price jumps after China’s purge of illegal mines, Financial Times, 18 januari 2011.

[xv] In het Jiangxi-bekken zouden China MinMetals en China Aluminium (Chalco) de voornaamste afzettingen uitbaten, in Sichuan en Guangdong zouden dat Jiangxi Copper en China Nonferrous Metal Industry zijn en in Bayan Obo zou Baotou Steel Rare-Earth High-tech de exploitatie verzekeren. Daniel Krakja, La Chine concentre l’exploitation des terres rares, Usine Nouvelle, 3 juni 2010.

[xvi] Xinhua Insight, o.c. 16 september 2010

[xvii] Xu Guangxian et al, An Emergency Call for the Protection of Thorium and Rare Earth

Resources at Baiyun Erbo and the Prevention of Radioactive Contamination of the Yellow River

and Baotou, geciteerd in Cindy Hurst, o.c.

[xviii] Rare earth even rarer, o.c.

[xix] ZTS, o.c. 25 oktober 2010.

[xx] USW Files Trade Case to Preserve Clean, Green Manufacturing Jobs in America, United Steelworkers, perscommuniqué, 9 september 2010. De klacht bestaat uit een dossier van 5800 pagina’s dat is ingediend bij het bureau van de Handelsafgevaardigde van de Amerikaanse regering. Op onze vraag of de USW ons het volledige document kon bezorgen, verwees de vakbond ons naar de website van dit bureau waar een samenvatting te vinden is. Zie : http://www.ustr.gov/about-us/press-office/reports-and-publications/2010/petition-chinas-policies-affecting-trade-and-inv

[xxi] United Steelworkers’ Section 301 Petition Demonstrates China’s Green Technology Practices Violate WTO Rules, USW, september 2010.

[xxii] China does not have monopoly on rare earth, Caijing Guojia Zhoukan, 31 oktober 2010

[xxiii] China defends its policy on rare earth export control, gov.cn, 29 augustus 2010

[xxiv] De USW stelt zich ook chauvinistischer op dan de Amerikaanse Kamer van Koophandel. Wat moet men bij voorbeeld denken van deze zin : “The USW believes that the nation that leads the clean energy economy will lead the global economy”. In : United Steelworkers’ Section 301 Petition Demonstrates China’s Green Technology Practices Violate WTO Rules, USW communiqué, 9 september 2010.

[xxv] Rare earth even rarer, o.c.

[xxvi] Price briefing, Industrial Minerals, 27 januari 2011.

[xxvii] Bubble fear as rare earths soar, Financial Times, 25 oktober 2010

[xxviii] Signature of a Memorandum of Understanding with Molycorp, Inc. pertaining to the supply of rare earth to Japan, Sumitomo Corporation, 13 december 2010

[xxix] 100525 Shock and ore. Rare Earth Minerals SPECIAL, Industrial Minerals, 25 mei 2010.

[xxx] “Its last processing facility for such materials was purchased by the Chinese and its equipment shipped to China years ago”. United Steelworkers’ Section 301 Petition Demonstrates China’s Green Technology Practices Violate WTO Rules, s.d. (9 september 2010)

[xxxi] Charlie Rose Talks to Jon Huntsman, Bloomberg-Businessweek, 6 januari 2011.

[xxxii] Terres rares: la Chine défend sa politique avant la visite de Hu aux Etats-Unis, Les Echos, 12 januari 2011

[xxxiii] China leader answer questions on currency, relations with US, Wals Street Journal, 17 januari 2011.

[xxxiv] Hans-Peter Keitel, Rede. Rohstoffsicherheit für Deutschland und Europa, 26 oktober 2010.

[xxxv] “A possible model for such a strategy would be the natural gas pipes business which the Federal Republic agreed with the former Soviet Union in the seventies”, in : Position Paper. Chinese Activities in Eastern Europe. Success through market-aggressive financing offers, Ost-Ausschuss des Deutschen Wirtschaft, BDI, oktober 2010.

[xxxvi] Rede von Bundeskanzlerin Dr. Angela Merkel auf der Jahresmitgliederversammlung des Ost-Ausschusses des Dertschen Wirtschaft, Berlijn, 14 oktober 2010.

[xxxvii] De Canadese firma Tasman Metals is in Zweden en Finland aan het exploreren. Greenland Minerals and Energy (Australië) werkt in Kvanefjeld op Groenland.

Met meer dan twaalfduizend waren ze destijds.  Vandaag herinneren enkel een paar honderd graven nog aan hun aanwezigheid.  Lange tijd wist niemand dat ze er lagen.  Ze verdwenen  wat temidden de tienduizenden Britse graven, maar vooral: ze pasten niet in het plaatje van de gemiddelde battlefield tourist.   Wie waren die Chinezen?   Wie of wat had hen hier gebracht  en waarom zagen de begraafplaatsen hier tot voor kort  geen  of nauwelijks Chinese bezoekers?  Over hoe de Chinezen een belangrijke pagina van hun geschiedenis bij ons in de Westhoek schreven …

“koelies” voor  de Grote Oorlog

Het  verhaal van de Chinezen in de Westhoek begint in de zomer van 1916, met de slachtingen bij de Somme.   Na  een  eerste succesvolle doorbraak van het Duitse leger was de oorlog  einde 1914 in een patstelling beland.     Om de patstelling te doorbreken werd van Britse kant besloten een doorbraak te forceren.  Op 1 juli 1916  werd het sein gegeven voor wat een massale  slachting zou worden.    In één dag verloren de Britten meer dan zestigduizend manschappen. Vele duizenden zouden volgen.  Net als de Fransen konden de  Britten het zich nu niet langer veroorloven van  mannen achter de hand te houden.    Wie  strijdbaar genoeg was om in de strijd gegooid te worden, werd naar het front gestuurd. Alleen dreigden hiermee  de aanvoerlijnen stil te vallen. Zonder oorlogsindustrie en zonder logistiek viel de oorlogsmachine stil.  Er moesten dringend arbeiders gevonden worden om het oorlogsbedrijf achter de schermen draaiende te houden.  Nergens elders leek de reserve aan mankracht onuitputtelijker dan in China.

Als eersten keerden de Fransen de blik oostwaarts. Frankrijk had al wat ervaring  met  Chinese arbeiders op haar grondgebied.   In 1913 — kort na de oprichting van de Republiek — waren de eerste Chinese arbeiders richting Frankrijk getrokken. Als jonge republiek kon China  nergens beter leer gaan dan bij haar lichtende voorbeeld, Frankrijk.   Overtuigd dat geen andere natie de  Chinezen  beter de Republikeinse geest kon bijbrengen dan   Frankrijk, werd een programma in het leven geroepen dat Chinese studenten toeliet een poos in Frankrijk door te brengen als arbeiders. Het programma was een kort leven beschoren. In het kader van het herstel van de monarchie in China einde 1914    werd het programma afgevoerd.

Niet veel later was terug sprake van arbeiders voor Europa. Begin 1916 — nog vóór de slachtingen bij de Somme —  arriveerde Truptil,  de  speciale gezant van de Franse overheid in Peking met de opdracht  arbeiders voor de oorlog te recruteren.   De Chinese overheid   nam het aanbod met beide handen aan.      Na het uitbreken van  de oorlog had Duitsland haar gebieden in China verloren zien gaan aan de Japanners.    China begreep dat ze  zich moest bewijzen,  wou ze na de oorlog een stem hebben in een vredesconferentie en kunnen terugnemen wat  de eerst  de Duitsers, en nu de Japanners hadden ontnomen.   Anderzijds   was China gebonden door haar neutraliteit in het conflict.  China bestond als staat bij de gratie zelf van de buitenlandse mogendheden die de koek in China onder elkaar hadden verdeeld.  Ook Duitsland had nog belangen in China.      Truptil, zelf militair,  werd voor de gelegenheid ingénieur agronomique, op zoek naar mankracht  voor de landbouw in Frankrijk. Om de Duitsers  verder te misleiden werd de spookfirma Huimin opgericht, die de  eigenlijke recrutering op zich zou nemen.   In de lente van 1916 vertrokken de  eerste lichting Chinese arbeiders uit  Tianjin.  Alles samen zouden  ongeveer veertigduizend arbeiders dienst nemen bij de Fransen.

De Britten aarzelden niet om het Franse voorbeeld te volgen.     Ook zij begonnen volop te recruteren.      De Britten concentreerden hun activiteiten in  de havenstad Weihaiwei (het tegenwoordige “Weihai”), op de tip van het schiereiland Shandong. In 1898   hadden de Britten bezit genomen van Weihaiwei en er de basis van hun vloot van gemaakt. De verbindingen met het binnenland waren verre van optimaal, maar de baai van Weihaiwei bood haar schepen de broodnodige beschutting. Bovendien hadden de Britten er nog enige infrastructuur staan van een eerdere recruteringscampagne voor de Zuidafrikaanse  mijnen in 1904.   Tussen 1916 en 1917  traden meer dan negentigduizend Chinese arbeiders in dienst van de Britten. Vijftigduizend van hen zouden via de haven van  Weihaiwei vertrekken.

Zoals de Fransen hadden ook de Britten  enige ervaring met overzeese Chinese arbeid.       Hun  laatste grote campagne was die voor de Transvaal  en was zowel hen  als de Chinezen uitermate  slecht bekomen. Dit maal werden de plichten en de rechten van de Chinese arbeiders vastgelegd in een  waterdicht contract.   Het contract bepaalde dat de arbeiders strikt civiele arbeid zouden verrichten en in geen geval zouden ingeschakeld zouden worden in militaire operaties.  Het dagloon werd vastgelegd op 1 franc, de werkduur op tien uur per dag,   Er werd compensatie voor de familie voorzien in geval van blijvend letsel of  overlijden, voeding, huisvesting, medische zorg en repatriëring werd gegarandeerd. De arbeiders van hun kant verbonden zich er toe een termijn van drie jaar uit te doen.  Het Franse contract voorzag in een  termijn van vijf jaar en het recht om nadien in Frankrijk te blijven.

In dienst van  het Chinese Labour Corps — het verhaal van Yan Zhensheng

Ondanks  hun enorme aantallen, zijn nauwelijks getuigenissen bewaard gebleven van  de 140 000  Chinese arbeiders die tijdens WO  I  in Europa  gediend hebben.  In 1998 werd in de provincie Shandong het verhaal opgetekend van een zekere  Yan  Zhengsheng dat model kan staan voor het verhaal van zijn kameraden-arbeiders.

Yan’s verhaal begint in een niet nader genoemd dorp in de provincie  Shandong.   In de herfst van 1916  gonst het van de geruchten  in het dorp.   Eén van de christenen van het dorp meldt dat in de nabijgelegen stad Taian  de lokale Anglicaanse zendeling Iliff  in naam van de Britten arbeiders zoekt voor het Europa om er de verlaten velden te bewerken en spoorwegen aan te leggen.  Het nieuws brengt een golf van enthousiasme teweeg in het dorp. Op 26 november 1916 trekt Yan met drieëndertig van zijn dorpsgenoten richting Taian, waar ze zich in de  Engelse kerk van Taian officieel opgeven voor de dienst in Europa.  Geruchten als zou er een oorlog aan de gang zijn in Europa worden overstemd door de mythe dat er fortuin te rapen valt.

Yan en zijn kameraden nemen de trein naar Weihawei voor de eigenlijke recrutering, maar  halverwege blijkt dat  de spoorlijn onderbroken is door een oorlog van één van de lokale  krijgsheren.  Het  gezelschap  keert  terug en na een lange omweg bereikt ze de havenstad Tianjin waar ze de oversteek zal maken naar Weihaiwei.    Maar net wanneer de mannen  op een zucht van  Weihaiwei staan wordt  het hele gezelschap  opgepakt  door de politie en opgesloten onder het voorwendsel dat de Chinese regering de Britten geen toestemming heeft gegeven om arbeiders te  ronselen in China. Uiteindelijk bereiken de arbeiders toch Weihaiwei, waar ze officieel in dienst treden van de Britten. Rond Yan’s pols wordt een armband geklonken met zijn serienummer “1133”. De  armband zal Yan’s pols niet meer verlaten tot zijn terugkeer in China.  Yan is voortaan een nummer.

De reis overzee brengt de arbeiders langs Hong Kong, Singapore  en Durban in Zuid-Afrika, waar wapens geladen worden. Stilaan begint het de mannen te dagen dat ergens een oorlog aan de gang is. Wanneer  de opvarenden bovendien te horen krijgen dat de route  via het Suez-kanaal gemeden wordt omwille van het  Duitse onderzeegevaar in de Middellandse Zee is er geen twijfel meer: dit wordt geen plezierreis.   Onder de arbeiders breekt paniek uit.    Via Engeland arriveren de arbeiders uiteindelijk in Boulogne-sur-Mer, waar het per trein verder gaat naar het verzamelpunt van de Chinese arbeiders, het nabijgelegen  Noyelles.  Yan en zijn kameraden worden ingedeeld bij de derde compagnie vna het Chinese Labour Corps. Drie maanden  hebben de mannen er intussen op zitten sinds hun vertrek uit hun dorp.

Chinees graf in Noyelles

In  Noyelles worden de arbeiders met de neus op de rauwe werkelijkheid gedrukt.         Yan en zijn kameraden worden een maand lang intensief gedrilld door de Britten, waarna  ze ingezet worden om in het zog van de Fransen en Britse troepen loopgraven te graven.    Na  de terugtrekking van de Duitsers achter de Hindenburglinie wordt Yan’s compagnie  naar Poperinge gemuteerd waar ze ingeschakeld worden in het transport van spoorwegmateriaal, brandstof en munitie.  De arbeiders moeten er dag in dag uit sjouwen.  De Britten hebben medische voorzieningen, maar ontzeggen de Chinezen iedere vorm van medische zorg.

De Belgische vrouwen en kinderen die Yan  in het oorlogsgebied te zien krijgt zijn er nog erger aan toe dan de Chinezen: schamel gekleed, graatmager als lucifers — geregeld kwamen ze bij ons om eten, kledij of wat geld bedelen. Soms  zochten ze bij ons niet minder dan gewoon wat bescherming.

Na de wapenstilstand gaat het terug naar België voor Yan en zijn compagnie.    Yan’s compagnie wordt ingezet in Poperinge, en in Ieper op de voormalige frontlijn, waar ze belast worden met de opruiming van het slagveld.     Het werk is er iets lichter op geworden vergeleken bij hun vorige passage in België. Intussen is ook het landschap grondig getransformeerd: overal liggen lichamen verspreid,  liggen hopen puin en tiert het onkruid welig. Waar eens waterputten waren, gaapt nu enkel nog een vlakte.  Water moet aangevoerd worden en bij momenten zien de arbeiders zich gedwongen elkaars urine te drinken om in leven te blijven. Troost vinden de Chinezen in  het gezang.    Yan herinnert zich het lied van zijn kameraad Zhang:

Indroef wordt ik als ik aan mijn moeder denk;

Als een vogel in een kooi, ben ik,

met vleugels die ik niet kan uitslaan;

Als een draak in ondiep water, ben ik,

die vastzit in het slib.

Stilaan  keren ook de Belgische vluchtelingen terug naar huis, waar ze tot hen ontzetting een ontvolkt gebied aantreffen en vreemde “gelige mannen”,  in de steek gelaten door de Britten die hen tot voor kort strak in het gareel hielden.  Moord en roof tieren welig in de Westhoek en al gauw worden de dolende Chinezen dader en zondebok van ieder incident  in de streek. De Belgische overheid dringt er bij de Britten op aan orde op zaken te stellen,  maar die stelt de Belgen op haar beurt voor de keuze.      Willen de Belgen  dat de Chinezen verdwijnen, dan draagt België de onkosten van  de opruiming van het slagveld  en vergoedt zij de Britten voor het ingezamelde schroot.   De keuze is snel gemaakt voor de Belgen…

Vanaf november 1918  tot 1919, worden massaal Chinese compagnieën van Frankrijk naar België overgeplaatst. In de lente van 1919 bevinden zich in de streek rond Poperinge en Ieper niet minder dan twaalfduizend Chinezen.   De Chinezen  worden gestationeerd waar puin  of munitie moet geruimd worden of lichamen  geborgen en (her) begraven worden. In onooglijke plaatsjes als  Boezinge, Voormezele, Wervik, …  verrijzen tijdelijke kampen die op hun volle getalsterkte tot vijfhonderd Chinezen huisvesten.   Pas in de loop van 1919 worden de  Chinese compagnieën één voor één teruggetrokken en gerepatrieerd naar  China.

Yan Zhenshengs avontuur eindigt met de langeverwachte terugkeer naar het vaderland. In Le Havre worden de Chinezen ingescheept voor de oversteek naar Amerika. In San Francisco wacht hen  een warm onthaal door de plaatselijke Chinese gemeenschap, die intussen als uitbundig de  “Chinese” overwinning op de Duitsers vieren.   In oktober 1919 staat  Yan terug in zijn dorp, net op tijd voor het Herfstwendefestival.

Van de zegeroes blijft intussen weinig meer over in China.     Op de Vredesconferentie in Parijs heeft  China niets uit de brand kunnen slepen voor zijn bijdrage aan de oorlog.     De centen die de arbeiders hebben kunnen bijeensparen zijn intussen nauwelijks nog iets waard.  De paar honderd jonge intellectuelen die meegereisd  waren naar Europa als tolk ontdekken dat van de belofte dat er  studiebeurzen voor hen lagen te wachten in Groot-Britannië  niets terecht is gekomen.

In België en Noord-Frankrijk blijven nog een handvol Chinese arbeiders achter. Zij  hebben van de Britten de taak gekregen de Chinese namen van  hun gevallen kameraden in de grafstenen te beitelen. Eens die taak volbracht is worden ook zij gerepatrieerd.     Daarna verdwijnen de Chinezen in het collectieve onderbewustzijn van de Westhoekbewoners. Tot voor kort…

De Chinezen in de Westhoek worden herontdekt

Niemand weet hoeveel van de Chinezen in  Franse dienst het leven lieten tijdens WO I.  De Fransen, van hun kant,  hielden geen bestand bij van de Chinese slachtoffers. De graven die nog bestaan liggen her en der verspreid over  vergeten kerkhoven in Frankrijk.   Maar het is nog steeds wachten op  de eerste inventaris van die graven.

De  doden in Britse dienst verging het iets beter. Zij  kwamen terecht op de grote  Britse Commonwealth begraafplaatsen in  Noord-Frankrijk en België, waar  hun graven keurig onderhouden worden door de Commonwealth  War Graves Commission.  De grafstenen dragen de vermelding “Chinese Labour Corps”, in regel gevolgd door het registratienummer van de overleden arbeider en diens datum van overlijden.   Verder geven de stenen ook de naam van de arbeider in Chinese karakters, diens provincie en prefectuur van herkomst.   Sommige stenen dragen geen vermelding of  weerspiegelen  de  gebrekkige informatie  waarover de grafdelvers de beschikking hadden toen ze de de lichamen van de Chinezen tijdens of kort na de oorlog aan de aarde toevertrouwden.  Je zou denken dat niet de Chinezen  vandaag ervan weerhoudt hun voorvaderen eer te komen bewijzen. Het tegendeel  is echter waar.

Het duurde maar liefst tot de jaren ‘90 vóór de Chinese grafstenen —  alles samen iets minder dan tweeduizend stuks —   aan een eerste kritische onderzoek onderworpen werden.   In 1996  publiceerde toenmalig studente sinologie in Leuven, Gwynnie Hagen, de eerste volledige lijst van Chinese graven in België mét de oorspronkelijke namen in het Chinees.   Het was van het einde van de eerste wererldoorlog geleden dat de namen nog eens hardop gelezen en met de hand gecopieerd werden.   Vergelijking met gegevens uit het  legendarische oorlogsdagboek van  “Pastoor Van Walleghem”  en  de stukken van het proces van één van de arbeiders liet Gwynnie Hagen toe één dubbel begraven Chinees te ontmaskeren en zo een ander, verloren gewaand Chinees aan  de  juiste grafsteen toe te wijzen.   Tot nader order is dit  nog steeds de eerste geslaagde poging tot disaster victim identification van in WO I omgekomen Chinezen.

Het duurde nog eens tot 2007 voor het dossier  nogmaals van onder het stof werd gehaald. In het kader van de tentoonstelling over de  niet-Europese volkeren aan het front tijdens WO I  Mens Cultuur Oorlog werd door  het In  Flanders Fields Museum (Ieper)  een  inventaris opgemaakt van de volkeren die ooit manschappen hadden in Europa tijdens de oorlog.   De Chinezen waren daarbij één van  het paar dozijn volkeren die op of achter het front ingezet werden, naast de Sikhs, de inheemse Amerikaanse volkeren,  de Senegalezen en anderen.   Mens Cultuur Oorlog wou de laatste ontbrekende stukken  inpassen in het verhaal   van de  Grote Oorlog vóór de grote herdenking van een eeuw WO I in 2014-2018.  Al tijdens de voorbereidingen op de tentoonstelling bleek dat  de Chinezen een apart initiatief vereisten vóór ook hun stuk in de grote puzzel zou passen.

Op 24 april 2010 opent in de Lakenhallen in Ieper alvast een internationale tentoonstelling rond het Chinese Labour Corps Sjouwers voor de Oorlog. De grootste uitdaging voor de makers van de tentoonstelling was en is het uiterst geringe aanbod aan  tentoonstellingsobjecten.  Op een aantal  door de Chinezen sierlijk bewerkte granaathulzen,   zijn  relatief  objecten uit de tijd en directe omgeving van de Chinese arbeiders bewaard gebleven.    De tentoonstelling wil daarom de leef- en denkwereld van de Chinese arbeiders reconstrueren en — ook letterlijk —  hun stem terug doen klinken over Flanders Fields. Sinds kort worden volop authentieke  getuigenissen zoals die van Yan Zhensheng gegaard.   De wetenschappelijke staf van  In  Flanders Fields Museum doorploegt op dit moment de  Belgische archieven op zoek naar verslagen en processtukken over incidenten met Chinezen, vaak met dodelijke afloop.     Op termijn moet iedere  graf zijn eigen verhaal spreken – ook al is de heroïek vaak ver te zoeken in die verhalen. Tegelijk worden de bewegingen van de Chinese kampen in kaart gebracht.    Die  kampen leidden  een even schimmig bestaan  als de Chinezen die ze bevolkten.        Je moet ze zoeken op luchtfoto’s en in de verhalen die van generatie op generatie overgedragen werden in de Westhoek.

De “Dertien van Busseboom”

Eén groep Chinezen krijgt bijzondere aandacht In 2010,  met name de dertien Chinezen die op 15 november 1917 omkwamen in een Duitse bomaanval op hun kamp in de buurt van het gehucht Busseboom (in Reningelst, een deelgemeente van Poperinge). Tot voor kort was over de Dertien van Busseboom nauwelijks iets bekend.      Uit het oorlogsdagboek Van Walleghem was al een gelijkaardig incident bekend met Chinezen in de nacht van 15 november 1917.  Voorts was bekend dat  de Chinezen langs de Roobaertbeek hun eigen begraafplaats hadden, waar ze hun landgenoten volgens de Chinese traditie begroeven.  Na de oorlog werden de lichamen op last van de Britse overheid  opgegraven en  overgebracht naar de gemeentelijke begraafplaats van Bailleul in Noord-Frankrijk. Daarbij gingen wellicht een aantal gegevens over de lichamen verloren, want de grafstenen in Bailleul geven weinig prijs over de identiteit van de mannen die er begraven liggen.

Toetsing aan de gegevens in de Chinese bronnen heeft toegelaten de identiteit van de dertien te achterhalen.  Dankzij de rapporten van de  toenmalige Britse Legatie in  London, nu bewaard in de archieven van het toenmalige ministerie van Buitenlandse Zaken in Peking, weten we zelfs precies uit welke dorpen in de provincie Shandong de Dertien vandaan komen.     Of er van de Dertien nog verwanten bestaan, wordt op dit moment uitgezocht door de onderzoekers van het Stadsarchief van Weihai,     onze Chinese partners in de herdenking van 2010.  Of de herdenking in de Westhoek in 2010 zal bijgewoond worden door  afstammelingen of verwanten van de Dertien zal nog moeten blijken, maar  er wordt aan gewerkt.

Het eerste en voorlopig laatste bezoek van  afstammelingen van Chinese arbeiders aan het graf van hun voorvader dateert van  november 2008, toen de dochter van een toenmalige Chinese arbeider speciaal werd overgevlogen  naar Frankrijk om op de militaire begraafplaats van Beaulencourt neer te knielen voor het  graf van haar grootvader.      Het bezoek werd  uitgebreid belicht in de Chinese media en haalde ook de nationale zender. Wat de Chinese kijker niet te zien kreeg, was dat de dochter en haar familie vóór een anoniem graf neergezet waren met niet meer dan een registratienummer. Het nummer bleek volgens de lijsten in de Britse archieven  aan een andere arbeider toebehoord te hebben.  Het kwaad was echter geschied.  Wat een intiem moment van een Chinese familie bij het verloren gewaand lichaam van hun grootvader had moeten worden, bleek  een  knap georchestreerd staaltje van  Franse culturele diplomatie op aangeven van bepaalde kringen binnen de Chinese gemeenschap in Frankrijk.  Niet toevallig werden rond dezelfde periode  door Frans minister  Jean-Marie Bockel publiekelijk hulde gebracht aan de Chinese arbeiders tombés pour la France.       Meteen had Frankrijk de sympathie teruggewonnen die ze  kwijtgespeeld was in China na de bewogen passage van de Olympische vlam door Parijs.

De eerste bewezen nakomelingen van Chinese arbeiders  van het Chinese Labour Corps moeten dus nog verwelkomd worden in Europa.     De Chinese Labour Corps herdenking in de Westhoek wil  het terrein daarvoor effenen.  Behalve de tentoonstelling in het In Flanders Fields Museum  en een Speciale Last  Post plechtigheid voor de op zee omgekomen Chinese arbeiders, wordt op zaterdag 29 mei 2010  in Busseboom een gedenkteken onthuld voor de Dertien van Busseboom.     Het gedenkteken wordt ingebed in een plantsoen dat beplant wordt volgens  de instructies die een aantal Chinese arbeiders ons zelf hebben nagelaten.    De Dertien van Busseboom zullen expliciet met hun naam en toenmalige thuisadres  vernoemd worden op het monument, dat bovendien uitziet op de Roobaertbeek, op de site waar de Dertien aanvankelijk door hun kameraden begraven werden en op het veld waar zich hun naar alle waarschijnlijkheid hun kamp bevond.     Het geheel zal — eens ingehuldigd — de plaats en het tijdstip markeren waar de eerste  poging werd ondernomen om de Chinezen hun doden van de Grote Oorlog terug te geven.     Dat dit op Belgische bodem zal gebeuren —  in aanwezigheid van  de Chinese gemeenschap zelf — mag genoeg reden zijn voor geïnteresseerden om de  schare sympathisanten te vervoegen die nu al hun effectieve steun betuigd hebben aan het project.

De “Busseboom Groep v.z.w.” coördineert de fondsenwerving en de  aanleg van het gedenkplantsoen. Op het terrrein na — dat door het stadsbestuur van Poperinge  welwillend ter beschikking gesteld werd  —    is  dit initiatief volledig aangewezen op privé-steun. De Koning Boudewijnstichting stelt een speciale projectrekening ter beschikking (Bank van de Post  IBAN: BE10 0000 0000 0404 BIC: BPOTBEB1, met vermelding “L82255 – Busseboom Groep”). Giften vanaf 30 euro zijn fiscaal aftrekbaar en komen integraal ten goede aan het project.      Schenkers zullen, ongeacht de omvang van hun bijdrage,  expliciet vermeld worden bij de inhuldiging van het monument. Als schenker krijgt u  tevens de primeur van eventuele doorbraken  in  het onderzoek en wordt  u ook op de hoogte gehouden bij de opvolging van het project na 2010.

Nader informatie op www.clc-eu.net , bij ondergetekende of via In Flanders Fields Museum (Ieper), stedelijke.musea@ieper.be t.a.v. Dominiek Dendooven.

Philip Vanhaelemeersch

philip.vanhaelemeersch@gmail.com

philip.vanhaelemeersch@clc-eu.net

Artikel overgenomen uit China Vandaag nr. 5/2009

Zie ook  reeks van CCTV over het China Labor Corps

Het olympisch jaar 2008 is tot dusver een bijzonder tumultueus jaar gebleken voor China. We sommen even op: een barkoud Chinees Nieuwjaar met miljoenen reizigers die vast kwamen te zitten in bevroren treinstations; de zwaarste treincrash sinds een decennium in de provincie Shandong, oproer in Tibet, dat zich vervolgens verspreidde naar de Tibetaanse regio’s in de aangrenzende Chinese provincies Sichuan, Gansu en Qinghai; de erg woelige doortocht van de olympische vlam in tal van wereldsteden, de aardbeving in Sichuan die aan minstens 70.000 mensen het leven kostte, overstromingen in Zuid-China, de beurzen van Shanghai en Shenzhen die een duik naar beneden maakten, een galopperende inflatie, … het houdt niet op. Het lijkt erop alsof de Olympische goden China in 2008 nadrukkelijk in het vizier houden.

lees meer

www.MO.be/mopapers

Tien procent economische groei in 2005. Een vervijfvoudiging van de export tussen 1995 en 2005. Het kan niet anders dan dat de economische opmars van China zich ook vertaalt in meer invloed op het wereldtoneel. Van de olievelden in het Russische Verre Oosten tot Silicon Valley op de Amerikaanse westkust en van de uraniummijnen in Zimbabwe tot de Scandinavische IT-centra: op al deze plaatsen zijn Chinese commerciële en diplomatieke vertegenwoordigers steeds prominenter aanwezig.

Peking weet heel goed hoe het beleidsmakers in Europa en de Verenigde Staten kan charmeren door bekoorlijk uit te pakken met zijn enorme investeringsmarkt. Het succes van deze aanpak blijkt bijvoorbeeld uit de talrijke hoge delegaties die met grootse plannen afreizen naar het beloofde land in Azië.

In de derde wereld liggen de verwachtingen zo mogelijk nog hoger. Neem bijvoorbeeld Afrika. Tussen 1990 en 2005 slaagde China erin om de handel met dat continent te vertienvoudigen. Vooral grondstoffen vormen een gegeerd doelwit. Chinese oliebedrijven zijn neergestreken in tientallen staten: in Soedan, Venezuela, Angola, Nigeria, … . In heel Centraal-Afrika zijn Chinese mijnbouwfirma’s ijverig op zoek naar kobalt, koper en andere kostbare ertsen. Ook in de Chileense mijnschachten zwaaien Chinezen de plak

Wil China de wereld overheersen?

www.MO.be/mopapers

Een Mo-paper van juni 2008

Congo beschikt over rijke reserves van erg gegeerde mineralen. Maar ondanks een florerende internationale markt plukt het land daar nauwelijks de vruchten van. Sinds het voorjaar van 2007 werkt Congo op verscheidene fronten tegelijk om die situatie te keren.

Het onderhandelt met China over een ruil van Congolese grondstoffen voor Chinese investeringen in het  (spoor-)wegennet. Verder overweegt Congo ook of tientallen mijncontracten met hoofdzakelijk buitenlandse mijnondernemingen niet herschreven moeten worden. Dat proces van herziening van de mijncontracten verloopt stap voor stap.

Heeft Congo iets aan zijn mijnen?

www.MO.be/mopapers

De ASEAN-landen gaan akkoord om met China een vrijhandelszone te vormen tegen 2010. Zuid-Korea en Japan willen er ondertussen ook bij te horen. Blijkt dat vooral de ontwikkelde Aziatische landen profijt halen uit de Chinese vrijhandel, terwijl dit minder het geval is met de armere zuidelijke landen. Hoe dan ook alle Aziatische buren passen zich na de toetreding van China tot de WTO aan en proberen voordeel te halen uit China’s dynamiek en grote behoeften. China’s import zal verdubbelen tegen 2005, waar de export deze verdubbeling pas in 2010 zal bereiken.

Er waart een spook doorheen Azië. Het is het spook van de vrijhandel. Het idee van een Aziatische Gemeenschappelijke Markt dateert uit december 1990 toen de Maleisische eerste Minister Mahathir Mohamad de oprichting voorstelde van een economisch blok bestaande uit de ASEAN staten plus China, Japan en Zuid Korea. Het was een reactie op de trage vooruitgang van de GATT-onderhandelingen in de Uruguay-round en het poogde meer Japanse investeringen naar de ASEAN-landen te krijgen. Het voorstel ondervond niet alleen weerstand van de USA en Australië, maar ook van Japan en Indonesië. De oppositie van de Amerikanen tegen een Oost-Aziatisch regionalisme verslapte en de partners troffen elkaar in de marge van de ASEM (informeel forum tussen de EU en 10 Aziatische landen). Wanneer het forum in ’96 voor het eerst bijeenkwam, bestond de Aziatische kant precies uit de partners die Mahathir op het oog had.

Als reactie op de Aziatische crisis volgde dan in mei 2000 de eerste concrete afspraak met het Chiang Mai-initiatief tot samenwerking op het vlak van de valutahandel als monetair verdedigingsmechanisme. Twintig jaar na de oprichting heeft de ASEAN besloten zelf onder de deelnemende lidstaten een vrijhandelzone te vormen tegen eind 2002: er is nu al een gemeenschappelijk tarief voor de 6 stichtende leden (Maleisië, Thailand, Brunei, Filippijnen, Indonesië en Singapore), terwijl de nieuwere leden zoals Laos, Cambodja, Vietnam en Birma nog enkele jaren uitstel kregen.

Het meest verrassende voorstel werd door (ex)-premier Zhu Rongji gelanceerd in november 2001 om tegen 2010 een vrijhandelszone te maken tussen de ASEAN en China. Na een studie hierover ondertekenden de landen op de top in Phnom Penh in 2002 dit CAFTA-vrijhandelsverdrag met de 6 oude ASEAN-leden tegen 2010 en met de overige leden tegen 2015. Hierdoor zou de ASEAN/China-handel met de helft stijgen en zou het aantal armen (2 $/dag) met 50 miljoen dalen. Als reactie daarop stelde Japan ook een vrijhandelszone voor tussen Japan en de ASEAN, maar hier zit weinig vaart in omdat Japan weinig geneigd is zijn landbouwbescherming op te geven. Zuid-Korea wil op zijn beurt ook niet ten achter blijven en opperde een gelijkaardig idee. Tijdens zijn laatste bezoek aan China stelde de Zuid-Koreaanse president Roh voor verder te gaan dan het vrijmaken van de goederenhandel. Hij wil eveneens streven naar hechtere samenwerking tussen de Noord-Aziatische landen inzake kapitaal en technologie om op termijn een economisch blok gelijkaardig aan de EU te gaan vormen. Ook kwam de Indische eerste minister naar China met het idee van een vrijhandelzone met China binnen 10 jaar te realiseren en de Australische minister wil China eveneens een vrijhandelszone met zijn land aanpraten.

Een laatste vrijhandelsintiatief is de CEPA (Closer Economic Partnership) tussen Hongkong en China dat op 29 juni werd getekend. De CEPA elimineert vanaf 1 januari douanetarieven op 273 goederen die goed zijn voor twee derde van Hongkongs’ export naar het vasteland. De komende 2 jaren zal de voorkeursbehandeling groeien tot 90 % van de export zodat tegen 2006 alle goederen belastingvrij worden. De CEPA liberaliseert op diverse wijzen 17 soorten diensten en er zijn ook voordelen voor de financiële sector evenals voor het toerisme vanuit de provincie Guangdong dat vrij wordt vanaf 1 juli volgend jaar. De denktank van het Chinees ministerie van Handel wil dat de CEPA later uitgebreid wordt tot Macao (onderhandelingen zijn reeds bezig) en Taiwan. Nog andere Chinese intellectuelen willen dat de vrijhandelszone uitgebreid wordt met een sociaal luik zoals in de EU.

CAFTA

De CAFTA (China Asean Free Trade Association) is ongetwijfeld het initiatief dat het meest besproken en concreet is. Dit zou de creatie met zich brengen van de grootste vrijhandelszone ter wereld met 1,7 miljard consumenten, een Bruto Regionaal Product van 200 miljard US$ en een handelsvolume van 1230 US$. China’s handel met de ASEAN-landen groeide sedert 1991 met meer dan 20 % jaarlijks tot bijna 54 miljard US$. ASEAN is nu China’s vijfde handelspartner na Japan, de USA, de EU en Hongkong. Tijdens het eerste semester groeide de handel met 45 pct. In het begin van de jaren negentig waren de top 5 ASEAN exportgoederen: petroleum en brandstof, hout, spijsolie en vetten, computer/machines en elektrische uitrusting. Ze maakten drie vierde uit van de ASEAN-export. Tegen 1999 veranderde de orde van belangrijkheid: computers/machines groeiden van 12 tot 38 % van de ASEAN-export naar China die voorts ook meer diversifieerde want de top 5 goederen slonken tot 60 %. In 1993 betrof de import uit China elektrische uitrusting, computer/machines, petroleum en brandstof, katoen en tabak en dit bedroeg 40 % van de ASEAN-import. Tegen 1999 bleven elektrische uitrusting en computers/machines de top importgoederen, maar hun aandeel groeide aan tot de helft van de totale import. De wederzijdse handel in diensten is relatief bescheiden.

De toetreding van China tot de WTO heeft een weerslag op de ASEAN in diverse domeinen.

Vooreerst is er de verbeterde markttoegang. ASEANs export van landbouw- en natuurproducten (rijst, voeding, tropische vruchten, spijsolie, zeevruchten, hout, rubber, tin) evenals elektronica zullen het meest voordeel halen uit China’s toetreding tot de WTO. De ASEAN zal ook blijven aardolie en aardgas naar China exporteren. Voortgaande op de schatting dat China’s import in de nabije toekomst jaarlijks met 10 % zal stijgen, wordt geraamd dat China’s ASEAN-import in 2005 35 miljard US$ zal bedragen of 13 miljard meer dan in 2000 en 4 miljard meer dan zonder WTO-toetreding. Wellicht wordt het meer omdat China’s ASEAN-import meer groeit dan haar gemiddelde import. Een belangrijke bekommernis is evenwel dat de 3 niet-WTO-leden (Vietnam, Laos en Cambodja) niet zullen kunnen genieten van de WTO-verbintenissen. In de CAFTA-tekst wordt hen wel een speciale status toegezegd van meest-begunstigde natie.

Van hun kant zullen Chinese exporteurs ook makkelijker toegang hebben tot de ASEAN-markt. Zij hebben een potentieel voordeel op het vlak van machines en elektrische apparaten, optische instrumenten/uurwerken, transportmiddelen, metaalproducten en chemie. Deze producten maken reeds 70 % uit van de ASEAN-import. Vanzelfsprekend heeft de WTO-toetreding ook een invloed op de toegang tot derde landen want zowel China als de ASEAN exporteren naar Japan, de USA en de EU. Naar de USA toe zijn zowel ASEAN als China exporteurs van textiel, kledij, machines en elektrische apparaten. Naar Japan exporteren ze machines en elektrische apparaten. Doordat de USA, Canada en de EU hun importquota voor Chinese kledij en textiel tegen 2005 zullen afschaffen, wordt China voor de ASEAN in deze sector een geduchte concurrent op deze markten. In de Aziatische landen is veel te doen over deze uitdaging maar een studie van de Aziatische Ontwikkelingsbank beklemtoont dat China tegen 2005 haar import zal verdubbelen, waar dit voor de export maar tegen 2010 zal zijn: dus wegen de opportuniteiten zwaarder dan de uitdagingen.

Sectoren

Laten we even deze weerslag bekijken in 2 sectoren waar de vrijmaking van de handel zich het meest zal laten gevoelen: de elektronica en de textiel/kledij-sector. Azië realiseerde reeds in 1999 45 % van de wereldproductie in elektronica vóór de USA met 38 % en de Europese Unie met 19 %. Vooral bij de productie van halfgeleiders neemt Azië reeds de helft voor haar rekening. China is gespecialiseerd in assemblage van half-afgewerkte producten die het importeert uit andere Aziatische landen. Als afzetmarkt van elektronica komt Azië echter ver achter de USA en de EU. Waar de sector elders stagneert, is er een dynamiek in Azië die trouwens vooral getrokken wordt door de Chinese vraag in China (bv. groei van de PC-verkoop met 25 % tussen 1999 en 2001).

In de jaren 60 en 70 was er een eerste golf van assemblagefabrieken in Korea, Taiwan en Singapore. In het begin van de negentiger jaren begonnen de ondernemingen te delocaliseren naar de Filippijnen, Maleisië en in mindere mate naar Indonesië en Thailand. Sedert twee jaar is er een nieuwe golf bezig die de assemblage verplaatst naar China ten nadele van de ASEAN-landen. In Maleisië zijn de salarissen twee maal zo hoog en AMD, Dell, Seagate en Gateway sloten er hun deuren. De liberaliseringsbeweging op het vlak van de onderdelen riskeert de Filippijnen en Maleisië te treffen omdat deze landen in tegenstelling tot Singapore en Taiwan nog niet gemigreerd zijn naar activiteiten met meer toegevoegde waarde. De elektronische sector in Taiwan en Singapore steunt op halfgeleiders en de wereldleiders ervan zijn Taiwanees. Ook in China komt de productie van halfgeleiders op gang, maar het gevaar van delocalisatie bij de chipmakers wordt gerelativiseerd. De Chinese concurrentie op dat vlak zou zich de eerste drie jaren minder manifesteren en wordt hooguit een risico op middellange termijn genoemd. Deze situatie is gelijkaardig met Korea dat een wereldleider is voor DRAM-geheugen. Japan en Korea zijn een referentie in research activiteiten, zij het dat Peking ook probeert R&D-centra aan te trekken. Kortom Korea en Japan hebben op middellange termijn weinig te vrezen van China, maar de ASEAN-landen kunnen zich wel aan delocalisatie verwachten in de sector.

Ook in de kledijsector importeert China uit de ASEAN textiel om die te bewerken tot afgewerkte kledij. In tegenstelling tot de elektronica-sector betreft het wel meer autochtone Chinese firma’s. Wereldbank-studies voorzien dat tegen 2005 -als de textiel/kledijquota opgeheven worden- de Chinese productie meer dan 20 % van de wereldproductie kan bedragen in de kledij tegenover 7 % in 1995, terwijl de Chinese export dan voor 47 % van de wereldexport zou instaan vergeleken met 20 % in 1995. Bij de textiel zou het aandeel van de Chinese import op wereldvlak sterk stijgen om 26 % te bedragen in 2005 tegenover 13 % in 1995. De textielproductie in China zelf zou matig stijgen. De opgang van China in de kleding riskeert wel te wegen op Vietnam, Indonesië en Thailand die ook in het segment van arbeidsintensieve activiteiten opereren. Meer ontwikkelde landen delocaliseerden reeds naar China: in Japan komt 70 % van de kledij reeds uit China. Nog steeds volgens de Wereldbank halen Taiwan, Korea en in mindere mate Japan voordeel van de te verwachten importgroei van textiel naar China. Op termijn zou het wel de prijzen drukken en hun winsten aanvreten. Dus profiteren de landen van Noord-Azië in deze sector ook meer van de Chinese vrijhandel dan de Zuid-Aziatische landen.

Bij de Chinese assemblage komt twee derde van de import van intermediaire goederen uit Azië. 40 % van “de drie draken” (Taiwan, Zuid-Korea en Hongkong) en een vierde van Japan. Hierbij maken half-afgewerkte producten het grootste deel uit, maar onderdelen en componenten zijn het meest dynamisch gedeelte met 23 %. Bij de machinebouw en elektrische machines hangt vier vijfden af van dergelijke importverwerking. Vanzelfsprekend gebruikt China zijn specialisatie in arbeidsintensieve activiteiten want het beheerst niet het volledige productieproces in deze industrieën. Toch helpt dit bij het beklimmen van de technologische ladder: het bedrijf Ningbo Bird dat pas in ’99 opgericht werd, is nu reeds marktleider in GSM’s voor Motorola en de Chinese GSM-merken staan reeds in voor meer dan de helft van de markt. Toch is de export van de geassembleerde afgewerkte producten meer bestemd voor de USA en de EU dan voor Japan, de 3 draken en ASEAN-landen.

Reactie ASEAN-landen

Hoe reageren de buren van China op de afspraak met China tot meer vrijhandel in de regio? Bekijken we eerst eens de reactie van de arme landen. Er is een onderscheid tussen de weerslag op Cambodja, Laos en Vietnam. Cambodja is kwetsbaar wegens zijn export van kledij naar dezelfde markten als China. Dit is ook het geval met hout, landbouwproducten en schoeisel. Laos daarentegen is weinig getroffen, zowel in China als op derde markten. Vietnam bekleedt hierbij een tussenpositie. Gezien China de komende 30 jaar veel landbouwproducten zal importeren, kan Vietnam zijn export van voeding, tropische groenten en fruit, graanproducten evenals sojabonen en oliehoudende zaden opdrijven. Van Vietnam’s 10 belangrijkste exportgoederen zijn er ook 4 waarin China groot is: kledij en textiel, schoeisel, keramiek en elektronische goederen. Bij de eerste twee producten behoort het voordeel op de derde markten aan China. De handel tussen Myanmar (Birma) en China is eerder complementair: Myanmar exporteert voeding, landbouw- en bosbouwproducten en aardgas terwijl het machines en elektrische producten importeert. De 4 nieuwe ASEAN-landen kunnen marktaandeel winnen in energie, bosbouw, landbouw, visserij en aquacultuur.

De weerslag op de landen met een gemiddeld inkomen zoals de Filippijnen, Indonesië, Maleisië en Thailand is gemengd. 20 % van de Indonesische export naar China valt in sectoren zoals rubber en palmolie waarin kwantitatieve beperkingen door de WTO-toetreding worden opgeheven . Andere Indonesische producten waarvan de export naar China zal groeien zijn voeding, granen, oliehoudende zaden, suiker, hout, en energie. De Indonesische export van kledij zal wel onder druk komen op derde markten.

Bij de landen met een gemiddeld inkomen kan Maleisië het meest voordeel halen. Het wordt een belangrijker handelspartner van China. De export van landbouwproducten zal aangroeien met oliehoudende zaden, suiker, vee en katoen. De eigen kledijsector zou wat inboeten, maar textiel daarentegen zou weinig aangetast worden en verder aanleveren aan China’s kledijsector. Ook in de elektronicasector wordt verwacht dat het verder onderdelen ter verwerking aanlevert naar China.

De Filippijnen zijn goed geplaatst om de export van voeding, suiker, granen, katoen, groenten en fruit te zien aangroeien. De impact van China’s toetreding tot de WTO zal negatief zijn in textiel en kleding wegens de concurrentie in de USA en de EU. Er blijken echter nog groeimogelijkheden in de aanlevering van half-afgewerkte elektronische producten zoals halfgeleiders en producten in elektronische dataverwerking. De Filippijnen zijn bang dat sommige ondernemingen in halfgeleiders naar China emigreren en het land poogt de technologische ladder op te klimmen, vooraleer China hetzelfde doet. Ook zal het land kunnen genieten van het “Vroege Oogst” programma uit het akkoord: een voortijdige liberalisering waarbij tropische- en landbouwproducten, voeding, textiel en elektronica horen voor de Filippijnen.

In Thailand profiteert 30 % van de Thaise landbouwexport van het afschaffen van de kwantitatieve beperkingen zoals b.v. op rijst, rubber, rietsuiker. Ook in de kledij en textiel zal de weerslag echter negatief zijn (Thailand wordt aangeraden zich te specialiseren in de niche van duikpakken), maar dit wordt dan weer positief in de houtsector en katoen. Thailand zal zijn rol in internationale netwerken zoals in elektronica, metalen en petrochemie, zien aangroeien. Het maken van de vrijhandelsassociatie zal de export naar China doen aangroeien met 63 % en de import met 55 %. Het BNP zou met 0,32 % stijgen.

NIE

Het zijn de nieuw geïndustrialiseerde landen die het meest van China’s vrijhandel zullen profiteren. Singapore investeert reeds meer in China dan in Maleisië en is er de vijfde grootste investeerder. Qua vrijhandel hoopt het vooral op de liberalisering van de diensten. Het is de vrijmaking van deze markten die ontwikkelde landen zoals de USA en de EU respectievelijk 9 en 6,5 miljard US$ zullen opleveren. Naast de diensten zijn er ook in de petrochemie kansen voor Singapore.

De Koreaanse investeringen in China die onbestaand waren in het begin van de negentiger jaren, bedroegen 4,5 miljard US$ eind 2000, of een vierde van Korea’s buitenlandse investeringen. Ze zijn geconcentreerd in kledij/textiel, chemie en petrochemie en meer en meer in informatica- en communicatie technologie. De export naar China schoot de eerste helft van dit jaar met ongeveer de helft omhoog en bij het schrijven van dit artikel werd bekend dat voor het eerst de Koreaanse export naar China deze naar de USA overtrof. In september maakte Samsung bekend dat het tegen 2005 zijn gehele PC-productie overhevelt naar China. Andere Koreaanse groten die naar China willen delokaliseren zijn LG Electronics -s’ lands grootste producent van huishoudtoestellen- die plasmaschermen wil bouwen in China en ook Huyndai Heavy Industries -’s wereld grootste scheepsbouwer- die er een productie-eenheid gaat bouwen van graafmachines. Bij de Koreaanse KMO’s heeft 7 pct reeds een vestiging in China en bijna een derde denkt dit binnen vijf jaar te doen.

China is reeds de eerste leverancier van Japan en Japan is de derde bestemming van Japanse exportproducten. Bij de “ Chinese” import komt echter de helft van Japanse bedrijven in China . Japanse ondernemingen hebben 1100 vestigingen in de ASEAN en 700 in China. De Japanse investeringen in China zouden 17 miljard US $ belopen, wat slechts een fractie is van het Japans totaal. Toch is Japan de derde investeerder in China, na Hongkong en Taiwan. Tijdens het eerste semester groeide de wederzijdse handel echter met meer dan een derde. Na de toetreding van China tot de WTO greep er een mentaliteitsverandering plaats in het Japanse bedrijfsleven: uit een onderzoek blijkt dat 15 % van de Japanse bedrijven wil delocaliseren, waarvan 40 % naar China. Bij de beursgenoteerde bedrijven ligt het percentage nog beduidend hoger. Het Japanse “Research Institute” voorspelt een verlies van 330.000 industriële jobs tegen 2005.

Toshiba maakt voortaan al zijn televisies in China en drie vierde van zijn kopieerapparaten in Shenzhen. Minolta switcht de productie van fototoestellen naar Shanghai. Matsushita sluit 11 fabrieken met 4000 arbeiders in Japan en investeert 26 miljoen US$ om in China halfgeleiders en huishoudapparaten te maken. Toshiba zal jaarlijks 750.000 laptops produceren in Hangzhou, NEC verhuist 70 % van de GSM-productie naar China en SANYO zal er volgend jaar al zijn airco’s vervaardigen. Hitachi plant 1 miljard US$ investeringen in China zodat het daar een vierde van zijn productie zal vervaardigen. Panasonic heeft reeds 40 productievestigingen in China. Sony’s algemeen directeur Hiroshi Shoda verwacht dat China tegen 2008 Japan voorbijsteekt als haar tweede grootste afzetmarkt en haar investeringen verhoogden in 2002 van 5 tot 8 miljard US$. Canon voorzitter Fujio Mitarai voorspelt dat de low-end productie verhuist uit Japan terwijl het een basis wordt voor research en hoge toegevoegde waarde. De Chinese en de Japanse economie worden complementair genoemd.

Een analoge beweging voltrekt zich met Taiwan. Het vasteland heeft de USA voorbij gestoken als Taiwans grootste export-markt en het is de derde grootste bron van import. De Taiwanese investeringen op het vasteland zouden tussen de 20 en 60 miljard US$ belopen (sommigen zeggen 100) waardoor het de derde “buitenlandse” investeerder wordt met 40.000 filialen en meer dan 500.000 “expats”. Eerst waren er de sectoren textiel, sectoren en speelgoed; later volgden elektronica, plastiek en transformatie van metalen. ‘s Werelds tweede grootste chipproducent United Microelectronics heeft een fabricage-eenheid van 1,03 miljard US$ gebouwd in Suzhou, zij het onder de naam van He Jian Technology. De grootste chipproducent TSMC kreeg in februari de toelating van het Taiwanees bestuur voor de bouw van een 8‑inch chip fabriek in Shanghai indien het in Taiwan investeert in een modernere 12 inch chip eenheid. De onderneming in Shanghai zal werk verschaffen aan 1000 man, zal tegen eind volgend jaar maandelijks 35.000 8 inch chips produceren met de 0,25 µ technologie en kost 371 miljoen US $ aan de Taiwanese eigenaar en 418 miljoen aan de Chinese banken. ‘s Werelds grootste laptopbouwer het Taiwanese Quanta die produceert voor Dell en HP, zal de productie in Shanghai verdubbelen zodat drie vierde van haar laptops op het vasteland gemaakt worden. Daardoor onttroont de Volksrepubliek Taiwan wellicht als grootste laptopproducent. De voornaamste struikelblok voor de verdere integratie tussen de beide kanten van de Taiwan-engte is de Taiwanese politiek. Het zal nog een tijdje duren vooraleer die rechtstreekse transport, handel en communicatie tussen beide zijden van de engte mogelijk maakt, maar de Aziatische versie van deze onzichtbare Berlijnse muur is ook gedoemd om te vallen. Bovendien behoren bij de topinvesteerders in China bovenaan Hongkong, de Britse Virgin Eilanden, de USA en de Cayman-eilanden. Meer dan waarschijnlijk zit achter de Virgin- en de Cayman-eilanden Taiwanees kapitaal dat zich niet wil of kan outen.

Hongkong is met 51 pct de grootste investeerder in China. 90 % van de nijverheid is gedelocaliseerd naar de provincie Guangdong: van ’99 tot 2001 kwam 71 % van het buitenlands kapitaal er van Hongkong waar 80 % van Guangdongs export naar toe ging vooraleer verder de wereld in te trekken. China vormt Hongkongs grootste exportmarkt en omgekeerd is Hongkong China’s derde handelspartner. Ook komt 30 pct van Hongkongse eigen investeringen uit de VRC. De tweede grootste bank is de “Bank of China” en 100 VRC-ondernemingen zijn beursgenoteerd in Hongkong. De CEPA zou maar een beperkte weerslag hebben qua jobcreatie in Hongkong, maar is ook een bron van ervaring met vrijhandel waar China zal kunnen uit leren voor de CAFTA.

China’s groei is nu reeds de motor in Azië. Het Brookings Institute-lid N. Lardy verwacht dat China binnen afzienbare tijd Frankrijk onttroont als de vierde handelsnatie en binnen 5 jaar eveneens hogerop Duitsland en Japan. Hij merkt eveneens op dat het vasteland nu reeds de tweede producent is van IT-hardware en stelt vast dat de inhoud van China’s export met hoge toegevoegde waarde het laatste decennium drastisch verhoogde. Lardy waarschuwt ook dat als Korea en Taiwan niet meedoen met de CAFTA, ze handel aan zich zullen zien voorbijgaan. China gebruikt de globalisering duidelijk in haar voordeel en nodigt de buren uit om mee in dezelfde boot te stappen, zoniet dreigen ze aan de zijlijn te blijven staan.

Selecte bibliografie

K.Krumm, H. Kharas, World Bank, East Asia Integrates: A trade policy agenda for shared growth, 6/06/2003

David Roland‑Holst, ADB Institute Research Paper, An Overview of PRC’s Emergence and East Asian Trade Patterns to 2020, October 2002

Forging closer ASEAN‑China economic relations in the 21st century, ASEAN‑China Expert Group on Economic Cooperation, October 2001

Françoise Lemoine, Deniz Ünal‑Kesenci, CEPII, China in the International Segmentation of

Production Processes, 02/03/2001

T. Wattanapruttipaisan, The newer Asean member countries and ASEAN-China FTA: Additional market access and more challenging competition, ASEAN Secretariat, Jakarta, Juni 2002

ASEAN+3: the dream of East Asian economic integration ‑ EIR Feb 2003, http://www.asiaint.com/default.asp

ASEAN need not fear China ‑ too much ‑ EIR Augustus 2002, ibidem

Henry Liu , Banking Bunkum, Part 4b: The Japanese experience , Asia Times, http://www.atimes.com/atimes/Asian_Economy/EE31Dk01.html

“Chine-OMC : quelles perspectives ?” Séminaire organisé à Hong-Kong, les 11 et 12 mars 2002, http://www.dree.org/chine_static/OMC-CHINE/dossier_participants/menu.htm : Quelles recompositions régionales?

Brookings Suggests FTA in N.East Asia, Korea Times; 12/02/2003

South China Morning Post, Tuesday, September 2, 2003, Mainland tops Taiwan as laptop maker

Frederik Balfour in Hong Kong, with Moon Ihlwan in Seoul, BusinessWeek International Editions: Asian Business: Trade : A big lift from China, Business Week, 21/10/2002,

Jan Jonckheere       China Vandaag  1/11/2003

China wil toetreden tot de Wereldhandelsorganisatie (WHO) onder het statuut van ontwikkelingsland. Chinese producten zullen dan vrijer in het buitenland verkocht kunnen worden en omgekeerd zullen ook buitenlandse producten en diensten makkelijker op de Chinese markt kunnen verhandeld worden. Sommige nijverheidstakken zullen onder druk komen te staan, terwijl er ook sectoren zullen zijn die er wel bij zullen varen. De Chinese overheid wil deze uitdaging aangaan als gevoelige sectoren gedurende een paar jaar nog van een bescherming kunnen genieten.

De opendeurpolitiek die China sinds twintig jaar voert, heeft het land geen windeieren gelegd want de economie groeide jaarlijks gemiddeld met 9 pct. Twintig jaar geleden nam China met zijn 20 miljard $ import en export de 33° plaats in op wereldvlak. Het handelsvolume steeg jaarlijks met 16 pct zodat in 1997 het import- en exportvolume 325 miljard $ bedroeg en het land op wereldvlak tot op de ¨tiende plaats sprong. Hoewel de groei dus niet onaanzienlijk was, bedraagt de Chinese handel in goederen nog maar 3,4 pct van de globale wereldexport en 2,5 pct bij de -import, een percentage dat nog geringer is bij de diensten. De reserves buitenlandse valuta stegen van virtueel niets tot 140 miljard $. 320.000 ondernemingen met buitenlandse kapitaalinbreng werden opgericht en sedert 1993 ontving China na de USA het meeste buitenlandse investeringen. De buitenlandse investeringen maken reeds 15 pct uit van de vaste activa en van ‘s werelds 500 grootste multinationals hebben er reeds 300 in China geïnvesteerd. Het is zo dat 70 pct van de “buitenlandse” investeringen Chinees is : ze komen ofwel uit Hongkong, Taiwan, Macao of zijn van overzeese Chinezen. Hoewel volgens Chinese berekeningen die de officële wisselkoers hanteren, zo 40 pct van het BNP bestemd is voor export, menen OESO-economen dat het werkelijke percentage van het BNP zich hooguit tussen de 20 à 25 pct situeert. De handel van China met Azië vertegenwoordigt 30 pct op het vlak van de import en 40 pct bij de export; voorts geschiedt de helft van de Chinese buitenlandse handel met de OESO-landen. Het zijn vooral de kustprovincies Zhejiang, Fujian, Guangdong en Hainan die het leeuwendeel van de export voor hun rekening nemen. Alleen de provincie Guangdong is reeds goed voor 41 pct , wat begrijpelijk is gezien deze provincie het dichtst bij de overslaghaven bij uitstek Hongkong ligt. 80 pct van China’s export via Hongkong betreft trouwens goederen die verband houden met Hongkongs verwerkende ondernemingen in China.

Een interessant voorbeeld van de opendeur-politiek betreft de handel met de VS. De handel tussen beiden steeg de afgelopen twintig jaar met 18 pct jaarlijks zodat China bij de VS-handelspartners van de 24-ste naar de vijfde plaats klom. China veroverde 16 pct van de Amerikaanse markt inzake kleding, 14 pct inzake speelgoed en sportuitrusting, 13 pct bij de schoenen en 6 pct in huishoudapparatuur. De VS verkoopt vooral kapitaal- en technologie-intensieve producten aan China dat op zijn beurt een markt was voor 14 miljard $ Amerikaanse exportgoederen en voor 3,5 miljard $ bij de diensten. De bilaterale handel schiep in de VS één miljoen jobs en de Amerikaanse consumenten hadden 14 miljard $ meer moeten betalen indien de Chinese goederen uit een ander land zouden afkomstig geweest zijn. Moesten de normale handelsrelaties in het gedrang komen, zou dit een invloed hebben bij 700.000 hoge inkomens en in de werkloosheid resulteren in van 170.000 personen in de States. China’s toetreding tot de WHO zou de Amerikaanse export van goederen en diensten jaarlijks met 3,1 miljard $ doen toenemen en tot 2005 met 13 miljard $. Van de andere kant kon China door de opendeu-rpolitiek de bouw van infrastructuur versnellen zoals bij waterbeheer, energie, communicatie en transport, technologische omvorming van ondernemingen en werd de ontwikkeling van machinebouw, elektronica, petrochemie, de autobouw e.a. bevorderd. Na de toetreding tot de WHO zou China tussen 1999 en 2005 voor 1500 miljard $ aan buitenlandse uitrusting en technologie importeren.

Grondstoffen omlaag

Welke producten verhandelt China? Bij de import gaat het om goederen met hoge toegevoegde waarde en bij de export om grondstoffen en arbeidsintensieve producten. Van China’s industriële export is 70 pct arbeidsintensief en 30 pct betreft hightech-export (naar Chinese normen). Het aandeel van fabricaten bij de export verdrievoudigde sedert 1980 en deze goederen die sedert het midden van de tachtiger jaren de plaats innamen van de grondstoffen, zijn nu reeds goed voor de helft ervan. Het aandeel van voeding en brandstoffen ging achteruit. Machines en elektrische producten die reeds één derde van de export uitmaken, diversifiëren: de export van TV’s ziet haar vooruitgang verminderen, maar de geluidsinstallaties gaan er op vooruit evenals de scheepsbouw. De machinebouw- en elektrische filière is reeds omvangrijker dan de textielexport die nochtans met 16 pct per jaar groeide van 1980 tot 1994. China hees zich daarmee van de achtste op de vierde plaats op internationaal vlak: vooral zijde en katoen domineren de textielfilière. Bij de import valt op dat deze gericht is op de modernisering van de nijverheid. Soms worden gehele uitrustingen geïmporteerd, zij het dat deze nu minder voor de zware industrie bestemd zijn maar meer voor de sectoren energie, petrochemie, elektronica en transport. De komende vijf jaar wordt verwacht dat China haar energie-opwekkingscapaciteit wil optrekken met 80.000 megawatt, 16.000 km nieuwe spoorlijnen wil aanleggen en 2.800 km autowegen. Het land plant ook 150.000 km supplementaire glasvezelkabel en 70 à 80 miljoen telefoonlijnen. Het is wel zo dat de activiteiten van ondernemingen met buitenlandse kapitaalinbreng instaan voor meer dan de helft van het Chinees buitenlands handelsvolume: het gaat hier veelal om assemblage en onderaanneming. Vergeleken met China’s handel in goederen, is het aandeel van het land echter bij de internationale handel in technologie en diensten tamelijk onbeduidend.

Structuur

De structuur van de buitenlandse handel heeft de laatste twintig jaar een grondige metamorfose doorgemaakt. In 1979 waren er een tiental nationale corporaties (bv. de textielcorporatie, metaal-, voeding-, tabakscorporatie..) die aan import- en export mochten doen volgens de verplichte plannen van de nationale overheid. In 1982 waren er al 32 eenheden die op centraal vlak met het buitenland handel dreven. Naast de verplichte plannen kwamen vanaf 1985 ook richtplannen. Men begon te werken via het agentsysteem waarbij de handelsorganisaties optraden als agent van de ondernemingen. De Nationale Federaties decentraliseerden zodat er in 1988 meer dan 5000 eenheden waren die mochten importeren of exporteren. Virtueel elk provinciale of stedelijke regering had zijn netwerk van export-importfirma’s. Tussen de overheid en de eenheden werden contracten afgesloten. Nu bedraagt het aantal staatsondernemingen dat handel met het buitenland mag voeren al meer dan 14.000. Daarnaast mogen ook 140.000 ondernemingen met buitenlandse kapitaalinbreng handel met het buitenland drijven. Het aandeel van de centrale corporaties in de globale buitenlandse handel is voortdurend afgenomen. Waar ze in 1987 nog instonden voor 63 pct van het volume, daalde dit 31 pct in 1990. Een analoge evolutie deed zich voor bij de goederen van het verplichte plan die voortdurend in aantal afnamen en bij de waren van de richtplannen die alsmaar aan belang inwonnen. In 1992 had het plan nauwelijks nog betrekking op 15 pct van het volume bij de export en 18 pct van de import. De verplichte plannen werden afgeschaft na 1992. Ondertussen werd meer en meer overgeschakeld op macrokontrole door de overheid met als instrumenten bijvoorbeeld prijzen, intrestvoeten , belastingen en de wisselkoers van de munt. Tot de middelen om de buitenlandse handel te reguleren, behoren douanetarieven, import- evenals exportlicenties en importquota. Bij de importlicenties worden sedert 1995 een 35 soorten producten aan licenties onderworpen, wat ongeveer één derde van de import uitmaakt. Er zijn quota voor 26 goederen waarvan gevreesd wordt dat een te grote invoer de eigen nijverheid kan schaden. Bij de exportlicenties ging het eind 1998 om een vierde van de export, maar op 1 januari ‘99 werd het aantal aan licenties onderworpen exportproducten gehalveerd van 115 tot 58. Op 1 oktober ’97 besliste China om de douanetarieven op meer dan 4.800 producten te verminderen van 23 tot 17 pct. Begin dit jaar werd opnieuw van meer dan 1000 items zoals speelgoed, textiel en hout de tarieven verder verminderd zodat deze de laatste vier jaar met 60 pct daalden. BTW-voeten werden eveneens verlaagd. Tenslotte heeft China nog anti-dumping en anti-subsidiereguleringen om de buitenlandse handel te reglementeren

Sectoren en “deuken”

Wat betekent de toetreding van China tot de Wereldhandelsorganisatie? Theoretisch houdt het de vrijmaking van de markten in zodat China’s producten onbelemmerd de andere landen binnen kunnen. Tezelfdertijd wordt verwacht dat China ook zijn hindernissen voor producten uit andere landen opruimt. Bepaalde taxatietarieven zijn echter verenigbaar met de WHO, wat minder het geval is met niet-tarifaire maatregelen. China vraagt bij de toetreding behandeld te worden volgens het statuut van ontwikkelingsland. Dit impliceert een overgangsregime waarbij de gevoeligste sectoren gedurende nog een paar jaar van bescherming zouden kunnen genieten

China heeft reeds een tijdsschema opgesteld waarbij alle niet-tarief maatregelen die onverenigbaar zijn met de WHO, tegen 2010 worden afgeschaft evenals één waarbij de importrestricties gradueel geëlimineerd worden binnen de 10 jaar na toetreding. Westerse gespecialiseerde instellingen verwachten dat China’s BNP door de toetreding globaal zou stijgen met drie pct jaarlijks waardoor een tiental miljoen nieuwe jobs zou bijgeschapen worden. In de praktijk zijn er echter sectoren die zullen profiteren van de toetreding net zoals er takken zijn die “deuken” zullen krijgen

Kijken we eerst naar de textiel en kleding die zowat 23 pct van de export uitmaken. De meerderheid van het Chinees textiel zijn nog altijd elementaire producten met weinig toegevoegde waarde. China’s voordeel van lage arbeidskost boet voorts aan aantrekkingskracht in want deze ligt in China reeds hoger dan in India, Pakistan, Thailand Indonesië. Voorts betreft de helft van China’s textielexport een bewerking van ofwel geïmporteerde of buitenlandse materialen. China staat weliswaar de eerste in kwantiteit van textielexport, maar is slechts vierde wanneer de prijs ervan in dollar wordt uitgedrukt. Minder dan 1 pct van de outillage waarmee China werkt, is volgens internationale standaarden. De kunstvezel is evenmin weinig concurrentieel, textielmachines zijn van een technologisch laag niveau en het post-verven of -bedrukken op zich een toekomstsector, gebeurt eveneens maar op kleine schaal. Het is dan ook niet onlogisch dat China nog als een ontwikkelingsland wil behandeld worden. Het ministerie heeft echter reeds beslist om vier miljoen spoelen te elimineren, vier miljoen te upgraden en een ruggengraat van acht miljoen technologisch geavanceerde spoelen te vormen. De nadruk ligt dus op technologisch upgraden en als dit niet zou slagen, wordt niet verwacht dat het Chinees textiel de concurrentiestorm met succes zal doorstaan. Toch voorspellen sommigen dat de Chinese textielexport tegen 2005 tien pct meer van de globale markt zou gaan innemen.

Wat de landbouw betreft, zijn er grondige verschillen tussen de verschillende subsectoren.

De prijzen van Chinees graan, katoen, en wol liggen reeds hoger dan de internationale en deze subsectoren zullen dus onder druk komen te staan. De regering heeft er zich echter reeds toe verbonden om de tarieven op geimporteerde landbouwproducten tot 17 pct te laten zakken en het bannen van bepaalde Amerikaanse landbouwproducten op te heffen. Lagere graanprijzen in China betekent wellicht dat nog meer arme boeren naar de steden zullen uitwijken om er hun geluk te zoeken. Er wordt gerekend met een jobverlies voor 20 miljoen boeren. China zal zijn landbouw-en graanresearch jaarlijks met 5 pct moeten opdrijven om tegen 2015 de graanautarkie tot 92 pct te doen toenemen. De staatsbedrijven die het graan in China verhandelen zullen hun structurele hervorming moeten verdiepen. Verwacht wordt dat rijst en sojabonen de voornaamste export-granen zullen vormen, dat de tarweimport zal verminderen en de maisimport alsmaar verhogen. De inheemse spijsolieprijs ligt wel lager dan de internationale, maar de vervaardiging gebeurt volgens verouderde methodes. De Chinese suiker bezit een zekere natuurlijke superioriteit, maar de verwerking ervan geschiedt ook met oubollige middelen. Modernisering met betere technologie is eveneens in de landbouw het voornaamste antwoord op de WHO-uitdaging. De subsectoren zoals fruit, zeeproducten en vlees staan er internationaal goed voor. Het meer beklemtonen van de arbeidsintensieve fruit- groenten- en bloementeelt, de vee- en kippenkweek, visvangst en voedselverwerking (bv. conserven, diepvries…) zijn richtingen van de toekomst. China zal in de toekomst onvermijdelijk meer moeten investeren in de landbouw, bepaalde lasten van de boeren verminderen en ook de weg van een meer wetenschappelijke en technologische landbouw moeten opgaan.

Hoe is de toestand van de hightech-nijverheid bij de toetreding? Van deze nijverheidstak wordt voorspeld dat hij de komende vijftien jaar zal groeien met een jaarlijkse groeivoet tussen 20 en 40 pct. Na toetreding zal China zijn tarieven op import van computeronderdelen volledig moeten afbouwen van de huidige dertien pct . De verplichting voor buitenlandse hightech-firma’s die China’s markt willen betreden, om technologie over te dragen zal ook moeten wegvallen. Het is duidelijk dat dit een hevige concurrentie zal doen ontstaan tussen de buitenlandse- en China’s hightech-bedrijven. Liu Chuanzhi van de Lianxiang-computerfirma meent echter dat China’s computerindustrie de moeilijkste periode voorbij is en kan concurreren met bijvoorbeeld IBM en HP. Laatstgenoemden zijn superieur in kapitaal en technologie maar de Chinese bedrijven zijn meer vertrouwd met de markten en beschikken over een goed dienstennetwerk. China’s voordeel is eveneens dat de kenniskosten één twintigste bedragen vergeleken met deze in de States.

De telecommunicatiesector is in volle expansie in China en was tot voor kort in handen van een monopolie. De telefoonkost bedraagt dan ook zeven maal de prijs van deze in de USA. Premier Zhu Rongji heeft reeds toegezegd dat de beperkingen op import van beepers en GSM’s op 6 jaar tijd zullen worden opgeheven. Buitenlands kapitaal zal voor 49 pct kunnen participeren in de telecomsector en voor 51 pct in diensten met toegevoegde waarde en bij de beepers. Telecom-operators zullen nog een relatief lange periode moeten wachten vooraleer ze in China aan de slag zullen kunnen. Er is wel onduidelijkheid inhoever buitenlandse internet- en content-providers kunnen bijdragen tot het Chinese Internet. Momenteel wordt een van de grootste Chinasites gefinancierd door de Amerikaanse tele-evangelist Robertson. Tegen 2003 wordt voorspeld dat China 20 miljoen surfers zal tellen en ook dat het de grootste Internet-groeimarkt zal zijn. Daarvan wil iedereen wel een graantje meepikken en dus is regelgeving noodzakelijk. Ook zal er na WHO-lid geworden te zijn geen andere keuze blijken dan de technologische standaarden en de kwaliteit in de sector te verhogen evenals de prijzen te drukken.

Een sector die daarentegen een stevige deuk zal krijgen is de autosector. Door de kleine schaal en de versnipperde productie is de prijs van Chinese wagens groter dan de prijzen op de internationale markt. Momenteel heft China een taks van 80 tot 100 pct op geïmporteerde auto’s en dit moet volgens de WHO tegen 2005 gereduceerd worden tot 25 pct en tot 10 pct op auto-onderdelen. Een geïmporteerde wagen die nu 200.000 yuan kost, zal dan maar 130.000 yuan kosten, wat ongeveer de prijs is van een VW-Santana. Het Changchun-autobedrijf dat een monopolie had op de binnenlandse markt, zal plaats moeten inruimen voor nieuwkomers. In 1998 werd bij het bedrijf een terugval van de bedrijfswinst genoteerd met een kwart, niet in het minst door de concurrentie van de GM-Pickup, die in Shanghai gemaakt wordt en de Honda Accord uit Guangzhou. Het Changchun-bedrijf heeft zich reeds op kleine familiewagens geherpositioneerd want volgens studies is de vraag voor deze categorie sterk stijgend. Het zijn echter de kleinere automobielbedrijven die onder de zwaarste druk zullen komen te staan. Overigens werd door de regering reeds een herstructureringsplan goedgekeurd waardoor de dertien belangrijkste autobedrijven geherstructureerd zouden worden in drie à vier groepen met een 5 à 6 vestigingen. Ook voor de farmaceutische nijverheid, de papier- en de chemische sector zou de toetreding ongunstige gevolgen hebben. Arbeidsintensieve sectoren zoals speelgoed, leder, schoenen, fietsen en ventilators zouden geen hinder ondervinden doordat hun prijzen reeds competitief zijn.

Diensten

Vergeleken met haar handel in goederen, neemt China’s handel in diensten op wereldvlak een nog kleinere plaats in. Op sommige terreinen ligt de opening van China bij de diensten -bijvoorbeeld in de culturele sector- reeds voor op wat de WHO verlangt. De 3000 firma’s met buitenlandse inbreng in de ontspanningsector zijn reeds goed voor 30 pct van het inkomen in deze tak. Van de verkochte videocassettes is 90 pct geïmporteerd. Binnen de drie jaar na het WHO-lidmaatschap komt daar nog bij dat buitenlandse filmmaatschappijen meer dan 50 pct van de aandelen mogen hebben in Chinese bioscopen. Toch vinden de Amerikanen China zeer gesloten inzake diensten en beloofd werd om openingen te maken in het toerisme, de detailhandel, de banksector en de verzekeringssector.

Buitenlandse hotelketens zullen binnen de drie jaar de Chinese markt mogen betreden en dit zal tot een hevige strijd met de Chinese concurrentie leiden. Buitenlandse toeroperators die totnogtoe maar toelating hebben voor 12 toeristische plaatsen zullen ook toegang krijgen tot Beijing, Shanghai, Guangzhou en Xian. De Wereldtoerismeorganisatie verwacht dat China tegen 2020 de meest populaire toeristische bestemming wordt: het aantal toeristen zou jaarlijks met 8 pct stijgen van 7 miljoen in 1996 tot 137 miljoen in 2020.

In de financiële sector zijn er reeds een 200-tal buitenlandse banken actief met meer dan 500 vestigingen in 23 steden en een globale investering van meer dan 36 miljard $. Sommige banken mogen de Chinese munt verhandelen. In de toekomst zullen volledig buitenlandse banken binnen de twee jaar de Renminbi mogen verhandelen, tegen 2005 zullen alle verrichten mogen uitgevoerd worden en zal de beperking tot de 23 steden worden gelicht. Binnenlandse banken zullen verplicht worden hun concurrentiekracht en de kwaliteit van hun dienstverlening op te voeren. De buitenlandse banken kunnen hun personeel wel hogere lonen uitbetalen en kapen daardoor mankracht van de Chinese banken weg. Deze worden ironisch soms “trainingscentra” genoemd voor de buitenlandse banken en deze personeelsconcurrentie zal wellicht predominant blijven. Buitenlands kapitaal zal de effectenmarkt mogen betreden en zal daar ook een ernstige concurrentie betekenen. Bij de verzekeringen heeft China toegestaan dat 4 buitenlandse verzekeringsmaatschappijen afdelingen of joint-ventures mogen openen. Ook wordt verwacht dat na de toetreding de markt van B-aandelen (voor buitenlanders) meer fondsen zal krijgen, wat op termijn ook gunstig zou inwerken op de A-aandelen.

Op het vlak van distributie hebben enkele buitenlandse ondernemingen reeds een beperkte toegang in nauw afgebakende geografische gebieden. Momenteel wordt 5,6 pct van de consumptiegoederen verkocht door ondernemingen met buitenlandse kapitaalinbreng (in brede zin, met Hongkong inbegrepen). 5 jaar na de toetreding zullen buitenlandse firma’s toegelaten worden om verkoopsdiensten op te richten die de producten van de moedermaatschappij in het buitenland kunnen verkopen evenals na-verkoop-diensten voor deze producten mogen leveren. Binnen 3 jaar zullen beperkingen op koerierdiensten, verpakking, leasing, reclame, vrachtvervoer… opgeheven worden.

Uitdaging

Het is niet zo dat door de toetreding China onder de voet zal gelopen worden door het internationaal kapitaal evenmin als het een onversneden zegen is. Toen het land in de tachtiger jaren zijn grenzen opende voor de Japanse elektronica waren er ook stemmen die zeiden dat dit de eigen nijverheid van televisies en frigo’s zou in het bedrang brengen. In de negentiger jaren kan vastgesteld dat de door China geproduceerde huishoudtoestellen het grootste deel van de eigen markt heroverd hebben en zelfs kunnen concurreren op de internationale markt. Niettegenstaande tariefverminderingen voor buitenlandse producten vertegenwoordigen Chinese merken 70 à 85 pct van huishoudapparatuur. 10 jaar geleden was de computermarkt gedomineerd door geïmporteerde PC’s, terwijl nu de helft van de top tien PC’s van inlandse makelij is. Maar het kan niet ontkend worden dat een omgekeerd fenomeen zich eveneens voordoet. Het Chinees detergent “Huoli” dat de helft van de markt bezat, is door de introductie van buitenlandse merken onder druk komen te staan en vertegenwoordigt nu nauwelijks nog één derde. Andere Chinese merken van detergenten werden overgenomen door “Proctor & Gamble” die de eigen merken pushte. Bij de frisdranken kunnen maar twee merken namelijk Guangdong’s “Lianlibao” and Shanghai’s “Zhengchang” de concurrentie met Coca-Cola en Pepsi-Cola doorstaan. Bij de filmrolletjes is het aandeel van Fuji, Kodak en Agfa verpletterend.

China realiseert zich dat een afsluiting van de markt geen stimulans kan betekenen voor de economie, maar dat integendeel een gezonde en gereglementeerde concurrentie heilzaam kan zijn. Buitenlandse investeringen in China hebben trouwens reeds voor 18 miljoen jobs gezorgd. Zonder WHO lidmaatschap wordt China’s export in 2007 op 300 miljard $ geschat, en met lidmaatschap op 330 miljard$. Daarbij is de tendens naar meer technologische producten een absolute must. Specialisten en zelfs USA-Congreslui vonden dat premier Zhu Rongji tijdens zijn USA-bezoek vergaande voorstellen op tafel heeft gelegd. Na het bombardement van de Chinese ambassade in Belgrado is premier Zhu op het thuisfront bekritiseerd omdat hij te toegeeflijk zou zijn geweest. Het lijkt er op het ogenblik van dit schrijven op dat beide kampen hun standpunt verharden. Hoe de evolutie van de USA-China betrekkingen ook moge evolueren in de nabije toekomst, China blijft van plan de redelijke WHO-vereisten door te voeren. Onlangs werd daar nog met Japan en Australië een akkoord over bereikt en ook EG-commissaris Patten ziet de Chinese toetreding zitten. Er wordt voorspeld dat China ’s werelds grootste consumentenmarkt wordt voor auto’s, PC’s, elektronische communicatieuitrusting en burgervliegtuigen. Ook voor graan, petroleum en andere grondstoffen wordt het een grote markt. De lessen uit de opendeur-politiek uit de tachtiger jaren zijn echter overwegend positief zodat China niet bang is de concurrentie na de WHO-toetreding aan te gaan. De Wereldbank verwacht trouwens dat China’s aandeel in de wereldhandel tegen 2020 zal stijgen van drie pct nu tot bijna tien pct zowel bij im- als export. Tijdens deze novembermaand komt de WHO samen om over de Chinese toetreding te beslissen maar zonder fiat van het Amerikaans Congres zal dit niet gebeuren. Mocht de VS echter onmogelijke eisen stellen zoals het opleggen van Chinese textielquota, kan China ook buiten de WHO blijven handel drijven. China heeft trouwens reeds beslist om de buitenlandse handel die te veel op ontwikkelde landen afgestemd is, te diversifiëren naar Azië, de voormalige landen van de Sovjet-Unie, Oost-Europa, Afrika en Latijns-Amerika.

Selecte Bibliografie

Commentary on Impact of WTO Entry on Textile Industry, FBIS‑97‑338, Guoji Shangbao, 4 Dec 1997

WTO Entry, Agricultural Development, FBIS‑97‑302, Nongye Jingji Wenti, 23 Jul 97

WTO Impact on Domestic Firms Viewed , FBIS‑1999‑0510, Guoji Shangbao, 19 Apr 99

Zhao Tao Notes Impact of WTO Membership, FBIS‑1999‑0505, Renmin Ribao, 24 Apr 99 p 8

Article on Pros, Cons for PRC Entry to WTO, FBIS‑1999‑0428, CNS, 28 Apr 99

On China’s Need, Challenges in Joining WTO, FBIS‑1999‑051, Wen Wei Po, 6 Mei 99

Wu Yi on `Two Basic Transformations’ To Promote Foreign Trade, FBIS‑97‑025, Guanli Shijie (Management World), 24 Nov 96

Import Structural System Reform Since 1994 Outlined , FBIS‑97‑066, Guoji Maoyi Wenti (International Trade Journal), 6 Feb 97

Wu Yi Interviewed on Foreign Trade, FBIS‑97‑045, Xinhua, 2 Mrt 97

White Paper Issued on Sino‑US Trade Balance, FBIS‑97‑056, Xinhua , 21 Mrt 97

Officials Discuss WTO, China’s Economy,Ta Kung Pao, 20 Jul 99

WTO Bid Said Beneficial to Agriculture, Liaowang, 9 Aug 99

China and the WTO: Critical Issues and Objectives, June 1998, US‑China Business Council

Institute for International Economics, Daniel H. Rosen , China and the World Trade Organization, An Economic Balance Sheet

Gary Hufbauer and Daniel Rosen ( Institute for International Economics), Spies, Bombs and the WTO, South China Morning Post, 30 Mei 1999

Louis Pin, L’ouverture économique de la Chine (1978-1999), Au profit de qui?, Documentation Française, 1999

World Bank, China Engaged, 1997

Jan Jonckheere     China Vandaag    1/11/1999