Guangdong is China’s meest zuidoostelijke provincie. Ze is dicht bevolkt hoewel ze nog geen 2 % van China’s oppervlakte inneemt. Op dit gebied dat iets kleiner is dan het Verenigd Koninkrijk leven 95 miljoen personen, wat neerkomt op 530 personen per km². De provincie kan worden onderverdeeld in 4 delen: de Parelrivierdelta is sterk ontwikkeld; de oostelijke en westelijke flank zijn dit duidelijk minder; overigens net zoals het meer noordelijk bergachtig gedeelte. In de PRD leven 41 miljoen personen; het oosten heeft 23 miljoen inwoners, het westen 23 miljoen; noordelijk Guangdong dat het grootst is, telt maar 9 miljoen inwoners. Guangdong is met een verstedelijkingsgraad van 64 % in 2008 China’s meest verstedelijkte provincie. Deze wordt in Guangdong gedreven door een sterke migratie naar de steden en door het uitdeinen van steden die stukken landelijk gebied opeten. Dorpen worden onderdelen van de oprukkende steden. In Guangdong en de belendende speciaal administratieve zones Hong Kong en Macao vormen zich vier metropolen: Guangzhou en Foshan groeien naar elkaar en deze “GuangFo”-metropolis telt 10 miljoen niet-ruralen. Hong Kong en Shenzhen vormen samen ook een metropolis. Dongguan is een derde metropool. De vierde is de poly- centrische metropool gevormd door Shantou, Jieyang en Chaozhou. De provincie raamt dat ze 27 miljoen migranten heeft, waarvan 8 miljoen uit de provincie zelf komen en 19 miljoen uit andere provincies. Deze toestroom van migranten uit andere provincies is de belangrijkste reden voor de hoge bevolking aangroei die van 1990 tot 2008 2,8 % bedroeg, wat drie maal het Chinees gemiddelde is. Recente trends tonen echter aan dat de Parelrivierdelta van haar aantrekkingskracht voor migranten aan het inboeten is ten nadele van de Yangtzerivier delta (YRD). In 2004 overvleugelden Zhejiang en Jiangsu Guangdong betreffende het aantrekken van migranten. Hierop verhoogde Guangdong de minimumlonen waardoor de toevloed wel even steeg, maar aangenomen wordt dat de sociale voorwaarden voor de migranten gunstiger zijn in de YRD.

Guangdong heeft met 12 % van China’s BNP de grootste economie en evenaart deze van Australië of Turkije. De groei bedroeg van 1981 tot 2008 13,7 % gemiddeld jaarlijks. Het is dan ook een van de rijkste provincies want het inkomen bedraagt 166 % van het gemiddelde in China. Qua BNP/hoofd overschreed Guangdong in 1998 het cijfer van Jiangsu, nu zijn de posities omgekeerd. Vooral de PRD is de motor van de provincie met 79 % van het BRP. Bij China’s 54 grootste metropolen staat GuangFo tweede, Shenzhen vierde en Dongguan 13 op het gebied BRP. Sinds de hervormingspolitiek in 1978 heeft de provincie zich omgevormd van een achterlijke boereneconomie naar een nijverheidseconomie. Van 2005 tot 2008 bestond het BRP voor 51 % uit industrie (en bouw), de tertiaire sector nam 43 % in en landbouw had nog 5,6 %. Wat vooral Guangdongs industriële groei tekent, is de verwerkings-handel waardoor half-afgewerkte producten geïmporteerd worden, bewerkt of geassembleerd en terug geëxporteerd worden via Hong Kong. Zo kwam het dat Guangdong in 2008 23,8 % van China’s export op zich nam. In de jaren negentig vooraleer de provincies rond Shanghai opkwamen, was het aandeel nog groter. In 2008 exporteerde Guangdong in zijn eentje meer dan de gehele Russische Federatie. Van 1978 tot 2008 ontving de provincie dan ook een kwart van de buitenlandse investeringen in China. Ook hier valt een proportionele vermindering waar te nemen vergeleken met de jaren negentig door de stijging in andere kustprovincies zoals Jiangsu of Shandong. Toch beliep het cijfer van 2005-2008 15 792 miljoen $ of ongeveer dat van Polen of Turkije.

De opgang van Guangdong werd mogelijk door de “Speciale Economische Zones” die opgericht werden en ook door de bloei toen van de landelijke nijverheden. De meest belangrijke factor achter Guangdongs boom betrof echter de verhuis van de nijverheid uit Hong Kong die zich over de grens kwam vestigen. De bedrijven werden aangetrokken door lage lonen en door de fiscale voordelen in de speciale zones. Het proces begon in 1987 en tegen 2000 was 80 % van Hong Kongs nijverheid verhuisd. De 20 % die overbleef was hightech fabricage. De nijverheid die uit Hong Kong naar Dongguan verhuisde trok veel migranten aan. Daar waren te Changan bijvoorbeeld in 2000 van de 595.000 bewoners 561.500 migranten. Andere steden als Lecong in Shunde, Guzhen in Zhongshan en Humen in Dongguan gingen zich specialiseren in een bepaalde nijverheid respectievelijk meubelen, belichting en kledij. Deze ware hoofdzakelijk bestemd voor de export. Na het vrijmaken van de prijzen, ontstonden nieuwe groothandelsmarkten. Deze bevorderden het vormen van clusters. Tegen 2007 telde de provincie 228 gespecialiseerde gebieden. Van 1990 tot 2000 groeide de bebouwde oppervlakte 300% met steden die uitdeinden op een manier die voorheen ongezien was.

Uitdagingen

Het is glashelder dat er een onevenwicht is in Guangdongs ontwikkelingsmodel vermits 79 % van het BRP in de PRD vervaardigd wordt en dan nog 64 % in de 3 metropolen GuangFo, Shenzhen en Dongguan. Het is noodzakelijk dat in de PRD meer technologische goederen worden vervaardigd want met te verwachten loonsverhogingen en een duurdere yuan valt te verwachten dat bedrijven met geringe winstmarge veroordeeld zijn op termijn. Overigens zijn de gronden vooral in het oostelijk deel van de PRD almaar schaarser. De westerse regio is gespecialiseerd in energie en petrochemie wat niet echt veel jobs oplevert en zeker niet voor de lokale weinig geschoolde bevolking. Twee factoren drijven de productiviteit van Guangdong gedurende het laatste decennium: meer ICT en een verschuiving van lichte naar meer zware industrie. Van 2000 tot 2007 verhoogde het aandeel van ICT in de nijverheid met 7%; de zware nijverheid zag haar aandeel toenemen met 6,4 %. Deze structurele wijzigingen grijpen echter nog meer plaats in de concurrerende YRD. De verandering naar zware nijverheid werd in Guangdong het meest in de hand gewerkt door Japanse investeringen in de autosector. Dit begon met Honda die in 1998 een fabriek overnam van Peugeot. Toyota en Nissan kwamen na de toetreding van China tot de WTO. Deze richten zich tot de interne markt waarvan Guangdongs aandeel tussen 2002 en 2007 steeg van 5,4% tot 16,6 %, juist achter Shanghai met 17,2%. Een andere veelbelovende zware nijverheid is petrochemie incluis raffinaderijen. Zowel binnenlandse groten hebben massieve investeringen aangekondigd als Koeweit dat met Sinopec een raffinaderij van 9 miljard $ plant in Zhanjiang.

Het aandeel van Guangdong in ‘s lands BNP steeg tussen 1990 en 2007 wel van 7,1 % tot 12 %, maar het aandeel van de YRD vergrootte van 15,5 % tot 22,7 % tijdens dezelfde periode. Een analoog fenomeen doet zich voor in de productiviteit waar de provincies rond Shanghai niet meer moeten onder doen voor Guangdong. Ook heeft de YRD Guangdong verdrongen als de grootste magneet voor het aantrekken van buitenlandse investeringen. Zelfs enkel de provincie Jiangsu heeft meer buitenlandse investeringen dan Guangdong. De indruk bestaat dat Guangdong in vergelijking met de YRD wat ter plaatse trappelt bij het aantrekken van buitenlandse investeringen in hightech . Ook de regio rond Peking en Tianjin doet het in dit verband beter. Tegen 2007 had Chongqing zelfs Guangdong ingehaald betreffende buitenlandse investeringen per persoon.

De afhankelijkheid van de export deed zich dan ook flink gevoelen tijdens het uitbreken van de financiële crisis. De BRP groei die in 2007 nog 14,7 % bedroeg, viel tot 10,1 % in 2008 en verder nog tot 5,8 % tijdens het eerste kwartaal van 2009. Vooral de PRD was duidelijk aangetast: Dongguan en Zhuhai tekenden zelfs een negatieve groei op. Geschat wordt dat eind 2008-begin 2009 27 miljoenmigranten hun job verloren. Hoe dan ook Guangdong zit van alle provincies met de derde grootste intra-provinciale ongelijkheid. Deze ongelijkheid wordt bevestigd door andere meetmethodes zoals de Theil-index en de Gini-coëfficient waar de provincie helemaal vooraan staat qua ongelijkheid. De oorzaak van deze ongelijkheid ligt bij de tweespalt tussen de ontwikkelde PRD en de andere achterliggende delen van de provincie. Met minder dan een kwart van de oppervlakte bracht de PRD 82 % van het provinciaal product voor. 90 % van de buitenlandse ondernemingen vestigen zich in de PRD en zeven achtsten van de 800 miljard buitenlandse investeringen tussen 1979 en 2008 ging naar de PRD.

Knelpunten

Als Guangdong hoger op de waardenladder wil klimmen, is menselijk kapitaal één  van de belangrijkste uitdagingen. De verstrekking van onderwijs is hiervoor primordiaal. De provincie verhoogde de uitgaven voor onderwijs van 11% in 1999 tot 18 % in 2007. De graad van inschrijvingen verhoogde in alle graden, maar toch staat Guangdong zwak in hoog geschoolden. Slechts 55 per 1000 bewoners ging naar de universiteit of hogeschool wat minder is dan het Chinees gemiddelde van 62/1000 en veel lager dan Peking (242/1000) en Shanghai (240/1000). Daardoor dreigt de provincie minder aantrekkelijk te worden voor firma’s die hoge toegevoegde waarde maken. Ook het beroepsonderwijs is niet zoals het moet: enkele steden zoals Foshan en Shenzhen halen hoge cijfers, maar zitten toch ook onder de cijfers van Peking en Shanghai. Het is zelfs zo dat de migranten die naar Guangdong komen een hogere scholingsgraad hebben dan de autochtonen.

Naast onderwijs zijn innovatie, onderzoek en ontwikkeling belangrijk. Op het gebied van innovatie was de provincie onmiddellijk geplaatst na Peking en Shanghai en recentelijk stak het Shanghai voorbij als tweede aldus nog een Index die ontworpen werd door het  “S&T Development Strategic Research Team” en die alle provincies en gelijkgestelde municipaliteiten beoordeelt. Het bedrag dat in de provincie besteed werd aan onderzoek en ontwikkeling vervijfvoudigde tussen 2000 en 2008, maar in andere provincies is de aangroei nog sterker. Guangdong staat op dat vlak maar zesde na Beijing, Shanghai, Tianjin, Jiangsu en Liaoning. Multinationale ondernemingen nemen 39 % op zich van het uitgegeven bedrag aan onderzoek en ontwikkeling. Wat de provincie vooral ontbreekt, is universiteiten met naam. Ook op het gebied van patenten houdt Shenzhen 80 % van de patenten en in Shenzhen heeft alleen Huawei er 70%.

Gezien China’s economisch model in de toekomst meer de binnenlandse markt beklemtoont, is het zaak deze markten goed te kunnen bereiken. Recentelijk werd in Shenzhen heel wat haveninfrastructuur afgewerkt. Hong Kong’s containerhaven te Kwai Tsing heeft een capaciteit van 16 miljoen TEUs en uitbreiding is gepland naar 26 miljoen tegen 2020. In Oost Shenzhen te Yantian heeft een Hong Kongse operator samen met Shenzhen een containerhaven met 11 miljoen TEUs die uitgebreid zal worden tot 17 miljoen. De haven in Shekou-West Shenzhen- is hoofdzakelijk voor bulk vracht met een capaciteit van 15 miljoen TEUs. Een smallere containerhaven te Chiwan heeft een capaciteit van 7 miljoen en in Guangzhou werd in 2004 een containerterminal geopend die 7 miljoen containers aankan per jaar. Al deze inspanningen beletten niet dat de havens van Shanghai en Ningbo (die ook aangepast werden als diepzeehavens) tegen 2015 wellicht de havens van de PRD zouden kunnen overstijgen. De logistiek is ook nog niet echt wat ze hoeft te zijn, hoewel hierin gedurende het 11° vijfjarenplan 103 miljard yuan werd in geïnvesteerd. Shenzhen en Hong Kong tellen samen 2000 bedrijven in de logistiek waaronder 50 buitenlandse zoals UPS, Maersk, FedEx, Walmart…

Van 1990 tot 2009 werden 5123 km snelwegen aangelegd en van 2010 tot 2020 komen er nog 1410 km bij die vooral de perifere gebieden zullen aandoen. Vooral Guangzhou heeft geprofiteerd van deze aanleg; Hong Kong nauwelijks en de drie steden Zhaoqing, Jiangmen, komen onmiddellijk na Kanton. De spoorwegen leveren maar een bescheiden bijdrage bij het vervoer van goederen. Het gaat hoofdzakelijk om het vervoer van steenkolen. Er is zelfs geen containertransport via het spoor.

Maatregelen

Sinds de tachtiger jaren beschikt Guangdong over de vier soorten ontwikkelingszones die de regering erkent: economische-en technologische ontwikkeling zones, hightech ontwikkelingszones, vrijhandelszones en verwerkingszones voor export. Deze zones kunnen ofwel uitgaan van de centrale- of van het provinciaal bestuur. Ze hebben een gunstig fiscaal statuut, bieden infrastructuur en goedkope gronden aan en ze kennen ook vereenvoudigde administratieve procedures. In 2007 stond de investeringen in de zones in voor 30 % van de buitenlandse investeringen, 20 % van de toegevoegde waarde van de provinciale nijverheid en 21% van de export in de provincie.

Zoals we al aangaven ontstonden informeel (anderzijds ook in de hand gewerkt door het zgn “Vonk” programma dat landelijke technologie stimuleert) clusters die de provincie formaliseerde in 2000 met haar “Eén stad, één product” campagne die gespecialiseerde steden wou ontwikkelen. Deze moete aan bepaalde voorwaarden voldoen zoals 30 % van de nijverheid moet geconcentreerd zijn in 1 sector en de jaarlijkse industriële productie moet meer dan 2 miljard yuan bedragen. Eenmaal erkend kunnen ze toelagen aanvragen aan de provincie. Deze gaat dan meestal naar het opzetten van een innovatiecentrum over de betrokken specialiteit. De uitvoering van het “Gespecialiseerde steden” programma deed het aantal gespecialiseerde lokaliteiten van 21 in 2001 groeien tot 277 in 2008. Op zeven jaren tijd namen ze een kwart van het BRP voor hun rekening. Het aantal hightech firma’s en het aantal personeelsleden nam vele malen toe. De facto ontstaat zo specialisatie in logistiek, transport en toerisme over chemie en machinebouw tot hightech elektronica. Ook lowtech blijft met kledij, keramiek, meubels en lederwaren. Het aantal patenten steeg van 2852 in 2001 tot 100.000 in 2008. De laatste jaren probeert de provincie vooral betrokken gespecialiseerde steden buiten de PRD te stimuleren.

Tijdens het 11° vijfjarenplan was Guangdong niet echt aanwezig in de prioritaire gebieden van de nationale overheid. De “Ontwikkelings- en hervormingscommissie” pakte echter in 2008 met een programma van de hervormingen in de PRD uit van 2008 tot 2020. Guangdongs positie wordt in het programma bevestigd als pilootregio voor verdere hervormingen. Het opwaarderen van de nijverheid ven het versterken van innovatie vormen de kern van de nieuwe strategie. Tegen 2012 moeten uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling 2,5 % van het BRP en het aantal onderzoekers moet 280.000 bedragen. Terwijl binnen de PRD gestreefd wordt naar nijverheid met meer toegevoegde waarde, zou de gewone arbeidsintensieve nijverheden verhuisd worden naar de minder ontwikkelde gebieden in Guangdong. Dit valt dan weer samen met de “dubbele verhuis”-politiek die de provincie al zelf had uitgedokterd: 6 miljoen overtallige ruralen zullen aangetrokken worden voor de niet-landbouw en 3,5 miljoen zullen een opleiding ontvangen. Het belangrijkste middel daartoe is tussen 2008 en 2012 het oprichten van industrieparken buiten de PRD waarin 40 miljard zal worden in geïnvesteerd. Het programma van de “Nationale Ontwikkelings-en Hervormingscommissie” voorziet verder nog de verdere aanleg van infrastructuur (autowegen, spoorwegen en openbaar vervoer); een eengemaakt (landelijk én stedelijk) systeem voor ziekteverzekering en een pensioensysteem dat tegen 80 % van de migranten omvat en dit met een verstedelijking van 85%; een verbeterde milieubescherming met energiebesparing; een betere samenwerking met Hong Kong en Macao en tenslotte een streven naar een beter bestuur door lokale experimenten zoals de samenwerking tussen Guangzhou en Foshan. .

De inkt van dit plan was nog niet droog of de financiële crisis brak uit De diverse regeringen in China werkten anti-crisis stimuleerprogramma’s uit: in Guangdong zullen van 2008 tot 2012 2.270 miljard uitgetrokken worden waarvan 28% voor een beter transport; 24 % gaat naar energiezekerheid; 21 % naar zware industrie en maar 8 % wordt besteed aan geavanceerde diensten en hightech. Er wordt gezegd dat deze programma’s en plannen vooral de “hardware” stimuleren, maar minder de software zoals het cultiveren van merken en een talentenpool. Hoewel Guangdong wel een eigen plan heeft om de innovatie in de nijverheid te stimuleren wordt betreffende het opleiden van talent e.d. gerekend op samenwerking met Hong Kong. In 2007 werd tussen Hong Kong en Guangdong een akkoord gesloten over innovatie. Het driejarig (2009-2012)uitvoeringsprogramma voorziet 24 samenwerkingsprojecten in 3 categorieën: een project is bijvoorbeeld het “Solar Energy Research and Industrial Platform” waarbij het onderzoek in Hong Kong zou gebeuren en de industriële activiteiten in Shenzhen. De OESO ziet de meeste van Guangdongs maatregelen wel zitten. Volgens de OESO zijn de nieuwe industriële parken die voorzien worden echter te ver afgelegen van de logistieke knooppunten. Ook voorbeelden van industriële relocatie uit Japan en Zuid Korea blijken niet gelukkig te zijn afgelopen.

Milieu

Guangdongs grote groei kwam uiteraard met een milieukost. Het totale energieverbruik in Guangdong verdrievoudigde sinds 1997 en verdubbelde sinds 2000. De provincie is nu al de derde grootste energieverbruiker voor Liaoning. Ook het elektriciteitsverbruik verdubbelde sinds 2000. Vermits 82 % van de provinciale nijverheid zich in de PRD bevindt, is het makkelijk te raden waar de grootste schadelijke gassen zullen te vinden zijn. Naast de nijverheid zijn gebouwen ook een belangrijke energieverbruiker. In Shenzhen maakt de energie voor gebouwen 30 % uit van het totale verbruik, het dubbele van Peking en Shanghai. In piekperioden ’s zomers zou 35 % van het provinciale verbruik gaan naar airco’s.

De PRD is één van de 4 regio’s met smog. De concentratie van SO² steeg met 14 % van 2001 tot 2008. Dat jaar betrof 48 % van de regenval zure regen. 62 % van de steden in de provincie kennen frequent zure regen en Kanton spant de kroon. .Het aantal motorvoertuigen steeg ook sterk het afgelopen decennium: de provincie bezit nu 10 % van ’s lands moto’s. Dit zorgt dan weer voor toename van NOx. Er werd weliswaar geïnvesteerd in waterzuiveringsstations zodat de behandelingsgraad steeg van 30 % in 2000 tot 56 % in 2008. Dit betekent toch dat 2 miljoen m³ water niet behandeld worden. Het is wel zo dat 90 % van het industrieel afvalwater behandeld wordt. De gevolgen voor de rivieren zijn legio: één derde van de riviersegmenten zijn verontreinigd. In Kanton is zelfs maar 82 % van het drinkwater volgens de standaarden.

Een onderzoeksrapport van de Universiteit van Colorado geeft aan dat de PRD langzaam onder de zeespiegel zinkt. Dit verhoogt de kans van overstromingen met de helft tijdens de volgende decennia. Volgens Guangdongs eigen klimaatrapport zou het zeeniveau met 30 cm kunnen stijgen tegen 2050 waardoor de steden Kanton, Zhuhai en Foshan ernstig bedreigd zijn. Deze stijging met 30 cm zou een gebied van 1153 km² onder water zetten.

De Ontwikkelings-en Hervormingscommissie heeft al duidelijke milieudoelstellingen geformuleerd voor 2020: een vermindering van energieverbruik tot 0,57 ton steenkoolequivalent; herverbruik van 80 % bij afvalwater in de nijverheid; 15 m² groen of parken per inwoner in de steden; 900.000 ha bos en 82 natuurgebieden; behandeling van het stedelijk afvalwater tot 80 % in 2012 en 90 % in 2020. Bij het industrieel afvalwater moet het cijfer 100 % bedragen in 2020.

De provincie heeft in haar wetenschappelijk en technologisch Programma uit 2008 100 miljoen uitgetrokken voor het milieu. In 2009 werd Kanton de eerste stad die in China uitpakte met een plan ter bevordering van nieuwe energie. Dit plan wil dat privé en overheid tegen 2020 100 miljard investeren in duurzame energievormen. De provincie is ook van plan het voorbeeld van Shenzhen te volgen betreffende het betoelagen van producenten van zonne-energie waardoor quasi de kost zou worden gedekt. Kanton heeft dan weer een afvalstort die uit afval energie haalt en jaarlijks 50 Gw voortbrengt, voldoende om 300.000 gezinnen van elektriciteit te voorzien. In de lijn van andere provincies pakt Guangdong de 150 grootste energieverslindende bedrijven aan die 65 % uitmaken van het provinciaal energieverbruik in de nijverheid. Shenzhen was dan weer de eerste stad in China met plan voor het energieverbruik in gebouwen. Het stedelijk plan op halflange termijn stelt besparingscijfers voor van 20 % qua belichting; 25 % in hotels; 15 % voor openbare- en 20 % voor regeringsgebouwen en 50 % in nieuwbouw.

Het is duidelijk dat veel van de PRD-vervuiling afkomstig is van bedrijven uit Hong Kong. Zowel Hong Kongs baas Tsang als Guangdongs partijsecretaris Wang Yang kwamen in 2008 overeen te zullen streven naar een “groene PRD leefruimte” Beide kanten zijn het intussen eens geworden over de cijfers waarmee de vier grote vervuilers naar beneden moeten. Guangdongs milieu valt immers niet los te denken van haar omgeving. Alles bijeen wordt het toch een moeilijke opdracht om tezelfdertijd meer ecologisch te gaan produceren, de migranten beter te betalen als te werken aan het technologisch upgraden.

,

Shenzhen: eerste kennismaking

Shenzhen ligt in Zuid-China aan de oosteroever van de Parelriviermonding juist naast Hong Kong. Bijna 2000 km² groot telt de stad 8,9 permanente bewoners, waarvan 2,4 miljoen met een hukou. Dertig jaren geleden was het een kleine grensstad van vissers met een 30.000 inwoners. Nu is Shenzhen vierde qua economische macht na Peking, Shanghai en Kanton  én de stad die het meest en snelst aangroeide. Het BNP/hoofd ligt het hoogst met 92.771 yuan. Vorig jaar groeide Shenzhens economie met 10,7% tot 820 miljard yuan en de kleinhandel met 15 %. Door de wereldcrisis verminderde de buitenlandse handel met 10 %, maar toch blijft de stad nummer één op dat vlak in China. Oorspronkelijk verbond enkel de Shennanlaan de woondistricten van oost naar west. Nu zijn er al drie brede oost-west assen met soms 10 lanen en een groenstrook die de nijverheidsgebieden verbinden. Later waaierden dezen ook uit naar meer afgelegen districten via noord-zuid verbindingen. Shenzhen heeft 17 douanekontroles op de grens met Hong Kong. Vorig jaar  telden deze grensovergangen 185 miljoen personen en 14 miljoen voertuigen. Shenzhens haven is dertig kilometer lang en behandelde 193 miljoen ton cargo en 18 miljoen TEU containers waardoor het qua containers op de vierde plaats komt wereldwijd. De luchthaven vorig jaar had 24 miljoen passagiers en behandelde 605.000 ton cargo. 119 paar treinen sporen tussen Shenzhen en Kanton.  De eerste metrofase was klaar eind 2004 en deze transporteerde vorig jaar 378.000 personen elke dag. Eind dit jaar moet het metronet 238 km bedragen. Bedoeling is dat de helft van de bevolking de metro neemt om naar hun werk te gaan. Eind 2009 had de stad 25.000 bussen op 578 routes van in totaal meer dan 13.000 km lengte. Vorig jaar vervoerde het gemeenschappelijk vervoer meer dan 2 miljard  passagiers.
High-tech, logistiek, financies en de culturele industrie zijn de pilaren van de economie. De stadsplanning wil daarnaast nog drie nieuwe nijverheden aanmoedigen: biotech, nieuwe energie en Internet die samen tegen 2015 650 miljard worden verwacht op te brengen. De productie van high-tech bereikte vorig jaar 850 miljard yuan, waarvan er 60 % producten zijn met eigen “intellectuele rechten”. Meer dan 30.000 lokale firma’s bedrijven onderzoek en ontwikkeling van nieuwe producten, waarvan 1044 staatsondernemingen. 3,6 van het stedelijk BNP wordt aan onderzoek en ontwikkeling besteed.  Vorig jaar werden 42.000 aanvragen tot patenten ingediend en 25.000 toelatingen verleend: nationale koplopers zijn drie Shenzhen ondernemingen Huawei, ZTE and BYD.
De High-Tech industriële zone die uit 1996 dateert, is 11 km² groot en in 2009 produceerden de ondernemingen in de zone voor 254 miljard yuan. De “Shenzhen virtuele universiteitszone” dateert uit 1999 en brengt 52 universiteiten samen zowel uit binnen- als buitenland. Sedertdien kregen meer dan 100.000 professionelen een opleiding, waaronder 28.000 masters en doctors en heeft het meer dan 600 start-up ondernemingen gevoed. Elk jaar wordt in Shenzhen een high-techfoor gehouden waar een half miljoen personen op afkomen en waar voor 13 miljard $ wordt verhandeld. Naast de high-tech is de financiële industrie ook een peiler en waarin de stad nationaal op de derde plaats komt. Eind 2009 telde Shenzhen 76 banken die in totaal 33 miljard (voor belasting) winst maakten. Er is een beurs en de “Small and Medium Enterprises Board” (SME Board) die sedert 2004 werkt, telt 830 firma’s. Een eerste reeks van 28 firma’s werden na 30/10/1999 genoteerd op de Nasdaq-achtige ChiNext.  De stad telt verder 17 effectenvennootschappen, 16 fondsenvennootschappen en 12 verzekeringen met hoofdzetel naast 47 takken van verzekeringen en 147 dito agentschappen. Ook zijn er 34 buitenlandse banken en 24 banktakken. Het is echter niet al geld wat de klok slaat want de stad telt ook het meest NGOs en vrijwilligersverenigingen in China.
De culturele industrie groeide snel om de vierde pilaar te worden na hightech, logistiek en financies. Gedurende de vijf laatste jaren groeide de sector met één vijfde jaarlijks om vorig jaar 53 miljard te bereiken of 7 % van het BNP. De stad was China’s eerste stad die door de UNESCO eind 2008 gehuldigd werd als stad van design. Shenzhen telt 6000 design-firma’s die in totaal 60.000 personen te werk stellen. Het voormalig stadsdorp Dafen telt bijvoorbeeld 15000 kunstenaars die in 40 bedrijven, en 800 studio’s en workshops aan olieschilderen doen op massabasis. De stad is ook een belangrijke basis voor tekenfilms waarvoor het 70 % van China’s productie tekent. Ook won het diverse prijzen als ecologische stad, waar de helft van het grondgebied nu beschermd is tegen de bouwwoede. In de ontwikkelde gebieden bedraagt de groenoppervlakte 45 % met een gemiddelde groenoppervlakte van 16 m² per bewoner;

Speciale economische zone 30

De speciale economische zones werden in 1980 opgericht om buitenlandse investeringen aan te trekken, de export te vergroten en de assimilatie van nieuwe technologie te versnellen. De gekozen gebieden lagen ver van Peking en dicht bij gebieden die een verleden hebben van contact met de buitenwereld zoals Guangdong en Fujian. De keuze van Shenzhen was strategisch omdat het vissersdorpje zich juist tegenover Hongkong bevindt: het was toen een vissersdorpje zonder één verkeerslicht. Van de vier oorspronkelijke speciale zones mocht Shenzhen het verst gaan bij het exploreren van vernieuwingen. In 1981 vertegenwoordigden de vier speciale zones al 60 % van China’s buitenlandse investeringen. Shenzhen alleen al had 50 %; de anderen elk 3% ongeveer. Tegen 1985 hadden de vier zones 1,17 miljard $ aangetrokken of één vijfde van China’s totaal. Terwijl het nationale BNP tussen 1980 en ’84 met 10 % per jaar steeg, groeide Shenzhen met een fenomenale 58 %, gevolgd door Zhuhai (32%), Shantou (9%) en Xiamen (13%).  Shenzhens economie groeide zes maal en deze van Zhuhai 3 maal. Gezien het succes besloot China ook 14 kuststeden te openen naar de buitenwereld met een voorkeurspolitiek.  In 1988 werd het eiland Hainan erkend als speciale economische zone en in 1990 volgde Shanghais district Pudong. Dit werd dit in 1992 nog verder opengetrokken naar grensgebieden en hoofdsteden van provincies of autonome regio’s. Toen Deng te Shenzhen zijn ideologisch testament uitsprak in 1992 waren de speciale zones nauwelijks nog speciaal.

Bekijken we  Shenzhens ontwikkeling van naderbij. In 1981 schonk de provincie Guangdong Shenzhen dezelfde politieke status als de hoofdstad Kanton. In 1988 werd deze status zelfs opgetrokken tot het niveau van provincie voor wat economische planning betreft. Daarnaast moest Shenzhen de eerste tien jaren geen belasting betalen noch aan de centrale regering, noch aan de provincie. De autoriteiten van de speciale zones stelden een minimumtarief in; de permanente- en de meeste contractarbeiders kregen een betere sociale zekerheid dan wat voorheen gebruikelijk was in China. Migranten begonnen toe te vloeien: tegen 1989 waren er reeds één miljoen in de stad.
Bovendien heeft Shenzhen een balans behouden tussen buitenlandse investeringen en binnenlandse. In 1985 waren van de 409 industriële projecten meer dan 70 % met binnenlandse linken. Tien jaren later bereikte het aantal binnenlandse projecten 1400, terwijl het aantal joint-ventures steeg tot 9000. Dit naast mekaar functioneren bleek goed voor het verspreiden van technologie. Reeds in 1985 vertegenwoordigde Shenzhens productie van televisies en radiocassette-recorders één zesde en één derde van ’s lands totaal. Tegen 1998 nam de lokale productie van floppy disks 14 % van de wereldproductie; 6,2 % van de PC-moederborden; 8 % van de harde schijven en 10 % van de magnetische koppen. Op de binnenmarkt vervaardigde Shenzhen 70 % van de LCDs, 33 % van de GSMs, 30 % van de PCs en 85 % van de floppy disks. Tegen 1998 vertegenwoordigde high-tech 40 % van Shenzhens nijverheidsproductie. Vele ondernemingen met veel patenten genieten internationale bekendheid zoals Huawei, ZTE en BYD. Terwijl China Japan voorbijstak wat het aantal patenten betreft, staat Shenzhen binnen China nog altijd op kop van alle Chinese steden.

Het succes van Shenzhen en de aantrekkingskracht om buitenlands kapitaal aan te trekken, heeft ook te maken met een relatieve onafhankelijkheid op economisch vlak en dus een directe toegang van de buitenlandse investeerders tot de beslissers. De resultaten laten zich dan ook gelden bij de export: in 2006 en 2007 was Shenzhen verantwoordelijk voor 14 % van China’s export, waarbij het vijftiende jaar naeen China’s topexporteerder was. In de beginjaren waren Hong Kong en Macao de belangrijkste bronnen van “buitenlandse investeringen”. Tegen 2008 kwam de toevloed uit 82 landen waarbij er 148 ondernemingen zijn uit Fortunes top 500. 60 % van de nijverheidsproductie en export is afkomstig van buitenlandse investeerders.

Deze duurzame toevloed van buitenlandse investeringen en toename van buitenlandse handel hebben een belangrijke economische structurele verandering te weeg gebracht. Het aandeel van de primaire sector tuimelde van 37 % in 1978 over 4,1 % in 1990 tot 0,1 % in 2007. De secundaire sector groeide van 20 % in 1978 tot 50 % in 2007. Bij de tertiaire sector nam het cijfer toe van 42 % in 1978 tot 49 % in 2007. Bij de start van het elfde vijfjarenplan waren de 4 peilers van Shenzhens industrie: High-tech, logistiek, financiën en de culturele nijverheden.  Shenzhens GDP dat in 1981 0,9 % bedroeg van Hong Kongs, nam tegen 2005 reeds toe tot 34 %. Het BNP per hoofd nam in vergelijking met Hong Kong op zijn beurt toe van 11 % tot 28,5%.

Premier Wen Jiabao riep naar aanleiding van het dertig jarig bestaan van de speciale zone op verder te gaan op de ingeslagen weg, maar pleitte voor meer politieke hervormingen. Nog zeer recentelijk werd Shenzhens voormalige burgemeester van zijn lidmaatschap van de Communistische partij ontheven nadat hij door de disciplinecommisie van de partij onderzocht werd op beschuldingen van corruptie. De nieuwe politieke hervormingen zouden volgens de premier de machtsconcentratie moeten tegen gaan. Ook op dat vlak timmert Shenzhen echter aan de weg.

Toekomst

Shenzhen heeft dit jaar van de regering de toelating verkregen om de speciale zone die totnogtoe maar twee stadsdistricten besloeg, uit te breiden tot de gehele stad. Hoofd van de stadsplanning Wang Peng deelde begin juni mee dat voortaan ook de districten Longgang en Bao’an plus de nieuwe zones  Guangming and Pingshan  zullen deel uitmaken van de speciale zone. Het eerste wat het stadsbestuur na uitbreiding zal doen is het grondbeleid strakker maken. De vier buitenstedelijke delen maken vier vijfden uit van de grondoppervlakte in de stad die krap bij gronden zit. De Pingshan nieuwe zone die reeds groten huisvest als BYD, ZTE en Hitachi zal streng optreden tegen onwettelijke bouwsels en wil zijn gebied uitbouwen als een model inzake duurzame ontwikkeling aldus directeur Yang Xusong die meedeelde dat 50 ondernemingen wachten op goedkeuring om er zich te  vestigen. Bao’an district waar de helft van de bevolking woont, is van plan zijn 619 nijverheidszones te integreren in 18. Longgang daarentegen grijpt de nieuwe toestand aan om infrastructuur en openbare diensten uit te breiden aldus districtshoofd Zhang Bei. Op vijf jaren tijd zal daar 160 miljard yuan aan worden gespendeerd, aldus Zhang. Nog dit jaar zal het stadsbestuur 45 miljard besteden aan de ontwikkeling van de vier, wat 72 % uitmaakt van de stedelijke begroting aldus  Chen Biao, hoofd van de stedelijke Ontwikkelings -en hervormingscommissie. Openbare diensten en milieu zullen vooraan staan bij de uitbreiding, aldus nog Chen. Dit knoopt dan weer aan bij het tienjarenplan om van Shenzhen een meer leefbare stad te maken. Het bestuur beoogt vooral ontwikkeling van infrastructuur en energiebesparing. Burgemeester  Xu Qin leidt het plan-team dat meer sociale huisvesting moet aanleggen en de standaarden qua huisvesting aanpassen. Bij het plan horen ook maatregelen ter bescherming van het wateraanbod en ter verbetering van geneeskundige- op onderwijsnormen. Meer sportfaciliteiten en culturele infrastructuur worden eveneens voorzien. Ook honderden kilometers fiets-en wandelpaden zullen op korte termijn worden aangelegd.  Wat is echter de toekomst voor de stadsdorpen waarin quasi de helft van de bevolking leeft? Shenzhen heeft sedert 2005 niet alleen een masterplan voor de renovatie van deze stadsdorpen met overigens districtssubplannen maar beschikt daarnaast over een fonds om de renovatie te bekostigen. De procedure is een handig compromis tussen de stadsvereisten en de autonomie van de vormalige dorpscoöperaties. Deze fungeren als bouwheer en promotor maar hoeven te voldoen aan de stedenboukundige en technische normen die de stad voorschrijft. Als dit na het voorleggen van de plannen het geval blijkt, kan de lokale coöperatieve tot de helft financiële toelage van het stadsbestuur krijgen voor de renovatie. Een handige manier om de stadsdorpen geïntegreerd te krijgen in de stedelijke planning.

Als geschenk voor het 30-jarig bestaan van de economische zone kreeg Shenzhen van de regering een nieuwe titel. Voorheen was Shenzhen “Een centrale stad in Zuid-China”. Sedert eind augustus decreteerde de regering Shenzhen als “Een nationaal economisch centrum” en “Een stad van globaal kaliber inzake uitwisseling van cultuur, economie en technologie”. Verwacht wordt dat Shenzhen z’n rol voortzet om de gehele regio mee vooruit te trekken. Xu Chongguang, vicedirecteur van de Stedelijke Planning,  legt uit dat de stad in oktober 2006 reeds de plannen opstelde waarbij de stadsuitbreiding beperkt wordt, maar op een meer duurzame manier geschiedt. Bij de rigide doelstelling behoorde het beperken van de bebouwde oppervlakte tot 890 km², de helft van de totale oppervlakte en ook het beperken van de permanente bevolking tot 11 miljoen, 22 % meer dan de huidige 9 miljoen. De regering verwacht van haar kant dat de stad de banden met Hongkong op vlakken transport, douane, milieu , bouw, financiën en IT aanhaalt; prioriteit verleent aan openbaar en groen vervoer en milieuvriendelijke en duurzame huisvesting biedt met kwaliteitsvolle openbare diensten, ook voor lage inkomens. Merkwaardig is dat niet iedereen in Shenzhen tevreden is met de evolutie gedurende de laatste jaren. Partijsecretaris Xu Rong zei nog tijdens de feestelijkheden dat andere steden Shenzhens model willen kopiëren omdat het BRP groeide van 196 miljoen in 1979 tot 820 miljard yuan vorig jaar. Anderzijds merkt Tan Gang, vicevoorzitter van de partijschool, op dat de groeivoeten de laatste jaren onder de 10 % lagen en dus lager uitvielen dan het nationale gemiddelde. Shenzhen bestudeerde op zijn beurt de ervaringen van Beijing, Shanghai en Tianjin en hieruit kwamen nieuwe plannen voort die het nijverheidspatroon willen omvormen in de richting van opkomende nijverheden. Ondertussen trekt arbeidsintensieve nijverheid weg uit de stad, overigens ook aangemoedigd door de provinciale overheid die hen uitnodigt zich in westelijk of oostelijk Guangdong te vestigen. In 2009 werd geraamd dat één derde van de nijverheidspercelen vacant waren. De nijverheidszone Huaqiangbei was de eerste industriële zone die succesvol gereconverteerd werd voor commerciële en residentiële doeleinden.

Investeringen

Op lange termijn worden twee centra gebouwd in het kader van Shenzhens internationale rol. In Qianhai wordt samen met Hongkong een dienstencentrum gebouwd en ten westen van Shajing benoorden de luchthaven een highendfabrieksbasis die terzelfdertijd zal fungeren als regionaal handelscentrum. Meer details over het laatste project volgen pas volgend jaar. Wat het samenwerkingsproject met Hongkong in Qianhai betreft, is reeds meer geweten. Daarin wordt op 15 km² 40 miljard yuan geïnvesteerd, opdat de zone een combinatie zou worden van een kuststad langs het water en een Chinees Manhattan. De zone zal financiële diensten, logistiek, technologie, telecom en media-initiatieven huisvesten. De stad verwacht dat de zone tegen 2020 voor 150 miljard yuan voortbrengt. Uit 62 deelnemende architectenbureaus heeft het bureau James Corner Field Operations uit New York de prijs voor de heraanleg van Qianhai gewonnen. Het ontwerp voorziet vijf corridors die het Nanshandistrict onderverdelen in subdistricten met eigen architecturale stijlen en openbare functies. Het ecologisch gebruik van water met recyclage loopt als een rode draad doorheen het project. (Zie ook CNTV over Qianhai)
Op meer korte termijn zal Shenzhen 100 miljard investeren in 60 grote projecten. Zo’n 20 miljard hiervan wordt nog dit jaar besteed. Het gaat volgens burgemeester Xu Qing over projecten op het vlak van onafhankelijke innovatie, nijverheidsontwikkeling, sociaal welzijn, stadsvernieuwing en infrastructuur. Bij de projecten zijn er zes wegenprojecten om het verkeer tussen de districten te verbeteren. Begin september werd eveneens begonnen met drie ziekenhuisprojecten, die samen 12.000 bijkomende bedden zullen opleveren. De stad plant voorts drie waterreservoirs om de waterbedeling rond Gongming te garanderen. Ook werd de bouw opgestart aan drie havenaanlegplaatsen van 50.000 ton.  Eén miljard yuan wordt uitgetrokken voor toelagen aan 269 projecten in de nieuwe groeisectoren biotech, Internet en nieuwe energie. Darvan krijgt biotech 386 miljoen yuan, Internetprojecten 401 miljoen en de nieuwe energie is goed voor 235 miljoen. De 269 projecten vereisen een totale investering van bijna 20 miljard yuan. Volgens plan zouden dezen in 2115 voor 650 miljard moeten voortbrengen.
Shenzhens ondernemingen participeren mee in de investeringsgolf die de stad meer kwalitatieve nijverheden moet opleveren. Telecomfabricant “ZTE” investeert 160 miljoen in een 3G-laboratorium op basis van China’s eigen TD-SCMD-signaal; “BYD” investeert 23 miljard voor onderzoek in ‘distributed power’; “Salubris Pharmaceuticals” Co 780 miljoen in een geneesmiddelenbasis en “Shenzhen H&T Intelligent Control” Co 235 miljoen in een aantal vestigingen. Om de werknemers te kunnen blijven houden, werkt het stedelijk bestuur voor Bouw en Huisvesting samen met ’s lands grootste vastgoedontwikkelaar Vanke om 4000 volkswoningen te bouwen in Longhua. De totale kost van deze bouw bedraagt 760 miljoen. Staatsonderneming “China Merchants” investeert 30 miljard in de algehele ontwikkeling van sommige stadsdelen. De havengroep Shenzhen Yan Tian Port Holdings zal 3,8 miljard besteden voor een nieuwe containerterminal in het westen van Shenzhen. Al bij al een vrij functionele mengeling van overheidsplanning en marktinitiatieven. Ondertussen heeft de Chinese Internetzoekmachine Baidu bekend gemaakt ook haar internationaal hoofdkwartier te willen bouwen in Shenzhen. Na 30 jaar heeft de stad nog altijd de wind in de zeilen. Dit garandeert een goede uitgangspositie voor het ogenblik dat eenmaal het thema van een duopolis tussen Hong Kong en Shenzhen ter sprake zal komen.

Selecte bibliografie

http://www.chinasquare.be/tag/shenzhen/

http://english.sz.gov.cn/ln/

China’s Special Economic Zones at 30; Yue-man Yeung, Joanna Lee, and Gordon Kee; Eurasian Geography and Economics, 2009, 50, No. 2, pp. 222–240. , 2009 by Bellwether Publishing

Progress in Planning 73 (2010) 209–249;  Restructuring and repositioning Shenzhen, China’s new mega city; John Zacharias a,*, Yuanzhou Tang b a Department of Geography, Planning and Environment, Concordia University, Montreal, Canada b Department of Urban Planning and Design, The University of Hong Kong, Hong Kong, Chin

The Planning of ‘Villages-in-the-City’ in Shenzhen, China: The Significance of the New State-Led Approach,  International Planning Studies;  Vol. 14, No. 3, 253–273, August 2009,   HIM CHUNG

Department of Geography, Hong Kong Baptist University,

Huizen die mekaar "kussen"

Statistieken wijzen uit dat 30 % van de migranten in slaapzalen woont die door de werkgever ter beschikking worden gesteld. Hoewel de meeste hiervan zich in industriële gebieden bevinden, ligt één vierde van deze slaapzalen in de stadsdorpen. Daarnaast huurt 41 % van de boer-migranten een ruimte in deze dorpen waar de oorspronkelijke landbouwbevolking haar ruraal statuut heeft mogen behouden. Neem bijvoorbeeld Rui Bao-dorp nabij Kanton: 2000 autochtone boeren verpachten huisvesting aan 60.000 boer-migranten. De reden waarom deze migranten bij voorkeur naar de stadsdorpen trekken, heeft te maken met een financiële, maar ook met een institutionele reden. De huurprijzen in de stadsdorpen bedragen maar een fractie van wat de migranten in de stedelijke privésector zouden betalen. Toch winnen de voormalige boeren en eigenaars vlug hun kosten terug uit hun investering die ze gedaan hebben om enkele bouwlagen met rudimentair comfort op hun huizen bij te bouwen. De institutionele factor is echter ook doorslaggevend, zij het iets moeilijker te begrijpen.

Grond

Door het feit dat de migranten geen stedelijke hukou hebben, kunnen ze geen beroep doen op bescheiden woningen in de stad die enkel voor stedelingen zijn weggelegd. Van fundamenteel belang is echter dat het gebruik van de grond in de rurale dorpen gratis blijft voor de oorspronkelijke bevolking. In China behoort de grond in de steden toe aan de staat. In landbouwgebieden en rurale districten is deze van de lokale gemeenschap, die de bewoners toestaat om huizen voor zichzelf te bouwen zonder dat ze deze grond moeten betalen. De facto gebeurt het zeer vaak dat de stad uitbreidt en een dorp omsingelt. Peking en Shanghai hebben meestal wel voldoende geld om deze gebieden te onteigenen volgens de dure wettelijke voorschriften. Nochtans heeft Peking drie districten met 112 dorpscomités die 180 km² bestrijken of 17 % van de betrokken drie districten. Veelal onteigent de stad enkel de landbouwgrond van de boeren, maar raakt ze niet aan hun huizen en handelszaken.

Vooral in Guangdong blijft het fenomeen van de stadsdorpen bestaan. Om te vermijden dat de stad te zwaar moet betalen om de ruralen te onteigenen, mogen de (voormalige) rurale collectiviteiten hun rurale status behouden. Dit geeft hen het voordeel dat niet alleen hun grond gratis blijft, maar ook dat ze blijven genieten van de inkomsten van de coöperatieven waar ze deel van uitmaken. Overigens is het vormen van coöperatieven een middel van de dorpen om te verhinderen dat hun grond onder het statuut van (goedkopere) landbouwgrond opgekocht wordt. In Kanton is het zo dat de overeenkomst met de oprukkende stad ook inhoudt dat ze, indien ze hun landbouwgrond aan de stad afstaan, 8 à 12 % van deze dorpsgronden mogen blijven behouden op voorwaarde dat deze niet overgedragen of verkocht wordt. In feite beheert de coöperatieve deze grond die bijvoorbeeld aan ontwikkelaars wordt verpacht en waarvan de aandeelhouders de inkomsten opstrijken. De voormalige boeren willen daarom per se hun rurale status behouden. Met de inkomsten uit de coöperatieve kunnen ze de investering bekostigen om, naast een nieuw huis voor zichzelf, enkele bouwlagen aan hun bestaande huizen toe te voegen, waar dan de talrijke migranten in gehuisvest worden. Zo worden de voormalige boeren eigenlijk renteniers. In het dorp Sanyuanli bijvoorbeeld streek een gemiddeld gezin in 1999 35.000 yuan aan inkomen op uit de coöperatieven, waarbij de huur aan migranten niet inbegrepen zijn. Ter vergelijking: dat jaar bedroeg het stedelijk inkomen 27.000 yuan.

Maar meteen komt de negatieve kant aan bod van de stadsdorpen. Doordat deze eigenlijk niet onder de controle van de stad vallen, wordt de stadsplanning er met zijn reguleringen en technische voorschriften nauwelijks toegepast. Bij het bijplaatsen van bouwlagen worden stedenbouwkundige reglementen of brandvoorschriften niet te nauw genomen in de rush tot vermeerdering van de huuropbrengst. Wel vereist de stedelijke overheid dat zowel de verhuurders als de huurders geregistreerd zijn bij de politie. De migranten zijn wel tevreden over hun goedkope woonst met beperkt comfort omdat ze zo veel geld naar huis kunnen opsturen. Toch kijkt de stad maar laagdunkend naar deze dorpen, die voor hen synoniem zijn voor illegaliteit, drugs, misdaad en prostitutie. Tot zover de theorie inzake de tweespalt stad-land.

Praktijk

In de praktijk blijkt het systeem van de stadsdorpen het meest verspreid in Guangdong, waar de landbouw om klimaatredenen goed ontwikkeld was. Kanton werd de stad in China met het meeste stadsdorpen. Volgens satellietbeelden uit 1998 bedroeg de totale oppervlakte van de 120 dorpen 30 km² of 11 % van de bebouwde agglomeratie. Hun totale bevolking (huurders en verhuurders) bedroeg 1,2 miljoen personen of 30 % van de bebouwde agglomeratie. Tegen 2001 was het aantal stadsdorpen reeds opgelopen tot 139 en dit zou recentelijk tot 277 zijn aangegroeid. De stad Shenzhen -eveneens in de Parelrivierdelta- was de eerste stad die in China een urbanisatiegraad van 100 % claimde: toch bevat Shenzhen 241 stadsdorpen met in totaal 43 km², waarvan sommigen dichtbij het ‘Central Business District’. Nanjing, dat in de Yangtzerivierdelta ligt, telt 71 stadsdorpen met een grondoppervlakte van 67 km², waarvan 17,7 km² collectieve grond.

Stadsdorpen in Shenzhen

Onderzoek bij de migranten in Kanton wees uit dat de geïnterviewden uit de stadsdorpen na de migratie bijna vier maal zoveel verdienden als voorheen in hun dorp van oorsprong. Ze slagen er in om maandelijks gemiddeld 425 yuan te sparen, waarvan er 347 yuan opgestuurd wordt naar hun gezin. Toch verdienen ze in de stad minder dan de autochtonen. In het dorp Liede werd vastgesteld dat de huur er 200 yuan per maand bedroeg, terwijl een appartement met één bed in de stad 1000 yuan huur kost. Het is dus niet te verwonderen dat in 2001 80% van Kantons migranten huurde in de stadsdorpen en tevreden was over de prijs/kwaliteitsverhouding. Over de kwaliteit van de huisvesting vallen wel opmerkingen te maken. De meeste gebouwen zijn duurzaam in de zin van gebouwd op funderingen, met deuren en ramen plus een dak. Sommige beschikken over stromend water, elektriciteit, toiletten en afvoer, maar dit is reeds minder evident. Vaak wordt huisvesting gedeeld onder de migranten waardoor de gemiddelde oppervlakte niet veel groter is dan een bed. Uit onderzoek bij migranten in stadsdorpen in Ningbo blijkt dat 2 à 3 personen één kamer delen, waarin dan nog gekookt wordt en geslapen. Amper 5 % heeft een eigen badkamer. De ongeveer 5000 migranten in Ningbo’s district Changfeng beschikken over 34 toiletten en de 2000 in de Jinjiacaobuurt over 16 wc’s, zodat je een kwartier moet wachten vooraleer je kan.

Hoewel vijf of zes bouwlagen regel is bij de gebouwen, tellen sommigen er acht of negen zonder lift. Tussen de gebouwen is er weinig ruimte en brandweerwagens kunnen nauwelijks binnen in de stegen. Elektriciteitsdraden liggen in een knoop, aan- en afvoer van water en gas raken geblokkeerd. Afval stapelt zich in alle hoeken op. Open ruimtes en openbare diensten zijn schaars. Drugs, prostitutie en misdaad floreren. In 2003 vond driekwart van de misdaden in Kanton z’n oorsprong in de stadsdorpen, waar ook 80 % van de huizen zonder bouwvergunning staat. In Shenzhen is de toestand nog erger met respectievelijk 70 % en 90 % in 2003.

Voorbeeld 1: Nieuwe Parelrivierstad

In 1992 formuleerde Kanton de ‘Nieuwe Parelrivierstad’ als kernstuk van het ‘Centrale Zakendistrict’. Het district van 6,6 km² ligt centraal tussen het oude centrum van Kanton ten westen en de nieuwe uitbreiding Tianhe plus economische zone ten oosten. Van 1992 tot 2000 investeerde Kanton 4,5 miljard yuan voor infrastructuur in het gebied, wat de grondprijs deed stijgen. In de ‘Nieuwe Parelrivierstad’ werden drie stadsdorpen Liede, Xiancun en Tancun weerhouden. De rurale bevolking mocht 150 ha grond houden voor huisvesting (52 ha) én voor de ontwikkeling van de economie (98 ha). Dit is één vijfde van de grond. Op 38 % komen openbare diensten, publieke ruimte en wegen. Ook 38 % grond wordt behouden voor winstgevende activiteiten als handel, burelen … . Na heel wat druk van de dorpen gaf de stad aan de dorpen toe dat de gronden voor de economische ontwikkeling mochten ontwikkeld worden in partnerschap met promotoren. Deze kregen bovendien een ferme korting op de prijs voor het grondgebruik: 700 yuan/m², terwijl het elders in de stad rond de 2500 yuan/m² schommelde. Veertien jaar na de formulering van het plan was maar één derde van de geplande infrastructuur gebouwd. Sommigen wijzen naar de Aziatische crisis als oorzaak, anderen argumenteren dat de chaotische collectieve markt het prijsmechanisme ontregeld heeft. Feit is dat vastgoedgigant Richard Ellis in z’n laatste verslag de toekomst van het zakendistrict vol vertrouwen tegemoet ziet als bureelruimte eerste klas. De nieuwe metro maakt het centraal gelegen gebied nog beter bereikbaar.

Voorbeeld 2 Onteigend dorp Shipai

Nu bekijken we even het dorp Shipai, dat zo centraal ligt in het CBD dat geheel het dorp ondertussen opgeslokt werd door de stad en waarbij het dorpscomité ondertussen tot straatcomité werd herleid.  Eeuwenlang was het dorp in handen van de vier clans Dong, Chi, Pan en Xian, die hun gemeenschappelijke zaken regelden in de zgn ‘Centrale Hall’. De verantwoordelijken werden altijd proportioneel verdeeld en aangesteld. De partijsecretaris was iemand uit de clans met hoog aanzien. Rond 1997-99 leefden er 9317 dorpelingen in Shipai, die 42.000 migranten onderdak boden. Het dorp kende verschillende golven van onteigening. Eerst werd in 1985 834 mu afgenomen voor de bouw van het sportcomplex voor de zesde nationale Spelen. In 1992 werd 945 mu onteigend voor een groot vastgoedproject en hightechzone. Ten slotte werd in 1994 1117 mu landbouwgrond ingenomen voor de ‘Nieuwe Parelrivierstad’ en voor stadsdiensten die naar de buurt verhuisden. De laatst beschikbare grond werd ingepalmd in 1997 en het ex-dorp ligt nu in een verstedelijkt gebied met 4 universiteiten en 22 IT-markten. Ondertussen is het dorp deel geworden van het district Tianhe. Het stadsdistrict was wel zo wijs toe te staan dat de economische coöperatieve van het voormalig dorp rustig kan blijven functioneren: in de loop van de diverse golven onteigeningen mocht de lokale coöperatieve telkens ongeveer 8 % van de onteigende grond houden. Er is dus economisch leven na de politieke dood van de dorpen. De coöperatieve heeft overigens ook infrastructuur aangelegd, wegen en scholen.

Welke toekomst?

Welke toekomst is er weggelegd voor de stadsdorpen? De steden beschouwen de stadsdorpen als een noodzakelijk kwaad, om niet te zeggen een zootje ongeregeld. Er zijn dan ook momenteel twee soorten van aanpak. Vooreerst is er de strekking die het sociaal netwerk in de dorpen wil breken en vervangen door infrastructuur van stad en promotoren. Anderzijds bestaat de tendens om het met het dorp en zijn coöperatieven op een akkoord te gooien, maar voorlopig is er nog geen gestructureerde samenwerking van stadswege om de coöperatieven te helpen bij de renovatie van het belabberde patrimonium waarin de migranten leven.

Als voorbeeld van de radicale opkuisaanpak wordt Kanton genoemd. De ontwikkelaars deinzen echter terug voor de kosten en de onderhandelingen die onteigening met zich meebrengt. De schatting van alle kosten die de onteigening van de grondoppervlakte in de stadsdorpen uit 2001 zou bedragen, wordt op 50 à 60 miljard yuan geraamd, wat zeven jaar de ontvangsten bedraagt van de stad Kanton. Daartegenover staat de bemiddelende aanpak in Zhuhai. Zhuhai wil dat zowel de dorpsbewoners als de ontwikkelaars betrokken worden in een win-winsituatie bij de ontwikkeling van hun gebied als deel van de stad. De grond wordt weliswaar overgedragen aan de stad, maar de dorpelingen kunnen tot 1 à 1,2 maal hun grondoppervlakte terugkrijgen met wettelijke titel. Voor de economische ontwikkelingsgrond moet geen grondgebruiksgeld betaald worden. De coöperatieven worden aandeelhoudersvennootschappen waarin de aandelen gelijk verdeeld worden onder alle dorpelingen. De ontwikkelaars worden vrijgesteld van grondgebruiksgeld voor 2 tot 3 m² à rato voor elke renovatie van één m² oppervlakte in het voormalige dorp. Zhuhai beloofde in ruil om de komende drie jaar geen andere projecten te zullen goedkeuren. Deze politiek kende succes, want ondertussen doen honderd ontwikkelingsfirma’s mee aan het renovatieproces. De stad vroeg de ontwikkelaars eerst om vervangende woningbouw waarin de uitgedreven ex-dorpelingen terecht kunnen. Als resultaat bestaan er in Zhuhai geen stadsdorpen meer en ontstonden nieuwe gebieden. Nu is het wel zo dat Zhuhai minder migranten telt.

Ons komt het voor dat de coöperatieven van de voormalige dorpsbewoners het institutioneel kanaal bij uitstek vormen waarmee de steden ook in discussie kunnen treden voor het opknappen van de huisvesting van de migranten. De regering wil immers de toegang van de migranten tot en hun integratie in de stad vergemakkelijken. Het zou nuttig zijn de win-winsituatie die in Zhuhai bereikt werd door te trekken naar het vernieuwen van de huisvesting voor de migranten. Als de coöperatieven, die het dichtst bij de tijdelijke bewoners leven, kunnen samenwerken met de stedelijke organisaties met hun know-how en financiën enerzijds en met migranten-ngo’s anderzijds, kan misschien een dynamiek ontwikkeld worden waardoor de migrantenbuurten niet alleen geen synoniem meer zijn van leprabuurten maar waarbij de coöperatieven het integratiekanaal worden van de migranten in de stad.

Selecte bibliografie

Siqi Zheng, Fenjie Long, C. Cindy Fan, and Yizhen Gu, Urban Villages in China: A 2008 Survey of Migrant Settlements in Beijing,  Eurasian Geography and Economics, 2009, 50, No. 4, pp. 425–446.

Liu Weibin,  Social capital and urbanization: the case of “villages within city” in Shenzhen, China, The University of Hong Kong, Universitas 21 International Graduate Research Conference: Sustainable Cities for the Future, Melbourne & Brisbane. Nov 29 – Dec 5, 2009

Zhiming LI and Wei WANG, Illegal construction on the urban fringe, 44th ISOCARP Congress 2008  Illegal construction on the urban fringe as new landscape of urban sprawl: the case of Nanjing, China

Yaping Wei & Min Zhao, Entangling Land-use Regulations in China’s Urban Growth , 44th ISOCARP Conference 2008, Entangling Land-use Regulations in China’s Urban Growth, The Case of Guangzhou

Quanle HUANG, Tao LI, In the shadow of the metropolis,  Case study on the urban village in Guangzhou, China   Guangzhou Urban Planning Institute

Qi Changqing, Volker Kreibich, Sabine Baumgart , ASIEN 103 (April 2007), S. 23-44, Informal Elements in Urban Growth Regulation in China – Urban Villages in Ningbo

Ma Hang, Villages in Shenzhen 44th ISOCARP Congress 2008, Villages in Shenzhen-typical economic phenomena of rural urbanization in China

Luo Ji, and Peng Yang,  World Academy of Science, Engineering and Technology,  VOL 36 December 2008, From Family Rental Houses to Low-rent Houses- a research on urban village renewal based on renting ,

Yan Song, Yves Zenou and Chengri Ding, Housing Rural Migrants in China

Let’s Not Throw the Baby Out with the Bath Water: The Role of Urban Villages in Urban Studies 2008; 45; 313

 Het milieubeleid in Shanghai wordt gevoerd door het ‘Bestuur voor Milieubescherming’, dat afdelingen heeft in de 19 districten van de stad. Uniek is dat daarnaast nog een politiek ‘Comité voor Milieubescherming’ bestaat, dat geleid wordt door de burgemeester en zijn adjuncten. Dit comité coördineert de milieupolitiek over de diverse departementen, onderdelen en materies heen. Het doktert ook de driejaarlijkse milieuplannen uit en voorziet de middelen voor de realisatie ervan. Het vierde driejaarlijks milieuplan (2009-2011) bevat 260 projecten met een totale investering van 82 miljard yuan. Ten slotte beschikt de metropool nog over een controlecentrum dat ook controleafdelingen heeft in de 19 districten, met in totaal 150 stafpersoneel, voor zowel water-, lucht- als grondkwaliteit. Van 2000 tot 2008 trok Shanghai 3 % van het BNP uit voor het milieu en in 2008 was het geïnvesteerde bedrag (42 miljard yuan) drie keer zo groot als in 2000.

Luchtkwaliteit

De kwaliteit van de lucht wordt aan de hand van vier factoren gecontroleerd door 45 automatische en 23 manuele stations. Daarnaast zijn er nog 211 controlesets die 24u/24 functioneren bij grote vervuilers. Het laatste decennium heeft Shanghai veel aandacht besteed aan het verminderen van de steenkoolafhankelijkheid voor energie. Van 2000 tot 2007 verlaagde het aandeel van steenkool in de energiebevoorrading van 65 % tot 51 %. Aan fabrieken worden strengere eisen gesteld en van 2005 tot 2007 werden 1500 vervuilers gesloten. De hoeveelheid energie die in 2008 nodig was om dezelfde hoeveelheid BNP te produceren, daalde met 31 % vergeleken met 2000. Zoals in Peking werden stoomketels op basis van steenkool vervangen door tegenhangers op aardgas. Tegen eind 2008 waren zo bijna 6000 stoomketels verbeterd, zodat 666 km² van Shanghai quasi volledig verlost is van steenkoolverbranding.

In 2005 werd ook gestart met de ontzwaveling van de elektriciteitscentrales op basis van steenkool. Tegen juni 2009 was dit het geval voor de totaliteit van 10 GW uit steenkoolstations, behalve diegene die gesloten moesten worden. Ook inefficiënte centrales voor een totaal van 695 MW gingen dicht.

Maatregelen getroffen bij het openbaar vervoer zorgden voor een vermindering van stikstofdioxyde met 40 % tussen 2000 en 2005. De stad promoot ook het gebruik van het openbaar vervoer (zie verder Transport). Alles bijeen kende Shanghai gedurende de laatste vijf jaar 85 % dagen ‘blauwe lucht’  van kwaliteit 1 of 2. De jaarlijkse uitstoot van stof daalde van 300.000 ton in 1986 tot 100.000 ton in 2007. Tijdens dezelfde periode daalde het stof uit de industrie met factor tien.

Bij de vier gemeten factoren was er vergeleken met 2000 enkel een verhoging merkbaar bij SO², maar hierbij moet rekening worden gehouden met het feit dat de opwekking van energie steeg van 56 miljard kWh in 2000 tot 107 miljard in 2008, bijna een verdubbeling. Ook zure regen nam toe, hoewel de zuurtegraad daalde. Het VN-rapport prijst Shanghai voor zijn aanpak, maar raadt aan met de omliggende provincies te overleggen opdat zij dezelfde strenge normen zouden hanteren. Alle bestaande elektriciteitscentrales in de omgeving zouden tegen 2010 moeten ontzwaveld worden, er zouden geen nieuwe dergelijke stations mogen bijkomen en de Euro 3-norm zou verplichtend moeten worden voor voertuigen. Gesuggereerd wordt ook verder te gaan dan de vier gemeten factoren CO², NO², SO² en PM 10, en ook PM 2,5 , ozon en VOC’s als objectieven te betrekken in het burenoverleg.

 Transport

Shanghai heeft de Expo aangegrepen om het transportbeleid helemaal te herstructureren. De metro in Shanghai is één van ’s werelds jongste. De eerste lijn dateert uit 1995, de tweede en de derde lijn uit 2000. Twee jaar later volgde de Maglevtrein vanuit de luchthaven. In 2007 werd het driejarenplan (2007-09) gelanceerd om het openbaar vervoer meer prioriteit te verlenen. Hoofdobjectief is van het gemeenschappelijk vervoer het eerste vervoersmiddel te maken van de burgers. Concreet wordt nagestreefd dat het openbaar vervoer tegen 2010 65 % inneemt van het gemotoriseerd passagiersvolume, dat in het stedelijk gebied om de 500 meter een metrostation is en dat elk punt in de binnenstad binnen het uur kan worden bereikt. Personen uit het randgebied kunnen het metronet bereiken door één supplementaire rit. Het metronet zal in 2010 30 % van het gemeenschappelijk vervoer vertegenwoordigen. Er komen 60 geïntegreerde transitstations, waarvan sommige met transitparkings. Ook worden 300 km eigen beddingen voor bussen voorzien, waarvan 110 km in de binnenstad. De busdiensten worden eveneens verbeterd en er komt parking bij voor 3500 bussen. Ter bekostiging van het plan wordt 110 miljard yuan geïnvesteerd.

Tegen eind 2010 zal het net 400 km bedragen;  tegen 2020 ongeveer 800 km.

Naast de metro heeft Shanghai een uitgebreid netwerk van bussen. In 2008 had de stad 16.400 bussen in dienst en reden op 991 buslijnen. Volgend jaar wordt verwacht dat metro en bussen dagelijks respectievelijk 5 miljoen en 8,6 miljoen passagiers zullen vervoeren, wat één derde en de helft uitmaakt van het gemeenschappelijk vervoer. De lijnen met eigen bedding zullen opgetrokken worden van 86 km in 2008 tot 300 km.

Shanghai is een van de leidende steden in de wereld die experimenteren met bussen met lage of geen uitstoot. LPG-taxi’s werden geïntroduceerd in 1997, maar na 11 jaar maken ze slechts 10 % uit van het totaal. De stad was niet erg succesvol bij het invoeren van CNG-bussen (samengedrukt aardgas). De plannen voorzagen 3000 bussen tegen 2005, maar in feite rijden er nu maar 281, en dit in scherp contrast met Peking waar 20 % van de vloot bestaat uit CNG-bussen. Momenteel worden verschillende types van voertuigen met nieuwe energie uitgetest in het commercieel circuit, zoals trolleybussen, volledig elektrische bussen, hybride bussen, bussen op waterstofbatterij … . Van dit laatste type is Shanghai een onderzoekscentrum: 200 dergelijke bussen zullen de Expo bedienen. Overigens mogen enkel voertuigen met zero-emissie het Expodomein binnen.

Doordat Shanghai een veilingsysteem heeft voor nieuwe autoplaten komen er gemiddeld 600.000 voertuigen per jaar minder op de baan dan in Peking. De laatste tien jaar heeft Shanghai ook de emissienormen opgetrokken van de Euro 1- tot de Euro 4-norm. In 2008 werden 650.000 vervuilende voertuigen van straat genomen. Tegen volgend jaar moeten alle voertuigen van het gemeenschappelijk vervoer in orde zijn met de Euro 3-norm.

Tot slot vraagt de VN-commissie voor het milieu aan Shanghai om de experimenten met fietsparkings aan transitstations uit te breiden.

Energie

Tot op het ogenblik dat China in 2002 de organisatie van de Expo toegekend kreeg, was China voor energie afhankelijk van steenkool. De inspanningen om meer energie-efficiënt te werken, vallen grotendeels samen met de objectieven van het elfde vijfjarenplan. Deze voorzien de energie-intensiteit tegen 2010 te verminderen met één vijfde vergeleken met 2005 en om de energieconsumptie te diversifiëren, meer veilig en schoon. Een snelgroeiende stad zijnde, verbruikte de metropool in 2007, met bijna 100 miljoen ton steenkoolequivalent (TSE), echter twee keer zoveel stroom als in 1996. Sedert 2000 wordt jaarlijks 10 % meer verbruikt. Het is in de gegeven omstandigheden niet eenvoudig om de uitstoot te verminderen. De toename van de tertiaire sector in het economisch geheel was eerder beperkt: van 2000 tot 2008 nam deze minder vervuilende sector toe van 50 % tot 53 %. De industriële sector blijft veruit de grootste verbruiker van energie, met drie vierden van de verbruikte elektriciteit.

Om de doeleinden van het elfde vijfjarenplan te verwezenlijken, werd beslist dat 3 miljoen TSE moest gespaard worden door het sluiten of verbeteren van 3000 oudere vervuilende industrieprojecten. Tot dusver gingen er 2000 dicht. Anderzijds bestaat er een 30 km² grote petrochemische zone die door de staat is erkend en waarin 53 ondernemingen gevestigd zijn: binnen deze zone geldt het principe van de kringloopeconomie. De bedrijven zijn onderling verbonden en gebruiken producten, bijproducten of afval of hitte van de anderen. Het park heeft gecentraliseerde diensten inzake logistiek, afvalbehandeling en milieubeheer. In 2008 werd bijna één TSE minder gebruikt per productie van 10.000 yuan BNP. De afhankelijkheid in Shanghai van steenkool daalde reeds van 64 % naar 51 %, maar dit zal verder naar beneden gaan tot 46 % volgend jaar. De consumptie van aardolie daalde ook weliswaar, maar dit zal weer stijgen tot 37 % door de groei bij de auto’s. Het gebruik van aardgas steeg van 0,7 % in 2001 naar 4,5 % in 2007 en dit zal blijven groeien tot 7%. Daarbij moet wel bedacht worden dat Shanghai, in tegenstelling tot het verleden, nu meer dan 10 % van zijn energie betrekt uit omliggende provincies; hierover heeft de VN-commissie geen gegevens qua samenstelling. Volgens de ‘Hervormings- en Ontwikkelingscommissie’ van Shanghai werd in 2005 één zesde van de steenkool verbrand in vervuilende, verouderde branders. Tegen 2010 moeten 29 vervuilende steenkoolverbranders dicht in 7 centrales, voor een totale capaciteit van 2108 MW. De Nanshi-elektriciteitseenheid, die op het expoterrein ligt, werd gesloten en wordt omgebouwd tot een expocentrum voor hernieuwbare energie. Overigens leidt Shanghai ook inzake steenkoolcentrales die uitgerust zijn met de laatste geavanceerde technologieën voor een schonere productie.

Wat energiebesparing betreft, moeten alle nieuwe gebouwen in orde zijn met de norm om de helft energie te besparen. Tegen volgend jaar zal Shanghai 3 miljoen m² gebouwen hebben die participeren in het vertonen van energiebesparende technologieën en maatregelen. Zo’n 350 grote winkelcomplexen van meer dan 5000 m² zullen beoordeeld worden op basis van maatregelen voor een beter energiegebruik.

Het eerste energiestation op basis van wind dateert in Shanghai uit 2003. Op het eiland Chongming bestaat reeds een ‘windboerderij’ met een capaciteit van 20 MW, die elektriciteit levert aan 20.000 gezinnen. Nabij de Laogangafvalstortplaats komt een tweede windboerderij met 15 turbines van elk 1,5 MW. Een energieplan voorzag de windenergie op vier jaar tijd te vertienvoudigen tot 300 MW. Tegen 2010 zouden 13 windboerderijen 2,1 GW capaciteit hebben en jaarlijks elektriciteit leveren aan meer dan 4 miljoen gezinnen. Net voor de opening van de Expo zal China’s eerste 102 MW-offshorewindpark klaar zijn; dit zal 200.000 families van stroom voorzien.

Wat zonne-energie betreft, stelde Shanghai zich als doel tegen 2010 een capaciteit te hebben van 7 tot 10 MW, met daarnaast de bouw van minstens 5 centrales van 5 MW op basis van zonne-energie en een tiental pilootprojecten inzake gebruik in de residentiële en industriële sector. Het zonne-energiestation op Chongming was het eerste in de Volksrepubliek dat met het distributienetwerk geconnecteerd werd. In Shanghai zijn zonnecollectoren op het dak ook gemeengoed, zoals in geheel de Yangtzerivierdelta trouwens. Voor volgend jaar zouden (hoofdzakelijk) op openbare gebouwen voor 200.000 m² geïntegreerde zonneverwarmingssystemen moeten geïnstalleerd zijn. Spijtig genoeg zijn er geen cijfers beschikbaar over de verlichtingspalen die aangedreven worden door alternatieve energie. De VN-commissie juicht toe dat de energie-intensiteit in Shanghai na 2000 met één derde verbeterde, maar ze vraagt zich terzelfder tijd af of Shanghai niet ambitieuzer zou kunnen zijn inzake alternatieve energie, nu ook op nationaal vlak een aantal doelstellingen naar boven worden bijgesteld.

 Afval

Laogang stort

Volgens het ‘Bestuur voor Milieubescherming’ produceerde Shanghai in 2008 6,7 miljoen ton afval, waarvan er 5,22 miljoen werd behandeld. De cijfers omvatten niet de afval die in de wijken door speciale bemiddelaars wordt opgehaald voor recyclage. De dagelijkse afval per persoon bedraagt 1 kg, terwijl dit in de Europese landen boven de anderhalve kilo ligt. Toch bereikte de stad in mei 2009 maar een veilige behandelingsgraad van 77 %. De rest wordt gedumpt op storten die dateren uit de tijd voor milieureglementering van kracht werd. De graad van behandeling rond het jaar 2020 wordt op 80 à 85 % geraamd. In het Laogangstort wordt gewerkt aan een vierde fase. Deze kan dagelijks één derde van de afval van Shanghai aan en is zo met een capaciteit van 6300 ton Aziës grootste. De vorige drie fases dateren nog van voor de milieunormen en zijn niet uitgerust met membranen tegen het lekken. Dit is wel voorzien bij de nieuwe uitbreiding. Overigens zal ook methaan worden opgevangen en gebruikt voor de opwekking van elektriciteit. Shanghai bouwde de laatste jaren verbrandingsovens die tot ’s lands grootste behoren. Ze generen over 15 MW aan elektriciteit met de warmte. Shanghai experimenteert ook met mechanisch-biologische behandeling van afval, waarvoor een paar stations gebouwd zijn en er nog twee gepland worden. Het station in Putuo bijvoorbeeld behandelt dagelijks 680 ton vast afval die verder per soort verwerkt wordt en ook 120 ton organisch afval die anaerobische vergisting ondergaat. Het residu, met name de biogassen, wordt ook gebruikt voor elektriciteit die bij dit station 41 miljoen kWh per jaar bedraagt.

Shanghai heeft ook een netwerk voor de behandeling van gevaarlijk afval van 32 diverse soorten. Er kan 420.000 ton gevaarlijk afval opgeslagen en behandeld worden. In 2006 werd een verbrandingsoven voor medisch afval gebouwd, die met zijn jaarlijkse capaciteit van 25.000 ton de afval van alle ziekenhuizen kan verwerken. Het in 2005 gebouwde TES-AMM-station voor de behandeling van elektronische afval kan 10.000 ton aan.

Water en groen

In 2000 werd maar 55 % van het afvalwater gezuiverd. Tegen eind vorig jaar werden 50 nieuwe zuiveringsstations gebouwd, zodat volgend jaar 80 % van het afvalwater zal worden behandeld, wat tot 90 % zal verhogen in 2020.  Alle stations meten 24u/24 NH³N, zwavel en stikstof. Sommige stations kunnen het residuslijk behandelen en er ook energie uithalen.

Waterverontreiniging was lang een probleem. Sedert 1988 werden 18.000 km waterwegen gesaneerd met een totale investering van 25 miljard yuan. Het meest in het oog springend is de renovatie van de Suzhoukreek, die stonk in het midden van de jaren ‘90. Het tienjarig rehabilitatieprogramma kostte 14 miljard, en het resultaat is dat nieuwe trendy stedelingen en kunstenaars zich in de stad komen vestigen in de buurt die tien jaar geleden hopeloos vervuild en onaantrekkelijk was.

Het groene karakter –sensu stricto- van Shanghai verdubbelde van 2000 tot 2008 en zal 40 % bedragen in 2010. Ook de bebossing in de randgebieden verviervoudigde. Het is nog de vraag hoever het bio-eiland Chongming, waar een ecostad gepland werd, zal klaar zijn.

Feit is dat de Expo zelf vol ecologische faciliteiten en verrassingen zit, waarover we hier niet kunnen uitweiden, maar waarvoor we doorverwijzen naar andere artikels op deze site.

De VN-commissie ziet de inspanningen die Shanghai de afgelopen tien jaar deed voor het milieu wel zitten, maar vraagt dat de stad gaat samenzitten met de omgevende provincies, gezien de problemen grensoverschrijdend zijn.

 Bron: UNITED NATIONS ENVIRONMENT PROGRAMME, ENVIRONMENTAL ASSESSMENT, EXPO 2010, SHANGHAI, CHINA

Changsha

Centraal-China: eerste kennismaking

Een blik op de inhaalbeweging in Hunan en Hubei

Centraal-China bestaat uit de provincies Henan, Hubei, Jiangxi, Hunan, Shanxi en de Autonome Regio Binnen-Mongolië. Historisch uiterst prominent in China, met onder meer Henansteden Luoyang, Kaifeng en Anyang als hoofdsteden van veel dynastieën en Jiangxi als kruispunt van de noordzuidroutes en de Yangtze, maar niet zo de laatste decennia. Op het eind van de 20^e eeuw lanceerde de Chinese regering een stimuleringsprogramma voor de westelijke provincies en nadien één voor het noordoosten, en de centrale provincies voelden zich wat verweesd. In 2006 werd voor hen echter het programma ‘Ga inlandwaarts’ door de regering opgezet.

Het hulpprogramma van de regering focust op de vijf provincies van Centraal-China en op Anhui. Deze zes provincies hebben 361 miljoen bewoners op een oppervlakte van meer dan 1 miljoen km² en ze realiseren een vijfde van het BNP. In totaal hebben deze provincies 30 luchthavens, 12 binnenhavens, 400.000 km autowegen en 15.000 km spoorwegen. De afgelopen tien jaar werd sterk geïnvesteerd, met een modernisering van havens zoals Wuhan en een toename met 40% van de weg- en spoorinfrastructuur. De meerderheid van de spoorwegen heeft echter nog steeds maar één spoor, waardoor amper aan een derde van de vraag in het Yangtzegebied kan voldaan worden. Dit leidt er toe dat ondernemingen hun toevlucht moeten nemen tot duurder wegvervoer. Voor de ondernemingen (zowel binnen- als buitenlandse) die willen verhuizen uit het dure oosten naar het centrum kent de regering een BTW-reductie toe aan 8 sectoren in 26 nijverheidssteden van Centraal-China.

De traditionale sterkte van de provincie Henan ligt in de landbouw. Ze behoort tot de grootste producenten van tarwe en sesam en is de derde grootste graanproducent. Andere gewassen zijn katoen, rijst en mais. Nijverheidsproducten zijn steenkool, koelkasten, aluminium, goud, autobanden, glas, cement en kunstvezel. De provincie probeert ook haar hightechimago te verbeteren. In Hubei wil de hoofdstad Wuhan zich gezien zijn centrale ligging ontpoppen tot industriële en logistieke draaischijf en dit niet alleen van Centraal-China. Hubei heeft het voordeel een van de meest ontwikkelde binnenvaarttransportsystemen te hebben. De havens van Wuhan, Huangshi, Shashi en Yichang zijn allen open voor buitenlandse schepen. De provincie Hunan, die in het stroombekken van de Parelrivier ligt, is rijk aan mineralen. Het smelten van ijzer en non-ferro maakt 20% uit van de totale industriële productie. Van 2006 tot 2011 zal Hunan 200 miljard US $ spenderen aan infrastructuur. Een minder ontwikkelde provincie is Jiangxi, die investeerders probeert te lokken met de argumenten dat grond er maar de helft kost van in het kustgebied en energie/water een vierde. De provincie is rijk aan hout en bamboe en bezit grote voorraden koper, zilver en uranium. De provincie Shanxi is een grote speler in de mijnbouw met een derde van ’s lands steenkool- en bauxietvoorraad. Shanxi’s economie draait dan ook vooral om zware industrie als steenkool, chemie, elektriciteit, en raffinage van metaal. Jaarlijks wordt er 300.000 miljoen m³ steenkool opgedolven.

Hunan

Hunan in het stroomgebied van de Parelrivier heeft een bevolking van meer dan 68 miljoen personen, die leven op meer dan 200.000 km². Vorig jaar klom het BRP tot 100 miljard € , 14% meer dan het jaar voorheen, waardoor Hunan de negende plaats inneemt onder de provincies. De stadsbewoners zagen hun inkomen met 12% aangroeien, de plattelanders zelfs met 15%. Met haar subtropisch klimaat en veel regen en zon is de provincie de grootste rijstproducent in China, de derde theeproducent en de vierde grootste qua citrusvruchten, tabak en vlees. De primaire sector vertegenwoordigt nog 17% van het BRP een duidelijk afname, en daarvan is 40% veeteelt, behoorlijk meer dan in de jaren ‘90. Niet verwonderlijk dus dat Hunan zich ontwikkelt tot een productiebasis van zuivelproducten. Traditioneel is de industrie er niet fel uitgebouwd, omdat in het eerste vijfjarenplan geen projecten voorzien waren in de provincie. Toch is Hunan rijk aan mineralen, met onder meer lood, tin, bariet en grafiet. Met tungsteen, zink en bauxiet behoort het zelfs tot de Chinese top. De nijverheid, voor de helft geconcentreerd in de steden Changsha, Yueyan, Zhuzhou en Hengyang, komt dus voor een groot deel voort uit de rijkdom aan delfstoffen; zo maakt smelten en persen van ferro en non-ferro een vijfde uit van de industriële productie.

Hightech is een driver in Hunans economie met een toegevoegde waarde van meer dan 10 miljard €, 30% meer dan in 2007. De provincie gaat op dit domein prat op enkele primeurs op het gebied van SST, wandelende robots, intelligente werktuigen, ultrasnelle computers, … . Ook de vader van de hybride rijst en de tester van de eerste Chinese proefbuisbaby komen uit Hunan.

In de voorbije jaren werd de provincie een basis voor ondernemingen die verhuisden uit de kustgebieden. Ook de tertiaire sector nam sterk toe, tot 40% van het BRP. De televisie van Hunan is zeer populair in en buiten de provincie en op het gebied tekenfilm staat de provincie vooraan, met 26.500 minuten. Hunan exporteert vooral naar Hongkong, dat instaat voor de helft van de 2.475 miljoen US $ investeringen in de provincie. In de hoofdstad Changsha wordt een derde uitgegeven van wat de consumenten in de provincie besteden.

Changsha

Hunans provinciehoofdstad Changsha telt 6,5 miljoen inwoners op 11.000 km² en is de stad waar Mao zijn studies deed. Het is één van China’s 20 economisch geavanceerde steden en nu al maken diensten er meer uit dan de helft van het BRP, dat overigens van 2002 tot 2006 met 14% per jaar aangroeide. Er zijn diverse sleutelnijverheden. Dertig ondernemingen uit de machinebouw genereerden 2 miljard $; autoproductie was goed voor 1,1 miljard $ en ICT-productie produceerde voor 780 miljoen $. Andere sleutelsectoren zijn geavanceerde materialen, traditionele Chinese geneesmiddelen en huishoudtoestellen. In 2005 had Changsha 19 nijverheidsparken en –zones, met 1219 ondernemingen en 123.000 werknemers.

De overheidssteun voor deze ondernemingen en zones bedroeg in 2007 2 miljard $, gelijk aan de gecumuleerde waarde van de steun tussen 1986 en 1995. Met die steun wil de provincie vooral de sectoren machinebouw, elektronica/ICT en huishoudtoestellen stimuleren, die reeds een derde van de productie door grote bedrijven vertegenwoordigen. De laatste jaren verhuisden tien ondernemingen die auto-onderdelen produceren naar Changsha en die genereren een productie van 150 miljoen $. Tweeënveertig ondernemingen uit ’s werelds top-500 hebben een stek in de stad. De voorbije vijf jaar werd voor meer dan 10 miljard $ aan buitenlandse investeringen aangetrokken, met een jaarlijkse vooruitgang van meer dan een kwart.

Ook de staatsondernemingen hebben een vernieuwbeurt ondergaan: in 2000 kenden 150 van de 199 staatsondernemingen problemen. Tegen 2005 waren er 173 geherstructureerd. Uit een recent onderzoek bij 44 van hen bleek dat 70% nu gezond draait, en dat de activa na de hervorming met meer dan de helft stegen. Ook de arbeiders zagen hun inkomen na de hervorming verhoogd met gemiddeld 6000 RMB per jaar. Volgens Cheng Jun, vicedirecteur van de lokale SASAC (staatsholding), werd één derde van de werknemers uit de voormalige staatsondernemingen opnieuw tewerkgesteld in de hervormde ondernemingen. Een ander derde betrof personen die beschermd werden (bijv. omdat ze boven de veertig jaren waren en recht hadden op een uitkering), en de rest vond werk in een andere sector.

Samenwerkingsverband

Hunan landelijk

De Chinese regering heeft eind vorig jaar de steden Changsha, Zhuzhou en Xiangtan aangeduid als pilootzone om samen te werken inzake duurzame ontwikkeling en energiebesparing. De drie steden produceren 40% van het BRP en zitten met een nogal traditionele (lees: vervuilende) industrie, en het doel van dit samenwerkingsverband is een nieuw mechanisme te ontwikkelen op het vlak van milieubeleid en duurzame ontwikkeling. Bovendien is het de bedoeling dat cityclusters worden gecultiveerd en de provincie heeft voorgesteld het project uit te breiden met nog vijf andere steden, alles samen goed voor 79% van de provinciale productie. Eigenlijk wil de regering met de pilootzones een nieuwe vorm van industrialisatie creëren en ook een nieuwe vorm van verstedelijking. Het geheel verloopt in drie fasen. Van 2008 tot eind 2010 wordt voornamelijk de infrastructuur voorbereid. Van 2010 tot 2015 ligt de klemtoon op een doorbraak in het minder verbruiken van energie. In de slotfase, die loopt van 2016 tot 2020, moet dan een nieuw alomvattend systeem van ontwikkeling bereikt zijn.

Dertien miljard € zal besteed worden voor de aanleg van 1000 km (metro)spoorweg tussen en in de steden. Daarnaast is er een driejarenplan uitgevaardigd waarbij meer dan 600 vervuilers (vooral papierfabrieken) tijdelijk hun productie hebben moeten opschorten totdat schonere productiemethodes worden gebruikt. De vervuilers bevinden zich meestal stroomopwaarts de Xiangrivier. Aan die gebieden zullen ook tegemoetkomingen worden toegekend. De Xiang zelf moet een hub worden voor vervoer langs het water, het water dat vervuild wordt door de steden zal worden gezuiverd en ten slotte zal de Xiang worden gebruikt voor de opwekking van elektriciteit. Ook het Dongtingmeer krijgt een schoonmaakbeurt. Daarnaast wil Hunan de leiding nemen in het onderzoek naar zonne- en windenergie en hybride auto’s worden eveneens ingezet in het streven naar meer duurzame ontwikkeling. Voorts wordt binnen de twee jaar een markt geschapen waar ondernemingen die te veel vervuilen hun quotum kunnen ruilen met zij die minder vervuilen. Voor het herstel van het leefmilieu en de waterzuivering wordt op vijf jaar gerekend.

Zeshonderd projecten vragen een enorme investering en die zal hoofdzakelijk van de overheid komen. Wat de taakverdeling tussen de drie steden betreft, wil Changsha vooral blijven focussen op nieuwe materialen en ook op hightech, waarvoor het reeds een erkenning kreeg van de regering. In Zhuzhou wordt vooral burgerluchtvaart benadrukt en van Xiangtan wordt verwacht dat het zich specialiseert in de ontwikkeling van nieuwe energie.

Centrum Wuhan

Hubei

De provincie Hubei heeft 60 miljoen inwoners op 185.000 km². De vruchtbare Jianghanvlakte is één van de grote landbouw- en aquacultuurbases in China, met graan, katoen, oliehoudende gewassen, vis en groenten. De provincie is verder rijk aan grondstoffen: fosfaat, zout, silicium, graniet, … . De provinciehoofdstad Wuhan is traditioneel, behalve een centrum van zware nijverheid, ook een handelscentrum. Er lopen namelijk veel spoorlijnen en de stad is een van de belangrijkste binnenhavens langs de Yangtze. In Hubeis elfde vijfjarenplan wordt, naast traditionele nijverheden als auto’s, staal en petrochemie, gefocust op hightech zoals telecommunicatie, biotechniek en optische elektronica. Textiel wordt eveneens gemoderniseerd. In de voorbije twee decennia groeide de tertiaire sector het meest: van 18% in 1980 tot 42% in 2007. Dit belet niet dat in de nijverheid zware industrie blijft instaan voor drie vierden van de productie. Hubei heeft dan ook een tamelijk complete industrieketen inzake ijzer en staal, met de ‘Wuhan IJzer en Staal Corporatie’ als één van de staalgroten in China.

De provinciale productie van auto’s bedroeg in 2007 770.000 wagens met onder meer Dongfeng en Peugeot. Ook zijn er honderden producenten van auto-onderdelen. De textiel- en kledingfilière kent eveneens een uitgebreid gamma en onderging een omvorming tot en met de productie van bijvoorbeeld afdekkingsbescherming voor in de auto. Hightech groeide sterk en Wuhan ambieert een nationaal centrum te worden voor optische elektronica en laserproducten. Net zoals Changsha werd Wuhan door de regering aangewezen voor een samenwerkingsverband met andere steden op het gebied van duurzame ontwikkeling en milieuvriendelijke nijverheid. Het project met Wuhan als piloot is een samenwerking met acht steden die binnen een straal van 100 km liggen en samen met Wuhan goed zijn voor 61% van het BRP

Wuhan

In de hoofdstad Wuhan, de rurale kantons inbegrepen, leven 8 miljoen mensen. Wuhan is eigenlijk een samenvoeging van de drie delen Hankou, Wuchang en Hanyang die van elkaar afgescheiden waren door de Yangtze en de Han-zijrivier. Wuhan ligt strategisch: vele provinciehoofdsteden, bv. Nanjing en Xian, liggen binnen een straal van 1200 km, en de stad ligt op het kruispunt van het spoorwegnetwerk en van de snelwegen Peking-Zhuhai en Shanghai-Chengdu. De stad wil zowel een knooppunt zijn van spoor, weg, luchtvaart en binnenvaart. De haven zal volgend jaar volgens specialisten 100 miljoen ton cargo aankunnen. Het ‘Bestuur van de burgerluchtvaart’ steunt Wuhan in het streven om ‘s lands vierde grootste luchtvaarthub te worden, cargo incluis. Op het vlak van onderwijs en technologie komt Wuhan op de derde plaats, na Peking en Shanghai, met 35 hogescholen en meer dan 700 onderzoeksinstituten.

Wuhan is niet enkel de grootste stad van Centraal-China, het is ook een van de snelst ontwikkelende. Van 2000 tot 2007 verdrievoudigde de economie tot 46 miljard $. Autobouwers als Dongfeng-Peugeot-Citroën, Dongfeng-Honda en Dongfeng-Nissan vestigden er zich in de nabijheid van de ijzer-en staalfilière. Een nieuwe filière duikt dan weer op in de ‘Wuhan Optical Valley’. Gezien z’n functie als distributiecentrum trok de stad ook groten aan uit de groot- en detailhandel, waaronder Gome, Suning en New World uit Hongkong, Trust-Mart en Chiconey uit Taiwan, het Thaise Ekchor Lotus, het Britse B&Q, het Franse Carrefour, het Duitse Metro en het Amerikaanse Wal-Mart. Van Franse zijde wordt er prat op gegaan dat 60% van de buitenlandse investeringen in de stad Frans zijn. Wuhan komt dan ook op de vierde plaats wat Franse aanwezigheid in China betreft, met meer dan 70 ondernemingen. Naast Carrefour en Peugeot-Citroën zijn dat onder meer Renault, Alstom, Total, Société Générale en Valeo. En een Franse ontwikkelingszone is in de maak om nog meer Franse ondernemingen aan te trekken.

Tegen 2010 moet de groenoppervlakte verhogen van 30 tot 40% en tegen 2020 tot 50%. Hoewel de stad geen tekort heeft aan water, zal tegen 2010 een kwart van het afvalwater worden gezuiverd en tegen 2020 de helft. Er wordt tegen 2010 gestreefd naar een dekking van aardgas voor 90% van de energiebehoeften. Een andere doel is het verhogen van het aantal openbare toiletten tot 1500 à 1700, van het aantal huisvuilwagens tot 1300 en van de overslagstortplaatsen tot 176 in 2010. Ook de metro wordt uitgebouwd, met in een eerste fase drie lijnen met een lengte van 70 km en op termijn zes lijnen met 132 km.

Wuhan CBD

CBD; afgedankt vliegveld

Reeds in 2001 opperde burgemeester Li Xiansheng het idee om het voormalig militair vliegveld in Wangjiadun om te vormen tot een ‘Central Business District’ (CBD). Dit domein van 7,4 km² ligt in de binnenstad tussen de kleine ring en de middenring en in de nabijheid van het Hankouspoorwegstation, de financiële straat en op weg naar het vliegveld. Bedoeling is tot een modern zakencentrum te komen met als kernactiviteiten financiën, verzekeringen, handel, informatie en consultancy. Op de tweede plaats komen juridische en boekhoudkundige diensten, publiciteit en verder tentoonstellingen, kleinhandel en hotels. Het moet een allesomvattend en 24u/24 stedelijk centrum worden met efficiënt transport en waarbij 40% van de werknemers er effectief woont. Wuhan wijst er potentiële investeerders enerzijds op dat de lonen en de huurprijzen er de helft lager liggen dan in Peking en Shanghai en anderzijds dat Wuhan beschikt over een enorme pool aan goed opgeleid talent.

Enkele grote lokale ondernemingen hebben samen de holding opgericht die de planning en realisatie van het CBD tot een goed einde moet brengen. Algemeen manager Meng Wei legde ons uit dat het huidige ruimtelijk plan werd opgesteld na ettelijke consultaties met Chinese instituten en ook van westerse bureaus, waaronder McKinsey, Pricewaterhouse Coopers, SOM, Jones Lang LaSalle.

Het uiteindelijke plan voorziet “één centrum, twee assen en vier functionele gebieden”. Het centrum verwijst naar het centrale gebied van 1 km². De twee assen zijn het verkeerskruispunt en het handelskruispunt die op een verschillende plaats liggen. De vier functionele gebieden omvatten het zakencentrum, de levende stad, het alomvattend zakengebied en de residentiële ruimte. Binnen het centrale gebied van 100 ha ligt een centraal plantsoen, met daarrond bureeltorens, een verkeersvrije straat en nog vier speciale dienstenstraten. De levende stad van 63 ha, gesitueerd in het noordoosten, integreert voornamelijk exporuimte, zaken en wonen in één, en moet het geheel stimuleren. De alomvattende businesszone van 65 ha ligt in het westen en maakt een brug tussen het nieuwe district en de oude stad: hierin een vermenging van zakengebouwen, appartementen en een klein aantal bureelgebouwen. Het residentiële deel bestaat uit 280 ha, en biedt ruimte aan 200.000 personen.

CBD Toekomstmaquette

Van buitenuit zal het CBD bediend worden door 6 metrostations en binnenin is er een scheiding tussen het voetgangers- en wegverkeer. Qua energie leeft de stad van aardgas aangevoerd uit Sichuan. Alle gebouwen zullen conform zijn aan China’s normen inzake energiebesparing. Het gebied krijgt ook een kunstmeer en elf parken, wat neerkomt op een groene ruimte van meer dan 17%. Tegen 2019 zouden in het CBD 150.000 to 200.000 personen wonen. Alles bijeen zou 1,3 miljoen km² bureelruimte worden gebouwd. Gezien Wuhans avant-garde in optische elektronica spreekt het vanzelf dat ook de “digitale stad” geen ijdel begrip zal zijn. Benieuwd of dit plan even succesvol zal blijken als Shanghais Pudongplannen waar we in 1993 gewag van maakten. Aan visie en ambitie ontbreekt het zeker niet. Of buitenlandse investeerders waarop gemikt wordt, nog zo happig zullen zijn nu in de westerse wereld de crisis hevig woedt, is de vraag. In elk geval boomt China nog altijd.

Selecte bibliografie

Changsha economy on fast track, Sharon Lee, China Daily, 11/10/2006

Hope for Central China, The cities surrounding Changsha and Wuhan in the middle reaches of the Yangtze River will ally to form a new pilot zone to boost regional economic development, Beijing Review,  Tan Wei, 6/12/2007

Growth dream for city cluster in Hubei Province, Gong Zhengzheng, China Daily, 30/09/2008

Eric Arndt, Critical Eye on Wuhan, Central Hub, The rise of central China gives a boost to its leading city

Developing Central China: A New Regional Programme, Hongyi Lai China: An International Journal 5.1 (2007) 109‑128

Hunan city cluster to be green test bed, China Daily,  17/12/2007

China speeds up development in central region to cope with financial crisis,

www.chinaview.cn,  25/04/2009

Business Guide to Central China, China Briefing, Dezan Shira & Associates, 2008 Hong Kong

2009 Hunan China, Information Office Hunan Province, Changsha, 2009

Zie ook CCTV over Wuhan over Hunan over Hubei

Centrum Xian

Overgenomen uit het tijdschrift “Streven” juni 2009

China’s stadsbevolking verdubbelde de laatste dertig jaar; ze zal binnen vijftien jaar nog eens een aangroei kennen van 350 miljoen, waarvan 240 miljoen inwijkelingen van het platteland. Decennia lang stimuleerde China de uitbouw van kleinere steden om waterhoofden te vermijden. Nu echter vinden wetenschappers dat de bestaande Chinese steden ‘ondergeagglomereerd’ zijn, ondanks het feit dat ze er vrij modern uitzien en nauwelijks slums kennen. Wat drijft die nog grotere verstedelijking en hoe kan men de nog te verwachten instroom uit het platteland opvangen?

In een eerste paragraaf ontleed ik de verschillende soorten steden. Vervolgens heb ik het over de nieuwe kijk op de verstedelijkingspolitiek: tot 1995 was die eerder gericht op de uitbouw van kleinere steden, maar sedert een vijftal jaar wordt betoogd dat China er baat bij heeft reuzenagglomeraties of megasteden te ontwikkelen. Een recente studie van McKinsey denkt in deze richting. Daarna behandel ik twee belangrijke groeifactoren van China’s megasteden: het aantrekken in speciale economische zones van buitenlandse investeringen, en een actieve grondpolitiek die steunt op een (voor beiden winstgevend) verbond tussen lokale overheden en bouwpromotoren. Ik ga ook in op het dubbele systeem van burgerlijke stand dat maakt dat men vanaf zijn geboorte zowel ruraal of stedelijk is als agrarisch of tewerkgesteld. Ten slotte bekijk ik enkele megasteden van nabij en besluit dat in de toekomst een ware aaneensluiting kan worden verwacht van megasteden tot nog grotere gehelen.

Verschillende soorten steden[1]

Het Chinees heeft twee woorden voor het begrip ‘stad’: ‘shi‘ of ‘city‘ en ‘zhen‘ of ‘town‘, wat we in het Nederlands vertalen als ‘grote stad’ en ‘kleine stad’. De Chinese Volksrepubliek telt 660 grote steden en 22.000 kleine steden. In 2002 hadden de zhens gemiddeld 32.309 permanente inwoners en 16.719 pendelaars of tijdelijke werkkrachten[2].

Binnen het bestek van dit artikel beperk ik me tot de shi’s. Maar ook hierbinnen bestaan verschillende geledingen. Vooreerst zijn er de vier metropoolsteden Beijing, Shanghai, Tianjin en Chongqing, die over een gelijkwaardig statuut beschikken als een provincie: ze hangen dus rechtstreeks af van de nationale regering. Ten tweede zijn er de prefectuursteden en subprovinciesteden, bijvoorbeeld Kanton (Guangzhou), die rechtstreeks afhangen van de provincie. Onderaan staan de subprefectuursteden en steden op het kantonniveau. Hoe hoger de stad in rangorde, des te meer autonoom ze is en des te meer ook ze eigen belastingen kan heffen.

Het is de regering die de rangorde van elke stad bepaalt. Sedert 1997 werden echter geen nieuwe steden meer goedgekeurd: de regels waren te ingewikkeld geworden en niet altijd erg logisch. De criteria voor grote steden waren te streng, die voor de kleine steden te laks. In 2001 waren er naast de vier topmetropolen 26 provinciale hoofdsteden en 225 steden van prefectuurniveau. Onderaan in de lijst kwamen nog eens 385 kantonsteden met een bevolking die varieert van 15.000 tot een half miljoen. Volgens de statistieken was China in 1978 voor 17,9% verstedelijkt; in 2004 was de urbanisatie al opgelopen tot 43,9%.

Ook het begrip ‘verstedelijking’ is niet zo eenduidig. Binnen de steden, of beter aan de rand ervan, leeft doorgaans eveneens een landbouwersbevolking; ook zijn inwijkelingen uit de rurale gebieden een zekere tijd in de steden werkzaam. In de loop van de tijd veranderde de definitie van ‘stedeling’ trouwens geregeld. Strikt genomen gaat het alleen om die mensen die in of rond de steden geen landbouw uitoefenen. Recentelijk echter worden ook de buitenmensen die minstens zes maand in de stad wonen, als stedeling beschouwd. Daarenboven zijn er heel wat grote landbouwgebieden in prefectuursteden. Dit geldt nog meer voor de kantonsteden.

Politiek van verstedelijking

Voor de hervormingen huldigde China een sterke antistedelijke politiek. De stadsbevolking kende maar een aangroei van 12% in 1952 tot 19% in 1980. In de jaren tachtig was er een ware bloei van rurale nijverheden. Het aantal hierin tewerkgestelden steeg van 28 miljoen in 1978 tot 128 miljoen in 1995. De staat zag erop toe dat de in deze nijverheden werkzame rurale bevolking zoveel mogelijk ter plaatse bleef wonen of hooguit verhuisde naar een kleine nabijgelegen stad. De bevolking in de kleine steden groeide dan ook aan: van 12 miljoen of 14% van de stedelijke bevolking in 1980 tot 23 miljoen of een percentage van 21% in 1995.[3] Met deze politiek wilde men de groei van megasteden afremmen, en die politiek was aanvankelijk een succes: van 1990 tot 1995 verdubbelde het aantal kantonsteden.

In 1995 kwam hierin verandering met de verdere ontwikkeling van de opendeurpolitiek, die erop uit was buitenlands kapitaal aan te trekken in speciale ‘economische zones’. Dit leidde ertoe dat nog maar 40% van de vlottende bevolking ook als ze hun dorp verlieten binnen hun kanton bleef[4], terwijl een derde van de migranten al naar grotere steden trok, buiten het betreffende kanton. De lokale nijverheden hadden inmiddels hun aantrekkingskracht verloren. Als gevolg hiervan groeiden de kantonsteden van 1996 tot 2001 met niet meer dan één procent jaarlijks, terwijl de prefectuursteden en de provinciale hoofdsteden een aangroei kenden van respectievelijk twee en vier procent. De uitwijking naar grotere steden wordt onomkeerbaar. Volgens de volkstelling van 2000 trokken van de 112 miljoen migranten 71% naar grotere steden en slechts 7% naar de kleine[5].

Ondertussen hadden diverse westerse wetenschappers becijferd dat de stedelijke dichtheid (het aantal personen per m²) van zelfs de Chinese grootsteden te klein uitvalt om van de schaalvoordelen van reuzenagglomeraties of megasteden te kunnen profiteren[6]. Om efficiënt te zijn zou een stad tussen de twee en vier miljoen inwoners moeten tellen. Tevens werd betoogd dat, in vergelijking met andere landen, China’s verstedelijking 10% achterop blijft bij de groeiende industrialisering van het land. Schaalvergroting is dus onontbeerlijk. De voordelen ervan zijn legio: grotere steden, met hoogbouw en wolkenkrabbers, vreten minder landbouwland aan, zijn zuiniger in hun energieverbruik, en beheersen, onder meer door metroaanleg, beter de mobiliteit. Daarenboven beperken ze de milieuschade en houden deze makkelijker onder controle. Het bureau McKinsey treedt met zijn studie over de Chinese verstedelijking in het licht van 2025 deze visie bij[7].

Vooruitzichten voor 2025

De studie van McKinsey Global Institute (MGI) voorspelt dat in 2025 China’s stedelijke bevolking aangegroeid zal zijn van 572 miljoen in 2005 tot 926 miljoen, een toename dus van 45% tot 66% van de totale bevolking. Die aangroei van 350 miljoen zou voor 240 miljoen op het conto komen van migranten. De twee momenteel bestaande megasteden met meer dan tien miljoen inwoners, Beijing and Sjanghai, zullen dan aangevuld zijn met nog zes megasteden. Daarnaast wordt in de categorie middelgrote steden (1,5 tot 5 miljoen inwoners) een toename verwacht van 69 tot 115 steden. MGI schat dat in 2025 40% van de hoge inkomensklassen (met een inkomen groter dan 40.000 RMB) in megasteden zal leven, vergeleken met slechts 11% in 2005. Tevens zal migratie nog meer dan vroeger de steden doen groeien. Terwijl van 1990 tot 2005 honderd miljoen ruralen naar de steden trokken, goed voor een derde van hun aangroei, verwacht MGI dat in de toekomst 70% van de stadsaangroei te wijten zal zijn aan migratie. Tegen 2025 zou 40% van de hele Chinese stadsbevolking uit inwijkelingen van het platteland bestaan.

Ofschoon in 2005 45% van het stedelijk BNP (Bruto Nationaal Product) in de 40 topsteden werd gerealiseerd, zal het belang van de minder grote steden niet afnemen. Deze 900 steden zouden in 2025 goed zijn voor 54% van het stedelijk BNP en voor 55% van de stedelijke groei. Het zijn vooral deze niet-provinciale hoofdsteden die het sterkst de druk zullen voelen van de verstedelijking, zowel op het vlak van schaarse grond, energie en milieu, als op dat van jobs en vaardigheden en financiering. MGI doktert daarom een reeks scenario’s uit van verstedelijking. Zoals gezegd, schaart McKinsey zich aan de zijde van hen die reuzenagglomeraties voorstaan. In het scenario van megasteden en grotere steden zouden de staatsuitgaven met 2,5% van het BNP verminderen – deze steden zouden grotendeels zichzelf financieel kunnen bedruipen -, zou de watervervuiling, via gecoördineerde riolering en waterzuiveringsstations, gehalveerd worden, en de uitstoot van SO²  en NOx  met één derde gereduceerd worden dankzij de aanleg van fietspaden, en de uitbouw van bustransport, metro en taxidiensten, die een alternatief vormen voor het gebruik van personenwagens.

Het aantrekken van investeringen via opendeurpolitiek

Hoe komt het dat Chinese steden zo’n opgang kennen[8]? Neem Shenzhen. Dertig jaar geleden was dit een slaperige vissersstad met 330.000 inwoners van wie er 30.000 in de stadskern woonden. Nu is het een supermoderne stad met meer dan acht miljoen bewoners; ze moet niet onderdoen voor buur Hongkong. De opmars van Shenzhen loopt parallel met de opmars van de ‘gaike kaifang’, de hervormings- en opendeurpolitiek die de laatste drie decennia van de grond is gekomen. Shenzhen was in 1980 één van de eerste ‘speciale zones’. Een tweede stimulans kreeg het van het bezoek van Deng Xiaoping in 1992 toen deze hier zijn ideologisch testament bekendmaakte, en een derde schwung door China’s toetreden tot de Wereldhandelsorganisatie. Duidelijk is dat de grote steden die in de jaren tachtig of negentig het voorrecht kregen speciale zones – later ‘ontwikkelingszones’ genoemd – op te zetten, profiteerden van het aantrekken van buitenlands kapitaal dat jobs creëert. Zo creëerde het SIP (Singapore Industrial Park ontwikkelingszone) in Suzhou 270.000 jobs dankzij de 14.000 bedrijven die zich hier sedert 1994 zijn komen vestigen.[9]

De opendeurpolitiek groeide gestaag, met een viertal types speciale zones[10]. Ten eerste werden in 1980, in navolging van de succesvolle exportzones in andere Aziatische landen, vier steden als ‘open stad’ erkend. Vanwege het succes van deze pilootsteden werden nadien in diverse kuststeden ‘economische en technologische ontwikkelingszones’ opgericht: binnen hun gebied mogen deze, in grotere autonomie, ondernemingsvriendelijke procedures ontwikkelen met bepaalde fiscale voordelen. Tussen 1984 en 1988 kwamen er in 14 kuststeden ontwikkelingszones van dit type. In 1992 werden er daar nog 35 aan toegevoegd. Momenteel zijn er in het totaal 54 ‘economische en technologische ontwikkelingszones’. In Shanghai kwam in 1990, ten tweede, een ander type speciale zone van de grond. Daar werd Waigaoqiao als ‘vrijhandelszone’ erkend en tijdens de zes daaropvolgende jaren konden nog veertien steden zo’n erkenning in de wacht slepen. Deze zones staan onder douanetoezicht, maar buitenlandse ondernemingen kunnen er in hun eigen munt handel drijven. Daarnaast bestaan er, ten derde, vijftien ‘exportverwerkingszones’. Slechts 30% van hun productie is voor de Chinese markt bestemd. Ten slotte zijn er nog een vijftigtal ‘speciale technologische’ zones, zoals Zhongguancun in Peking, waar 20.000 hightechondernemingen floreren.

Het aantrekken van buitenlandse investeringen heeft China geen windeieren gelegd. Het land heeft al meer dan 430.000 ondernemingen met een buitenlandse kapitaalinbreng ter waarde van 2100 miljard Amerikaanse dollar[11]. In Shanghai hoesten deze bedrijven een vijfde van de totale belastingen op en stellen ze bijna drie miljoen personen te werk, wat neerkomt op een derde van alle werknemers aldaar. Wel moet worden gepreciseerd dat het leeuwenaandeel van deze ‘buitenlandse’ investeringen komt van de zogeheten overzeese Chinezen. Zo staan in Shanghai alleen al investeringen uit Hongkong, Macao, Taiwan en van diverse Chinees-Aziatische magnaten in voor 50 à 60% van de ‘buitenlandse’ investeringen. Gezien het succes van deze ondernemingen is het niet verwonderlijk dat er naast de door de regering erkende ontwikkelingszones ook zones zijn ontstaan die erkend worden door de provincies en zelfs door bestuurseenheden op een lager niveau. Zij wedijveren allemaal met elkaar om buitenlandse investeerders naar hun gebied te lokken. Significant is wel dat steden op het provinciaal niveau, waaronder de provinciehoofdsteden, viermaal meer buitenlandse investeringen aantrekken dan steden op het kantonniveau. Het Bruto Regionaal Product per hoofd ligt in provinciehoofdsteden dan ook 50% hoger dan in prefectuursteden, en 120% hoger dan in kantonsteden.[12]

Centrum Kunming

Grondpolitiek[13]

De facto is er een alliantie ontstaan tussen lokale overheden, die de grondpolitiek bepalen, en de bouwpromotoren. In ruil voor de goedkeuring van hun projecten bezorgen deze laatsten de lokale politici inkomsten. Grond behoort in het communistische China nu eenmaal niet toe aan particulieren, maar blijft staatseigendom, in de handen van de gemeenschap. In de steden beslist het stadsbestuur wat met de gronden gebeurt, terwijl in de landelijke dorpen de lokale dorpsgemeenschap daarvoor instaat. Verpachting is dus de regel, niet verkoop. Staatsondernemingen en gelijkgestelde basiseenheden kunnen beslissen hun gronden te verpachten, als de projecten maar kaderen binnen de stadsplanning. Zo gaat het ook met de steden. Sedert de jaren negentig verpachten deze geregeld grond aan bouwpromotoren, hetgeen een aardige duit oplevert, soms tot meer dan 50% van de stadsinkomsten. Zo betrekt Kunshan, ‘s lands meest ontwikkelde kanton, bijna al zijn inkomsten uit de opbrengsten van de relocatie van industriegronden: in het centrum verrijzen hightechburelen of handelszaken, terwijl de nijverheid naar de minder dure rand verhuist.

De steden verdienen goed aan hun grondpolitiek. Ze hebben eerst en vooral vaste inkomsten uit voor lange termijn verpachte grondoppervlakten ten behoeve van vastgoedprojecten. Gaat het om commerciële grondoppervlakten, dan spijzen supplementaire taksen de kas extra. Ook voor de onteigening van huizen moet schadeloosstelling worden betaald. Volgens ramingen zou in China van 1987 tot 2000 300.000 hectare grond zijn verpacht, waarvan 95% onderhands. Soms zien lokale overheden oogluikend toe dat vastgoedpromotoren de gronden te goedkoop loskrijgen of zonder voldoende schadeloosstelling van de onteigenden. Dit maakt nu eenmaal deel uit van de alliantie tussen lokale overheden en bouwpromotoren. Met de inkomsten van de verpachte gronden wordt stadsinfrastructuur aangelegd. Van Guangzhou’s inkomsten uit het verpachten van gronden ging 30% naar de bouw van de gloednieuwe metro. Boven op de metrostations komen dan nog commerciële centra, en zo bouwt de groeicoalitie verder.

De stedenbouw/stadsplanning is in China exclusief een zaak van de overheden. Dit is zonder meer duidelijk. Maar hier moet men twee niveaus onderscheiden. Enerzijds is er het ‘Bestuur van de Gronden’, dat op de verschillende niveaus als conserverend bewaker optreedt van de schaarse gronden (nationaal zit China bijna op de bodem van het aantal noodzakelijke hectaren landbouwgrond dat nodig is om zijn bevolking te voeden). Anderzijds zijn er de ‘Hervormings- en Ontwikkelingscommissies’ (voorheen ‘Plancommissies’), eveneens op de verschillende niveaus. Hierdoor speelt stadsplanning zich af in een spanningsveld tussen deze twee. Als beide gelijk opgaande argumenten hebben, haalt de coalitie van bouwpromotoren en lokale overheid het, ook als hiervoor landbouwgrond moet sneuvelen. Het nationaal bebouwde stedelijk gebied groeide van minder dan 10.000 km² in 1985 tot 24.000 km² in 2000, en de bebouwde oppervlakte van 2,2 miljard m² tot 11 miljard m². Soms raakt de goedkeuring van een stedenbouwkundig plan zelfs achter op de realiteit van de marketing. Het systeem van planning/ontwikkeling in combinatie met opportuniteiten aangereikt door de markt maakt dat China’s megasteden de vergelijking met andere wereldsteden met succes doorstaan.

Hukou[14]

Een niet te onderschatten factor bij het afremmen van de verstedelijking is het zogeheten hukousysteem. Dit dubbele systeem klasseert de personen van bij de geboorte naar gelang hun plaats van afkomst (stedelijk of ruraal) en naar gelang hun activiteit (landbouw of niet-landbouw). Iemand met rurale hukou kan niet zomaar een stedelijke hukou krijgen, wel een tijdelijke verblijfsvergunning die kan worden verlengd. Dit opdelingssysteem heeft er positief voor gezorgd dat er in China geen slums bestaan, maar heeft als negatief gevolg dat migranten die tijdelijk naar de steden trekken, gediscrimineerd worden inzake huisvesting, onderwijs en sociale zekerheid. Ze genieten niet de voordelen die de stedeling heeft. Wel behoudt de persoon met rurale hukou zijn recht op het lapje grond dat hij bezit, ook al werkt hij geruime tijd in de stad.

In de Maotijd werd sterk de hand gehouden aan het opdelingssysteem, zodat boeren niet naar de stad konden en er geen bidonvilles konden ontstaan. In de jaren tachtig kwam een eerste versoepeling die toeliet dat boeren die voor hun eigen voeding konden instaan, in de kleine steden konden komen wonen. Een tweede verandering betrof de ‘blauwe’ hukou, waardoor geschoolde technici en experts een stedelijke hukou konden afkopen voor een som die in grote steden makkelijk opliep tot 10.000 yuan of een veelvoud ervan. Vanaf 1997 werd in vele kleine steden de regel toegepast een hukou toe te kennen aan wie een stabiele job had en twee jaar in hun stad woonde. Grotere steden waren trager met de hukouhervorming, uit vrees overspoeld te worden. Zo zette Zhengzhou in 2004 de deuren wijd open, maar het moest hierop terugkomen omdat de klassen overvol kwamen te zitten, het openbaar vervoer te sterk werd belast en de criminaliteit steeg.

De vlottende stadsbevolking groeit aan met vijf miljoen per jaar. Het betreft overwegend maar niet uitsluitend mannen tussen 25 en 35 jaar. Ze laten vrouw en eventueel kind achter op zoek naar werk. In de steden wordt hun bijna een vijfde minder betaald dan stedelingen voor hetzelfde werk, maar ze verdienen toch nog een derde tot het dubbele meer vergeleken met wat ze opstrijken in hun plaats van herkomst[15]. Migranten genereren naar schatting meer dan een vijfde van het BNP. Ze leven in slaapzalen van de fabriek, in behuizingen van de vakbond of in stadsdorpen. Dit laatste is een typisch Chinees fenomeen. Als hun dorp door de uitdijende stad wordt opgeslorpt, behouden de plattelandsbewoners hun grond aldaar en laten ze als ‘nieuwe stedelingen’ bouwlagen optrekken boven hun huizen, die ze dan verhuren aan migranten, zodat ze zelf niet meer hoeven te werken.

Naast de ngo’s die opkomen voor de rechten van migranten wil ook de regering hun discriminatie opheffen. Zo maken deze migranten in enkele steden al deel uit van het lokale Volkscongres (de gemeenteraad), terwijl de vakbond probeert hen zoveel mogelijk te organiseren. Ook worden migranten steeds meer betrokken in deelgebieden van de sociale zekerheid, zoals arbeidsongevallen, ziekteverzekering en zelfs pensioenen. Shanghai en Shenzhen hebben beloofd dat ze de vlottende bevolking op gelijke voet zullen behandelen als de eigen bevolking. Dertig steden hebben zich aaneengesloten om deze groep rechtshulp te verstrekken. Banken geven al een speciale bankkaart uit voor migranten. Chengdu en Chongqing ten slotte zijn aangeduid als testgebieden om te experimenteren met de afschaffing van het hukousysteem. Onlangs heeft Shanghai besloten een hukou toe te kennen aan wie cumulatief zeven jaar in de stad verbleven heeft. Dit alles belet niet dat in tijden van economische crisis werkloze migranten terug naar hun dorp van herkomst worden gestuurd.

Megasteden[16]

Zoals vermeld startte Shenzhen als een speciale, op export gerichte zone. Shenzhen was ook de eerste plaats in China waar het leasen van de grond werd toegestaan. Alleen al uit Hongkong kreeg de stad een totaal aan investeringen ter waarde van 24 miljard Amerikaanse dollar. Van 1980 tot 2004 groeide de stad met 28% per jaar en Shenzhen staat nu al op de vijfde plaats in de rangorde van China’s grote steden[17]. Toch moet opgemerkt worden dat Shenzhen maar 2,1 miljoen permanente inwoners heeft, terwijl er 8 miljoen tijdelijke migranten zijn. De bebouwde oppervlakte breidde uit van 3 km² in 1979 tot 713 km² in 2007. Dat jaar was Shenzhen met 168 miljard Amerikaanse dollar export voor het vijftiende jaar de grootste exportstad in China en werd 700 miljard yuan aan belastinggeld bijgedragen voor de schatkist. Sedert de opstart spendeerde Shenzhen 456 miljard aan de uitbouw van infrastructuur en het profileert zich nu ook als ecologische en innovatieve stad.

In 1992 werd Shanghais wijk Pudong erkend als speciale zone met de bedoeling van Shanghai het hoofd te maken van Yangtzerivier-draak. Sedertdien groeide de economie er jaarlijks met meer dan 10%; in 2005 lag het Bruto Regionaal Product al 75% hoger dan in 2000 en de afgelopen vijftien jaar bouwde Shanghai meer wolkenkrabbers dan er in heel New York staan. Hoe Shanghai zijn uitbouw kon realiseren, wordt bondig uitgelegd door voormalig burgemeester Huang Ju: “De eerste drie jaar gebruikten we het leasen van grond en daardoor kregen we het geld in handen van de vorige generatie. Van 1992 tot 2000 heeft Shanghai enkel door het verpachten van grond 100 miljard geïnvesteerd in infrastructuur. Tijdens de tweede periode van drie jaar gebruikten we de BOT-methode [Build-Operate-Transfer: financiering van projecten door inkomsten uit het gebruik ervan, JJ] en daarbij gebruikten we het geld van de toekomstige generatie. De aanleg van vele tunnels, bruggen en autowegen heeft van deze methode geprofiteerd. Gedurende de derde periode hingen we voor de financiering af van de kapitaalmarkt en gebruikten we het geld van deze generatie”. Sedert 1999 werd de dienstensector (tertiaire sector) in Shanghai groter dan de industrie (secundaire sector). Ondertussen heeft de stad 1500 ondernemingen uit het centrum ondergebracht in nijverheidsparken buiten het centrum. De metropool met zijn 17 miljoen bewoners telt 4,3 miljoen migranten.

Dat de grote vlucht die de steden nemen niet beperkt blijft tot het oostelijke kustgebied, bewijzen steden als Chengdu en Chongqing. Chongqing werd in 1997 erkend als autonome zone, en het omvat een gebied zo groot als Oostenrijk. Van de 31 miljoen inwoners leven er 4 miljoen in Chongqing-stad, en 12 miljoen in de kleinere steden rondom. Hierbij komen nog 6 miljoen vlottende stedelingen, van wie de helft uit andere provincies komt. Chongqing heeft een ware metamorfose meegemaakt. Momenteel ligt de modernisering er nauwelijks een paar jaar achter op die van Shanghai. Verkeersinfrastructuur werd aangelegd, benoorden de stad kwam een speciale zone en overal schieten de wolkenkrabbers als paddenstoelen de hoogte in. In deze uitvalsbasis naar het westen zijn buitenlandse investeerders niet minder aanwezig dan in het oosten. Vooral in ecologische infrastructuur wordt geïnvesteerd, nu de onteigende bewoners uit het Drieklovengebied geherhuisvest zijn. Voor deze herhuisvesting ontving Chongqing trouwens ruime toelagen van de regering.

In Beijing is de tertiaire sector al sedert 1995 groter dan de secondaire. De hoofdstad telt ook tal van ontwikkelingszones; van de 17 miljoen inwoners is één op vier migrant. Zoals bekend werd de stad gemoderniseerd voor de Olympische Spelen, met medewerking van westerse toparchitecten. In 2008 overschreed Beijing de doelstelling van 274 dagen zuivere lucht met meer dan 18 dagen. In alle megasteden moet men in de spitsuren in de file staan, hetgeen noopt tot uitbreiding van de metro. Heel wat megasteden zoeken nu naar westerse knowhow inzake energiebesparend bouwen.

Voor de toekomst verwacht men dat Beijing een duopolis gaat vormen met Tianjin, waarbij deze laatste zich meer op haven en economie zal toespitsen. De speciale zone Binhai in Tianjin is stukken groter dan Pudong in Shanghai. Het is onder meer Singapore dat in de Binhaizone een ecostad van 30 km² plant. Met de nieuwe supersnelle trein bedraagt de afstand tussen Beijing en Tianjin amper dertig minuten. De tendens tot de vorming van megalopolen wordt eveneens voorspeld door McKinsey. Voor de hand liggend is de ontwikkeling van de duopolis Shenzhen-Hongkong en van de duopolis Zhuhai-Macao. Ook Guangzhou en Foshan zullen met de aanleg van de metro tussen beide naar elkaar toegroeien. In het westen van het land ontstaat een verstedelijkte corridor die Chongqing met Chengdu verbindt. In het noorden groeien onder meer Shenyang-Fushun en Dalian naar elkaar toe. Maar ook rond Shanghai zijn er verschillende grootsteden die onderling reeds met snelwegen en bruggen over de Yangtze en de Hangzhoubaai met elkaar verbonden zijn; met de aanleg van supersnelle treinlijnen zullen ze onderling nog beter bereikbaar zijn. De lezer die meer wil weten over dit alles raad ik een bezoek aan van de Wereldexpo 2010 in Shanghai, die loopt onder het thema Betere stad, beter leven.

[2] ADB, PRC Town-Based Urbanization Strategy Study, Prepared by PADCO, Washington, DC CCTRD, Beijing.

[3] Zie IDE-JETRO 439, blz. 17.

[4] J. Vernon Henderson, Brown University, ‘Growth of China’s Medium-Size Cities’, Brookings-Wharton Papers on Urban Affairs, 2005, blz. 263-303.

[5] IDE-JETRO 439 blz. 13.

[6] J.V. Henderson, op. cit., blz. 7; Chun-Chung AU & J. Vernon Henderson, Are Chinese Cities Too Small? Review of Economic Studies , 2006, 73, blz. 549-576.

[7] McKinsey Global Institute, Preparing for China’s Billion, maart 2008, http://www.mckinsey.com/mgi/publications/china_urban_summary_of_findings.asp

[8] Brian Roberts and Trevor Kanaley, ‘Urbanization and Sustainability in Asia’, Case Studies of Good Practice, ADB, blz. 121; Liou XIE, Victor F.S. SIT, A Transitional City of China: The Case Study of Shenzhen, China, 1980-2005, Department of Geography, The University of Hong Kong; Zhaohua Deng, PhD student, Design Control in Post-Reform China – A Case Study of Shenzhen’s Office Development, School of City and Regional Planning, Cardiff University.

[9] ‘Suzhou Industrial Park reaps benefits’, China Daily, 23-09-2008.

[10] ‘China’s Special Economic Zones and National Industrial Parks-Door Openers to Economic Reform’, ProLogis Research Bulletin, lente 2008.

[11] ‘The number of foreign enterprises in China already surpasses 430,000 with registered capital of US $2.1 trillion’, People’s Daily Online, 25-12-2008.

[12] ‘Growth of China’s Medium-Size Cities’, op.cit, blz. 7.

[13] Jieming Zhu, ‘A Transitional Institution for the Emerging Land Market in Urban China’, Routledge, Urban Studies, Vol. 42, No. 8, 1369-1390, juli 2005; Jieming ‘Zhu, From Land Use Right to Land Development Right: Institutional Change in China’s Urban Development’, Urban Studies, 2004, Vol. 41; 1249; Daniel You-Ren Yang & Hung-Kai Wang, ‘Dilemmas of Local Governance under the Development Zone Fever in China: A Case Study of the Suzhou Region’, Urban Studies, Vol. 45, No. 5-6; George C.S. Lin, ‘Reproducing Spaces of Chinese Urbanisation: New City-based and Land-centred Urban Transformation’, Urban Studies, 2007, Vol. 44, 1827.

[14] Migration, Hukou, and the City, C. Cindy Fan in “China Urbanizes” op. cit., blz. 65-90; Bingqin Li & David Piachaud, ‘Urbanization and social policy in China’, Asia-Pacific Development Journal, Vol. 13, No. 1, juni 2006; Huang Ping Institute of Sociology, Chinese Academy of Social Sciences and Frank N. Pieke Institute for Chinese Studies, China migration country study, University of Oxford.

[15] Interim Report Scenario Analysis on Urbanization and Rural-Urban Migration in China, op. cit., blz. 40.

[16] Shenzhen zie noot 11; Chongqing, Shanghai, Peking zie dossiers “China Vandaag” 2007, nrs 2, 3, 4.

[17] Wen Jiabao, ‘Speech Marking 25th Anniversary of Shenzhen SEZ’, Xinhua, 5-10-2005.

Shanghai centrum

Eerste kennismaking

De delta van de Yangtzerivier (YRD) verwijst naar 16 steden in zuidelijk Jiangsu en noord-oost Zhejiang plus Shanghai met inbegrip van Nanjing, Suzhou, Wuxi, Changzhou, Yangzhou, Zhenjiang, Nantong, Taizhou, Hangzhou, Ningbo, Huzhou, Jiaxing, Shaoxing, Zhoushan en sedert augustus 2003 ook Taizhou. Hoewel de YRD slechts 1,1% van China’s totale oppervlakte beslaat, bereikte zijn BRP 4.686 miljard RMB in 2007, of 18 % van China’s economie en het dubbele van de Parelrivier-delta. De totale bevolking van YRD liep eind 2007 op tot 93 miljoen en meer dan de helft ervan woont in de steden. Het BRP per hoofd bedraagt meer dan het dubbel van het nationaal gemiddelde. De handel in de YRD neemt 16 pct in van China’s totaal, de nijverheidsproductie een vierde, de uitvoer één derde en het aantal buitenlandse investeringen de helft. Volgens Forbes liggen vijf van de zes meest aantrekkelijkste Chinese steden om zaken te doen in de YRD: aantrekkelijkst is Hangzhou, dan volgt Shanghai, Wuxi is derde, Nanjing vierde, Ningbo vijfde en Peking is maar zesde.

De verwerkende industrie ontwikkelt zich snel, gedeeltelijk door de toevloed van buitenlandse investeringen. Deze zijn geconcentreerd in Shanghai, Suzhou, Wuxi, Nantong, Ningbo en Hangzhou. In 2007 vertegenwoordigden deze zes steden meer dan 71 % van van de buitenlandse investeringen in het gebied. Terwijl de Parelrivier-delta uitblinkt in assemblage van lichte consumptiegoederen, concentreert de YRD zich meer op de zware industrieën zoals machines, chemische producten en andere stroomopwaartse industrieën, d.w.z. de productie van grondstoffen, half afgewerkte producten en investeringsgoederen waaronder elektronische componenten, textiel en chemische vezels. Shanghai en Jiangsu staan bijvoorbeeld samen in voor meer dan 70% van de nationale productie van microcomputers; Jiangsu en Zhejiang samen produceerden 70 % van de chemische vezels in 2007. Terwijl Jiangsu en Zhejiang belangrijke producenten van kleding, textiel, chemische vezels en machines zijn, produceert Shanghai ook een vrij groot aandeel chemische producten, machines en motorvoertuigen (bv 17% van de van auto’s in 2007).

Het is helaas wel zo dat de steden in de YRD zich specialiseren in dezelfde sectoren: dit is zelfs voor 0,95 het geval tussen Suzhou, Nanjing en Wuxi. De buitenlandse investeringen in de YRD situeren zich eveneens hoofdzakelijk in de verwerkende sector, zoals de vervaardiging van computers, mechanische en elektroproducten, de hardware en de chemische producenten. Verplaatsing van hightech-industrieën naar de YRD zijn opvallend. In het bijzonder hebben vele Taiwanese ondernemingen hun hightech producten de laatste jaren naar de YRD verplaatst. Momenteel woont een half miljoen Taiwanezen in de delta en ze investeerden er 80 miljard yuan in 350.000 projecten.

Het consumptiepatroon in YRD verandert van levensnoodzakelijke goederen naar meer diensten.  Het relatieve aandeel van stedelijke huishoudenuitgaven voor vervoer en communicatie, onderwijs, cultuur en ontspanning steeg, terwijl dat voor voeding daalde.  De tendens van toenemende uitgaven voor auto’s en computers is ook treffend. Shanghai is eveneens een trendsetter in de nationale consumentenmarkt en in de nabijheid bevinden zich groothandelsmarkten zoals in Yiwu (consumptiegoederen) en Shaoxing (textiel). De kleinhandel verandert met de aanleg van super- en hypermarkten onder druk van buitenlandse ketens zoals Carrefour, Metro uit Duitsland, Yaohan uit Japan, ParkN shop uit Hong Kong, en Trust-Mart uit Taiwan.

De vervoerinfrastructuur van YRD is hoogontwikkeld. Aan het eind van 2007 bedroeg de totale lengte van snelwegen in Shanghai, Jiangsu en Zhejiang 6.844 km of 12.7% van het nationaal totaal. Het vervoer via de weg is de belangrijkste vervoerswijze binnen het YRD-gebied. Bijvoorbeeld vertegenwoordigden de wegen 96% van het totale reizigersvervoer in Jiangsu en 67% van het totaal vrachtverkeer. Een netwerk dat alle steden in YRD verbindt, wordt aangelegd zodat de reistijd om alle steden te bereiken binnen de delta tot drie uren maximaal verkort wordt. Daartoe wordt tegen 2020 12.000 km autowegen voorzien, het dubbele van de 6000 km uit 2006.  Qua spoorinfrastructuur worden supersnelle treinlijnen gepland zoals deze tussen Shanghai over Hangzhou naar Ningbo en ook van Shanghai naar Nanjing. De YRD is eveneens belangrijk voor scheepvaart met Shanghai als China’s grootste containerhaven en Ningbo als vierde. Het gebied telt eveneens 10 luchthavens, waarvan 2 in Shanghai. Het milieuthema is evenmin weg te denken in de PYR. Het grote maar vervuilde Tai(hu)meer kende een algenplaag die het drinkwater van enkele miljoenen bewoners van Wuxi in het gedrang bracht. In de Yangtze wordt nog maar een kwart van de visvangst opgehaald, vergeleken met een halve eeuw geleden. Een derde van de zijrivieren zijn ernstig vervuild. Steden langs de rivier lozen 14 miljard ton vervuild water in de Yangtze. De “Asian Development Bank” geeft Hangzhou wel een pluim voor het saneren van het Westelijk meer en noemt het een toonbeeld van hoe het moet.

Vergelijking tussen de topregios

China telt drie topregio’s die fungeren als economische motor in het land. Vooreerst is er de Parelrivier-delta met onder meer Guangdong en Hongkong in Zuid-China. Ten tweede heb je het gebied langs de Yangtzerivier met Shanghai en gedeelten van de provincies Zhejiang en Jiangsu. Het derde trekpaard is de regio rond Peking en Tianjin. De opgang van de eerste regio dateert van onmiddellijk na de opstart van de hervormingen in de jaren tachtig. De regio rond Shanghai kreeg zijn stimulans na het afkondigen van Shanghais speciale zone Pudong in de negentiger jaren. De samenwerking tussen Peking en Tianjin met zijn Binhai speciale zone is van recentere datum. In 2002 had het trio al met 1,61 % van China’s oppervlakte 10 % van de bevolking één derde van het BNP, drie vierden van buitenlandse handel en vier vijfden van de buitenlandse investeringen. De drie regio’s hebben duidelijk een hoger BNP per hoofd dan de overige gebieden maar er zijn ook onderlinge verschillen. De YRD is niet alleen het grootste in grondoppervlakte en bevolking, maar ook het sterkst qua BNP en aangetrokken buitenlandse investeringen. De PRD is het sterkst in BNP/hoofd en qua buitenlandse handel. Elk van de drie centrale steden streeft er na om zowel een economisch, communicatie- en vervoershub te worden voor zijn gebied en terzelfder tijd een wereldstad. In onze analyse laten we even de nieuwkomer ter zijde en vergelijken we de YRD en de PRD. Zoals we in onze bijdrage over de PRD aangaven, is deze regio vooral gespecialiseerd in het produceren van goederen uit de lichte industrie die arbeidsintensief zijn en bedoeld voor export. Een geheel netwerk van tienduizenden bedrijven uit Hongkong en ook tienduizend uit Taiwan voeren een disproportioneel aandeel consumentenelektronica uit, maar ook sportschoenen en speelgoed.

In tegenstelling tot de dominantie van de arbeidsintensieve producten in de PRD is de productie in de YRD meer gevarieerd en dit gaat van kledij over auto’s (VW, GM) tot halfgeleiders. Elektronica en ICT komt vaak van Taiwanees kapitaal en is meer technologie-intensief dan bij de collega’s uit de PRD. Laptops worden gemaakt in Suzhou en Shanghai en halfgeleiders in Shanghai. De Taiwanese onderneming Quanta die de grootste laptopproducent is ter wereld en hoofdzakelijk Dell-computers en HP’s maakt, stelt 20.000 werknemers te werk in Shanghai, maar meer technologische onderdelen als schermen, chips en processors komen (nog) uit het buitenland, hoewel ook dit reeds verandert voor de schermen. De kleinere Taiwanese rivaal Compal stelt 13.000 werknemers te werk in Kunshan. In 2007 werd één vierde van ‘s werelds laptops en één op acht digitale camera’s in Kunshan vervaardigd. Het Taiwanese Asustek- de grootste producent van moederborden- heeft 45.000 werknemers in Suzhou die onder meer ook de Ipod voor Apple leveren. ‘s Werelds tweede grootste elektronicaproducent -het eveneens Taiwanese Hon Hai- telt 100.000 werknemers zowel in Suzhou als Shanghai, maar zou wegens de crisis 5 % ervan ontslaan.

Wat je in de beide regio’s aantreft, is een metropool die de regio trekt; voorts zijn er tweedelijnssteden en ten derde een onderbouw van aanleverende clusters en lokaliteiten. Zoals we eerder vermeldden heeft Hongkong nog maar marginaal industrie (die verhuisden naar Guangdong), ten voordele van de diensten. Shanghai daarentegen heeft nog beiden, hoewel de diensten nu ook overwegen. Bij het afkondigen van de speciale zone Pudong moest Shanghai het hoofd worden van de Yangtze draak. De renaissance is niet uitgebleven. De stad heeft over alle wijken verspreid een woud van wolkenkrabbers, Pudong werd uitgebouwd volgens plan met verschillende speciale zones, de haven is reeds de eerste ter wereld en de stad telt 200 R&D centra van multinationals. Grote ondernemingen die exporteren, bevinden zich meestal in de PRD; zij die zich richten op China’s binnenland in de YRD. Door de aanwezigheid van topuniversiteiten moet Shanghai niet onderdoen qua technologie vergeleken met Hongkong. Dit alles heeft wel zijn prijs. Zowel de lonen als de grondprijs liggen substantieel hoger in Shanghai dan in het binnenland.

De heropstanding van Shanghai werkte aanstekelijk. Ook andere steden gingen op zoek naar buitenlandse investeerders. De tweedelijnsstad Suzhou vond die in Singapoer en de stadstaat ondertekende in 1994 een speciale zone in Suzhou te willen opzetten naar Singaporees model. Oorspronkelijk had Singapoer 65 pct van de aandelen in het “Singapore Industrial Park (SIP)” en zelfs de sociale zekerheid er in werd georganiseerd naar Singaporees model. Later zette Suzhou een eigen industriële zone op die oorspronkelijk de bedoeling had de nijverheden uit het centrum samen te brengen op één plaats buiten het stadscentrum. Beide zones beconcurreerden elkaar echter en de Singaporezen die vonden dat ze niet voluit gesteund werden door de concurrentie, verlaagden hun aandelen in SIP van 65 tot 35 % In de SIP duurt het goedkeuren van een buitenlands project hooguit 3 dagen, de administratie kan visa uitreiken, er is een compleet logistiek systeem en een eigen moderne douane in het exportgebied. Beide zones samen bezitten nu meer dan 5500 buitenlandse bedrijven met 16.000 expats die er werken. 107 van de 500 Fortune-bedrijven hebben er een vesting. In 2005 exporteerde Suzhou 16 miljoen laptops en produceerde meer dan een derde van ‘s werelds muizen door Logitecs grootste vestiging. Halfgeleiders worden vervaardigd door National Semiconductor, Solectron, Fairchild en AMD. Daarnaast geniet Suzhou ook meer en meer erkenning als een R&D-stad: van de top Fortune-500 hebben er 30 een R&D-site. Zelfs als sommige bedrijven hun assemblage naar goedkopere steden verhuizen, blijft hun onderzoek in Suzhou. Haar BRP staat vijfde in het land; de nijverheidsproductie bedroeg in 2005 150 miljard $ juist achter Shanghai; Suzhous nijverheid maakt 60 % uit van het BRP en dat jaar ontving het 6 miljard $ aan buitenlandse investeringen, ook tweede na Shanghai. Philips exporteert kleuren-tv’s, Samsung koekasten en micro-ovens, Nokia GSM’s, AMD chips en Fujitsu digital camera’s. Hoewel Suzhous BRP/hoofd hoger is dan Shanghais, ligt het inkomen per inwoner wel lager dan in Shanghai. De stad probeert dan ook nijverheden aan te trekken uit Shanghai omdat de grondprijs en de lonen er lager liggen. Sedert 1999 kwamen zo duizend nijverheidsondernemingen van Shanghai naar Suzhou met een totale kapitalisatie van 5 miljard $. Valt nu te bezien hoe de crisis zal uitpakken in deze stad die toch aanzienlijk leeft van export. Recente berichten hebben het over een vermindering van 30 % in de textielproductie en een halvering van hun winst. De provinciale cijfers wijzen een blijvende groei aan van de provinciale export met 17 % in 2008.

Net zoals in de PRD vallen onderaan de piramide gespecialiseerde clusters te onderkennen. De kantonstad Wujiang die onder Suzhou valt, heeft verschillende stadsdelen die zich specialiseren in één product. Jinjiaba met 50.000 inwoners telt honderden ondernemingen die zich specialiseren in metalen geraamten voor fabrieken en burelen, waardoor de lokaliteit het grootste cluster heeft voor dit product. Qidu dat deel uitmaakt van Wujiang beweert het grootste cluster te bezitten van ondernemingen van elektrische- of elektronische kabels: ze produceren het grootste deel van kabels voor elektriciteitscentrales en voor breedbandverbindingen. Als voorbeeld geldt een Taiwanese onderneming die 1300 werknemers telt en 120.000 volledige toetsenborden assembleert of 28 % van de wereldproductie, na vervaardiging van de afzonderlijke onderdelen. Naast dit cluster zijn er in Qidu nog een groot aantal kleine fabriekjes die elektrische en elektronische componenten maken die koperdraad gebruiken. In Hangzhou zijn er dan weer in het kanton Tonglu 200 firma’s die jaarlijks 2 miljard balpennen produceren en Fuyang stad heeft 20 tot 30 firma’s die tot 30 % produceren van de optische kabels in China. Hangzhou heeft dan weer een cluster van veren en dons dat instaat voor de helft van ‘s werelds dons en 85 % van de pluimen: 200 firma’s van dit cluster stellen er 30.000 arbeiders te werk.

Enkele lokaliteiten

Nanjing

Helemaal benoorden de YRD ligt Nanjing hoofdstad van de welvarende provincie Jiangsu die gekenmerkt wordt door een ontwikkeld zuidelijk gedeelte en een minder ontwikkeld noorden. De stad was China’s hoofdstad tijdens 10 dynastieën, ligt 300 km benoorden Shanghai en telt meer dan 6 miljoen inwoners op 6.500 km². In tegenstelling tot Peking werden de stadswallen behouden. In het ontwikkelingsplan worden overigens 13 beschermde zones met onder meer 7 musea voorzien en het centrum wordt bestemd voor administratieve-, info- en winkelcentra; culturele instellingen en ook gebieden voor productie- en verkoop van wetenschappelijke en technologische producten. De vervallen buurt achter het voormalig “Paleis van de Republiek” werd een ontspanningszone.  De oude Menxibuurt waar 40.000 personen leven, zal worden gerenoveerd en gemoderniseerd met hulp van de “Amerikaanse Planning Vereniging”: in de plaats komt een mixt van stadspark, hoogbouw, bescheiden woningen en gemeenschapscentra met stromend water en sanitair.

Elektronica, auto’s, petrochemie, ijzer, staal en energie vormen de belangrijkste en 4 speciale nijverheidszones brengen deze onder. Multinationals als Volkswagen, BASF, Iveco, Sharp, Siemens, Lucent, Panasonic, KPMG hebben er een vestiging. De diensten staan reeds in voor 44 % van het BRP. Toch moet Nanjing andere steden laten voorgaan inzake aantrekken van buitenlandse investeringen en BRP-cijfers. De stad telt 43 hogescholen met meer dan 320.000 studenten en 640 onderzoeksinstellingen. Het centrale district Gulou probeert hoofdzetels aan te trekken en de stad wil haar karakter als culturele stad verder uitspelen en de “creatieve” nijverheden ontwikkelen.

Suzhou

Is sedert het aanleggen van het grote kanaal een van de oudste steden in de YRD en voornamelijk een centrum van handel en industrie, vooral zijde. De stad heeft zijn charme van weleer behouden door de kanalen, binnenhoven en halvemaanbruggen. Suzhou heeft enerzijds 15 beschermde staatsmonumenten, 419 erkend door de provincie en 200 door de stad zelf en anderzijds 60 bewaarde tuinen, waarvan 9 door de Unesco opgelijst als werelderfgoed. Van de 24 categorieën Chinese ambachten bezit Suzhou er 22.  In het Pingjiang-project wordt 113 ha gerenoveerd zodat waardevol patrimonium wordt gemoderniseerd en aantrekkelijk blijft voor toerisme.  De stad heeft 6 miljoen inwoners op 8.400 km² en realiseert 22 % van het provinciaal BPP, maar daar horen wel de 5 satellietsteden bij zoals Changshu, Zhangjiagang, Kunshan, Wujiang en Taicang. In de tachtiger jaren was de streek vooral bekend voor rurale nijverheden. Sedert de aanleg van de twee speciale zones wordt vooral buitenlands kapitaal aangetrokken. Belgische bedrijven zijn onder meer  Bekaert,  Umicore, Vitalo,  Picanol,  Barry Callebaut. De expats kunnen rekenen op een uitgebreid dienstverleningsnetwerk, met onder meer scholen voor hun kinderen. Naar de toekomst toe denkt Suzhou aan de aanleg van een 200 ha grote speciale zone waar gezondheidsproducten worden gemaakt. Nieuwe autowegen verbinden de stad met de steden in de omgeving, de trein doet er maar 45 minuten over naar Shanghai en de metro is in aanbouw. De toeristische stad met zijn talrijke kanalen heeft verboden dat een aantal kanalen nog voor cargotransport worden gebruikt: het is de bedoeling dat de traditionele look van de stad behouden blijft, maar binnen een moderne infrastructuur.

Kunshan

Hoewel deel uitmakend van Suzhou is Kunshan een verhaal apart. Met zijn BRP van 115 miljard  yuan en zijn BRP/hoofd van meer dan 101.000 yuan is Kushan China’s economisch meest succesvol kanton. Het telt tussen de 1,6 miljoen à 2 miljoen inwoners, waarvan 650.000 permanente ingezetenen, 500.000 tijdelijken en de rest migranten. Kunshan is vooral bekend om zijn  ICT-cluster gedomineerd door Taiwanezen. Het begon met toeleveren van componenten aan de twee speciale zones uit Suzhou. In ’92 werd Kunshans “Economische en technologische” zone erkend door de regering en dit impliceert belastingvoordelen. Taiwanezen kwamen er op af omdat het gebied maar 60 km ligt van Shanghais Hongqiao-luchthaven en omdat de douane in Suzhou naar verluidt sneller werkt dan in Shanghai. Acer, Compal en Tatung arriveerden rond 1995 maar Acer bracht bijvoorbeeld 14 andere toeleveraars mee in zijn zog. In 2000 kreeg Kunshan daarbij nog een erkenning als exportzone die een taksvrije import kent van machines. Na 2001 volgde de grote opgang en bijna alle Taiwanese producenten vestigden zich er wegens het kostenvoordeel, behalve Quanta die Shanghai verkoos. Tussen 2001 en 2005 vergrootte Kunshans productie vijf maal. Nadien kwamen de LCD-producenten zoals AUO van Taiwan en Hitachi uit Japan. Het  Kunshan-bestuur betrekt het meeste van zijn inkomsten door oorspronkelijke nijverheden naar de goedkope rand te verhuizen en de ICT ondernemingen in het centrum te onthalen waarvan de grondwaarde steeg. In 2006 werden 100 nieuwe investeringen aangetrokken met een totale investering van 921 million US$, meer dan een totaal bedrag voor een ontwikkelingsland. Merkwaardig is ook de samenwerking tussen Taiwanezen en Japannezen: Taiwanese managers specialiseren zich bijvoorbeeld in HR omdat zij makkelijker contact hebben met het personeel, terwijl de Japannezen dan weer uitblinken in het technologische.

Hangzhou

Hangzhou is de hoofdstad van de provincie Zhejiang, 180 km ten zuidwesten van Shanghai met een zestal miljoen inwoners, waarvan 4 miljoen stadsbewoners en 2,6 miljoen permanente migranten. Het is de bedoeling dat tegen 2010 migranten gelijk geschakeld worden met de stadsbewoners. Marco Polo noemde het al de mooiste stad ter wereld  en jaarlijks bezoeken een veertig miljoen toeristen de stad met zijn befaamd westelijk meer.  Omdat de helft ervan bestemd is voor toerisme en de grondprijzen de pan uitswingden, kreeg Hangzhou de toelating om Xiaoshan en Yuhang aan te hechten, wat ruimte vrij maakte voor uitbreiding naar het zuiden en het noorden.  Qua economie komt Hangzhou op de vijfde plaats onder de Chinese steden en aangaande BRP/hoofd is ze achtste met 61.313 yuan. Traditioneel bekend om textiel, kledij en later lichte nijverheid wordt Hangzhou ook het handelscentrum genoemd van vrouwenkledij. In 2006 was de stad ook het vierde grootste softwarecentrum na Peking, Shenzhen en Shanghai en zelf noemt ze zich graag “Silicon Valley in de hemel”. Toshiba heeft er een productievestiging voor laptops, Alibaba de Chinese E-bay B2B-onderneming, Wahaha is ‘s lands grootste drankenproducent, en ook de fameuze Longjing thee komt uit Hangzhou. 9000 buitenlandse ondernemingen investeerden in de stad waaronder 53 uit de top 500. Net als in Suzhou maken diensten 44 % uit van het BRP, maar een laatste trend is verhuis van productie naar het goedkopere Ningbo, maar met behoud van diensten en R&D in Hangzhou. De stad heeft ook de Xiasha-onderwijszone met 15 hogescholen en 150.000 studenten. Er komt een supersnelle trein naar Shanghai, de metro is in aanbouw en de stad heeft ook een luchthaven. Naar de toekomst wil Hangzhou zich niet enkel in vrouwen- en kindermode specialiseren, maar in allerlei producten voor kinderen en toekomstige moeders met een winkelstraat bestemd enkel voor dito producten en dit gecombineerd met toerisme voor kinderen en een attractiepark gefinancierd door een investeerder uit Hongkong.

Wuxi

Op 120 km van Shanghai ligt Wuxi -ook het klein Shanghai geheten- met circa 4,5 miljoen inwoners. De stad telt meer dan 3000 rivieren en het Taimeer beslaat 30 %  van de oppervlakte. Wuxi is de economisch 9° sterkste stad in China en heeft als belangrijke bedrijfssectoren elektronica en ICT, electromachinefabrieken en autoindustrie, biotechnologie en farmaceutische industrie. Er zijn ook verschillende speciale zones met onder meer een cluster van LCD-schermen. Er is zelfs een zone voor milieuindustrie. De uitbraak van de algenplaag rond het vervuilde Taimeer waardoor 5 miljoen bewoners aangewezen waren op flesjeswater, heeft het imago van de stad geen goed gedaan en sedertdien werd een provinciaal plan van 10 miljard € afgekondigd om vervuilende industrie rond het meer te weren. 2700 chemische bedrijven moesten sluiten en meer dan 70 waterzuiveringsstations werden gebouwd. 37 van de 54 subzones rond het meer zijn al conform de nationale milieunormen en eind dit jaar moeten ze allemaal in regel zijn. De grootste buitenlandse investeerder in Wuxi is General Electric uit de Verenigde Staten, de grootste Europese Siemens en uit de Benelux Akzo Nobel.

Yangzhou

Een stad die haar milieuvriendelijk klimaat hoog houdt, is de stad Yangzhou met 4 miljoen inwoners waarvan één miljoen in de stedelijke agglomeratie. Geen opdringerige commerciële nieuwbouw hier; het aantal verdiepingen is tot 6 beperkt in het centrum. Yangzhou heeft gekozen voor energiebesparende en milieuvriendelijke nijverheden. In een nijverheidspark is er vooral geavanceerde petrochemie; de autosector vormt ook een cluster en tenslotte is er scheepsbouw. Op 5 jaar zullen 4 clusters worden uitgebouwd behalve de 3 opgenoemde  nog de opto-elektrische apparaten met zonne-energie, elk met een productie van 100 miljard yuan. De stad kreeg ook een eervolle titel van UN-Habitat en probeert zijn eertijds karakter te herstellen onder meer door de renovatie van 5 km² overgebleven buurten uit de Ming en Qing dynastieën. 3 miljard yuan werd uitgetrokken om de 28 rivieren en kanalen in overeenstemming te brengen met de milieunormen, wat nu al voor 80 % het geval is. 10 miljoen m² groen werd toegevoegd zodat de groenbedekkingsgraad 43 % bedraagt: nu is er om de 300 m een groene ruimte. Musea worden ook vernieuwd evenals oude residenties.

Ningbo

Ningbo is een grote havenstad in China, provincie Zhejiang. De – zeer snel groeiende – stad ligt in het zuiden van de Hangzhou Baai. Het inwonersaantal bedroeg in 2007 ongeveer 1.100.000 personen. Ningbo heeft het tweede grootste BRP in de provincie Zhejiang en veel van deze productie komt van privébedrijven. De privéproducent van de auto Geely is uit Ningbo evenals de maker van GSM’s Ningbo Bird. Ningbo’s haven is een diepzeehaven en staat nationaal tweede na Shanghai en wereldwijd de achtste als containerhaven. De haven bereidt zowel een beursgang voor in China als in Hongkong en zet 30 miljard yuan opzij voor expansie waarvan 600 miljoen voor een participatie in een Europese haven. Ningbo is één van de 3 China’s smelt/vormgiet-centra en ook het gebied waar een aantal van de grote fabrikanten van staal en bevestigingsmateriaal gevestigd zijn. Hoewel de belangrijkste nijverheden kledij en textiel, chemie en elektronica betreffen, ontwikkelde zich de laatste jaren de bouwmaterialen en farmaceutica snel. 40 % van de buitenlandse investeringen komen uit Hongkong. Door de aanleg van de brug over de Hangzhoubaai, ligt Ningbo nu dichter bij Shanghai.

Nantong

Ietwat vergeten ligt 120 km benoorden Shanghai de stad Nantong met 7 miljoen inwoners, waarvan 2,5 mjn in het stadscentrum. Hoewel de stad een economie heeft gebouwd rond de haven met onder meer COSCO‘s eerste scheepswerf, is het aangenaam toeven rond de Haoherivier. Nantong telt veel musea en is van de weinige steden die zijn stadswallen behouden heeft. Ze gaat ook prat een recordaantal van 600 eeuwelingen te tellen. Tot voor kort moest een bewoner van Nantong echter de ferry nemen om naar Shanghai te gaan. De stad was wel verbonden via de weg met Nanjing. Sinds juni 2008 is de 1,7 miljard $ kostende 8 km lange brug van Nantong naar Suzhou geopend, zodat Shanghai nu ook binnen bereik ligt van wagen en trein en mag gehoopt worden dat het afgesloten karakter van de stad tot het verleden behoort.

Shanghai

Zie China Vandaag 1/06/2008  Ondertussen is door de verhuis van fabrieken naar speciale zones uit het centrum, 20 miljoen m² fabrieksruimte vrijgekomen in het stadscentrum. Deze plaatsen werden vaak benomen door de zgn. “creatieve nijverheden” (publiciteit, architecten, design, digitaal publiceren, tekenfilm…) die reeds 7 % van Shanghais BRP uitmaken. Er zijn reeds 75 degelijke clusters in Shanghai en hun aantal groeit. Onlangs opende ook de koeriersdienst UPS een hub in Shanghai. De expo 2010 is in volle voorbereiding met reeds meer dan 200-tal deelnemers, hoewel nog niets vaststaat i.v.m. het Amerikaans paviljoen dat het moet hebben van privefinanciering. Van de 70 miljoen verwachte bezoekers zou de helft uit de YRD komen. Ook de zonnepanelen voor de expo komen uit Wuxi met name van Suntech en het afvalsysteem in het expogebied dat dagelijks 60 ton vuilnis ter plaatse automatisch zal recycleren is uit Shanghai zelf.

Naar meer samenwerking

Toen Pudong in 1990 erkend werd als speciale zone was het van in den beginne de bedoeling dat Shanghai op termijn zou fungeren als de kop van de Yangtze draak die het gebied zou stimuleren en leiden. De facto was het echter zo dat de verschillende steden mekaar onderling beconcurreerden, vooral qua het aantrekken van buitenlandse investeringen. Dit werd heel duidelijk na 2003. Shanghai lanceerde langs de grens met Jiangsu het project 173 waarbij 173 ha grond gratis werden aangeboden aan nijverheden die binnen het door de stad gedefinieerd kader pasten. Dit werd prompt door de overzijde beantwoord met het Plan 1730 waarbij tienmaal zo veel grond werd ter beschikking gesteld. Het is nochtans duidelijk dat de YRD-steden behoefte hebben aan Shanghais know-how omdat een lage arbeidskost onvoldoende is om te overleven in internationaal verband. In 2003 kwamen de burgemeesters van de YRD -inclusief deze van Shanghai- voor het eerst samen om af te tasten hoe kon worden samengewerkt. Het afgesloten akkoord ziet verschillende gebieden van samenwerking in een sfeer van concurrentie binnen een samenwerkingsverband. Sedert begin 2004 hebben leiders van de diverse steden elkaar bezocht, wat resulteerde in tal van deelakkoorden. Hieruit sproten onder meer de snelweg tussen Nanjing en Hangzhou voort en de brug tussen Shanghai en de Hangzhoubaai. Er kwam ook een geïntegreerd regionaal marktsysteem met 9 nationale, 18 stedelijke en 180 lokale markten. Dit systeem is vooral gericht op R&D, marketing, informatie, logistiek, verzending en een markt voor uitwisseling van eigendom. Shanghai heeft eveneens in de YRD geïnvesteerd opdat er een productieketen in de ICT-nijverheid zou tot stand komen waarbij Shanghai zich concentreert in R&D en chips, Suzhou in laptops, Wuxi in telecom-onderdelen, Changzhou in PC-onderdelen en Ningbo in GSM’s. Anderzijds wijzen cijfers uit dat Jiangsu en Zhejiang ook in Shanghai investeren: meer dan de helft van de binnenlandse investeringen komt van beiden.

Eind 2007 ondertekenden de 3 betrokken gebieden twee documenten van “Gemeenschappelijke politiek”, met name inzake het vrij verkeer van ondernemingskapitaal en ook inzake de criteria en procedures van registratie door buitenlandse ondernemingen.

In oktober 2008 heeft de “Nationale Ontwikkelings-en Hervormingscommissie” een document gepubliceerd over de noodzaak van samenwerking in de YRD. Tegen 2012 moet het aandeel van de dienstensector proportioneel een stuk hoger liggen dan nu en tegen 2020 moet de dienstensector in de regio overwegend zijn. Tien middelen worden hiervoor aangewezen: dit gaat van infrastructuur, streven naar onafhankelijke innovatie, meer aandacht voor energiebesparing en milieubehoud, gecoördineerde ontwikkeling van stad en platteland, meer aandacht voor het sociale en culturele….Doorheen de verschillende maatregelen loopt de draad om meer te gaan samenwerken en te gaan coördineren tussen de verschillende betrokken overheden van Shanghai, Jiangsu en Zhejiang.

CCTV-video over steden langs de Yangtze

CCTV over de samenwerking tussen de steden

Zicht op Suzhoukreek

Sjanghai omhelst een gebied van 6.300 km² met in totaal 17 miljoen inwoners waarvan 4,3 miljoen migranten die meestal leven in een U-vormige gordel rond de rand van de stadskern. 7 miljoen residenten wonen in de agglomeratie; 5,6 miljoen in de aanpalende districten en 3,6 miljoen in verder afgelegen rurale periferie. Sinds 1992 groeit de economie met meer dan 10 pct , het Bruto Regionaal Product (BRP) lag in 2005 al 75 % hoger dan in 2000 en de financiële ontvangsten nog hoger. Met slechts ruim één procent van ‘s lands bevolking verwezenlijkt Sjanghai 13 % van China’s inkomen. Het aandeel van de industrie in het BRP ligt met 48 % iets onder de 50 % van de diensten sector, terwijl het aandeel van de landbouw nog geen percent bedraagt. Van de 350 miljard yuan die in 2005 door de stad geïnvesteerd werden, gingen echter 245 miljard naar de diensten. De staatsector neemt 57 % in van het BRP, de niet-publieke sector 42 % waarvan de privésector 16 % uitmaakt. In de nijverheid is de zware nijverheid veruit dominant vergeleken met de lichte nijverheid. Zes “peiler”-nijverheden vertegenwoordigen 70 % van het totaal: auto’s, staal, productie van werktuigen, elektronica en informatica, petrochemie en scheikunde, geneesmiddelen. Hightech producten schoten al op tot 28 % van de totale productie. In de dienstensector staan zes subsectoren in voor 40 % van het BRP: financiën, groot-en kleinhandel; vastgoed; transport, logistiek en post; informatica; catering. Eind 2005 telde Sjanghai 2.300 supermarkten en al 216 hypermarkten (voor ook niet dagelijkse huishoudgoederen), de helft meer dan gepland.

De goederen die de zeehaven transiteren, vormen bijna één vierde van China’s totaal. De haven behandelt bijna 2000 schepen per maand, waarvan de helft internationale schepen. Het is de grootste haven ter wereld, maar nog niet in containers (zie elders). 40 miljoen passagiers passeerden door de twee luchthavens: Pudong onthaalt internationale vluchten, Hongqiao binnenlandse vluchten. De stad heeft nu 560 km snelwegen; 940 buslijnen met een vloot van 18.200 bussen die dagelijks 12 miljoen personen vervoeren. Het metronet dat dagelijks anderhalf miljoen personen transporteert, wordt verder uitgebreid. Waar in 1994 nog geen verbindingen waren tussen Oost- en West Sjanghai, liggen nu vijf bruggen en vijf tunnels die een vlotte verbinding mogelijk maken. In Sjanghai werden tijdens de recentste vijftien jaar meer nieuwe wolkenkrabbers gebouwd als er staan in geheel New York en de laatste jaren lag de klemtoon op tientallen miljoenen m² energie-efficiënte gebouwen.

De stad spendeert nu 3 % van het BRP aan leefmilieu. De kwaliteit van water en lucht verbeterde duidelijk. 70 % van het afvalwater wordt behandeld en de stad kan 5400 ton huishoudelijk afval behandelen per dag. De stad heeft nu een groenoppervlakte van 37 %, weliswaar minder merkbaar in de oude stadskern.

Een inwoner van Sjanghai leeft gemiddeld tachtig jaar. Het gemiddelde inkomen van de stedelingen bedraagt 18.000 yuan, van de boeren 8.300 yuan. Voor beiden maakt het gedeelte dat aan voeding besteed wordt nog maar 36 % uit van het inkomen.

Een op vijf personen heeft een hogere opleiding genoten. De stad telt 479 research-instituten en 2,34 % van het BRP gaat naar onderzoek en ontwikkeling. Sjanghai heeft zestig hogescholen met een half miljoen studenten. 147.000 personen volgen volwassenenonderwijs.  Elke dag verschijnen een twintigtal dagbladen en daarnaast nog een honderdtal andere periodieken. Er zijn tien miljoen vaste telefoons en het aantal mobiele telefoongebruikers steeg tot 14 miljoen.

Sjanghais strategie en plannen

Sjanghai is het centrum van de Yangtze-regio delta en bevindt zich centraal langs China’s kustlijn. Van 1949 tot 1978 was het de meest ontwikkelde industriële stad en droeg het 17 % bij van ‘s lands BNP en 10 % van de nijverheidsproductie. Gedurende 30 jaar was Sjanghai echter verplicht om 87 % van haar financieel inkomen af te dragen aan de centrale regering. Eind van de tachtiger jaren zag de infrastructuur er beroerd uit en overgebruikt. De begroting vertoonde een deficit van 1988 tot 1990. In 1990 erkende de regering evenwel Pudong als speciale ontwikkelingszone met voorkeursbehandeling en nog belangrijker was de overeenkomst dat de stad voortaan 30 % van haar inkomsten mocht houden in plaats van 13 %. Zoals we in ons januarinummer van 1994 schreven, stelde Sjanghai zich toen als doel om zich uit te bouwen tot een internationaal economisch, financieel,- handels- en verschepingscentrum.

Wat na die start kwam, wordt goed samengevat door voormalig burgemeester Huang Ju: ” De eerste drie jaren hebben we wegen aangelegd en ook de twee eerste metrolijnen. Gedurende de tweede periode van drie jaar was het belangrijkste het bouwen van huizen. Dit bouwen heeft zes jaar na elkaar geduurd met 15 miljoen m² per jaar. Over een periode van tien jaar werd 120 miljoen m² residentiële ruimte afgewerkt, zodat de leefruimte per inwoner steeg van vier tot 12 m² in 2001. Volgens Huang is deze gigantische bouw zonder voorgaande en hij merkt op dat waar voordien bijna niemand eigenaar was van zijn woning, dit eigenaarschap op het einde van de jaren negentig veralgemeend was. Tijdens de derde periode van drie jaar lag de klemtoon op het leefmilieu waarbij een groenplan werd uitgewerkt dat vier miljoen m² nieuwe groenruimte voorzag, ook in het centrale gedeelte.” Voor wat de bekostiging van deze werken betreft, heeft Huang Ju ook een treffende samenvatting. “De eerste drie jaren gebruikten we het leasen van grond en daardoor kregen we het geld in handen van de vorige generatie. Van 1992 tot 2000 heeft Sjanghai enkel door het leasen van grond 100 miljard geïnvesteerd in infrastructuur. Tijdens de tweede periode van drie jaren gebruikten we de BOT-methode (waarbij de privé bouwt op vraag van de overheid en het werk nadien uitbaat om het op lange termijn terug over te dragen aan de overheid) en daarbij gebruikten we het geld van de toekomstige generatie. Vele tunnels, bruggen en autowegen hebben van deze methode geprofiteerd. Gedurende de derde periode hingen we voor de financiering af van de kapitaalmarkt en gebruikten we het geld van deze generatie.”

De stad verhuisde inmiddels 1500 ondernemingen -grotendeels van textiel- en andere lichte nijverheid- naar de rand of steden in de omgeving om plaats te maken voor de sectoren financies, vastgoed, verzekeringen en nijverheden gebaseerd op de kenniseconomie. Sinds 1999 werd de tertiaire sector in Sjanghai groter dan de industrie (over geheel het grondgebied), maar indien enkel de 600 km² van het stadscentrum in rekening wordt gebracht, bedraagt het percentage 75 % wat vergelijkbaar is met New York of Parijs aldus huidig burgemeester Han Zheng. Eigenlijk zou Sjanghai op termijn een gelijkaardige post-industriële rol willen vervullen ten aanzien van de Yangtzedelta als Hongkong doet voor de Parelrivierdelta, maar daarvoor is het nog te vroeg. Voor het lopende vijfjarenplan wil de burgemeester moderne diensten in de stedelijke agglomeratie en vooruitstrevende nijverheid in de randgebieden, bij voorkeur in speciale zones. Volgens Han blijven op het gebied van nijverheid vooral de sectoren staal, de productie van uitrustingsgoederen en de petrochemie belangrijk. Hij mikt op een jaarproductie van 2 miljoen auto’s. Zowel de westerse als de Chinese autoconstructeurs wedijveren momenteel om diverse ecologische automodellen te ontwikkelen. Sjanghais en China’s grootste staalfabriek Baosteel die een jaarproductie heeft van 20 miljoen ton is al een model qua schone productie met enerzijds ‘s werelds tweede geringste energieconsumptie per ton staal en anderzijds met een water-recyclagegraad van 95,8 pct.

Behalve het stimuleren van de tertiaire sector en het aanmoedigen van nijverheid in speciaal daartoe bestemde zones (zie verder), blijft ook de infrastructuur verbeteren met een tweede en derde geplande landingsbaan voor de luchthaven van Pudong, zodat de metropool in 2010 80 miljoen passagiers aankan. Voor de tweede en derde fase van de Yanshan diepzeehaven zie elders. De maglevtrein wordt doorgetrokken van Pudongs luchthaven tot de Hongqiao luchthaven en uiteindelijk tot Hangzhou. Ook het het metronet in de stad wordt verder uitgebreid, evenals het net van autowegen naar andere steden binnen de Yangtze-regio. Om plaats te maken voor de expo moest de scheepswerf Jiangnan verhuizen naar het Changxing-eiland: dit wordt ‘s werelds grootste scheepswerf waarbij de capaciteit van 800.000 ton doodgewicht opgetrokken wordt tot 4,5 miljoen ton in 2010. In de noorderbund komt dan weer een Internationale passagiersterminal voor oceaanschepen en luxejachts van 146.000 m² en een handelspark dat gericht is op Taiwanezen. Momenteel zijn er in Sjanghai al meer dan 6000 Taiwanese investeringsprojecten met een globaal gecontracteerd bedrag van 16.000 miljard $. De Parelrivierdelta verliest de laatste vijf jaren beduidend Taiwanese initiatieven ten voordele van de Yangtzedelta.

Vijfjarenplan

Meer uitleg over de huidige en toekomstige strategie vinden we in het elfde vijfjarenplan van Sjanghai: vooral de nadruk op de kennismaatschappij, een groen en sociaal Sjanghai en de verlevendiging van de randgemeenten valt op. Om wetenschap en technologie te stimuleren wordt gestreefd naar vijftig laboratoria en engineering centra die kunnen wedijveren op nationaal niveau. Vooral op de vlakken informatietechnologie, biogeneeskunde, moderne uitrusting, transport en energie zal wetenschappelijk onderzoek worden verricht. Grote industriële groepen worden verwacht 5 % van hun inkomen te investeren in onderzoek en ontwikkeling. Starters worden geholpen door belastingvoordelen en ook een integratie van industrie, onderwijs en onderzoek wordt nagestreefd. Tegen 2010 wil de stad veertig gespecialiseerde musea en tweehonderd plaatsen om het publiek kennis te laten maken met het onderwijs van wetenschappen. Dan moeten er 45 onderzoekers zijn per 10.000 inwoners. Uiteraard doet de stad ook alles om haar infrastructuur qua informatica-, telecommunicatie- en digitale televisie te verbeteren en te integreren met nadruk op netwerkveiligheid.

Wat het accent op een groen Sjanghai betreft, wordt de vervuilde buurt van de Suzhoukreek in een derde fase verder opgeschoond. Tijdens de tweede fase werd het lozen door zeshonderd instellingen (bv. kippenkwekerijen) in de kreek gestopt. De kost van het totale project wordt op 2,4 miljard $ geraamd. De geurhinder is al minder manifest in de buurt die al voorbereid wordt voor watertoerisme, maar het karwei is nog niet af want tegen 2010 moeten terug vissen zwemmen in het water. Het afwateringssysteem zal eveneens nog worden uitgebreid, met klemtoon op besparing van water (doel: 16 % minder), nu meer naar de randgebieden toe. Qua luchtvervuiling is de norm om de emissie van zwaveldioxide die al met meer dan de helft afnam, nog verder met 35 % te verminderen vergeleken met de cijfers uit het tiende vijfjarenplan. Ook het systeem van afvalophaling en -verwerking wordt vervolmaakt vooral in de randgebieden. Ecologische landbouw wordt gepromoot en het Chongming-eiland wordt heraangelegd tot een ecologisch gebied waar geen pesticiden wordt gebruikt, bioboerderijen legio zijn, waar moeras-en vogelgebieden beschermd worden,  energie wordt opgewekt met zonne-en windenergie en ook aan ecotoerisme wordt gedaan…Voor de stadsbewoners in het centrum zullen verder 4 miljoen m² verouderde maar waardevolle huizen worden gerenoveerd en gemoderniseerd.

China zou geen socialistisch land zijn zonder klemtoon op het sociale en het participatieve. Het doel is dat tegen 2010 98 % van de bevolking gedekt is door de sociale zekerheid. Ook 3,5 miljoen migranten moeten trouwens worden gedekt. Binnen vijf jaar worden 30.000 nieuwe sociale werkers gepland en 300.000 bijkomende vrijwilligers. 4 % van het BNP wordt uitgetrokken voor onderwijs. Bij het verbeteren van het onderwijs onthouden we de wil om excellente onderwijzers naar de randgebieden te sturen; meer toelagen zullen uitgetrokken worden voor studenten uit arme milieus; de stad honderd modelscholen beoogt voor beroepsonderwijs en dat één miljoen werklozen en personen uit de randgebieden zullen worden opgeleid. Qua gezondheid valt een opwaardering van het systeem in de randgebieden op, vooral met het verbeteren van de gezondheidscentra per wijk. Het aantal algemene praktijk-dokters zal worden verdubbeld. De stad beoogt dertig gespecialiseerde ziekenhuizen die aan de spits in Azië staan. 100.000 verzorgbedden worden gepland voor senioren. Ook in cultuur en sport bemerken we nu de stad een aantal kwaliteitsvolle faciliteiten heeft in het centrum, dat meer geld zal worden uitgetrokken voor bibliotheken, culturele centra en sportinfrastructuur in de suburbane gebieden.

De metropool zal directe verkiezingen organiseren voor de buurtkomitees die tegen 2010 voor 85 % rechtstreeks zullen gekozen. Tenslotte zal het bestuur met zijn twee niveaus van bestuur (stad en district), drie niveaus van administratie (plus buurt/wijk) en vier niveaus van netwerken worden versterkt. Niet alleen openbaarheid van bestuur en e-government en e-communities zijn daarbij aan de orde. Er zal worden naar gestreefd dat 80 % van de administratieve papieren in één bezoek aan het wijkcentrum wordt afgeleverd. Daartoe wordt het stadsbestuur gebaseerd op een gridmodel waarvan de laagste eenheid een wijkgrid is van 10.000 m². De districten besturen het systeem, maar wanneer er een lek, verzakking of ontploffing is in een straat, rukt de nooddienst van het betrokken grid, die beschikt over een complete databank van zijn gebied, onmiddellijk uit en roept eventueel de betrokken tweede lijn ter hulp.

Districten en zones

In het oude stadscentrum van Sjanghai onderscheiden we drie districten: er is vooreerst het Huangpu district in het midden van de stad dat het “Central Business District” is met de statige Bund en de winkelstraat Nanjinglu. Al in 1985 was een derde van de gebouwen er voor niet-huisvestingsgebruik. Luwan ligt in Zuid-Sjanghai en was tijdens de vorige eeuw het gebied met de Franse concessies: ook in 1985 overtrof villa- en huisvesting van hoge kwaliteit deze in de twee andere districten. Nu nog is kleinhandel de basis van Luwans economie. Het district Yangpu in het Noordoostelijk stadsdeel is traditioneel de industriële zone bij uitstek: in 1964 realiseerde ze een derde van het stedelijke inkomen en zelfs nog 26 % in 1985. Nadat de stadsoverheid opteerde voor minder vervuilende nijverheden ten voordele van meer diensten, hebben de drie gebieden elk een gedaanteverwisseling ondergaan. In Huangpu is de bouwoppervlakte met de helft verhoogd evenals de bevolkingsdichtheid die de hoogste blijft in de drie gebieden. Nieuwe gebouwen voor niet-residentieel gebruik namen drie maal zo snel toe als deze voor huisvesting. De gemiddelde huisvestingsoppervlakte is lager dan in de andere districten, niet in het minst omdat de grondoppervlakte er het duurst is. In Luwan daalde de bevolking met een vierde en verhoogde de bebouwde oppervlakte met de helft: minder inwoners kregen meer leefruimte. De totale kantooroppervlakte was in 2000 echter zesmaal maal groter dan in 1985; de handelsoppervlakte nam driemaal toe: de toename in niet residentiële gebouwen was er het grootst. Villas en appartementen namen toe met 33 en 57 %; fabrieksgebouwen verminderden met 27 %. Het autoverkeer in de elegante wijk is tijdens het spitsuur echter verschrikkelijk. Yangpu wordt een woongebied voor personen met een gemiddeld inkomen die overkomen uit Luwan en Huangpu. Woonoppervlakte vermeerderde met 150 pct, sloppen verminderden met 75 % en de woonoppervlakte per persoon verdubbelde eveneens. Hoewel kantoren en winkels er ook toenamen, zijn er toch minder van vergeleken met de twee andere districten. Toch telt Yangpu nog meer fabrieken dan de twee andere districten samen. Migranten wonen ook in Yangpu en meer naar het noorden toe.

Pudong

De speciale zone Pudong heeft haar stoutmoedige plannen waarover we schreven in 1994 volledig waargemaakt. De economische productie die in 1990 maar zes miljard yuan was, bedroeg in 2005 al 210 miljard yuan, waarvan iets meer in de secundaire sector dan in de tertiaire. Buitenlandse investeerders van bijna honderd landen investeerden voor 30 miljard $ in 13.400 projecten, terwijl ook 9300 Chinese bedrijven er investeerden. Dat Pudong niet alleen een bos van wolkenkrabbers is, wordt onder meer bewezen door een nieuw park van honderd ha dat tegen 2009 drie maal zo groot moet zijn. In de toekomst wordt Pudong het eerste stadsdistrict waar het bestuur experimenteert met een pilootproject van administratieve vereenvoudiging. Daarbij zijn toelatingen, controles en supervisie multidisciplinair over verschillende diensten ( bv: bouw-, brand, uitbatings- en- milieuvergunning…in één)

Wat is er van de speciale subzones terechtgekomen die in 1994 in het vooruitzicht werden gesteld? Lujiazhui is de financiële zone met de Oriental Pearl Tower en de Jin Mao-toren aan de overkant van de Bund. Eind 2005 opereerden er 360 Chinese en buitenlandse financiële instellingen. De bezetting van de kantoorgebouwen bedraagt volgens officiële cijfers 92 %. In de Waigaoqiao vrijhandelszone waren eind 2001 al meer dan 5000 projecten goedgekeurd. De haven heeft er gedurende 2005 106 miljoen ton cargo verhandeld en 12 miljoen TEU-containers. Tijdens dat jaar bedroeg het inkomen voor de logistiek al 131 miljard yuan. Wat Jinqiao exportzone betreft, vertegenwoordigen elektronica en informatica, auto’s en componenten het leeuwenaandeel. In het Zhangjiang high-techpark hadden eind 2005 58 research- en ontwikkelinginstellingen een stek en 242 high-techondernemingen. Dit wetenschapspark staat samen met Zhongguancun uit Peking aan de technologische top landelijk en beoogt tegen 2010 dito internationale status vooral betreffende halfgeleiders, software en biotech. In het park werken 40.000 vorsers, waarvan 3500 personen die teruggekeerden uit het buitenland. Alleen het telecombedrijf ZTE heeft al 3000 werknemers in de Zhangjiangzone, waarin voorts ook chips geproduceerd worden door het Taiwanese SMIC.  Verder zijn er de “oude” speciale zones: de Caohejing hi-tech zone had in 2005 al meer dan 1700 ondernemingen, waarvan 450 met buitenlandse investeringen en de Minhang zone trok (tot 2001) 151 buitenlandse ondernemingen aan, schiep 40.000 banen en realiseerde een productie van 17 miljard yuan in 2001.

Toekomst

De stad wil een aantal speciale nijverheidszones aanleggen of afwerken buiten het stadscentrum. Voor de chemie bestaat een 50 km² groot chemisch nijverheidspark in de Hangzhoubaai dat een zone van wereldklasse wil worden. In dit chemiepark waarin Bayer, Degussa en BASF een vestiging hebben, is het paradepaardje een 900.000 ton/jaar etyleenkraker -joint venture tussen BP en Sinopec- die milieuvervuilende nafta kraakt in bruikbare chemische materialen en producten. Meer krakers zullen volgen. De zone beantwoordt aan strenge milieunormen en het gebruikte water wordt volledig gerecycleerd . Het Franse Suez mag gedurende vijftig jaar Sjanghais afvalwater behandelen en het bouwde in de zone een labo dat wil dienen als voorbeeld voor China’s chemische bedrijven die voor bijna de helft een bedreiging vormen voor hun milieu en die voorts voor 80 pct liggen ofwel in de bebouwde kom of in de buurt van waterlopen. Een ander Suezfiliaal mag er gedurende dertig jaar een hightech-installatie uitbaten die vaste chemische afvalstoffen uit de zone verbrandt. Een drietal westerse bedrijven waaronder “L’air liquide” runnen er een zogeheten “boerderij” van opslagtanks die gassen aanvoert en gasemissies controleert.

Voor de sectoren uitrusting/outillage en logistiek wordt voorts op weg naar de Yanshan-diepzeehaven in Lingang een speciale zone van 300 km² gepland. Die zone voor 800.000 personen bevindt zich rond een kunstmatig meer van 5 km² en heeft op haar beurt vijf subzones waarvan de centrale zone rond het meer voor huisvesting bestemd is. De investeringskost voor de stad bedraagt 3,6 miljard €.  Grote ondernemingen als Siemens, COSCO, China Shipping, MAERSK hebben er al voor 10 miljard yuan contracten ondertekend. Ook enkele hogescholen en afdelingen i.v.m. zeestudies en visserij zullen naar Lingang verhuizen zodat er op 2 jaar tijd 35.000 studenten zullen zijn. Voorts plant Sjanghai ook nog één speciale zone voor staal in het noordelijke district Baosteel; een speciale zone in Anting rond auto’s, -onderdelen en dito onderzoek; de speciale scheepsbouwzone op Changxing (zie hoger)… Alle zones hebben innovatie, duurzame ontwikkeling en klemtoon op het ecologische als leiddraad.

Naar de toekomst toe wil Sjanghai tenslotte in de randgebieden een negental nieuwe steden scheppen voor een half miljoen bewoners en dit met buitenlandse hulp. In Anting dat al de VW-fabriek in de nabijheid heeft en het Formule 1 circuit, wordt met de hulp van het Duits architectenbureau Speer (jawel, familie van…) een Duitse stad gepland van 50.000 personen met zoals vermeld nadruk op auto’s. Wie zich meer thuisvoelt in Britse sfeer zal terecht kunnen in Songjiang die een Engelse stad wordt met Britse huizen, rode telefoonhokjes en pubs. De Zweden mogen hun architecten de vrije loop laten voor de realisatie van een Zweedse stad met een 50.000 inwoners in Luodian en dit met de klemtoon op het ecologische. De Nederlanders bouwen een havendorp bij Gaoqiao  met kanalen en windmolens. De Italianen onder leiding van Gregotti, zijn aan de beurt in Pujiang en opteren voor een rechthoekige synthese van een Italiaanse stad met deze van een oud-Chinese stad. Fengcheng wordt een Spaans dorp, de Amerikanen mogen Fenjing aanpakken en op het ecologische eiland Chongming wordt Buzhen, een dito stad gepland met medewerking van Australiërs en Nieuw-Zeelanders. Zowaar werd in Zhujiajiao een nieuwe Chinese stad voorzien.

Expo 2010: Betere stad, betere wereld

Van 1 mei 2010 tot 31 oktober grijpt te Sjanghai de wereldtentoonstelling plaats. Alles zal trouwens in het werk worden gesteld om deze gebeurtenis tot een succes te maken die de alomvattende ontwikkeling van Sjanghai moet illustreren. De metropool wil niet alleen bewijzen dat China een oude cultuur heeft, maar ook dat het aan de spits staat qua moderne evoluties.  Het thema van de expo is immers ” Betere stad, betere wereld”.  70 miljoen bezoekers worden verwacht, waarvan de helft uit de omliggende provincies van de Yangtze delta. De expo wordt gehouden op een oppervlakte van meer dan 5 km² langs de twee zijden van de Huangpurivier tussen de Nanpu-brug en de Lupu-brug. De toegang is betalend is voor het omheinde gedeelte van 3,22 km².

Voor de expo moesten een scheepswerf, een textiel- en een staalfabriek verhuizen, evenals 10.000 families die al een nieuwe huisvesting kregen. Vele gedeelten van de fabrieken zullen geconverteerd en hergebruikt worden voor de expo. Dit varieert van ruimte voor paviljoenen, over logistieke ruimte, administratieburelen tot musea en zelfs een theater in het geval van de staalfabriek . Het weerspiegelt al één van de drie basisfilosofieën van de expo: vooreerst de harmonie tussen verleden, heden en toekomst; vervolgens de harmonie tussen mens en natuur en tenslotte de harmonie tussen de mensen. Het oorspronkelijke algemene plan van het Duitse bureau Speer (dat ook al het algemene plan ontwierp voor de zone van de Olympische Spelen in Peking ) werd ondertussen door de bouwheer aangepast. Een derde van de gebouwen zouden blijven voor gebruik na de wereldtentoonstelling, bv. voor het organiseren van congressen.

Naar verwachting zullen 200 landen en internationale instellingen meedoen, 130 zegden al vast toe waaronder België. Het hoofdthema werd opgesplitst in vijf subthema’s, namelijk de versmelting van culturen in de stad, de voorspoed van de stadseconomie, wetenschaps- en technologische innovatie, de stedelijke buurtgemeenschappen, de interactie tussen stad en platteland. De totale kost zou 20 miljard yuan bedragen waarvan tickets en sponsoring voor de helft zouden instaan. We hebben het dan nog niet over de kosten voor het metronet dat enkele jaren geleden met vier metrolijnen 100 km bedroeg en dat tegen 2010 14 lijnen voor 400 km zal omvatten.

In het gedeelte op Pudong komt benoorden tegen de rivier een park dat ook na de expo behouden blijft als groene stadslong. Bezuiden het park worden de landen- en thematische paviljoenen en een spektakelcentrum gepland. Benoorden de rivier liggen de ondernemingspaviljoenen en het expomuseum. Het Chinapaviljoen wordt mede ontworpen door een Belgisch architectenbureau. Op een zone van 12 ha zullen twintig tot dertig steden worden geselecteerd en te kijk gesteld op hun beste projecten van besparing, recyclage en hergebruik. De gebruikte materialen tot en met het materiaal voor de wegen heet ecologisch verantwoord te zijn. 400.000 à 500.000 m² ondergrondse ruimte is eveneens voorzien. Het is een aparte opdracht om elke dag 400.000 bezoekers via acht ingangen op de grond en vier via het water toegang te verstrekken zodat een bezoeker nooit langer dan een half uur hoeft in de rij te staan. Elke dag zal 1000 ton voeding moeten verstrekt op de site en 180 ton afval afgevoerd. Er komen 4500 vaste toiletten en 1650 mobiele. Tegen 2010 voorziet Sjanghai een stadswijd draadloos internet. Tegen dan zal het ook mogelijk zijn voor de internauten om de expo-site en -paviljoenen in virtuele realiteit te bezoeken. Momenteel is de exporuimte in volle reële opbouw. Sjanghai verwacht u in 2010: dan kunt u zelf oordelen op welk been Sjanghai het best danst: dat van ontwikkelingsland, imago wat het zich nog graag aanmeet of dat van geavanceerd/progressieve stad wat alleszins het opzet is.

Jan Jonckheere

Selecte bibliografie

2006 Shanghai Basic Facts, Shanghai Municipal Information Office, China Intercontinental Press, mei 2006

Huang Ju Discusses Shanghai’s Development, FBIS-2001-1015,15-10-2001,Wen Wei Po

China Daily, Mayor’s view: Shanghai by 2020, 21-06-2005,

Tian Xiuzhen, China Daily, North Bund named as next Pudong, 14-01-2003

Outline of the Eleventh Five-Year Plan for National Economic and Social Development in Shanghai, http://www.sh.gov.cn/images/shiyiwu/english.pdf

Uneven development among Shanghai’s three urban districts, In Restructuring the Chinese City, 2005, Ma & Wu (eds.) by Routledge, Tingwei Zhang, Ph.D.

Shanghai – From Development To Knowledge City , Jon Sigurdson, Working Paper 217, augustus 2005

Clean-up opens multibillion dollar market to environmental firms, SCMP, 20-07-2006

http://www.expo2010china.com/expo/expoenglish/index.html

http://www.unescap.org/drpad/publication/integra/modalities/china/4ch000ct.htm

http://www.urbanmag.com.au/articles_july_09.php

http://www.sinocities.net/?p=41

Videos

Zie videoreeks van CCTV over Shanghai op http://www.cctv.com/program/aroundchina/04/04/index.shtml

Kruispunt Wangfujing met Chang'anlaan

Peking is een stadsgebied van 16.000 km², zowat de helft van België. Van west tot noord wordt het omringd door bergen, wat de drukkende hitte tijdens de zomer verklaart. In de vlakte leven vijftien miljoen mensen waarvan meer dan de helft in stadskern en agglomeratie, 3,6 miljoen in de aanpalende districten en nog anderhalf miljoen in de verder afgelegen rurale gebieden. Een vijfde van de bevolking zouden migranten zijn die vooral helpen bij de bouw voor onder meer de Spelen, maar zelfs in de afgelegen landbouwgebieden boeren migranten op het veld. In 2005 bedroeg het Bruto Regionaal Product 681 miljard yuan (83 miljard $), waarvan 10 miljard yuan in de landbouw, 210 miljard in de nijverheid, sterk overvleugeld door de diensten met 461 miljard. Al sinds 1995 werd de tertiaire sector groter dan de secundaire. De productie van hightech overschrijdt de 50 miljard yuan, waarbij de informatica-en elektronicabranche veruit koploper is. Vooral de vastgoedsector bloeide de laatste jaren: in 2005 werd voor 28 miljoen m² commerciële ruimte verkocht en voor 26 miljoen m² woonruimte. De autosector produceerde een half miljoen wagens in 2005. Het aantal wagens in Peking zelf zou drie miljoen bedragen. Het stadsgebied telt nu 15.000 km autowegen, onder meer met vijf ringen die eigenlijk vier rechthoeken zijn (de eerste “ring” is de omwalling rond de Verboden Stad). Eind 2005 waren er 114 km metrolijnen en tegen de Spelen komen daar nog 115 km bij. 622 buslijnen tellen in totaal 20.000 km. De luchthaven die in 2005 43 miljoen passagiers behandelde, wordt aangepast voor 60 miljoen per jaar. Elke dag moeten er 17.000 vliegtuigen kunnen opstijgen of landen.

Zoals in Sjanghai wil het stadsbestuur vervuilende nijverheid uit het stadscentrum bannen en vervangen door diensten terwijl moderne nijverheid zijn plaats vindt in speciale zones bvb. een zone voor auto’s en luchtvaart in Shunyi, micro-elektronica in Yizhuang, geneesmiddelen in Daxing en een zone voor culturele nijverheden (bvb. film) en optische- en mechanische apparaten in Tongzhou.  Peking telt echter in totaal 28 ontwikkelingszones en daarin hebben 34.000 ondernemingen een zetel, waarvan 25.000 al echt functioneren. Drie zones zijn het meest bekend: het “Centrale Zakendistrict”  met twee derden diensten,  de “Economische en Technologische ontwikkelingszone” en Zhongguancun waarin 21.000 firma’s actief waren, vooral in informatica. Eén op vijf ondernemingen uit de Fortune top 500 heeft in Zhongguancun minstens één afdeling. Vermelden we in het rijtje van de zones nog de “Financiële straat” waarin 500 hoofdkwartieren van zowel binnen- als buitenlandse financiële instellingen gevestigd zijn. In het laatste vijfjarenplan wil de hoofdstad ook naast de drie vermelde nieuwe steden Shunyi, Tongzhou en Yizhuang ook nog acht andere perifere steden ontwikkelen. De burgemeester heeft al verzekerd dat eenmaal de werken voor de Spelen af zijn, de aanleg van infrastructuur verder gaat in deze randgebieden. Een Arabischfinancieel consortium wil 5 miljard US besteden om op 20 km van Peking een energiestad van 13 km² uit de grond te stampen met een tak van een Katar energiebeurs, een wetenschapspark voor energieonderwijs en een Sino-Arabische school.

De kwaliteit van de stadslucht verbetert langzaam maar zeker met gedurende twee derden van het jaar goede kwaliteit; 70 % van het afvalwater wordt behandeld en 30 % hergebruikt. In de acht stadsdistricten wordt het afval voor 95 % behandeld. Voortdurend worden bomen geplant, niet in het minst als bescherming tegen de zandstormen vanuit het noordwesten. 5 % van het Bruto Regionaal Product gaat naar onderzoek en ontwikkeling. Peking heeft meer dan zevenduizend instellingen die wetenschappelijk onderzoek verrichten. Het aantal personen dat bijdraagt/participeert aan de sociale zekerheid bedraagt meer dan 5 miljoen. De hoofdstad bezit 6.105 stadions en gymnasiums voor sport en heeft 820 beroepsatleten. Volgens een publiek geheim zullen Peking en de nabij gelegen grootstad Tianjin een duopolis gaan vormen waarbij Tianjin zich op economie en haven zou toeleggen en Peking zich op het politieke en culturele. Wellicht om deze reden promoot Peking het voormalige underground-kunstenaars district Dashanzi officieel als kunstendistrict.

Peking in enkele cijfers

Peking kent geen gebrek aan milieuplannen

Een groenplan, een vervoersplan, een energieplan, diverse milieuplannen naast de klassieke vijfjarenplannen….We onderzoeken hoe Pekings voornemen om groene Olympische Spelen te organiseren, kaderen in het geheel van de stadsontwikkeling.

Eigenlijk loopt Pekings strategie van stadsontwikkeling vrij parallel met Sjanghai, met dit verschil dat de hoofdstad al verder staat in de uitbouw van de dienstensector. Peking wil immers ook zo veel mogelijk nijverheden bannen uit het stadscentrum ten voordele van diensten. In de hoofdstad overschreed de waarde van de diensten al in 1995 deze van de nijverheid. Peking werkt ook al van voor de gooi naar de organisatie van de Spelen aan het groener maken van haar imago. Het gebied wordt immers regelmatig tijdens de lente geplaagd door zandstormen, waartegen groengordels aangeplant worden. Al in 1999 werd berekend dat de luchtverontreiniging elke inwoner van de stad -van kind tot bejaarde- jaarlijks 384 yuan kostte. Nog in 2004 bedroeg de uitstoot van koolstofdioxide en deze van fijn stof het dubbele van deze in Hongkong. Ondertussen komen in Peking nog elke dag duizend wagens bij de bestaande drie miljoen. Het hoeft dus niet te verwonderen dat Peking naast zijn klassieke tiende (2000-2005) en elfde vijfjarenplan (2005-2010) een reeks specifieke plannen uitdokterde om het groene karakter van de stad in versneld tempo te realiseren.

Transport

Volgens statistieken daalde het aandeel van het gemeenschappelijk vervoer in de verplaatsingen van 35 % in 1986 tot 26 % in 2003 terwijl het aandeel van privé-voertuigen steeg van 6 tot 23 %. De metro die maar een paar lijnen telt, vervoert in Peking maar 10 % van het dagelijkse transport terwijl dit in New York of Tokio 80 en 40 % bedraagt. De lengte van de metro die maar 114 km lang is, zal tegen de Spelen echter 300 km bedragen en het is de bedoeling dat tegen 2020 Pekings metronet met 560 km de Londense metro naar de kroon steekt. Dan zou de metro de helft van de dagelijkse verplaatsingen op zich nemen aldus de lange termijnplannen. Op korte termijn worden tegen de Spelen een drietal metrolijnen afgewerkt zodat het openbaar vervoer terug 40 % van de verplaatsingen zou verzekeren. Wat het busbestand betreft, zijn 18.000 oude bussen vervangen door meer moderne en milieuvriendelijke exemplaren, zodat tegen 2008 de meeste autobussen milieuvriendelijk rijden. Ook 7000 vervuilende taxi’s zullen worden vervangen zodat volgend jaar 70 % van de taxi’s aan de recentste milieustandaarden aangepast zijn. Van taxichauffeurs wordt overigens verwacht dat ze een mondje van de honderd meest frequente Engelse woorden kunnen spreken. Het wegennet wordt met 300 km autowegen aangepast zodat het in de toekomst maar één uur mag duren om van afgelegen gebieden het centrum te bereiken of tussen de centra van de kantons/districten onderling te rijden. De gemiddelde snelheid op de snelwegen moet 35 à 50 km/uur bedragen en op de wegen in het centrum minstens 20 km/uur. Voor de atleten mag het vervoer naar de stadions maar tussen de 20 à 30 minuten bedragen. De organisatie van het verkeer zal volgend jaar ook met de laatste snufjes van een “intelligent vervoerssysteem” verlopen. Het aantal parkings wordt opgetrokken tot 225.000 met anderhalf miljoen parkeerplaatsen, wat eigenlijk nog te weinig is. Vooral belangrijk is de bouw van overstapparkings in de buurt van metro- en grote stations, waar de autogebruiker zijn voertuig kan laten staan vooraleer over te stappen op het gemeenschappelijk vervoer. De luchthaven die voor twee miljard $ met een derde terminal van honderd slots wordt uitgebreid, wil de grootste, meest technologisch geavanceerde plus gebruiksvriendelijke luchthaven worden die eind dit jaar in een eerste fase 48 miljoen personen per jaar aankan en vierhonderdduizend vluchten. Er komt trouwens ook een snelspoor luchthaven-stadscentrum waar reizigers in een communicatiecentrum kunnen overstappen op metro, bus of taxi.

Lucht

Ook voor wat de energieplannen betreft is de overheid zeer doortastend te werk gegaan. Volgend jaar moet schone energie instaan voor 80 % van de energieconsumptie. Steenkool zou nauwelijks nog 20 % vertegenwoordigen. Terwijl in 2001 nog 26 miljoen ton steenkool werd verbruikt, is dit reeds gereduceerd tot 16 miljoen ton over geheel het gebied en tot 8 miljoen steenkool van hoge kwaliteit in het centrum. Daar zijn reeds 5000 grote stadsverwarmingsketels op basis van steenkool overgeschakeld op gas en nu worden nog 3000 branders aangepakt in de randgebieden. Dan hebben we het nog niet over de tienduizenden kleinere branders met een capaciteit van minder 14 MW die ook zijn moeten overschakelen. Volgend jaar moet de aanvoer van aardgas in Peking vijf miljard m³ bedragen. Dat betekent 40.000 ton minder SO² minder per jaar en 20.000 ton minder stof. Zoals vermeld moeten 90 % schone bussen en 70 % taxi’s ook bijdragen tot minder luchtvervuiling waarbij beoogd wordt een luchtkwaliteit te krijgen van een doorsnee westerse stad. Om dit te bereiken moesten nog een tweehonderd tal fabrieken binnen de vierde ring ofwel hun productie aanpassen of opkrassen. Topper daarbij is de stedelijke staalfabriek die tegen 2010 moet verhuizen naar de provincie Hebei. Een hoogoven ervan met een productie van 2,5 miljoen ton en een lijn van 700.000 ton gingen reeds dicht. Tijdens de Spelen wordt de productie in de staalfabriek van twaalf tot vier miljoen ton beperkt, maar wel volgens strikte milieurichtlijnen. Door het verdwijnen van deze grote vervuiler zullen de inwoners van Peking 18.000 ton minder stof inademen, wat neerkomt op een uitstoot van honderd fabrieken met gemiddelde omvang. Ook plant Peking 70 % van zijn duizend kleinere mijnen te sluiten, de helft is reeds dicht.

Niettegenstaande al deze maatregelen werd tijdens het schrijven van dit artikel bekend dat Peking qua luchtverontreiniging de meest vervuilde junimaand meemaakte sinds zeven jaar. Het NO²-niveau blijft ver boven de norm van de Wereld Gezondheidsorganisatie. De stad zou in augustus gedurende twee weken één van zijn drie miljoen wagens uit circulatie nemen en dit als algemene repetitie voor volgend jaar. Een dergelijke maatregel werd vorig jaar tijdens de SCO-top al toegepast in Sjanghai waar de inwoners bovendien vijf dagen vrijaf kregen. Uit de test in Peking zal blijken of analoge maatregelen ook tijdens de Spelen kunnen toegepast

Groen

De groenplannen uit 2003 zijn eveneens ambitieus. De bedoeling is om 100.000 ha bos aan te planten in de berggebieden, zodat de bosbedekkingsgraad er 70 % bedraagt. Ten tweede worden in de vlaktes 23.000 ha groen aangeplant langs 4 waterlopen, tien autowegen en in de landbouwgebieden. In de stedelijke zone komen ook 12.500 ha groene zones bij. Elk district in de binnenstad moet twee stroken met drie tot vijf ha groen aanleggen en in de meer perifere districten bedragen de vereisten drie stroken van meer dan 10 ha. Er wordt naar gestreefd dat minstens om de 500 meter een straatpark aangetroffen wordt. Het prijskaartje om deze groene gordel aan te leggen is vrij duur uitgevallen. Het stadsbestuur heeft immers 100 miljard yuan moeten betalen om de 600.000 uitgedreven bewoners die leefden tussen de derde en vijfde ring te herhuisvesten op een andere plaats. Peking is er van overtuigd dat tijdens de Spelen geen zandstormen zullen aanwaaien, omdat deze zich meestal voordoen tijdens de lente. Om de stad een bloemrijk uiterlijk te geven zullen 30 miljoen bloempotten de straten en lanen versieren. De groene passie wordt zelfs zo ver doorgetrokken dat het stadsbestuur tussen 2007 en 2010 elk jaar tien miljoen yuan wil uittrekken om minstens voor 100.000 m² daken van huizen en wolkenkrabbers van beplanting te voorzien, vooral in de buurt van de luchthaven.

Water

Pekings aanbod van water per inwoner bedraagt maar 300 m³,  een achtste van het nationaal gemiddelde en een dertigste van het wereldgemiddelde. Voeg daarbij dat het aanbod komt uit reservoirs die dateren uit de vijftiger jaren, waarvan de instroom dramatisch terugviel. Ook het niveau van het grondwater zonk van 7,2 meter tot 18 meter in 2003. Hoe zal deze stad met zijn 14 miljoen eigen bewoners en 4 miljoen migranten de 2,5 miljoen tijdelijke gasten van water kunnen voorzien?  Momenteel kunnen Pekings watervoorzieningen een maximum aan van 2,75 miljoen ton water elke dag. Geschat wordt dat tijdens de Olympische Spelen het verbruik tussen 2,7 à 2,75 miljoen ton zal liggen. De stad is bijgevolg zijn waterfaciliteiten aan het uitbreiden en dit vooral betrouwend op een aanvoerroute van 180 km vanuit de provincie Shanxi die de helft van Pekings noden aankan. Tegen eind dit jaar zal de capaciteit op 3 tot 3,1 miljoen ton per dag komen te liggen. Volgend jaar komt daar nog een aanvoerroute bij die vier meren uit Hebei verbindt met de hoofdstad en dit als voorspel van het middentraject uit het Noord-Zuid watertransportproject (zie CV 4/05)

Ook heeft Peking gedurende de laatste vijf jaren miljarden yuan geïnvesteerd in zes waterbehandelingscentra waardoor 600 miljoen ton water kunnen hergebruikt, één zesde van het jaarlijks totale verbruik. Deze centra halen dagelijks 240 ton smurrie uit het water en dit wordt op zijn beurt met Duitse technologie gerecycleerd tot 60 ton mest per dag. Wanneer de plannen met alle 35 stations voor 2008 klaar zijn, zal 90 % van het afvalwater in het stadscentrum en 50 % in de randstad behandeld worden. In de buurt van deze waterstations duiken dan ook tientallen autowasserettes op die dit “grijze” water gebruiken. De stad wil voorts duizend afvalwaterpijpen sluiten langs dertig van zijn waterlopen. Wanneer al het afvalwater en ook het afval van de 41 dorpen in de buurt van de Miyun, Huairou en de Guanting-waterreservoirs behandeld wordt, zal het grondwater ook schoner zijn. Dat van Guanting is nu eigenlijk niet meer voor menselijke consumptie of zelfs irrigatie geschikt. In de buurten van de reservoirs is ecologische landbouw eveneens aan de orde. Het gebruik van kunstmest en van pesticiden zal aan banden worden gelegd. Ook zal een plan worden voorgelegd om vervuiling door veeteelt en kippenkweek tegen te gaan. Biologisch voedsel zit ook in de lift. Besparing van water zal aangemoedigd worden onder meer door een gematigde prijsverhoging. Alle landbouw- en fruitgronden moeten besproeid met uitrusting die water bespaart. In de industrie moet het watergebruik omlaag van 600 miljoen tot 440 miljoen ton per jaar. De gezinnen gebruiken reeds voor 80 % waterbesparende tuigen.

Afval

Ook het afval ontsnapt niet aan de milieuplannen. Bedoeling is dat de helft van het huishoudelijk afval apart wordt opgehaald en dat 30 % wordt gerecycleerd. De overige 40 % zal worden verast en 30 % begraven. 80 % van industrieel afval moet ofwel hergebruikt ofwel gerecycleerd en het gevaarlijk afval moet veilig behandeld en opgeslagen. Medisch afval zal voor 85 % centraal worden behandeld. Het is de bedoeling dat 80 % van de kleinere steden hun eigen afvalbehandelingsinstallaties hebben. De grootstad is zelf begonnen met een afvalbehandelingscentrum in het Tongzhou-district dat dagelijks 650 ton afval kan verwerken en omzetten in methaan zodat jaarlijks 38 miljoen KWh  per jaar wordt gegenereerd. Het kostenplaatje van het project beloopt 23 miljoen $ en het brengt jaarlijks 22 miljoen m³ methaan voort die vier elektriciteitsgeneratoren zullen aandrijven.

Het spreekt vanzelf dat het bouwen van groene infrastructuur maar ten volle kan renderen met de steun van de bevolking. Daartoe zullen op alle vlakken sensibiliseringscampagnes worden opgezet zodat verschillende bevolkingsgroepen van kinderen over studenten en buurtgemeenschappen tot en met senioren meer oog zouden hebben voor groen en meewerken aan gescheiden ophaling, respect voor de natuur, vermijden van producten die de ozonlaag aantasten. Vooral het gebruik van het openbaar vervoer zal weer in de mode komen. De stad heeft overigens meer toelagen verstrekt aan de maatschappijen voor openbaar vervoer die daardoor sterke prijsdalingen hebben kunnen doorvoeren voor ritten door personen met een abonnement. Wat het groene aspect van de Spelen betreft kan niet onvermeld blijven dat Peking de laatste drie jaren 238 miljoen yuan (28 mln $) gespendeerd heeft om 500 publieke toiletten op 300 plaatsen te vernieuwen. Er kwam zowaar een sterrensysteem aan te pas waarbij een viersterrentoilet de topklasse is: dit veronderstelt een granieten vloer, voldoende licht, muzikale achtergrond, automatisch spoelen, faciliteiten voor gehandicapten en om de handen te wassen, handdoeken en handdrogers. Het stadsbestuur heeft ook reclamepanelen die op te elitaire consumptie aanstuurden, uit het stadsbeeld verwijderd. Tenslotte wil Peking ook de lijn sinds de Spelen in Barcelona om deze tabaksvrij te houden, doortrekken.

Groene, technologische en participatieve Spelen

Peking wil dat de Olympische Spelen de meest groene, technologische en participatieve spelen zijn ooit. Voor we dat bekijken hebben we het eerst over het kostenplaatje en de weerslag op de lokale economie

Er kan geen twijfel over bestaan. China wil dat de Olympische Spelen voor haar imago een zelfde weerslag hebben als Tokio voor Japan in 1960 en Seoel voor Zuid-Korea in 1988. De Olympische spelen luidden de opgang in van die landen op wereldvlak. Peking wil namelijk dat de Spelen de meest groene, de meest technologische en de meest participatieve zijn ooit en daar worden noch kosten noch moeite voor gespaard. Wat de moeite betreft stippen we één voorbeeld aan van de openings-en slotceremonie. Meer dan vierhonderd voorstellen werden ontvangen en een speciaal team o.l.v. filmproducent Zhang Yimou doet momenteel overuren om van de dertien geselecteerde voorstellen de beste kenmerken er uit te halen en zo mogelijk te combineren in een globaal project dat eind dit jaar klaar moet zijn. Wat de kost in de brede zin betreft, wordt geschat dat tussen 2004 en 2008 de stad 280 miljard yuan (34 miljard $) zal geïnvesteerd hebben in een betere stadsinfrastructuur voor de Spelen: ramingen stellen dat daardoor het BRP jaarlijks 0,8 tot 1,7% hoger lag dan zonder die investeringen die 1,8 miljoen jobs zouden hebben opgeleverd. In de meer beperkte zin betekenen de bouw en de diensten van de Spelen een investering van 136 miljard yuan (16 miljard $). Het budget van de Spelen zelf bedraagt 1.625 miljard $ en de uitgaven belopen 1.609, wat duidelijk een besparing betekent vergeleken met de Spelen in Athene waar de begroting 2.400 $ bedroeg. 830 miljoen $ komt van IOC-uitzendrechten, 334 miljoen van IOC marketing inkomsten en de rest van marketing initiatieven door het organiserend comité. Alleen al de verkoop van de 5 mascottes zou 500 miljoen $ opleveren.

Door de organisatie van de Spelen zou dit decennium de dienstensector jaarlijks 13 % per jaar groeien met een  320.000 nieuwe jobs per jaar. Volgend jaar zal Peking 15.000 hotels tellen waarvan 800 met sterren die 130.000 kamers hebben. Het aanleveren van goederen voor de Spelen bedraagt 491 miljoen yuan, waarvan toerisme instaat voor 141 miljoen en 350 miljoen door kleinhandel en catering. 270.000 deelnemers en 7 miljoen bezoekers een aangepaste voeding bezorgen betekenen uiteraard een hele uitdaging. Neem bijvoorbeeld de 5.000 groenten die de Spelen zullen verbruiken. Elke groente krijgt een gescand nummer en moet een inspectiedienst passeren vooraleer zijn weg te vinden naar het restaurant. Als een incident optreedt, kan via het nummer de oorsprong getraceerd en eventueel loten van dezelfde oorsprong uit het circuit genomen. Overigens zullen muizen eerst het voedsel testen vooraleer het wordt vrijgegeven voor menselijke consumptie. De Chinese koks zullen gezien de meeste deelnemers van westerse landen komen ook in hoofdzaak westers koken, zij het dat gehoopt wordt dat de atleten ook een graantje uit de Chinese keuken meepikken. Daarmee zijn we al bij het groene aspect van de Spelen beland.

Groen

Het centrum van de Olympische Spelen ligt rond het Olympisch park dat 11.000 ha groot is en waarvan de groene ruimte 60 % zal uitmaken. Het is het grootste park in het centrum van Peking en het tweede grootste van de stad na de “Welriekende heuvels” in het noordwesten. Na beëindiging zal het een welgekomen groene long zijn in een buurt van wolkenkrabbers en stadssnelwegen. Het park ligt symbolisch op een noordzuid as die de stad middendoor snijdt en waarop ook de Verboden stad en het Tienanmenplein liggen. Het winnend richtplan van het Olympisch park komt van het Amerikaanse bureau Sasaki. Het park omvat een centraal gedeelte met het Olympisch dorp, het journalistendorp en perscentrum plus nog 14 stadions. De drie andere delen van het park omvatten een noordelijk wandelgebied, een woonzone in het westen en een universitair dorp met sportfaciliteiten voor acht universiteiten. In het park vallen voornamelijk het rode “Vogelnest”/Nationaal Stadium op (waarvan het uitschuivend dak geschrapt werd vanwege te duur) met een hoeveelheid staal waarmee je 22 Eiffeltorens zou kunnen bouwen en het blauw rechthoekig zwemcomplex met zeepbelstructuur. Beide hoofdstadions vormen vanuit de lucht trouwens een yin/yang eenheid. Merkwaardig is dat het noordelijk deel van het Olympisch park dat op 700 ha heuvels en vijvers bevat, verbonden wordt met het zuidelijk gedeelte door een groene brug van 200 meter lang, 70 meter breed en een paar meter diep en dit dwars over de vijfde ring die er onder loopt.

Het Olympisch park zal werken met geothermische energie. Ondergrondse warmwaterbronnen van 3.500 meter diep zullen gebruikt worden om 400.000 m² stadions te verwarmen en om aan 10.000 personen een warm bad te kunnen bieden. Een andere vorm van schone energie die wordt toegepast is een zonne-energiesysteem (uit Italië) dat warm water zal verschaffen aan 16.000 atleten. Het Nationaal Stadium heeft behalve een conventioneel energiesysteem een aanvullend binnenlands systeem op zonne-energie aan de 12 ingangen. Ook windenergie met Chinese technologie zal tijdens de Spelen aangewend worden. Zelfs de deksels van de riolen in het park bestaan uit composiet materialen om ijzer te besparen. Zoals al aangegeven willen de organisatoren de atleten binnen de 20 à 30 minuten van hotel tot stadium brengen. In de buurt van de stadions werden principieel geen parkings voor de toeschouwers aangelegd. Iedereen met een toegangsticket krijgt wel gratis toegang tot het openbaar vervoer bus, metro of sneltram. De organisatoren hebben een eigen vloot van 4000 voertuigen met schone uitlaat. Gedurende de Spelen zal de lokale bevolking opgeroepen worden zo veel mogelijk de eigen auto niet te gebruiken. Enkele wegen zullen enkel mogen gebruikt worden door de Olympische voertuigen met toelating.

Het groene aspect van de Spelen wordt ook geïllustreerd door het duurzaam gebruik van de  infrastructuur na de Spelen. De zwembadkubus wordt na de Spelen een soort Oceadium, een waterpretpark en zal ook een bioscoop van 500 plaatsen omvatten.  Verwacht wordt dat het elke dag 5000 personen zal ontvangen. Het Wukesong-centrum waar de olympische basketball- en baseball competities plaats vinden, zal later culturele, sport en handelsevenementen onthalen. Het Olympisch dorp wordt later omgevormd tot een residentiële gemeenschap met lage densiteit. Het “nationaal convention center” gebouwd voor schermen, schieten en perscentrum zal later een conferentie en tentoonstellingsruimte worden. Met opzet zijn een aantal olympische stadions in de buurt van universiteiten gebouwd omdat deze dan de gebouwen zouden kunnen hergebruiken voor sportieve doeleinden.

Technologisch

Peking wil zijn spelen ook hoogtechnologisch maken. Operator China Netcom zal toeristen en deelnemers een draadloos toestel ter beschikking stellen waarbij ze in zeven talen informatie zullen krijgen over de Spelen, de stad, toerisme, transport, eten en zelfs over zaken doen. Het toestel bevat ook een noodoproepknop waarbij de gebruiker doorverbonden wordt met een callcenter en de agent daar via GPS verneemt waar de verloren oproeper zich bevindt. Voor de gebruiker het toestel leent, moet hij natuurlijk eerst zijn instellingen ingeven (taal, plaats…). Deze toestellen zullen ook in de andere steden waar de Spelen doorgaan ter beschikking worden gesteld. Elke atleet zal op zijn kamer beschikken over een breedband lijn, een telefoon, een gesloten TV-circuit, een infrarood waarschuwingstuig tegen inbrekers en vingerafdrukherkenning.  De atleet krijgt ook een ID-badge waarmee hij online zaken kan aankopen en familieleden kosteloos contacteren.

Topsponsor Samsung zal voor de derde maal na Athene (2004) en Turijn (2006) zijn WOW (Wireless Olympic Works)-dienst ter beschikking stellen, maar ditmaal op basis van het Chinese TD‑SCDMA signaal van de derde generatie. In Turijn werden reeds 8000 toestellen geleverd aan deelnemers, officials en vrijwilligers en in Peking worden dit er 18.000 . Samsung heeft vier ingenieurs op de afdeling van China Mobile bij het lokaal Olympisch comité om de informatiestroom goed te laten verlopen. De gebruiker van het WOW-mobieltje zal niet alleen zijn favoriete atleet instant op video kunnen opnemen; via de telefoon zal ook toegang verkregen worden tot wedstrijdschema’s, bio’s van medaillewinnaars, weersvoorspellingen, de laatste richtlijnen van de organisatoren…. Het is dan weer de firma I-Vision die het contract kreeg om het digitaal signaal van de Spelen door te geven naar verschillende platformen zoals televisie, mobile-TV en het internet.

De IT-infrastructuur wordt gecoördineerd door de Belgisch-Franse ICT-provider “Atos Origin” die in 2000 het contract verkreeg voor 4 Olympische Spelen. In Athene had deze firma een team van 3.400 personen om 10.500 computers te bedienen en 4000 terminals met resultaten. Een week na de Spelen in Athene trokken de ingenieurs van “Atos Origin” naar het Olympisch comité in Peking en nu werkt er een kernteam van 52 personen uit 10 landen. Het testlaboratorium van “Atos Origin” dat 800 m² groot is, bevindt zich op het 19-de verdiep van het gebouw van Pekings Olympisch Comité. Als de Spelen beginnen zullen 4000 experts én vrijwilligers IT-taken uitvoeren. Per olympische discipline zijn nu al testcompetities bezig. Alles moet klaar zijn op 8 augustus 2008 en foutloos werken gedurende de volgende 17 dagen. ” Geen enkele gebeurtenis is zo complex” aldus een van de verantwoordelijken.

Vermelden we nog dat het stadsbestuur van Peking samenwerkt met de firma EMC voor het digitaliseren van haar activa en data. De alliantie van EMC met het stadsbestuur omvat het opzetten van de architectuur van het eGovernment, een back-up continuïteits- plan; de infrastructuur voor contact met- en participatie door de burger en tenslotte het bijhouden van de archieven met data.

Participatie

Om zoveel mogelijk personen te betrekken bij de Olympische spelen werd vooreerst een democratische prijzenpolitiek uitgedokterd. Van de zeven miljoen tikets zijn er 50 tot 75 % bestemd voor binnenlands gebruik. Een bioscoopticket kost in China 20 yuan en een culturele voorstelling rond de 100 yuan  (10 yuan= 1 euro). Volgens het prijzenplan zal 58 % van alle tikets 100 yuan of minder bedragen, met de laagste rond de 30 yuan. Van de binnenlandse tikets zal 14 % worden voorbehouden voor studenten die maar 5 yuan voor voorcompetities of 10 yuan voor finales zullen moeten betalen. Voor niet-studenten zullen de prijzen voor beide categorieën 30 en 60 yuan bedragen. Voor de openings- en slotceremonie bedragen de goedkoopste tickets 200 en 150 yuan; de duurste respectievelijk 5000 en 3000 yuan. Na de eerste 10 verkoopsdagen van de tickets werden reeds 2,2 miljoen verkocht.

Een andere vorm van participatie door de bevolking voor de Spelen was de rekrutering van 100.000 miljoen vrijwilligers zowel voor de gewone spelen alsook deze voor gehandicapten nadien. Uiteindelijk schreven bijna een half miljoen personen zich in: bijna 300.000 uit Peking, 176.000 uit andere provincies en 17.000 uit Hongkong, Macao of Taiwan. De vrijwilligers worden getraind aan Pekings Sportuniversiteit waar de deelnemers verwacht worden deel te nemen aan 8 lessen van twee uur die gaan over de olympische principes, goede manieren, leefmilieu, EHBO… Tijdens het 1 meifeest gaven studenten van deze universiteit ook kunstvoorstellingen op de olympische werven aan migrantenbouwvakkers. Voor het doorgeven van de Olympische fakkel werden 22.000 personen gerekruteerd, waarvan 5000 in China. Uiteindelijk wordt de gehele jeugd betrokken in de voorbereiding van de Spelen want de 500.000 scholen kregen de oproep om intensieve opleiding aan de 400 miljoen kinderen te verstrekken over de olympische gedachte en actie. Dit wordt dan gevolgd door erkenningen en bekroningen voor de beste klas, het beste verhaal, het beste initiatief…Er werden reeds 365 modelscholen uitgekozen. Op nationaal niveau loopt eveneens een fitnes programma. In Peking zelf  werd zowel in de stedelijke als de rurale wijken een pingpongcompetitie gehouden waarbij de 7 besten van elke buurt als team werden geselecteerd. In de hoofdstad lokaal wordt zowel een voetbalcompetitie als wandelingen georganiseerd waarbij ook migranten of expats kunnen meedoen. Sedert februari wordt in de stad op de elfde van elke maand een “Sta in de rij”-dag georganiseerd: bedoeling is de bewoners het principe bij te brengen om in de rij te leren aanschuiven en de partijsecretaris Liu Qi gaf in maart het goede voorbeeld door in de rij te gaan staan voor de aanschaf van een metroticket. China wordt niet alleen qua “hardware” klaargestoomd voor de spelen, ook voor de “software” worden ernstige inspanningen geleverd. Nu nog uitkijken hoe de praktijk uitpakt.

Selecte bibliografie

Olympic Countdown, Preparations for the Beijing Olympic Games are changing gears,

Tang Yuankai, Beijing Review, 17/08/2006

Beijing’s Efforts To Host ‘Green Olympics’ in 2008 To Pay Off, Yang Jianxiang, Xinhua 4/10/2006

Seeds of a clean, green city, China Daily ,1/09/2004,

Beijing plans for life after Olympics, Asia Times,4/06/2005

Beijing to cut use of coal for green Games, China Daily, 6/09/2002

Slaking an Olympic Thirst, Beijing Review, Tang Yuankai, 13/09/2006

Beijing to build world’s longest metro, Peoples daily, 21/11/2006

Untieing the Traffic Knot, Asia Times, Jing Xiaolei, 1/02/2007

IT company gears up for a seamless Olympics, China Daily, 17/11/2006

Olympic low‑price scheme, a beneficial try, Yu Nan, China Daily,  2007‑04‑06

The 2006 Beijing Fact file, Information office Beijing Municipal Gov, 2007

http://en.beijing2008.cn/

http://www.ebeijing.gov.cn/Government/BulletinBoard/OPlan/default.htm

Beijing’s 11th Five-Year Plan: Outline,  Steve, 29/03/06, the Beijing Association of

Enterprises with Foreign Investment . Printed in BeijingLives.com

Zie ook CCTV-video over Peking

PRD Plan

Het oude samenwerkingsmodel tussen Hongkong en Guangdong met Hongkong als vitrine en Guangdong als werkplaats heeft afgedaan. Hongkong zoekt nieuwe methodes om zich ten dienste te stellen van de sterk groeiende Parelrivierdelta. Behalve het meer beklemtonen van technologie en ecologie en meer vrije handel behoort eveneens een metropolis bestaande uit Hongkong en Shenzhen tot de prioriteiten. In de toekomst zal ook meer aandacht gaan naar de westelijke zijde van de Delta waarnaar een brug wordt gebouwd van 30 km.

Eerste kennismaking Parelrivierdelta (PRD)

De Parelrivierdelta ligt in Zuid-China en omvat de laag gelegen gebieden rond de Parelrivier waar deze uitmondt in de Zuid-Chinazee. Hij omvat Hongkong, Macau en een gedeelte van de provincie Guangdong met in totaal de grootte van Denemarken en een bevolking van Spanje. Naast de twee speciale zones Hongkong en Macau omvat de PRD negen prefecturen, namelijk Guangzhou (Kanton), Shenzhen, Zhuhai, Dongguan, Zhongshan, Foshan, Huizhou, Jiangmen en Zhaoqing Hoewel de PRD maar 0,4 pct. van de oppervlakte van China omvat en 3,2 pct. van de bevolking, staat het toch het in voor 8,7 pct. van het BNP; meer dan één derde van de buitenlandse handel en iets minder dan één derde van het buitenlands kapitaal. De PRD is eveneens meer verstedelijkt dan andere gebieden want in 2005 woonde 77 pct. van de bevolking er in de steden.
Het Bruto Regionaal Product in de delta groeide van 8 miljard $ in 1980 tot 265 US$ miljard in 2005 (zowat Denmarkens BNP) om in in 2007 422 miljard $ te bereiken en daarmee Taiwanese productie te evenaren. Tot in 1985 was de PRD voornamelijk gedomineerd door boerderijen en kleine landelijke dorpen. Na de opening van de Chinese economie investeerden vooral ondernemingen uit Hongkong in de delta. Ze verhuisden er hun productie naar nadat in 1992 een Hongkongse tycoon een autoweg financierde van Hongkong naar Guangzhou. In 2003 stelden 50.000 ondernemingen uit Hongkong 11 miljoen arbeiders te werk in de PRD., in 2007 waren er al 80.000 ondernemingen. Hongkong staat zo in voor bijna drie kwart van de “buitenlandse” investeringen, vele malen als Noord-Amerika, Japan en Europa samen. Shenzhen, Dongguan en Guangzhou hebben er het meest. De oostelijke flank van de delta waar de autoweg ligt, is vergeleken met het westerse gedeelte, meer economisch ontwikkeld. Het begon in het begin van de jaren tachtig met arbeidsintensieve consumentengoederen als voeding en drank, speelgoed en kledij die wegtrokken uit de voormalige kroonkolonie. De delta is de mondiale werkplaats geworden voor elektronische producten als uurwerken, speelgoed, kledij en textiel, plastiek producten e.a. Veel ervan is bestemd voor export ook via Hongkong . Bepaalde segmenten in het speelgoed en ook de uurwerken uit Shenzhen zouden goed zijn voor de helft van de wereldproductie . Toch bestond de PRD-productie in 2005 nog voor twee derden uit onderdelen van producten waarvan de intellectuele rechten elders lagen. Voor het aantrekken van vreemd kapitaal telt de PRD nu meer dan 80 speciale zones: Economische- en technologische Ontwikkelingszones, nieuwe- en hightech zones, vrijhandelszones en exportverwerkingszones. De oostflank van de delta is bekend voor elektronische- en IT-producten terwijl in de westflank meer huishoudtoestellen geproduceerd worden. De westbank produceert meer voor de thuismarkt vergeleken met de oostbank en telt ook minder migranten dan het oosten.

Volgens het elfde vijfjarenplan zal in de toekomst meer zware nijverheid worden aangemoedigd b.v. petroleumnijverheid en petrochemie. Ook de autosector- en dito onderdelen zijn al een aparte filière geworden in de PRD. Het elfde vijfjarenplan voorziet dat het aandeel van de diensten tegen 2010 45 pct. en tegen 2020 de helft van het BRP zou moeten bedragen. Banken uit Hongkong openen al filialen in de PRD. Hongkong en China hebben immers verschillende akkoorden tot een vrije handelszone afgesloten die de wederzijdse uitwisseling van goederen en diensten bevorderen. Shenzhen dat al de vierde containerhaven is, ontwikkelt zich als een logistiek centrum met zes logistieke parken en met in totaal 2000 dergelijke ondernemingen en geen van de kleinste zoals UPS en Maersk, FedEx….
De PRD heeft al een tamelijk uitgebreid transportnetwerk dat nog verder uitgewerkt wordt met sneltrams om vooral de verbinding onderling tussen de steden te verbeteren en ook de druk op de autowegen te verminderen. In 2005 keurde Guangdong het plan goed waarbij tegen 2020 elk punt binnen de delta binnen één uur moet kunnen bereikt. De geplande snelwegen vormen een A met een tak van Kanton naar Shenzhen en een tak van Kanton naar Zhuhai die klaar moeten zijn tegen 2010. Momenteel duurt het nog twee uur om vanuit Kanton Hongkong te bereiken per trein, maar binnenkort wordt dit gehalveerd. Ook komt er een 30 km lange metro van Kanton naar West-Foshan enerzijds en een 97 km sneltram van Kanton naar Shenzhen anderzijds. Niet alleen in weginfrastructuur participeert Hongkongs kapitaal, maar ook in de uitbating van zee- en luchthavens. Hongkong en Macau incluis telt de PRD vijf luchthavens en de positie van de Hongkongs luchthaven als vrachthaven lijkt vooralsnog onaangetast. De VRC-havens in de PRD winnen wel almaar aan belang in de Delta: van 21 pct. in 1994 steeg hun belang in 2005 tot twee derden van de via de zee verscheepte export. Praktisch al het speelgoed wordt via Shenzhen verscheept; meer gesofistikeerd materieel wordt via Hongkong geëxporteerd. Naar de toekomst is vooral de aanleg van de 30 km lange brug van belang die Hongkong zal verbinden met de westelijke flank van de delta. Verwacht wordt dat deze brug die 4,2 mjd € zal kosten, een even grote rol bij de ontsluiting van de westbank zal spelen als de aanleg van de privé-autoweg tussen Hongkong en Kanton gespeeld heeft voor de ontsluiting van de oostbank die ondertussen volgebouwd begint te worden.
Jaarlijks worden in de delta eveneens 40.000 vingers verloren op het werk. De wettelijke regeling op het gebied van overuren wordt vaak niet nageleefd, om van het schandaal rond kinderarbeid in Dongguan niet te spreken. Veel arbeiders zijn migranten en het aantal tijdelijke bewoners van Dongguan -driemaal meer vrouwen dan mannen- en Shenzhen overtreft sterk het aantal permanente bewoners. Het inkomen per hoofd in de PRD bedraagt wel drie maal dat van nationaal. De lonen zijn de laatste jaren ernstig verhoogd om een tekort op de arbeidsmarkt tegen te gaan. Het consumptiepatroon is er dan ook meer gesofistikeerd (huishoudtoestellen, auto’s, bouwmaterialen…) en de levensstandaard zal binnen enkele jaren de Europese benaderen. Het water van de Delta is ernstig vervuild, om niet te zeggen dood. De luchtverontreiniging kost 1600 mensenlevens per jaar. Zo waait bijvoorbeeld de vervuilde lucht van de Hongkong-ondernemingen in de Delta terug naar Hongkong zelf. Vorig jaar werd een record aantal nevelige dagen genoteerd: waar het provinciale gemiddelde 75 bedroeg, telde Dongguan er 213! Ook loopt een onderzoek naar de mogelijke vergiftiging van PRD-landbouwgrond met metalen en tenslotte baart ook de verhoging van het zeeniveau zorgen.

Hongkong herziet verhouding met Guangdong

Het was Chief Secretary Rafael Hui Si-yan die in maart 2006 de kat de bel aanbond. In een toespraak uitte hij zijn vrees dat door de onstuitbare vooruitgang van het Volksrepubliekgedeelte in de PRD, Hongkong wel eens dreigde gemarginaliseerd te worden en dit vooral in de logistieke sector. Zijn uitspraken veroorzaakten een schokgolf en een aantal werkgroepen onderzochten de weerslag van Guangdongs nieuwe elfde vijfjarenplan op Hongkong. Feit is dat het model van taakverdeling dat in de negentiger jaren gold tussen beiden, namelijk “Het uitstalraam in Hongkong en de werkplaats in Guangdong” voorbijgestreefd is. Guangdong stelt niet alleen hogere technologische, milieu- en sociale eisen aan de ondernemingen dan in het verleden, maar legt ook meer de nadruk op de ontwikkeling van de zware industrie, waar Hongkong minder ervaring mee heeft. Deze verlegging van de klemtoon werd in de hand gewerkt door een provinciaal plan over industriële organisatie uit 2001. Sommige vervuilende nijverheden en ook deze met weinig toegevoegde waarde moesten verhuizen naar het achterland dat minder geïndustrialiseerd is en waar de grond minder duur is. Daar moeten dan ook wegen naar aangelegd. Vorig jaar sloot 15 pct. van Dongguans schoennijverheid de deuren en over vijf jaren wordt met een vermindering van 40 pct. gerekend. De negen prioritaire nijverheden echter zijn drie opkomende nijverheden (hightech, huishoudtoestellen en machines, petrochemie), drie traditionele (textiel en kleding, voeding en drank, bouwmaterialen) en drie hoge groei nijverheden (bosnijverheid en papier, farmaceutica en auto/motosector). Kanton verhuisde zijn zware industrie 60 km naar Nansha bezuiden dat uitgebouwd werd als een haven, vooral voor petroleum en de autofiliere. In 2002 overtrof de waarde van de zware nijverheid in de delta voor het eerst deze van de lichte nijverheid.
Laten we even enkele belangrijke sectoren bekijken. Hoewel de autoproductie in Guangdong in 2004 nauwelijks 6 pct. van het nationale totaal bedroeg, steeg het aantal geproduceerde wagens van 290.000 in 2004 over 550.000 in 2006 om vorig jaar 960.000 te bereiken. Ook worden jaarlijks meer dan 3 miljoen moto’s vervaardigd. Tegen 2010 wordt een provinciale productie verwacht van 1,6 miljoen auto’s. De PRD is wel de grootste afnemer van auto’s, namelijk een kwart van het nationale totaal. Niet toevallig hebben er 3 Japanse topmerken er dan ook een productiebasis, namelijk Honda, Toyota en Nissan: vandaar dat Kanton ook het “Japanse” Detroit wordt geheten. De productie van auto-onderdelen schoot eveneens sterk de hoogte in, niet in het minst door de internationale outsourcing-trend naar landen waar de lonen lager liggen. 10 Guangdong producenten van auto-onderdelen behoren tot China’s top 100. Foshan alleen telt er driehonderd.
Andere sector in opmars is de petrochemie. In 2004 werd maar 9 pct. van de nationale productie in Guangdong gerealiseerd. De provincie is dan ook maar voor 20 pct. zelfbedruipend qua ethyleen en aanverwante kunstharsen terwijl ingenieursplastiek volledig moest ingevoerd. De provincie importeert elf miljoen ton verwerkte petroleum van elders. Volgens het plan voor de ontwikkeling van de petrochemie zal de provincie 180 miljard RMB investeren voor de bouw van vijf olieraffinaderijen, vijf ethyleenprojecten en vijf bases voor petrochemie. Van 2005 tot 2010 moet de sector verdubbelen qua productie. Momenteel is de vergunning voor een joint-venture Q8-Sinopec olieraffinaderij van 5 miljard US$ in Nansha aan een milieueffectrapport toe.
De hightech-sector tenslotte. Het aandeel van de hightech in de regionale productie groeide van 3,8 pct. in 1995 tot 12 pct. in 2004. Vooral in ICT doet Guangdong het niet slecht. 26 ondernemingen in de provincie staan in China’s top 100 en 18 op de lijst van de software top 100. Tegen 2010 zou de sector voor 2.250 miljard RMB moeten produceren (10 RMB=1 €).
Om de ambitieuze doelstellingen waar te maken wil de provinciale regeringen speciale industriële zones aanleggen zodat gespecialiseerde clusters ontstaan. Meer macro-coordinatie voorziet ook meer steun voor technologische omvorming en dito innovatie hoewel het gebied al tientallen gespecialiseerde technologie-R&D-centra heeft. Bijvoorbeeld wordt gedacht aan een beurs voor eigendomsrechten.

Reactie

Hoe reageert Hongkong op de verandering van Guangdongs prioriteiten? Enerzijds wordt toegegeven dat gezien de lonen stijgen en de grond schaars begint te worden in de oostbank, dat een relocatie van weinig technologische of vervuilende nijverheden marktconform is. Anderzijds wordt de klemtoon op de zware nijverheid een “complement” bevonden van de vorige toestand, waarin lichte nijverheid te sterk domineerde. De speciale zones voor petrochemie – en de autosector hebben zware spelers aangetrokken zoals BP, Shell en de 3 Japanse autogroten. Nu komt het er op aan de “mid- en downstream”-spelers aan te trekken. De PRD heeft echter een tekort aan opgeleid talent. Twee belangrijke Chinese marktleiders Huawei en ZTE moesten hun R&D-centra elders vestigen bij gebrek aan lokaal talent. Hier is een rol weggelegd voor de universiteiten van Hongkong in het trainen en begeleiden van “Human Resources”, aldus een officieel rapport over de uitdagingen en mogelijkheden die Guangdongs elfde vijfjarenplan biedt. Om iets te doen aan het gebrek aan talent suggereert het rapport de quota van studenten uit de VRC te vergroten evenals aan het aantal, dat leven en werken in Hongkong.
Volgens het rapport is Hongkong goed geplaatst om in te spelen op de noden van Guangdongs nijverheid en dit door de gecoördineerde ontwikkeling te versterken van financiën, logistiek, nijverheidsondersteuning en andere intermediaire diensten zoals projectbeoordeling, handelsbemiddeling en personeelsopleiding. Op financieel vlak kan Hongkong financiële ondersteuning verlenen voor de ontwikkeling van hightech, zware- en chemische nijverheid. De professionele dienstverlening zoals investeringbanken, advocatuur en boekhouding kunnen hun expertise ten dienste stellen van de ondernemingen in Guangdong, namelijk in projectplanning, het beoordelen van activa, het onderhandelen van contracten in functie van joint-ventures of fusies/verwervingen…Ook voor het ondersteunen van de zware industrie meent Hongkong in een goede positie te zijn voor het ontwerpen en het onderhoud van bewuste productiesystemen. Er wordt op gewezen dat zelfs vanuit de schoensector aan Hongkong werd gevraagd een database op te stellen met de grootte en diverse maten van de Aziatische voet. Met lede ogen wordt aangezien dat steeds meer grote ondernemingen hun logistiek laten verzorgen door firma’s vanuit de Volksrepubliek, die zich zowel dichter bij de productie bevinden en goedkoper zijn. Het aantal containers dat in Shenzhen wordt behandeld, evenaart ongeveer dat in Hongkong. Voorts heeft Federal Express beslist hun express vrachtcentrum in de nabijheid van Kantons luchthaven te vestigen. Ook UPS besliste recent hun Aziatisch hoofdkwartier van de Filippijnen naar Shenzhen over te brengen. Naar de toekomst toe wordt gevreesd dat Hongkong gewoon een overslaghaven wordt, maar dat het merendeel van de diensten met toegevoegde waarde meer en meer in de Volksrepubliek zullen gerealiseerd worden. Waar Hongkong dan weer een straatlengte voorsprong heeft en deze nog lang zal blijven behouden is de financiële sector. Samengevat Hongkong ziet zijn rol voornamelijk in het trainen van HR en het geïntegreerd aanleveren van diverse diensten zoals ontwerp, bouw, engineering, legale, financiële en PR.

Naar één metropolis Shenzhen-Hongkong?

Volgens het economische belang bedroeg het gecombineerde BRP van Hongkong en Shenzhen in 2006 259 miljard $ wat het onmiddellijk na Tokio, New Hork en Londen plaatst. Qua grootte hebben beide steden samen een oppervlakte van 3000 km² met een bevolking van 20 miljoen, waardoor het gebied Tokio en Londen overvleugelt. Algemeen wordt Hongkong erkend als een regionaal en internationaal centrum met een ontwikkelde dienstensector, terwijl Shenzhen een fabricagecentrum is van wereldklasse. Op het gebied van transport behoren de terminals in Hongkong en de havens in Shenzhen tot ‘s werelds top containerhavens. Hongkong heeft de drukste luchthaven qua vrachttonnage en het aantal reizigers in de luchthavens van Hongkong en Shenzhen behoren tot de mondiale top 10. Langs beide kanten van de grens wordt al een tijdje gedacht hechter samen te werken tussen beide steden die nog sterker zouden zijn als ze de krachten zouden bundelen. Al in 2000 voorspelde Professor Woo Chia-wei dat de Parelrivierdelta een tweede San Francisco-baai zou worden binnen veertig jaar. Tussen beiden die hun politieke entiteit en rechtssysteem zullen behouden, zou een samenwerking komen die er naar streeft om het verkeer van goederen, diensten, mensen en kapitalen vrij te maken. Het idee is dat beiden elkaar kunnen aanvullen: naast de kostenfactor in de traditionele nijverheden heeft Shenzhen ook een voordeel in onderzoek en ontwikkeling van nieuwe technologieën. Hongkong heeft dan weer een sterke externe uitstraling naar de wereldmarkt terwijl Shenzhen vooral uitstraalt op de interne Chinese markt.

Econometrische studies wijzen uit dat bij elk percent van economische integratie tussen Hongkong en het vasteland de totale productie per hoofd in Hongkong zou stijgen met 0,31 pct., in het vasteland met 0,39 pct., in Guangdong met 0,73 pct. en in Shenzhen met 0,87 pct. Concreet zou een metropolis tussen beiden het BRP rond 2015 in Shenzhen doen stijgen tussen 0,31 en 0,67 pct. en in Hongkong met een half percent jaarlijks. Het BRP van de metropolis -uitgerekend in koopkracht- bekleedt nu de zevende plaats wereldwijd, iets na Londen. Wanneer beiden goed samenwerken en 8 pct. blijven groeien zou de metropolis tegen 2020 op de derde plaats komen voor Londen, Parijs, Chicago of Los Angeles en met een groeivoet aan 6 pct. jaarlijks op de vierde plaats dat jaar.
Het is dan ook niet verwonderlijk dat er momenteel tientallen concrete maatregelen uitgedokterd worden om het vrije verkeer van personen minder stroef te laten verlopen, de douane van goederenverkeer te vergemakkelijken, er naar te streven de financiële sectoren van beiden op elkaar af te stemmen evenals de logistiek en andere intermediaire sectoren. Beide entiteiten zouden ook gezamenlijk het niemandsland aan hun grens uitbaten om er een soort modelzone van te maken van de samenwerking tussen beiden. De “Raad voor Productiviteit” uit Hongkong heeft al met de gelijkaardige Raad uit Shenzhen een joint-venture afgesloten: de nieuwe entiteit heeft zes dienstencentra, is gevestigd te Shenzhen maar richt haar dienstverlening naar de gehele delta. De dienstencentra omvatten een centrum voor milieutechnologie, éen voor elektronica en de autosector, éen voor software en digitale ontspanning, een centrum voor technologieoverdracht, een centrum voor managementraadgeving en een centrum voor intellectuele eigendom en het opbouwen van merknamen.

Hongkong wil meer Westbank promoten

Na meer dan 25 jaar discussie viel in februari de beslissing wie de 30 km lange 4,2 miljard € kostende brug zal bekostigen tussen Hongkong en Zhuhai: Hongkong financiert 50,2 pct., Guangdong 35,1 per cent and Macau 14,7 per cent. Het zal 36 jaar duren vooraleer de kost van de brug zal terugbetaald zijn door de tolbijdragen die op het gebruik zullen geheven. Ze zal wel de tijd om Zhuhai te bereiken, inkorten van één uur tot 15 minuten. Hongkong dat al veel geïnvesteerd heeft in het oostelijke gedeelte van de delta waar de prijzen de hoogte inschieten, acht het moment trouwens geschikt om te investeren in het westelijke gedeelte. Dit westen beschikt verder over het voordeel het portaal te zijn voor doorgroei naar de zgn. Pan-Parelrivierdelta. Deze omvat behalve de provincie Guangdong, Hongkong en Macau nog 8 andere provincies rond de Parelrivier. Dit gebied telt één vijfde van China’s oppervlakte, één derde van de bevolking en realiseert 40 pct. van ‘s land productie. Het samenwerkingsverband is een reactie op het succes van de Yangtze (Changjiang)-delta rond Sjanghai.

Het is nauwelijks aan twijfel onderhevig dat de westeroever de nieuwe groeipool wordt. De westbank heeft nog gebieden met voldoende grondoverschot en het milieu is er minder aangetast; de arbeidskost ligt er een kwart lager dan in het oosten; er bestaan al gespecialiseerde clusters bijvoorbeeld in huishoudtoestellen, de provinciale overheid heeft al een gedetailleerde politiek…De vervoersinfrastructuur is er weliswaar nog niet zo volledig, maar de autoweg naar Zhuhai moet dit jaar af zijn; aan de treinverbinding (voor vracht) er naar wordt nog gewerkt. Ook betere connecties tussen de steden onderling worden voorzien, zoals een metro tussen Kanton en Foshan. Anderzijds is het gebrek aan stroom op de westbank erger dan in het oosten. Het westelijke gedeelte speelt wel in op de provinciale politiek om de zware industrie te ontwikkelen, de lichte industrie te moderniseren, de high-techsector te upgraden en de diensten verder te ontwikkelen.

De zuidelijke stad Zhuhai heeft met zijn diepzeehaven een troef die de provinciale regering verder wil ontwikkelen als een derde petrochemische basis. De stad is ook een derde provinciaal centrum in de productie van geneesmiddelen en telt voorts al 500 softwareondernemingen. De softwaresector groeit jaarlijks met de helft. Uniek is dan weer de speciale zone in oceaanproductie. Zhuhais luchthaven functioneert voorlopig ver beneden de capaciteit en de provincie wil de functie als vrachthaven aanzwengelen. De luchthaven van Hongkong werkt al samen met deze van Zhuhai. Hongkong plant verder kennis te leveren in de logistieke sector voor Zhuhais farmaceutische en zeeproducten.
Benoorden Zhuhai ligt Zhongshan dat ook snel ontwikkelt. Specifiek voor Zhongshan is vooreerst het district Guzhen met zijn lampen- en lichtfiliere, Xiaolan, dat gespecialiseerd is in sloten en Dayong, dat uitblinkt in meubels en jeans. Zhongshan heeft ook productiebases voor bekende Chinese merken als TCL en Changhong, Shunyi airco’s uit Taiwan evenals het Taiwanese Acer en het Japanse Toshiba. In Zhongshan staat Hongkongs kapitaal al in voor de helft van de “buitenlandse”-investeringen. Gezien de grondreserve en de betere verbindingen in het verschiet, lijkt de lokale ontwikkeling verzekerd. Hongkong wil verder de ondernemingen expertise leveren in het veroveren van buitenlandse markten.
Nog meer benoorden ligt de stad Jiangmen met zijn 4,1 miljoen inwoners. 45 pct. van de provinciale productie aan wasmachines komt uit Jiangmen, bij de motoproductie ligt dit op 40 pct.: Jiangmens productie is vooral bestemd voor het binnenland. Hongkong wil samenwerken met Jiangmen betreffende gespecialiseerde logistiek (bv. moto’s, frigo’s). Helemaal benoorden de westbank en al in de nabijheid van Kanton ligt de stad Foshan waarvan de provincie de derde grootste stad na Kanton en Shenzhen wil maken. Foshan telt vijf miljoen inwoners, ligt maar op 20 km van Kanton en was in het verleden bekend voor keramiek en aardewerk. Het district Shunde staat in voor de helft van Foshans nijverheidsproductie, voornamelijk huishoudtoestellen die 15 pct. uitmaken van de landelijke verkoop. Van de top 16 merken die het ministerie erkent, heeft Shunde er vijf: Rongsheng (frigo’s), Midea (ventilators, airco), Wanjiale (gas apparaat), Kelon (airco) en Galanz (micro-oven). Qua TVs en displays schakelde Foshan reeds over naar LCD/TFT-displays van de zesde generatie, zij het met medewerking van een Taiwanees producent. Hongkong ondersteunt al een 400-tal ondernemingen in Foshan, wil helpen bij de verdere uitbouw van zowel de dienstensector als ook bij het opzetten van natiewijde distributiecentra. Meer in het westen tenslotte ligt Zhaoqing, dat vooral ontwikkeld zou worden als een ecologisch verantwoorde toeristische stad. Ons lijkt het niet uitgesloten dat indien de metropolis tussen Hongkong en Shenzhen lukt, dan Kanton dat vooralsnog weinig communiceert met Foshan uiteindelijk ook met zijn buur een duo-metropolis zal nastreven.

Selecte bibliografie

China’s 11th Five-year Plan: Opportunities and Challenges for Hong Kong Final Report,

By Yeung Yue-man, Shen Jianfa and Zhang Li, Hong Kong Institute of Asia-Pacific Studies

The Chinese University of Hong Kong, October 2006

Report on Guangdong’s Industrial Restructuring; Opportunities and Challenges for Hong Kong, (June 2006) , The Greater Pearl River Delta Business Council, Industrial Restructuring in Guangdong Task Group

Building a Hong Kong-Shenzhen Metropolis, Research Report, Bauhinia Foundation Research Centre, Augustus 2007

The Development of Western Pearl River Delta Region and its Prospects for Collaboration with Hong Kong, Greater Pearl River Delta Business Council, Task group on Western Pearl River Delta Development , August 2006

http://prd.hktdc.com/ PRD Economic Profile

http://www.newsgd.com/specials/PRD/default.htm

Zie ook CCTV over PRD-plannen

China Vandaag    1/09/2008