De auteurs zijn bepaald niet blind voor de problemen, hun omvang en complexiteit. Maar ze proberen die op een zakelijke manier in perspectief te brengen. Zo maken we met de laatste aflevering van zomerleestips de cirkel rond: we vestigen de aandacht op boeken die de discussie over China willen normaliseren, minder ideologisch en meer wetenschappelijk willen maken.

Flat Earth News gaat niet over China, maar kan de lezers van websites zoals deze wellicht boeien. Dit boek is een instrument voor een kritische waarneming van de media en het nieuws dat ze brengen.

When China Rules the World : The Rise of the Middle Kingdom and the End of the Western World,  van Martin Jacques
Uitg. Allen Lane, 2009, 550 pag.
Een veelomvattend werk over hoe een zich moderniserend China mee gaat rijden aan de kop van het peloton en een reële, maar ook realistische uitdaging vormt voor de heersende kampioenen. Provocerende titel, zakelijke en degelijke inhoud. 

What does China think? van Mark Leonard
Uitg. Harper Collins Publ. UK, 2008, 224 pag. 
Wat denkt China? van Mark Leonard
Uitg. Arbeiderspers, A’dam / WPG, Antwerpen, 2008.
190 pag., noten, literatuur.
Een Brits publicist leeft zich in in de denkwereld van de Chinese intellectuele elite en ontdekt de grote onderlinge debatten en de dialoog met de CPC. 

China’s Global Strategy: Toward a Multipolar World,  van Jenny Clegg
Uitg. Pluto Press, 2009, 288 pag.
Over de achtergronden en de strategie van de buitenlandse politiek van de Volksrepubliek.
Waarom en hoe Beijing streeft naar een multipolaire wereld ter vervanging van de hegemonie door een of twee supermachten. Volgens Clegg een bijdrage tot een meer eerlijke en vredelievende wereld.

Flat Earth News, An Award-winning Reporter Exposes Falsehood, Distortion and Propaganda in the Global Media,
van Nick Davies
Uitg. Vintage, 408 pag.
Gebakken lucht, van Nick Davies
Uitg. Lebowski, 2010, 448 pag.
De journalistiek sterft uit door de commercie. De belangrijkste taak van journalisten is te proberen mensen de waarheid te vertellen. Maar keer op keer maken we verhalen die verdraaid zijn en onwaarheden bevatten, of die propaganda zijn, zegt de auteur in een interview met De Volkskrant. Dit boek kan een van de verklaringen geven voor de eenzijdige en bijwijlen hetzerige manier waarop er over China wordt bericht.

Een tweede ADB-studie onderzoekt of een verbetering van de sociale zekerheid in de Volksrepubliek de consumptie aanwakkert. De auteur geeft alvast een gedetailleerd beeld van de ontwikkeling en dekking inzake sociale zekerheid. Dat maakt het al het lezen waard. Dit is ook het geval met de weerslag van de crisis op de werkgelegenheid. Bevestigd wordt dat gezinnen met dekking van sociale zekerheid meer spenderen en dat de stedelijke inkomensverdeling verbeterd wordt door publieke transferten. Naar het einde toe is de auteur minder duidelijk en wordt gehoopt dat iedereen tegen 2020 van een volledige dekking qua sociale zekerheid kan genieten, ruralen en migranten incluis.

Een derde ADB-paper handelt over de hervormingen van de huisvestingspolitiek, die 30 jaar duren. Na de inleiding wordt in de tweede sectie de verandering belicht van een bijna gratis huisvesting, verstrekt door de overheid of werkgever, naar de marktgerichte benadering nu. Sectie drie somt de resultaten op: nu is 82 % eigenaar van de eigen woning en steeg de gemiddelde oppervlakte van 5 m² in de jaren vijftig tot 27 m² nu. Sectie vier heeft het over de problemen zoals de prijzen die de hoogte inschieten en de oplossingen. Veel aandacht wordt besteed aan het mislukken van de ‘70-90′-politiek ter bevordering van de huisvesting ten voordele van bescheiden inkomens. Ook wordt de vastgoedboom belicht in het kader van de financiële crisis. Ten slotte volgen de aanbevelingen en het besluit. De auteur pleit, naast het bouwen van meer sociale huisvesting, voor het jaarlijks afbetalen van een huursom voor gronden door promotoren aan de lokale overheden, in plaats van een éénmalige betaling nu die oorzaak is van veel corruptie en anomalieën.

 Andere recente ADB-studies over China

Evolution of income mobility in the Peolpe’s Republic of China : 1991 – 2002

Higher water tariffs for les river pollution : evidence from Min River and Fuzhou City, People’s Republic of China

Nog een kwartet zomerleestips: drie geschiedenisboeken en reportages/gesprekken uit het jaar van de Beijing Olympics.

Le Monde Chinois,  Jacques Gernet,
uitg. Armand Colin, Paris, 2003 (4e herziene druk), 699 pag.
In het Engels: A History of Chinese Civilization, Jacques Gernet,
uitg. Cambridge University Press, 1996 (2e herziene druk),
Het standaardwerk over China, dat voor Gernet niet zozeer een rijk is als wel een beschaving. 

Het Hemels Mandaat, De Geschiedenis van het Chinese Keizerrijk, door B.J. ter Haar,
uitg. Amsterdam University Press, 2009
ca. 600 pag., gebonden, met diverse illustraties, 14 landkaartjes en een uitgebreide index.
uitgebreid en met enthousiasme gerecenseerd op Chinasquare:
http://www.chinasquare.be/publicaties/boekbespreking-het-hemels-mandaat/

Tibet. Kroniek van het dak van de wereld,  Jean-Paul Desimpelaere en Kris Peeraer, 
uitgeverij EPO, Berchem/Antwerpen, 2009
252 pag., met kaarten, foto’s, chronologie, bibliografie.
De goed gedocumenteerde geschiedenis van een regio van China die vaak in de schijnwerpers staat en die velen fascineert.  
http://www.chinasquare.be/publicaties/tibet-kroniek-van-het-dak-van-de-wereld/

China Express, Ng Sauw Tjhoi
uitgeverij EPO in co-editie met VRT-Radio 1, Berchem/Antwerpen, 2008
392pag., met 48 pagina’s kleurenfoto’s.

De recensent van MO noemt het ‘een erg toegankelijk boek: een reisverslag maar dan van een welingelichte reiziger die veel interessante mensen ontmoet en die ontmoetingen beschrijft’.
Nog meer besprekingen http://www.epo.be/chinaexpress/pers.php

China in the 21st Century: What Everyone Needs to Know, Jeffrey N. Wasserstrom,
Oxford University Press,  192 pp. 

China Watcher: Confessions of a Peking Tom, Richard Baum,
University of Washington Press, 336 pp. 

Myth of the Social Volcano: Perceptions of Inequality and Distributive Injustice in Contemporary China, Martin King Whyte,
Stanford University Press, 264 pp. 

The China Strategy: Harnessing the power of the world’s fastest-growing economy, by Edward Tse,
Basic Books, 256 pp. 

Het boek van Wasserstrom is een soort ‘China voor beginners’.
Baum schrijft zijn memoires als Chinawatcher en verklaart zijn levenslange fascinatie voor de Volksrepubliek. Hij geeft weer hoezeer de studie van het moderne China veranderd en verbeterd is, met methodologische suggesties.
Martin Kyng White heeft een grondige empirische studie gemaakt van hoe de doorsnee Chinees reageert op inkomensverschillen, ongelijkheid en kapitalistische fenomenen. Hij komt tot verrassende conclusies over de verschillen tussen de perceptie hier en de realiteit daar (zie de titel).
Het laatste boek is gericht op wie wil zaken doen en ook hier is de visie op een aantal punten ‘anders dan anders’.

Li Peng toen

Zhao Ziyang liet reeds zijn memoires verschijnen in Hongkong. Nu zou op 22 juni een 279 bladzijden tellend boek gepubliceerd worden waarvan het manuscript via een tussenpersoon bij de uitgever “New Century Press” in Hongkong is geraakt. De uitgever is Bao Bu, zoon van Bao Tong, een secretaris van Zhao Ziyang. Hij beweert geruime tijd besteed te hebben aan het verifiëren van de echtheid. De tussenman zou hem benaderd hebben wegens zijn ervaring met het publiceren van Zhao’s boek. Li Peng is 81 en in slechte gezondheid. Sedert zijn pensioen werkte hij hard aan zijn memoires: onder meer één over de Drieklovendam en één over zijn economische theorieën. De ‘South China Morning Post’ kon het manuscript inkijken. De memoires bevatten ook 34 foto’s die de echtheid moeten onderstrepen.

Uit het boek blijkt nogmaals hoe verdeeld de Chinese leiders waren tegenover het studentenprotest. Li zegt dat hij bereid was liever te sterven dan dat er opnieuw een tragedie zoals de Culturele Revolutie zou plaatsvinden. De meesten in het Permanent Comité van het Politbureau beschreven de studentenbeweging als gericht tegen het socialistisch systeem, Zhao daarentegen vond de actievoerders patriotten. Li maakt duidelijk dat de belangrijkste beslissingen, waaronder het zenden van het leger, door Deng genomen werden.

Cruciaal was de samenkomst op 17 mei met de 5 leden van het Permanent Comité en president Yang Shangkun bij Deng thuis. Allen behalve Zhao steunden Deng, zij het dat ook Hu Qili reserves vertoonde. Na de meeting was Li opgetogen en Zhao teleurgesteld. Li citeert Deng die op 19 mei zei dat bij het doorvoeren van de krijgswet zoveel mogelijk bloedverlies moest vermeden worden, maar dat dit niet uit te sluiten viel. Deng vroeg dezelfde dag ook aan Li Peng zijn oordeel over het aanstellen van Jiang Zemin als nieuwe partijleider. Hij verzekerde hem zijn steun. Jiang werd op 31 mei overgevlogen voor zijn nieuwe job, die Deng hem bekendmaakte op 1 juni. Jiang weigerde de job onmiddellijk op te nemen en vroeg aan Li Peng om de zaken te blijven behartigen tot midden juni. Terwijl Li Peng op 3 juni in de Grote Hal van het Volk vergaderde over het zenden van troepen, bevond Jiang zich in de nabijheid, toekijkend naar de activiteiten op het plein. Het boek behandelt de periode van 15 april tot 24 juni. Bao Bu bewen politieke bedoelingen te hebben met het uitgeven van het boek. Hij beweert gewacht te hebben met de publicatie tot na de activiteiten ter herinnering van 4 juni. Hij zegt ook dat hij het copyright voorbehoudt voor Li Peng: hij wil 10 % van de verkoop aan Li Peng of kinderen geven als Li het auteurschap erkent. Het boek is ook op Internet te raadplegen en zette het in vuur en vlam van commentaren. Uiteindelijk werd de uitgave van het boek geschrapt. Het boek dat grotendeels op Internet staat, is wel een grote hit.

Uitgerekend op de verjaardag van de Tiananmen-rellen werd bekend dat toenmalig studentenleider Wuer Kaixi die tweede staat op Pekings lijst van meest gezochte dissidenten, opgepakt werd toen hij de Chinese ambassade in Tokyo betrad. Wu -nu 42- werd plots beroemd toen hij tijdens een rechtstreeks op TV uitgezonden debat tussen aktievoerders en politici vanop het Iiananmenplein,  premier Li Peng onderbrak op 18 mei 1989.

Bron: SCMP

Een lange versie van Abbeels recensie vindt u in onze reeks dossiers. Het is een gedetailleerde samenvatting, tegelijk een handig overzicht van mijlpalen in de Chinese geschiedenis.

Het Hemels Mandaat.

Elke maand verschijnt er in onze taal alleen al minstens één boek over China. Dat handelt dan meestal over deelaspecten uit de geschiedenis of maatschappij, economie, dagelijks leven, filosofie, ontmoetingen met Chinezen, westerlingen in China, de huidige en toekomstige rol van China in de wereld, de relatie van China met India of de VS. Een diepgravende studie van de geschiedenis was er nog niet. Barend ter Haar, hoogleraar Chinese geschiedenis aan de universiteit te Leiden, brengt daar verandering in. Zijn studie is bijzonder grondig, bij momenten erg moeilijk, ze vereist veel concentratie bij de lectuur, maar die moeite wordt ook beloond.

Ter Haar begint met een handige chronologische lijst van de dynastieën, vanaf 1550 v.C. tot 1911 en een initiatie in het begrip ‘Hemels Mandaat’, dat de Chinese koningen en keizers claimden van 1045 v.C. tot 1911 n.C.

Vervolgens vergelijkt hij de bevolking van China met die van de EU: diverse provincies tellen meer inwoners dan Duitsland en vele grote steden meer dan Nederland of België. Hij ziet China niet zozeer als een land, ook niet als een etnische of culturele eenheid, maar als een soort continent zoals Europa, met verschillende volkeren, maar dan wel met een succesvoller eenwordingsproces en één krachtig bestuur. Hij bespreekt ook de overzeese Chinezen, inclusief de problemen (zoals jaloezie) die zij ondervonden en ondervinden. De westerse term China is afgeleid van de Qindynastie (221-206 v.C.) en gaat terug op het begin van de Christelijke jaartelling. Hun benaming Zhongguo vertalen wij meestal als Middenrijk of rijk van het midden van de wereld.

Na de introductie begint een lang historisch overzicht. De verschillende dynastieën passeren de revue en de filosofische stromingen van Confucius tot Laozi en het boeddhisme. In bijna alle hoofdstukken komen filosofische strekkingen aan bod. Ze vormen de moeilijkste delen van het boek.

Ter Haar beschrijft de langzame kolonisatie van grensgebieden door gewone boeren die in plaats van militaire expansie heeft gezorgd voor de uitbreiding van het rijk. Hij legt uit hoe vanaf de tweede eeuw v.C. een handelsroute over land ontstaat, die door een Duitse geograaf de Zijderoute zal worden genoemd en wijst erop dat de belangrijkste handelaars niet de Chinezen zijn, maar de Perzen of Parthen. Zij brengen Chinese zijde naar Rome.

Ook aan de verschillende belangrijke volkstellingen wordt aandacht besteed en aan de landhervormingen waarvan de eerste al van 485 dateert: de boeren in Noord-China krijgen dan stukken grond met gelijke opbrengst in pacht. Ze worden belast in de vorm van graan en zijde. In het zuiden doet men voornamelijk aan rijstbouw. In het noorden eet men meer vlees en melkproducten, in het zuiden gewassen en dieren uit de waterrijke omgeving. De geschiedenis en de betekenis van de kalligrafie, van de nieuwe boeddhistische beeldencultuur en grottentempels en van alle grote Chinese uitvindingen komen aan bod.

We lezen hoe bepaalde periodes samenvallen met de grote tijdperken in andere delen van de wereld en in welke mate er internationale contacten zijn. Zo valt de periode van de Sui (589-618) en de Tang (618 – 907) gedeeltelijk samen met het Byzantijnse rijk en met de opkomst van de islam. De Arabieren nemen op het hoogtepunt van hun veroveringen het gebied niet in wegens te ver weg. Maar ze nemen wel Chinese krijgsgevangenen mee en ze nemen van de Chinezen allerlei technieken over zoals de bereiding van papier, de boekdrukkunst en het kompas. Het machtsvacuüm wordt opgevuld door … Tibet, dat in die tijd zeer sterk is.

Andere buitenlandse beschavingen veroveren China wel. De bekendste nieuwkomers zijn de Mongolen, die tussen 1206 en 1368 niet alleen China inpalmen, maar ook doordringen tot in Zuid-Rusland. Tijdens het Mongoolse bewind zijn er herhaalde contacten tussen China en de katholieke landen van Europa. In 1449 probeert de Mingkeizer de Mongolen te onderwerpen. Dit mislukt. Hij kiest dan voor een gigantisch verdedigingscomplex, dat we nu kennen als de Grote of Lange Muur (Changcheng).

Een ander belangrijk thema is dat van de integratie, met aantrekken en afstoten, in de wereldeconomie. In de 16e-17e eeuw komt China in de wereldeconomie terecht: zilver wordt geïmporteerd uit Japan, eerst door de Portugezen via Macao, dan door de Nederlandse Verenigde Oost-Indische Compagnie via Taiwan. Vervolgens halen Chinese handelaars zelf zilver uit de Spaanse Filippijnen. Zilver fungeert als voornaamste betaalmiddel in die economie. Vanaf de 17e eeuw spelen ook de Engelsen een steeds grotere rol. China zelf exporteert zijde, thee en porselein. Het boek vraagt ook aandacht voor de speciale wederzijdse belangstelling en verhoudingen die er altijd zijn geweest tussen Rusland en China.

De Mantsjoes regeren ten slotte van 1644 tot 1911, dus ongeveer parallel met de laatste tsaren in Moskou (1613-1917). De Mantsjoe-adel trekt na de verovering van China met legers en lijfeigenen naar Beijing en omgeving. Deze periode krijgt terecht veel aandacht: veel kenmerken van het huidige China, zoals het nationalisme van de Han-Chinezen en de continue problemen met Oeigoeren en Tibetanen vinden hun oorsprong in de Qingtijd. De heerschappij van de Mantsjoes leidde tot nationalisme onder de ‘echte’ Chinezen.

De 19e eeuw is de eeuw van de Britse uitvindingen en van het Europese kolonialisme en imperialisme. Ze doen de internationale politieke, militaire en economische balans overslaan naar Europa. Westerlingen kijken met onbegrip naar het Chinese verzet tegen hun kennis en techniek. De Britse East India Company en de Nederlandse V.O.C. hebben sinds 1685 al wel een toestemming om handel te drijven met Zuid-China. Ze importeren thee en porselein uit China. In de 19e eeuw voeren de Britten ook opium in. Ter Haar beweert zelfs dat de winstgevende opiumhandel een cruciale factor is in de opkomst van Groot-Brittannië als economische en militaire macht.

Er ontstaan twee oorlogen om de invoer van opium en andere redenen: 1839-1842 n 1856-1860. Ze leiden tot de ‘Ongelijke Verdragen’, die China openstellen voor buitenlandse inmenging in de vorm van havens en westerse rechtspraak. In dit klimaat kent China talloze opstanden, China verliest ook oude tribuutstaten zoals Vietnam aan Frankrijk, Birma aan Engeland, Korea aan Japan. Vele Chinezen migreren naar westerse kolonies om er te werken als koelie. Ze sturen veel geld naar het moederland, iets dat ze ook nu nog altijd doen. China wordt in deze periode ook getroffen door aardbevingen, andere natuurrampen, besmettelijke ziektes zoals pest en cholera en door hongersnoden. De wrede Boksersopstand van 1900 wordt genadeloos onderdrukt door het ‘Verenigde Leger der Acht Naties’, een Westers-Japanse coalitie, die Beijing plundert zoals in 1860. De vrede die volgt, is zeer vernederend.
Nu volgen er drastische hervormingen in onderwijs, bestuur en gerecht. De inspiratie komt uit Japan. In 1911 valt het keizerrijk, na ruim 2100 jaar.

Het moderne China, dat begint met de nederlaag tegen Japan in 1895, is een republikeins systeem, dat in vele opzichten de erfenis voortzet, maar tegelijk ook een breekpunt is: de macht is niet meer erfelijk en wordt in principe niet meer gerelateerd aan de Hemel als bron van alle gezag. Tegelijk verdwijnt ook het morele plichtsbesef dat met het Hemels Mandaat is verbonden.

In 1921 wordt de CPC opgericht. Een groot deel van de communisten wordt in 1927 uitgemoord door Chiang Kaishek. Maar hij slaagt er niet in om heel China onder controle te krijgen. De zoektocht naar een nieuw politiek systeem duurt nog tot 1949. Oorlogen en epidemieën (malaria, pest, cholera) veroorzaken miljoenen doden in de jaren ’20-’30-’40. De burgeroorlog, de Japanse invasies van 1931 en 1937, drie decennia van voluntaristische massacampagnes tegen de traditionele cultuur, met als hoogtepunt de Grote Proletarische Revolutie, leiden tot een enorme kaalslag en vernietiging van die cultuur.

De traditionele cultuur krijgt ook klappen door de moderne massacommunicatie, nieuwe vormen van transport (trein, auto, vliegtuig) en door de ongebreidelde economische groei. Tegelijk werkt de traditie toch sterk door in de moderne tijd. De rol van de familie bij voorbeeld is overeind gebleven. Campagnes om de familie op te heffen vonden plaats in de maoïstische periode, tussen 1953 en 1976 en dan nog met onderbrekingen. In 1981 betekende het contractsysteem, waarbij de grond aan families in beheer werd gegeven, een geweldige opwaardering van de familie.
Ook de kalligrafie, die vanaf de 3° eeuw n.C. een wezenlijk onderdeel vormt van de culturele en sociale elite-identiteit, heeft de revoluties overleefd. Nu heeft ze een nieuwe concurrent, de computer, waardoor kinderen nauwelijks nog schrijven. De traditionele geneeskunde en in het bijzonder de acupunctuur herleven, met dit verschil dat de artsen nu opgeleid worden aan de universiteit. Hier had ter Haar ook mogen verwijzen naar de culturele banden tussen Chinezen wereldwijd: over de grenzen heen delen ze dezelfde waarden en voelen ze zich volwaardige leden van het Middenrijk. Het Hemels Mandaat is nog niet weggebrand uit hun eenheidsideaal.

Vanaf 1978 keert China terug naar de kapitalistische markteconomie en de wereldhandel. Het succes is enorm. De Chinezen zelf noemen hun markteconomie niet kapitalistisch maar socialistisch, en aan het machtsmonopolie van de CPC wordt niet geraakt. De Olympische Spelen van 2008 vormen een voorlopig hoogtepunt in de steile opgang van China. De openingsceremonie knoopt aan bij de hoogtepunten en de uitvindingen uit het glorieuze verleden en bij het confucianistisch gedachtegoed. 

De auteur eindigt met kritische leestips en informatiebronnen (565-573). Hierbij ligt de nadruk op Leiden en lijkt het alsof Leuven en Gent in een ander taalgebied liggen en nog met sinologie moeten beginnen (hoewel Leuven toch een stevige afdeling heeft sinds 1979). De uitgebreide en tamelijk volledige index (575-601) bevat zowel personen en plaatsen als begrippen, uitvindingen en gewoontes. Twee uitzonderingen: porselein en voetjes binden staan niet in de index, hoewel ze uiteraard wel worden behandeld in het boek zelf. Ter Haar had ook meer aandacht mogen besteden aan de Belgische missionarissen die een prominente rol speelden in de Chinese geschiedenis: Willem van Rubroek en Ferdinand Verbiest krijgen hoop en al één alinea, Philippe Couplet en Albert Dorville ontbreken helemaal. 

Hoewel de leesbaarheid wordt vergroot door vele, soms unieke illustraties, blijven de hoofdstukken over culturele, literaire en religieuze onderwerpen doorgaans erg moeilijk. En de periode van Deng, Jiang Zemin en Hu Jintao komt hopelijk in een volgend boek aan de orde. Voor de rest is het een onuitputtelijke bron van veelzijdige informatie, met geregeld een andere visie dan de gangbare. Die alternatieve visies worden telkens gestaafd met bewijsmateriaal. 

Het is het beste en meest genuanceerde China-boek en de eerste omvattende geschiedenis van China in ons taalgebied en één van de beste boeken die ik ooit mocht beoordelen. In de Vlaamse pers kreeg het nauwelijks aandacht. Zeer ten onrechte!
Barend ter Haar,

            Het Hemels Mandaat.

            De geschiedenis van het Chinese Keizerrijk.

            Amsterdam University Press, Amsterdam, 2009 / Davidsfonds, Leuven, 2010.

            601 p. ; kaarten, foto’s, tabellen, tekeningen, chronologie, literatuur, register.

            ISBN 978 90 8964120 5 / 978 90 5826 677 4.                      € 49,50.

Link naar de lange versie met samenvatting geschiedenis
http://www.chinasquare.be/dossiers/het-hemels-mandaat-geschiedenis-van-china/

 Jef Abbeel bespreekt maar liefst zes recent verschenen boeken over Tibet. Het boek dat een centrale plaats inneemt,  ”Tibet. Kroniek van het dak van de wereld.”, is al eerder door een andere recensent op deze website beoordeeld.Tibet: een betwist gebied, een betwist verhaal.

Himalaya (foto cri.com)

 Tibet is al ruim een eeuw een betwist gebied. China beschouwt het als een integraal deel van zijn land, één van de sterren op de vlag symboliseert Tibet. Een aantal Tibetanen, met Tensin Gyatso  of de Dalai (“oceaan”) Lama (“grote meester”) en andere spirituele leiders op kop, denken daar totaal anders over en verkondigen dat ook wereldwijd.
Het was ook eeuwenlang een moeilijk toegankelijke, gesloten en onbekende hoogvlakte. De mensen wonen er op 5000 m hoogte, in primitieve omstandigheden. Er groeit weinig gras voor hun vee, meer bepaald voor hun jaks. Deze dieren fungeren als trekpaard, maar ook als leverancier van vlees, melk, boeter, huiden, wol en brandstof (19).

Jean-Paul Desimpelaere (1) kent het land door en door, hij  komt er al enkele decennia en organiseert studiereizen naar daar. Hij somt de bekende grieven op: nolens volens werd  het gebied uit de feodale tijd naar de moderniteit geloodst, er zijn problemen met mensenrechten, ongeveer 150 Tibetanen zitten in de gevangenis om politieke redenen, een aantal is vermist, de partijsecretaris, d.w.z. de hoogste functionaris, is een Chinees, de buitenlandse pers wordt niet altijd toegelaten.

Het boek begint met een soms ingewikkelde geografie en geologie, met uitleg over het barre klimaat, de ertsen en mineralen die er zitten in moeilijk toegankelijke winningsgebieden, waar de bodem grotendeels permanent bevroren is (24). Chroom en koper zijn de belangrijkste delfstoffen. Die gaan naar China, maar tegelijk sponsort China het budget van Tibet voor 90 % (25). Uranium voert China in uit Australië, Kazachstan, Canada en straks ook uit Afrika. In Tibet is geen uranium, in tegenstelling met de beweringen van Tibetanen buiten China (25-26). Er was een minimale hoeveelheid goud, maar zo klein, dat er sinds 2005 geen exploitatie meer is (26-27). Verder is er de wel-niet-discussie over bomen en ontbossing: de Dalai Lama spreekt overal over ontbossing, de auteur stelt dat er in Tibet zelf geen houtkap plaatsvindt, enkel in Sichuan, waar vooral niet-Tibetanen wonen. Er is wel degelijk reden tot bezorgdheid over het milieu: meren verdrogen, er is overbegrazing, jacht op wormzwammen (zouden potentie verhogen en goed zijn voor nieren, longen en immuunsysteem), er wordt gejaagd op antilopen, maar dan wel door de Tibetanen zelf.

De auteur  legt ook het verschil uit tussen ‘klein Tibet’ en ‘groot Tibet’: het eerste is de huidige provincie of autonome regio, met een oppervlakte van 1,2 miljoen km² of 40 x België/30 x Nederland; er wonen 2,7 miljoen Tibetanen, 0,2 miljoen Han-Chinezen en 0,1 miljoen Hui (moslims). De eerste moslims uit Arabië  arriveerden in China al in de 7e eeuw over zee. In 651 stichtten ze hun eerste moskee in Guangzhou (Kanton). Later, zeker na de slag bij de Talasrivier(751), kwamen er bij via de zijderoute en ook als krijgsgevangenen van de Mongoolse veroveraars in de 13° eeuw. In Tibet zijn ze minder welkom dan in de rest van China (48-49).

‘Groot Tibet’ is dubbel zo groot. Het heeft bestaan: in de 7e-8e eeuw bestond het Tubokoninkrijk. Dat  bereikte zijn grootste omvang in de 8e eeuw; toen strekte het zich zelfs uit tot aan Kazachstan en tot 751 beheerste het ook de zijderoute. Daarna was het over zijn hoogtepunt heen. De naam Tibet bestaat al sinds Marco Polo. Hij haalde hem uit het Turks-Mongoolse Thubet of Tubo.

De Tibetanen spreken over Peu Yul, het land van je vader of Bod Yul, het land van de roepers. Als de Tibetanen hun vee willen verzamelen of iemand in de verte zien, moeten ze hard roepen. De Chinese naam is sinds keizer Qianlong (18e eeuw) Xi Zang of ‘verborgen westen’ (39-40). In 1234 veroverden de Mongolen China en in 1252 Tibet, plus vele andere gebieden tot Zuid-Rusland. Van daaruit organiseerden ze veldtochten naar Oost-Europa en Dalmatië, zonder blijvend resultaat. In 1271 riep de Kublai Khan zich uit tot keizer van China. Van dan af kwam Tibet in de Mongools-Chinese invloedssfeer. Daar kon het zich kortstondig aan onttrekken in de Eeuw van de Vernederingen (1839–1949), met name van 1912 tot 1951. ‘Klein Tibet’ is geen Chinese creatie: het bestaat al veel langer dan sinds 1950, nl. ongeveer sinds 1271.

Over het totale aantal Tibetanen zijn de Chinezenen de Dalai Lama het ongeveer eens: respectievelijk 5,8 en 6,5 miljoen. Ze zijn het niet eens over het aantal Han-Chinezen. Volgens de Tibetaanse regering in ballingschap leven er 7,5 miljoen in Groot Tibet. Meer betrouwbare bronnen spreken over andere cijfers voor Groot Tibet:  6 miljoen Tibetanen, 4 miljoen Han, 2 miljoen Hui, 2 miljoen Yi en 2 miljoen andere volken of 6 miljoen Tibetanen tegenover 10 miljoen anderen. Als die 10 miljoen moeten vertrekken, moet dus de meerderheid weg, hoewel de meesten er even lang leven als de Tibetaanse minderheid. In Klein Tibet leven 6% Han: 1,5 % op het platteland, 32 % in de steden (54). Die 32 % is wel zo actief dat ze de facto een overheersende rol spelen in de steden. De Tibetanen zijn dus numeriek geen minderheid in eigen land, zoals de Dalai Lama overal verkondigt, enkel in Groot Tibet.

monniken (foto cri.com)

Terug naar de geschiedenis. Dat grote Tuborijk (629-846) bestond in dezelfde tijd als de Tangdynastie (618–907). Er werd gevochten, maar er werden ook politieke huwelijken gesloten. Tubo was militair sterker dan het Tangrijk. Vanaf 846/847 kwam het Tubo geleidelijk in verval, volgens de auteur door opstanden van boeren en herders. Rond 1252 kwam Tibet dus onder het bestuur van de Kublai Khan, die zijn Yuandynastie ook al in China had gevestigd en die tot keizer was gekroond. Hij heerste van Korea tot Hongarije en bestuurde vanuit Beijing. Eén van de 13 districten van het Mongoolse Yuan rijk had ongeveer de huidige Tibetaanse grenzen (109). Marco Polo wordt vernoemd als bezoeker, zijn Vlaamse illustere voorganger Willem van Rubroek helaas niet. Van Willem zijn we heel zeker dat hij door de Kublai Khan ontvangen werd, zijn ‘Itinerarium’ is  betrouwbaar. Bij Marco Polo zijn er twijfels of hij er geweest is en de inhoud van zijn ‘Il Milione’ is soms zeer fantasierijk.

In 1368 viel de Mongoolse Yuandynastie. De Ming (1368–1644) namen de macht over, met Nanjing als tijdelijke hoofdstad. Geen enkele Mingsoldaat zette een voet in (klein) Tibet. De Mingkeizers stelden er wel de machthebbers aan. De huidige provincies Qinghai, Gansu en Sichuan kregen hun eigen leiders. Soms waren dat Ha, soms Tibetanen, maar Groot Tibet was verleden tijd (114). In de 16e-17e eeuw deden de Mongolen nog een paar pogingen om China en Tibet te heroveren (1573,1669), maar dat mislukte. In 1669–1682 bestond nog even een iets groter Tibet, nl. tot in Sichuan.

In 1644 veroverden de Mantsjoes Beijing en vestigden er  de Qingdynastie (1644-1911). Zij drukten kaarten waarop Tibet overeenkomt met de huidige autonome regio (126). Dat was dus 300 jaar voor de communistische machtsovername. Tijdens de Qing benoemde Beijing de hoogste ambtenaren, maar de interne autonomie bleef, inclusief de lijfeigenschap (131). De Qing veroverden het volledige westen van het huidige China en noemden het Xinjiang of nieuwe gebieden. De Dalai Lama en de Oeigoerse nationalisten noemen het nog altijd Oost-Turkestan. Ook de Turkse Oeigoeren klagen over de toevloed van Han-immigranten en over Chinese dominantie. In 2009 leidden de spanningen tot uitbarstingen van geweld. Tijdens de machtswissel tussen de Ming en de Qing, kwamen  jezuïeten zowel naar China als naar Tibet. Eén van hen was de Brusselse jezuïet D’Orville, die Lhasa bereikte, maar na één maand ziek werd en in India stierf.

In de 17e eeuw begonnen de Britten aan hun opmars in India. In 1846 veroverden zij het Tibetaanse Ladakh, in 1860 Sikkim, in 1864 Bhutan. Zij wilden de uitgebreide Chinese markt veroveren via allerlei handelsroutes: via Birma naar Zuid-China, van Kasjmir naar West-China en van India via Tibet naar Sichuan. Minder bekend is dat ook de Russen interesse hadden voor Tibet. Vanaf het midden van de 18e eeuw kwamen ze studeren in de kloosters, gekleed als orthodoxe priesters (139). Eén van hen, Dorjieff, een Mongool uit Oost-Siberië, werd in 1897 privésecretaris  voor buitenlandse zaken van de toenmalige 13e Dalai Lama. Hij wilde de Britten counteren, maar tsaar Nicolaas II had meer zorgen met Japan en in eigen land.

In 1904 vielen de Engelsen Tibet binnen. Ook toen al werden de kloosters verwoest en geplunderd. De Britten bezetten Lhasa. De Dalai Lama vluchtte en belandde uiteindelijk in Brits-India. In 1912 riep Sun Yat Sen de Chinese Republiek uit. Hij maakte een einde aan een keizerrijk dat stand gehouden had van 220 v.C. tot dan. De VS erkenden in mei 1912 als eerste westers land de Chinese Republiek. Tot 1949 wilden zij niet weten van een Groot-Tibet (149).

traditionele boeddhistische kunst is populair (foto xinhua)

Sun Yat Sen  wou een China van vijf nationaliteiten: Han, Mantsjoes, Mongolen, Hui en Tibetanen. Van 1912 tot 1928 had China een vlag met vijf parallelle  kleuren, één voor elk van  die vijf nationaliteiten. De huidige communistische vlag (sinds 1949) is rood, met één grote ster voor de Han en vier kleine voor de vier andere etnische groepen (ter Haar, p. 560). In 1913 keerde de 13e Dalai Lama terug uit Brits-India. Met de hulp van zijn Russische adviseur Dorjieff en een Japanse militaire agent Yajimo verdreef hij alle Han-Chinezen uit Centraal Tibet. In 1917 veroverde hij met Britse hulp nog meer gebied in het oosten, maar Tsjang Kai-sjek dreef hem terug tot aan de Blauwe Rivier. In 1918 sloten ze onder Engels toezicht een verdrag dat de Blauwe rivier bevestigde als grenslijn.

De facto was Tibet onafhankelijk van 1913 tot 1950. De Britten rustten het Tibetaanse leger uit met wapens, ze kenden ook visa toe (voor klein Tibet) en ze hadden het monopolie op de buitenlandse handel. Maar ze waren maar met zes man ter plaatse toen de Chinezen in 1951 Tibet ‘bevrijdden’ van het buitenlandse imperialisme (151).

De auteur verklaart de Chinese herovering van Tibet vanuit de dreiging van een Amerikaanse inmenging zoals in Korea en om een tweede Korea te vermijden (151,162). Maar de voorbereiding begon al in 1949, dus voor de Koreaanse oorlog  en hij vergeet te vermelden dat Noord-Korea  ten aanval ging, met Chinese hulp en dat China van de Koreaanse oorlog gebruik maakte om Tibet in te palmen. Desimpelaere zegt dat geen enkel klooster geplunderd werd. In 1958 en 1966 gebeurde dat alleszins wel: bij de Grote Sprong (voorwaarts of achterwaarts ) verdwenen veel metalen voorwerpen zoals wierookvaten in de smeltoventjes, in een poging om de ijzerproductie van Groot-Brittannië te evenaren (ter Haar, p. 556). En tijdens de Culturele Revolutie (1966–1976) vernielden Tibetaanse Rode Gardisten heel wat boeddhistische kloosters of bouwden ze om tot woonhuizen of werkplaatsen, net zoals elders in China.

In 1954 bezochten zowel de 14e Dalai Lama, toen 19 jaar oud, als de 10e Panchen Lama, 16 jaar oud, China. Ze werden hartelijk ontvangen door Zhou Enlai en Zhu De. De Dalai Lama droeg zelfs een gedicht op aan Mao en reisde  bijna een jaar lang rond door China (Cheng, p. 432). Maar vanaf 1956 verzetten de Tibetanen zich steeds heftiger tegen de Han-Chinezen en tegen de maatregelen in het kader van de Grote Sprong. In 1958-1959 kwamen ze gewelddadig in opstand. Mao greep in, er vielen 5300 doden (195) en 10.000  Tibetanen werden gearresteerd en naar een bouwwerf gestuurd voor 8 maanden dwangarbeid. De Dalai Lama vluchtte naar India, hoewel hij twee dagen voor zijn vlucht nog meedeelde aan de bevelhebber van de Chinese troepen dat hij een einde wilde maken aan de onlusten in Lhasa. Nadien sprak hij over 70.000 doden, meer dan er woonden in Lhasa en omgeving (196). Het totale aantal doden sinds 1950 is onbekend. De Dalai Lama en zijn aanhangers beweren 1,2 miljoen, anderen zeggen 87.000 (Cheng, 436-437). Tussen de volkstellingen van 1953 en 1964 daalde de bevolking met enkele honderdduizenden, maar daar zitten ook veel vluchtelingen bij (Cheng,437).

De Engelse Tibetspecialist Patrick French (4), die decennialang de loyale directeur was van de organisatie Free Tibet in Londen, is wellicht de enige westerse historicus die de archieven van de Tibetaanse regering in Dharamsala mocht inkijken. Hij vond daar geen bewijzen voor de 1,2 miljoen doden die de Dalai Lama toeschrijft aan de Chinese inval en repressie. French vond een groot aantal dubbeltellingen, hij constateerde dat hele secties ontbreken, dat de namen van de doden er niet eens bij staan, meer zelfs: er zouden in 1950 23.364 vrouwelijke en 1,07 miljoen mannelijke slachtoffers gevallen zijn op 1,25 miljoen mannelijke Tibetanen. Kortom: die archieven zijn statistisch en historisch weinig waard.

French sluit zich aan bij de Amerikaanse historicus Warren W. Smith (5). Deze komt op grond van demografisch onderzoek uit op ruim 200.000 slachtoffers in Centraal Tibet en evenveel in de Chinese provincies Qinghai, Sichuan en Gansu  of samen 500.000, maar de laatste groep schrijft hij toe aan de hongersnood die volgens hem tijdens de Grote Sprong in heel China mogelijk 30 à 40 miljoen doden heeft veroorzaakt. 

Barend ter Haar (2) formuleert het voorzichtig in zijn schitterend boek (541-542): tussen 1959 en 1961 vond een catastrofale hongersnood plaats. Het werkelijke aantal doden is onduidelijk. Bij de volkstelling van 1982 bleek er een gat in de bevolkingsopbouw te zitten dat suggereert dat er 30 miljoen doden zijn gevallen door diverse factoren: de collectivisatie van de landbouw, de nationalisatie van de industrie, het weer, de 4-plagen-campagne van 1958 tegen ratten, vliegen, muggen en spreeuwen, waardoor andere schadelijke beesten zoals sprinkhanen enorm konden toenemen.

Sinds de jaren ’70 heeft de Dalai Lama de wapens neergelegd en spreekt hij enkel nog van vreedzaam verzet tegen de Chinezen. Maar niet alle Tibetanen volgen hem hierin. De Culturele Revolutie was een ramp, zowel voor China als voor Tibet: in de meeste tempels en kloosters werden vernielingen aangericht, boeddhistische teksten werden verbrand, monniken en nonnen werden zwaar mishandeld. In de jaren ’80 werd veel heropgebouwd: ca. 1700 van de 2500 tempels zijn in ere hersteld. In maart 2008 vonden opnieuw zware onlusten plaats. Tibetanen vielen Han-Chinezen en Hui  aan en doodden er 22. De moslimwijk werd vernield.

De auteur citeert nog bevolkingscijfers en cijfers van doden, o.a. 20.000 Tibetaanse hongerdoden door de mislukte Grote Sprong, maar ze vielen buiten Tibet. Met hen sneuvelden trouwens ook 23 miljoen Chinezen (222). Smith (5) spreekt over een groter aantal. De bijlagen gaan over geografie, bevolking, sleuteldata in de Chinese en Tibetaanse geschiedenis. Voor Tibet zijn deze data gedetailleerder dan in eender welk boek. Tot slot is er een bibliografie van 4 pagina’s.

De auteurs hebben minstens de verdienste een aantal mythes en legendes door te prikken. Tibet blijkt helemaal geen paradijs van vrede te zijn en is dat ook nooit geweest. Integendeel, het ging er soms heel wreed aan toe. Tibetaanse kloosters waren stevige burchten, van waaruit oorlogen gevoerd werden tussen de verschillende ordes. In de loop van die gewelddadige geschiedenis werden meer kloosters vernield dan door de Chinezen. 

Behalve deze versie, is er ook die van de Dalai Lama. Wie deze wil lezen, maar dan zonder kritische noten erbij, kan o.a. terecht in het boek van Robert Thurman, een Amerikaanse vriend van de Dalai Lama. Zijn boek (6) bevat helaas geen geschiedenis van Tibet, wel veel informatie over het boeddhisme, de figuur van de Dalai Lama, de standpunten die hij overal verkondigt en die door de auteur allemaal zonder tegenspraak overgenomen worden. Verder geeft hij ook wat informatie over Tibet als natuurreservaat, over de bodemrijkdommen en andere economische mogelijkheden. Indrukwekkend is de lijst met onderscheidingen voor de spirituele leider: hij begint op p. 71 onderaan en gaat tot p. 126, telkens een zestal per pagina. De altijd goedgezinde man heeft alleszins een heel groot charisma, een perfecte feeling voor public relations, tijdens de Koude Oorlog was hij één van de tegenpolen van het gevreesde communisme, overal wordt hij aanzien als vertegenwoordiger van de boeddhistische levenshouding, maar in werkelijkheid is hij helemaal niet zo meegaand tegenover de Chinese pogingen om met hem tot een compromis te komen, met als gevolg dat hij voor zijn landgenoten ook nog niet veel verwezenlijkt heeft.

 De volledige waarheid over Tibet zullen we allicht nooit te weten komen. Desimpelaere heeft minstens als sterke kant dat hij een heel zware inspanning geleverd heeft om veel bronnen te onderzoeken, ook de pro-Tibetaanse en getuigenissen van vroegere bezoekers of bezetters, verder ook dat hij het land door en door kent en de gebeurtenissen er op de voet volgt. Een ontspannend boek is het niet geworden: de ingewikkelde materie, de eindeloos vele eigennamen van personen en plaatsen, de structuur (deels chronologisch, maar niet consequent), het soms verwarrende cijfermateriaal, verplichten de lezer echt een inspanning te leveren. 

Het boek is voorzien van kaarten en veel kleurenfoto’s. Een register ontbreekt helaas. Bij een volgende druk mogen er ook een paar detailfoutjes uit : River i.p.v. rivier (11), Celcius i.p.v. Celsius (19), van zodra i.p.v. zodra (199). We vernemen dan ook graag waarom de Tibetaanse elite niet vluchtte in 1950–1951, maar wel in 1959. De oorzaken van de opstanden van 1956-1958 en 2008 komen ook niet duidelijk over, evenmin het verschil tussen de Dalai Lama en de Panchen Lama. Ik mis ook informatie over de Tibetaanse economie, het onderwijs, het kloosterleven  en over de treinverbinding die in 2007 tot stand kwam tussen Beijing en Lhasa: een indrukwekkende technische prestatie  van de Chinezen op een ijskoud hoogplateau! In 2009 trokken vier miljoen bezoekers naar Tibet, onder wie 780.000 naar het Potalapaleis in Lhasa, voor een groot deel dankzij deze trein (People’s Daily, 7.2.2010). In geval van nood zal de treinverbinding ook wel fungeren om soldaten over te brengen naar Tibet of naar de betwiste grens met de militaire en economische concurrent  India, een land dat in het westen doorgaans en vaak onterecht meer krediet krijgt dan China, maar dat zich zeker niet ‘braver’ gedraagt.

Tot slot: als lezer blijf je achter met de vraag of het nog ooit goed komt tussen Tibet en China. Hoe ver liggen de standpunten van de Dalai Lama en van de Chinese leiders nog uit elkaar ?

universiteitscampus in Lhasa (foto xinhua)

Referenties :

 1. Jean-Paul Desimpelaere – Kris Peeraer, 
Tibet. Kroniek van het dak van de wereld.
Uitgeverij EPO, Berchem/Antwerpen, 2009.
252 p. ; kaarten, foto’s, chronologie, bibliografie.
ISBN        978 – 90 – 6445 – 479 – 0 ;   € 20. 

2. Barend ter Haar,
 Het hemels mandaat. De geschiedenis van het Chinese keizerrijk.
 Uitgeverij Davidsfonds, Leuven, 2010.
 601 p. ; chronologie, kaarten, bibliografie, register.
ISBN        978 – 90 – 5826 – 6774;    € 49,50.

 3. Cheng Shan-Hwei en Jan Willem Nienhuys, 
  China, Geschiedenis, cultuur, wetenschap, kunst en politiek. 
  Uitgeverij Veen, Diemen, 2006.  
  479 p.; kaarten, foto’s, tabellen, chronologie, register
  ISBN        978 – 90 – 8571 – 021 – 9;    € 40.

4. Patrick French,
Tibet, Tibet : a Personal History of a Lost Land. 
Uitgeverij Harper / Random House, London, 2003.
352 p.; ISBN 978-1-4000-4100-8; § 25.

 5. Warren W. Smith, 
Tibetan Nation : a History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations.
 Uitgeverij Westview Press, Boulder, 1996 / 2009.
 ISBN 978-081 333 2802; § 28.

 6. Robert Thurman,
 In de ban van Tibet.
 Een onthullend antwoord van de Dalai Lama op het conflict tussen China en Tibet.   
 Uitgeverij Kosmos / VBK, Utrecht/ Antwerpen, 2008.  
287 p.; foto’s, literatuur, sites. 
ISBN  978 – 90 – 215-36347;  € 17,95.

 Jef Abbeel                              januari – februari 2010.

De film van Oscarwinnaar Florian Gallenberger gaat voornamelijk over de massaslachting die de Japanners in 1937 aanrichtten in de stad Nanjing.

Het verhaal is gebaseerd op de acties van een aantal buitenlanders die in 1937 een deel van de bevolking van Nanjing beschermden tegen de Japanse terreur. Hoofdpersonage is John Rabe, nazi en directeur van Siemens China in Nanjing, die de wijk rond zijn woning weet te beschermen door de nazivlag te hijsen.

Rabe zou bij zijn terugkeer in Duitsland in 1938 problemen met de nazi’s krijgen, maar toch in 1945 door de Britten aanvankelijk als nazi vervolgd worden. Hij leefde verder op een klein Chinees staatspensioen en stierf berooid in Berlijn in 1950. Zijn stoffelijk overschot  werd in 1996 in China bijgezet in een herdenkingshal voor de massamoorden van Nanjing. In Duitsland kreeg hij pas erkenning in 2003.

De film viel al in de prijzen in Duitsland. Hij is ook verkrijgbaar op dvd of in boekvorm.

www.johnrabe.de

Omdat het klimaat straks op de agenda staat op de conferentie van Kopenhagen belichten we enkele pdf-publicaties over energie, duurzame ontwikkeling en het klimaat.

Junfeng Li heeft voor de UNDP  een ‘Mitigation Country Study – China’, een rapport over de strijd tegen klimaatverandering in China, gemaakt, dat de toestand weergeeft in het land qua energieverbruik en het aanwenden van duurzame energie. Het telt 35 pagina’s. lees meer

Oberheitmann, Andreas and Eva Sternfeld belichten in het recentste nummer van ‘China Aktuell’ (in het Engels ‘Current Chinese Affairs’) de Chinese politiek terzake en dit in het licht van het Kyotoproces.

Climate Change in China – The Development of China’s Climate Policy and Its Integration into a New International Post-Kyoto Climate Regime, jg 38, 3, 135-164  lees meer

Zoals iedereen weet, zal China nog lang afhankelijk zijn van steenkool als primaire energiebron. Het ‘Internationaal Energie Agentschap’ heeft een vrij volledige studie gemaakt over alle facetten die verband houden met schonere steenkool in China. Meer uitleg over ‘Cleaner coal in China’ staat op pagina:

http://www.iea.org/publications/free_new_Desc.asp?PUBS_ID=2089

Iets bescheidener van opzet is de studie van Wuyuan Peng in opdracht voor het ‘Stanford Program on Energy and Sustainable Development’: ‘The Evolution of China’s Coal Institutions’. De auteur argumenteert dat een structureel conflict ingebakken zit tussen enerzijds de steenkoolmijnen die grotendeels afhangen van de provincies en de prijzen van de steenkool bepalen volgens de markt, en anderzijds de elektriciteitsmaatschappijen die net als het transport meestal in handen zijn van de staat, die ook de elektriciteitsprijzen bepaalt.

http://aparc.stanford.edu/publications/evolution_of_chinas_coal_institutions_the/

De Internationale Klimaatgroep geeft van haar kant China een goed rapport in haar 36 pagina’s tellende studie ‘China’s Clean Revolution‘ uit 2008:

http://www.theclimategroup.org/assets/resources/Chinas_Clean_Revolution.pdf

Nauwelijks een jaar later is de vooruitgang op het terrein zo snel dat een updaterapport noodzakelijk blijkt:

http://www.theclimategroup.org/assets/resources/Chinas_Clean_Revolution_II.PDF

Ten slotte bestaat het ‘China Greentech Report 2009′, dat 164 pagina’s lang is. Een zevental domeinen wordt behandeld: schonere conventionele energie, hernieuwbare energie, elektriciteitsinfrastructuur, groene gebouwen, schoner transport, schonere industrie en zuiver water. Het overzichtsrapport bevindt zich op

http://www.china-greentech.com/report

Zie ook een CCTV-videofragment

J.P. Desimpelaere mmv Kris Peeraer, EPO 2009, 252 blz.

ruines van Guge rijk

Een goed Nederlandstalig boek over Tibet was al lang nodig. Er wordt immers te veel nonsens over Tibet verspreid. Een onthutsend voorbeeld vermeld in het boek is de anti-Chinese Tibetmotie die door het Belgisch parlement unaniem(!) goedgekeurd werd in 1996 en waarin onze illustere parlementariërs zelfs niet in staat bleken met de regel van drie het juiste aantal inwoners per km² te berekenen.

Het boek is zoals gezegd een kroniek. We krijgen een geografische inleiding en dan een tocht door de geschiedenis, van de prehistorie over de mythische koning Gesar, het in de 7e eeuw echt bestaande ‘Groot-Tibetaanse’ Tubokoninkrijk, de verovering door de Mongolen en de formele opname in de Chinese invloedssfeer in de 13e eeuw, de machtsgreep van de 5e dalai lama onder de patronage van de Mongolen in de 17e eeuw, de pogingen van Britten en Russen om Tibet aan de Qingkeizers te ontfutselen, de afscheidingsbeweging in de 20e eeuw, tot de complexe binnenlandse en buitenlandse diplomatieke manoeuvres voor en na de intocht van het Chinese leger in 1951.

De auteur heeft de moeite gedaan zich goed te documenteren, er is een uitgebreide referentielijst met zowel pro-Tibetaanse, pro-Chinese, vroegere koloniale en huidige academische bronnen. Het boek bevat dan ook een schat aan heel concrete informatie over het reilen en zeilen van het hoogplateau doorheen de geschiedenis.

Een van de grote verdiensten is het analyseren van de geschiedenis van het Groot-Tibet dat de dalai lama claimt en van de veel kleinere huidige autonome regio Tibet waarover Beijing wil praten. Groot-Tibet blijkt al sinds de 10e eeuw als politieke eenheid niet meer te bestaan, en de autonome regio is geen communistische creatie, maar gaat wel degelijk terug op de administratieve indeling die de Yuan- en Qingdynastieën invoerden.

Verder analyseert het boek ook de bevolking van de hele regio die tot Groot-Tibet gerekend wordt. Doordat de dalai lama voor Groot-Tibet etnisch-culturele criteria hanteert, claimt hij ook alle gemengde regio’s waar Tibetaanse minderheden leven. Het vanzelfsprekend gevolg is dat in Groot-Tibet 6 miljoen Tibetanen wonen en 12 miljoen niet-Tibetanen, of, zoals de dalai lama het uitdrukt, “de Tibetanen een minderheid vormen in hun eigen land”. Die 12 miljoen moeten volgens hem vertrekken. De verrassende conclusie van het boek is echter dat deze niet-Tibetaanse bevolking, een bonte verzameling van Han en vele andere etnische groepen, daar niet wonen tengevolge van een perfide communistische immigratiepolitiek, maar er al eeuwen thuis zijn, sommige bevolkingsgroepen zelfs al langer dan de Tibetanen. Moderne Hanimmigratie is enkel substantieel in enkele goed leefbare steden, zoals Lhasa en Xigaze en is beperkt tot ongeveer 200.000 personen.

In het aardrijkskundig hoofdstuk komen controversiële onderwerpen zoals de ontbossing, de ontginning van mineralen, en de bedreigde status van de Tibetaanse antilope gedetailleerd ter sprake. Van de verwijten die de Chinese regering hier krijgt, blijft bij nader inzicht niet veel over.

Van het beeld van Tibet als vredelievend paradijs van mediterende monniken blijft geen spaander heel. De Tibetaanse geschiedenis is even gewelddadig zoniet erger dan onze middeleeuwen.Tibetaanse kloosters waren in de regel versterkte burchten, en oorlogen, burgeroorlogen, moord en doodslag waren de normale methode om de wereldse machtsverhoudingen tussen de verschillende ordes te bepalen. Tibet staat vol met ruïnes van kloosters, en daarvan is maar een kleine minderheid slachtoffer van de Culturele Revolutie.

Op basis van bevolkingscijfers toont de auteur dat de hier en daar nog gehoorde beschuldiging van genocide door China niet op feiten gebaseerd is. Het cijfermateriaal over vermoedelijke aantallen slachtoffers van de confrontaties in ‘51 en ‘59 is echter ietwat rommelig. De auteur heeft hier het geluk dat de dalai lama zelf verklaart dat men de term ‘genocide’ niet letterlijk moet opvatten, maar moet lezen als ‘culturele genocide’.

Het boek maakt ook een analyse van de Britse koloniale en de Amerikaanse politiek in de 20e eeuw. Beiden probeerden, weliswaar op verschillende tijdstippen,  Tibet onder controle te krijgen, ondersteunden halfslachtig de afscheidingsbeweging die begon met de 13e dalai lama in 1913, maar erkenden om strategische redenen nooit de onafhankelijkheid.

De cruciale periode tussen de intocht van het Chinese leger in 1951 en de vlucht van de bijna voltallige Tibetaanse elite in 1959 wordt mijns inziens te anekdotisch behandeld. Zo is het niet duidelijk wat de elite, die in 1951 nauwelijks weerstand bood aan het Chinese leger en een samenwerkingsakkoord sloot met de Chinese regering eerder dan in te gaan op het Amerikaanse voorstel om te vluchten en vanuit het buitenland een guerrilla te starten, in 1959 deed besluiten om alsnog in ballingschap te vertrekken. Het gedrag van de dalai lama is intrigerend: twee dagen voor zijn vlucht in 1959 schrijft hij nog aan de bevelhebber van de Chinese troepen dat hij bezig is de pro-Chinese krachten te verzamelen om een einde te kunnen maken aan de onlusten in Lhasa.
De opstand in Lhasa in 1959 wordt uitgelegd vanuit een sociaaleconomische achtergrond: verzet tegen het onteigenen en verdelen van de kloostergronden en het vrijlaten van de lijfeigenen, dat begon bij de Tibetaanse minderheid in Sichuan in 1956 en is overgeslagen naar de hoofdstad van Tibet. Dat lijkt wat bizar, gegeven dat de Chinese regering in 1956 aangekondigd had dat dergelijke hervormingen in Tibet zelf zeker nog niet in het volgende vijfjarenplan voorzien waren.

Over de recente periode had ik graag een systematische vergelijking van de standpunten van de Tibetaanse leiders in ballingschap en van de Chinese regering gezien. Waarom bijvoorbeeld leidden de onderhandelingen in 2008 tot niets? In het boek komen de standpunten van de dalai lama fragmentair aan bod in de verschillende deelkronieken, en die van de Chinese regering nauwelijks. Over de Tibetaanse wereldlijke en geestelijke leiders, die zoals de panchen lama wel met de Chinese regering samenwerken, komen we zo goed als niets te weten.

Over de onlusten van 2008 ten slotte wordt gezegd dat het vooral commandoraids waren, gepland en ondersteund van buitenaf door de Tibetaanse ballingen en met de Verenigde Staten achter de schermen; de schaal was echter te groot om zonder enige sympathie van een deel van de bevolking te kunnen doorgaan; er zijn wel degelijk etnische spanningen aanwezig; het boek verwijst kort naar een gebrek aan economische perspectieven voor de weinig geschoolde Tibetaanse boerenzonen die naar de stad trekken. Een bijkomend hoofdstuk met een beschrijving van de sociaaleconomische toestand van Tibet vandaag had dit kunnen verduidelijken. Ook de huidige toestand op cultureel, educatief en religieus gebied had daarin systematisch kunnen behandeld worden. Nu wordt  fragmentarisch over grote aantallen kloosters, monniken en nonnen gesproken, zonder dat het verwijt van ‘culturele genocide’ ten gronde onderzocht wordt.

Het boek is vlot geschreven, de kroniekstijl waarbij de thematiek dikwijls in stukjes gehakt wordt, maakt het spannend, maar dwingt de lezer zijn gedachten goed bij het lezen te houden. Het is een aanrader met uitdagende maar steeds beargumenteerde stellingen.

Tibet, Kroniek van het dak van de wereld, J.P. Desimpelaere mmv Kris Peeraer, EPO 2009, 252 blz.