de dvd van de editie van 2011

Al dertig jaar vertoont de nationale zender, CCTV het jaarlijkse Nieuwjaarsgala aan de vooravond van het Lentefestival, het Chinese Nieuwjaar. Die verjaardag wordt wellicht in mineur gevierd.

Het Gala is een vier uur durende live show die traditioneel door tientallen miljoenen Chinezen wordt bekeken en deel is geworden van het Chinese ‘oudejaarsavond’-ritueel. De vaste ingrediënten zijn toneel, zingen, acrobatiek, goochelen, dansen en (veel) comedy. Het programma is onder andere een middel om voorzichtige humoristische commentaren te brengen op de Chinezen zelf, wat zelfspot dus, maar ook op de politiek. In de shows zitten daarnaast enige niet nadrukkelijke positieve boodschappen verweven: de verschillende bevolkingsgroepen en hun volkscultuur zijn altijd vertegenwoordigd, er wordt zorg gedragen voor het programmeren van artiesten uit Hong Kong, Macau en Taiwan. Tot voor enkele jaren waren er ook bij bepaalde onderdelen beelden van politieke kopstukken te zien. De aanpak verandert net zoals de maatschappij verandert. Het weglaten van propaganda en het verplaatsen van het onderdeel Chinese Opera tot na het vuurwerk van middernacht (als er minder mensen kijken) zijn daar voorbeelden van. In de maatschappij is er wat discussie over het Nieuwjaarsgala, zoals over zoveel televisieprogramma’s in zoveel landen. Het Volksdagblad, de krant van de CPC, en de Global Times vonden de inhoud van die discussie belangrijk genoeg om er een paar weken geleden een lang artikel aan te wijden. De show zou zijn aantrekkingskracht verliezen, vooral op de jongeren en de mensen in de stad, die een grotere keuze van ontspanning hebben dan ooit. Nog een reden voor de dalende populariteit naast die concurrentie vanwege ander vermaak, zou de braafheid zijn. Volgens sommigen is het allemaal te eenzijdig positief. De sfeer van het gala is er een van ‘lof voor sociale vooruitgang en harmonie en het verdedigen van de grote waarden van de meeste Chinezen’. Er zijn natuurlijk massa’s mensen die ook dat feestelijk en fijn vinden, maar er is een groeiende groep die verlangt naar wat meer pit en sociale kwesties (bij voorbeeld de voedselonveiligheid, de economische inzinking). Van bepaalde komieken die vele fans hebben om de scherpte van hun grappen, is bekend dat zij altijd weigeren op te treden in het nieuwjaarsprogramma omdat ze zich niet willen compromitteren met de volgzaamheid die de shows uitstralen. Andere kritieken zijn de nadruk die de cultuur van het noorden van China zou krijgen, wat ten koste van de zuidelijke inbreng zou gaan en de sluikreclame die tijdens de programma’s wordt gemaakt. De media signaleerden de ‘desertie’ van televisiesterren die vroeger zouden hebben gevochten om een plaatsje op het programma. Gisteren kwam het ophefmakende nieuws dat Zhao Benshan, een van de bekendste komieken van het land en de man die het programma altijd mocht afsluiten, na 21 jaar – met 1 jaar onderbreking – er op 22 januari 2012 niet bij zal zijn. De officiële reden is oververmoeidheid, maar in het spervuur van 9 miljoen microbloggers die direct na de aankondiging reageerden werden ook andere vermoedens uitgesproken: gebrek aan inspiratie? Gebrek aan belangstelling? De tanende populariteit van Zhao zelf, ook een man uit het noorden (Liaoning) en volgens bepaalde internetters iemand die op zijn retour is? En dan rijst natuurlijk de vraag: geldt dat ook voor dit soort televisie in het huidige China?
Bronnen: BBC, People’s Daily, China Daily, wikipedia

Het gerespecteerde Amerikaanse pr-bedrijf Edelman (klanten o.a. UPS, Microsoft, Kraft, Starbucks, Walmart, Shell en ideële ngo’s zoals de Amerikaanse Hartstichting) publiceert elk jaar een rapport met een ‘barometer’ over vertrouwen en instellingen. Vijfduizend respondenten in 23 landen van vijf continenten, tussen de 25 en de 64 hebben hun mening gegeven. De groep is niet representatief voor de hele bevolking. Het gaat om personen die in de diensten van Edelman zouden kunnen geïnteresseerd zijn of van wie je een meer dan gemiddelde belangstelling voor politiek en maatschappij kunt verwachten: hoogopgeleid, in de top 25% van de inkomens van elke leeftijdsgroep en elk land. Over de hele wereld neemt het vertrouwen in ngo’s, de zakenwereld, de regering en de media toe! Dat is echter bijna uitsluitend te danken aan de toename van het vertrouwen in de landen met opkomende economieën, zoals de BRIC-landen. In drie statistieken maakt China een erg goede beurt. Het vertrouwen in de banken in GB bedraagt 16%, in de VS 25%, in India 87% en in China 90%. Het vertrouwen in de regering is in Frankrijk 19%, in Duitsland 33%, in de VS 40%, in India 44%, in Brazilië 85% en in China 88%. Het vertrouwen in de media bedraagt in GB 22%, in de VS 27%, in Duitsland 37%, in India 50%, in Brazilië 73% en in China 80%. In de Trust Barometer Index, die de verschillende statistieken samenvat staat Brazilië op nummer 1, met een cijfer 80 (Sinds 2008 is Brazilië overigens opmerkelijk gestegen van een achtste plaats met cijfer 48). China komt op de tweede plaats met cijfer 72. Nogmaals: niet representatief, wel de moeite waard om kennis van te nemen en rekening mee te houden.

Bronnen:
M. Vandepitte in De Wereld Morgen http://www.dewereldmorgen.be/artikels/2012/01/13/wist-je-dat-duitsland-zeer-goed-verdient-aan-de-crisis-terwijl-de-steun-voor-het

http://www.edelman.com/trust/2011/uploads/Edelman%20Trust%20Barometer%20Global%20Deck.pdf

www.extendlimits.nl/

www.comunicationline.nl

vertrouwen in de media

launch-party van de Engelse site van CASS

De website van de bekende Chinese Academie voor Sociale Wetenschappen (Chinese Academy of Social Sciences,CASS) heeft nu een Engelstalige versie.

Dit betekent dat een belangrijke bron voor de studie van China wordt opengesteld voor een groter internationaal publiek. De CASS is inderdaad, zoals het reclamepraatje stelt, ‘een van de voornaamste denktanks van China’. Sommige van zijn studies en artikelen hebben het aanzien van de Chinese sociale en humane wetenschappen wereldwijd veel goed gedaan. Chinawatchers die rekening houden met het semi-officiële karakter van veel (maar niet alle) ‘producten’ van de CASS kunnen hun kijk op China verrijken en nuanceren. De Engelstalige website, the English channel zoals ze hem zelf noemen, bevat 35 menu’s met een overzicht van gepubliceerde werkstukken, nieuws over en verslagen van conferenties, opiniestukken, links voor contact met afdelingen van CASS en met zijn onderzoekers. Een leuke extra is de lopende band met een fotogalerij van de portretten van bekende Chinese intellectuelen, die vaak tot nog toe alleen maar ‘een naam waren’. Verder zijn er video’s van interviews, discussieforums (o.a. met buitenlandse deskundigen) en boekbesprekingen.
De oorspronkelijke Chinese website heeft al prijzen gewonnen als internetmedium met een merknaam die snel populair wordt. Om het lezerspubliek te lokken staan er op de eerste Engelstalige homepage onder andere interviews over  Occupy Wall Street en over de relatie van de vreedzame opkomst van China met de verhouding t.a.v. de buurlanden in de ASEAN (rond de Zuid-Chinese Zee en de Mekong) en van het nieuwe Azië-beleid van de VS.

Bron: China Daily, http://www.cssn.cn/english.html

“In Knack verschijnt deze week een interview met Frank Dikötter over zijn boek ‘Mao’s massamoord’. Hoe wetenschappelijk is Dikötter? Dikötter is professor in Hongkong gespecialiseerd in China. Om dit en zijn voorgaande boeken te schrijven deed hij uitvoerig onderzoek in Chinese archieven die de laatste jaren voor een beperkt aantal specialisten open gesteld worden. Zijn zijn stellingen daarom waar en wetenschappelijk?

Demon hier, populair in China

Het eerste wat opvalt is dat Dikötter zich niet opstelt als wetenschapper, maar als ultraliberaal politicus. In de inleiding tot zijn boek schrijft hij: ‘In een veel algemenere zin, op het ogenblik dat de wereld zoekt naar een evenwicht tussen vrijheid en regulering , blijft de catastrofe van toen ons eraan herinneren hoe totaal verkeerd het is te denken dat staatsplanning een remedie kan zijn tegen chaos’. Hij begint in Knack met Kissinger te verwijten dat hij in zijn nieuwste boek ‘On China’ de Chinese leiders te veel vergoelijkt. Hoe komt een  oude overtuigde Amerikaanse imperialist zover de Chinese leiders te vergoelijken? Simpel, Dikötter smeert hem meteen ongeoorloofde motieven aan: Kissinger wil zijn investeringen in China beschermen. Ook het enthousiasme van Dikötter over de duidelijk verkeerd vertaalde titel van de Nederlandse uitgave is meer politiek dan professoraal: in het Engels gaat het over de ‘Grote Hongersnood’, in het Nederlands over ‘Massamoord’. De essentieel politieke motivatie van Dikötter komt op het einde van het interview nog eens terug wanneer hij het heeft over het hedendaagse China: ‘Het beest (sic) ziet er nu wat aantrekkelijker uit maar de onderliggende  structuur is dezelfde’.  Controleren wat Dikötter schrijft over Mao vraagt wat moeite, maar het waarheidsgehalte van zijn uitspraken over het hedendaagse China controleren kan elke lezer.

Voor de bespreking van het boek grijp ik terug naar een aantal argumenten van Joseph Ball die het grondig bestudeerd heeft.

Vooreerst het gebruik van bronnenmateriaal: Dikötter werkt met beperkt toegankelijk of moeilijk toegankelijk bronnenmateriaal, veelal lokale archieven die hij niet kon kopiëren, alleen inkijken. Daardoor valt moeilijk te controleren of hij dit juist gebruikt. Maar enkele dingen vallen toch op:
Uit het schaarse bronnenmateriaal dat toch kon nagekeken worden blijkt volgens Ball dat hij de dingen uit de context haalt. Daartoe behoren twee van de meest bekende Mao-citaten uit zijn boek. Die komen uit notities van een onbekende over een informele toespraak van Mao in een hotel in Shanghai en 1959. De tekst daarvan is om een of andere reden wel in het bezit van  Dikötter en twee correspondenten van Ball konden hem lezen. Zo zou Mao gezegd hebben ‘het is beter de helft te laten doodgaan, om de andere helft goed te kunnen voeden’.  Het is zelfs niet duidelijk of die uitspraak correct genoteerd is, maar de rest van de toespraak maakt wel duidelijk dat Mao het retorisch of sarcastisch moet bedoeld hebben. In een ander citaat zou Mao ervoor pleiten de al hongerige boeren hogere graanquota te doen leveren aan de staat: ‘als jullie niet boven een derde gaan, zal het volk niet rebelleren’. Maar uit de volledige tekst blijkt dat dit derde niet als minimum, maar als bovengrens bedoeld was en Mao er juist voor pleitte om de boeren te sparen. In de discussie over deze citaten krijgen we het woord van Ball en zijn twee correspondenten lijnrecht tegenover dat van Dikötter, maar zo gaat het nu eenmaal wanneer je geschiedenis wil bouwen op geheime documenten.

Dikötter  is helemaal niet kritisch ten aanzien van zijn bronnenmateriaal, zolang het maar in zijn beeld past. Hij haalt veel van zijn materiaal uit de rapporten van de onderzoeksteams die Liu Shaoqi naar het platteland stuurde op het einde van de Grote Sprong. Maar hij overweegt niet de mogelijkheid dat de politieke tegenstanders van Mao in die periode, Liu Shaoqi, Deng Xiaoping en anderen, die naar het einde van de Grote Sprong toe de macht van Mao feitelijk overnamen, wel eens, om argumenten tegen Mao te verzamelen, de toestand extra zwart zouden kunnen afschilderen. Hij is evenmin kritisch voor de negatieve bronnen over Mao die rond 1980 door Deng Xiaoping verspreid zijn tijdens zijn strijd met de maoïsten. Maar de cijfers over aantallen slachtoffers die op instructie van Deng berekend werden -16.5 miljoen- die verwerpt hij dan weer wel, niet omdat men van Deng misschien te negatieve cijfers over zijn politieke tegenstander mag verwachten, maar omdat Deng’s cijfers veel lager liggen dan die van Dikötter zelf. Niet alles wat Liu, Deng en anderen bekend maakten is uiteraard overdreven, dus het is niet verkeerd om dat aan te halen. Van datgene wat je dan citeert uitsluitend die cijfers in twijfel te trekken die tegen je eigen stelling ingaan is echter niet erg wetenschappelijk.
Hij heeft ook bronnenmateriaal gebruikt dat hij ‘gewoon op de vlooienmarkt’ kocht; dat zou hij toch wel kunnen publiceren? Bovendien is het onduidelijk welke precieze gegevens hij uit welke precieze bronnen haalt; dat maakt elke controle door een derde onmogelijk.

Naast incorrect gebruik van de bronnen wordt er veel gewoon geëxtrapoleerd op basis van anekdotes. Rapporten over een zeer erge toestand in één of enkele plaatsen laat hij zonder meer voor heel China gelden. Dat is manier waarop hij ‘op basis van nieuw archiefmateriaal’ tot het meest sensationele besluit van zijn boek komt: 45 miljoen doden; waarbij hij in Knack vlot toegeeft dat hij er met zijn pet naar gegooid heeft maar dat het er niet toe doet. Hij heeft de hoogste schatting genomen die een Chinees in 1979 maakte door extrapolatie van zeer fragmentaire gegevens, 32 miljoen doden, en daar 50% bijgedaan omdat hij op basis van weer andere anekdoten, in partijrapporten van 1962, de indruk krijgt dat deze studie de ernst van de toestand nog onderschat. In werkelijkheid bestaan er geen betrouwbare bevolkingsgegevens voor China in die periode, dus alles is grove schatting. In het Westen bestaat slechts één betrouwbare demografische studie van China in die periode, die van Judith Bannister uit 1987 ‘China’s changing population’ (nog steeds gemakkelijk te vinden in de tweedehandsboekhandels); Bannister heeft de beschikbare cijfers van vroeger gecontroleerd met de meer betrouwbare bevolkingspiramide begin jaren 80 en zo geprobeerd de vroegere cijfers te corrigeren of te reconstrueren; haar methode is niet 100% waterdicht en zij geeft geen definitieve conclusie maar suggereert een mogelijk totaal van ongeveer 30-40 miljoen Chinezen ‘te kort’: die zijn ofwel niet geboren ofwel  te vroeg overleden.

Een ander sensationeel besluit van het boek: ‘het gaat niet om een hongersnood maar om een massamoord’, is al even weinig onderbouwd en evenzeer afhankelijk van anekdoten en is in feite een puur politiek statement. De ellende van de Grote Sprong zou dus niet het gevolg zijn van een verkeerd afgelopen ontwikkelingsstrategie en nog minder van de extreme weersomstandigheden in de jaren 60-61, maar een bewuste daad om miljoenen Chinezen de dood in te drijven. In Knack: ‘Wij schatten dat 6 à 8%, dus ongeveer 3 miljoen mensen, stierven door geweld en moedwillige uithongering’; als enige staving krijgen we het verhaal van een jongen die voedsel gestolen had en geboeid in een vijver geworpen werd; en we vernemen ook dat de nazi’s hun dwangarbeiders op dezelfde manier behandelden als de Chinezen hun communeleden. Het doet allemaal wat denken aan Jasper Becker, die in dat andere ‘baanbrekende’ boek ‘The Hungy Ghosts’ het klaarspeelde volkomen waanzinnige verzinsels als waarheid voor te stellen; zo zou een partijleider in Qisi, Henan 100 kinderen gekookt hebben om er mest van te maken; een verhaal dat Berlusconi op zijn beurt gretig aandikte toen hij in 2006 publiekelijk verklaarde dat de Chinezen kinderen koken om mest te maken. Nog een sensationele bewering – 30-40% van alle huizen zouden vernield zijn- is gebaseerd op extrapolatie van door Liu Shaoqi, ten behoeve van de propaganda, dik in de verf gezette verhalen over twee districten in twee provincies. Bannister van haar kant heeft de mortaliteit tijdens dezelfde periode gedetailleerd bestudeerd: zij concludeert dat tijdens de Grote Sprong de campagnes om allerlei eenvoudige maar gevaarlijke ziekten zoals cholera, typhus, dysenterie uit te roeien verwaarloosd werden; in combinatie met chronische hongersnood dreef dat de sterftecijfers tijdelijk terug omhoog tot het niveau van voor de stichting van de Volksrepubliek.

Het boek van Dikötter heeft veel gemeen met dat van Jung Chang: ‘Mao, het onbekende verhaal’. Grote hoeveelheden historische bronnen worden doorzocht  en samengebracht in een wetenschappelijk ogend werk, terwijl men in feite alleen die stukjes van de puzzel behoudt die men mits de nodige vervorming kan samen plakken tot een beeld dat men al vooraf geconstrueerd had. Geschiedenis schrijven is wat anders.

Een grondige en vernietigende  kritiek van het boek vanuit het perspectief van een historicus werd geschreven door Cormac O’Grady van de Princeton Universiteit. Deze kritiek besluit met: ‘Het succes van Mao’s Great Famine mag andere geschiedkundigen er niet van weerhouden op een kalmere en meer genuanceerde manier een boek te schrijven dat meer belang hecht aan de correctheid van de cijfers en echt de nodige aandacht besteed aan aardrijkskunde en geschiedenis.’ De tekst van deze kritiek in het Engels vind je hier “

Zondagmiddag 20 november * 14.00- 15.00 uur * Theater Tutti Fratelli. Interview met Dikötter door Catherine Vuylsteke (De Morgen) over zijn boek Mao’s massamoord. Toegang gratis voor iedereen met Crossing Borderticket (wel reserveren via info(at)crossingborder.be). Een activiteit van www.borderkitchen.be

Foto vin De Standaard

In de index van de 28 landen die meest actief zijn in het buitenland scoren Chinese bedrijven in het buitenland het tweede slechts, alleen Russische doen het slechter. De Standaard noteert terecht dat de index gebaseerd is op perceptie door bedrijfsleiders uit andere landen en dus moet gerelativeerd worden. Maar er zijn wel meer caveats te maken.De index houdt namelijk geen rekening met het land waarmee men handel drijft of waarin men investeert. Het is evident dat wie meer economische relaties heeft met eerder onstabiele landen met een zwakke overheid sterker onder druk komt om steekpenningen te geven; en China is nu juist een land dat de zuid-zuid handel versterkt uitbouwt. Verder blijkt uit de enketes ook dat bepaalde sectoren veel meer corruptiegevoelig zijn dan andere: openbare werken, nutsvoorzieningen, mijnen, olie-en gas scoren hoog; landen zoals China die veel buitenlandse transacties in deze sectoren doen staan ook hier onder druk. Tenslotte zou men zich in het specifieke geval van China ook kunnen afvragen of er een verschil is tussen staatsbedrijven en privé-bedrijven.
Genoeg redenen om voorzichtig te zijn met conclusies trekken uit de index, en dat is Transparency International ook; in feite gebruiken zij de index vooral om erop te wijzen dat er in alle landen een corruptieprobleem is en dit internationaal en prioritair in bepaalde sectoren strenger moet aangepakt worden.
De interpretaties in het verslag van De Standaard zijn interessant. De krant besluit uit het rapport dat Belgische ondernemingen weinig corrupt zijn en Russische en Chinese erg corrupt. Door de index van buitenlandse corruptie te vergelijken met de index van binnenlandse corruptie besluit de krant bovendien dat er een correlatie is tussen corruptie van firma’s in het buitenland en corrupte overheid in het thuisland. Maar wat China betreft klopt deze bewering niet: het staat voorlaatste op 28 op de index van buitenlandse corruptie, maar 78^ste op 178 voor binnenlandse corruptie; dat is bij de beste helft en beter dan landen als Mexico, Indonesie, India en Argentinië die wel beter scoren op de index voor buitenlandse corruptie. Alhoewel Transparency International Russische bedrijven als meest corrupt omschrijft, en expliciet naar de mijn- en energiesectoren in Nigeria als probleemsectoren verwijst, plaatst De Standaard een foto van een ….jaja, Chinese koolmijn.

Er is een document gepubliceerd over de sociale media op het internet. Bedoeling is dat die meer gaan gecontroleerd worden om de ‘verspreiding van informatie beschaafd en redelijk te houden’. Bestrijden van internetmisdaad, en het opzetten van een beveiligingssysteem ter bescherming van staatsgeheimen en van de belangen van het publiek zijn de doelstellingen.
De overheid ergert zich bijzonder aan ongefundeerde geruchten die via sites zoals Weibo snel verspreid worden. Er zou gedacht worden aan een verplichting om de echte naam van de internaut te registreren, en Sina,de firma achter Weibo, wil een system ontwerpen om berichten op hun betrouwbaarheidsgehalte te testen. Bij de kernramp in Japan circuleerden er op een bepaald moment bijvoorbeeld paniekberichten over stralingsgevaar die een massale hamsterwoede van keukenzout uitlokten.

In een ander programma wil de overheid vanaf 1 januari populaire ontspanningsshows op televisie aanpakken. Sexy dating shows, harde misdaadprogramma’s en dubieuze reality TV moeten eruit. In de plaats komen kunstprogramma’s, wetenschappelijke programma’s en minstens één programma’s met moraliserende inslag per week. Er komen op de provinciale TV-zenders maximum twee ontspanningsprogramma’s in primetime, en maximum 10 wedstrijden per jaar in de stijl van Idool. De invoer van buitenlandse formats, waarvan er een aantal erg populair geworden waren, wordt beperkt en ook het aantal artiesten uit Taiwan. Een steeds belangrijker deel van de Chinese bevolking vind dat China geen moreel kompas meer heeft en de nieuwe maatregelen spelen daar op in. Het publiek werd geschokt door dating shows waarin het de jonge deelnemers alleen te doen was om de materiële welstand van hun mogelijke partners.Nieuws en programma’s met diepgang komen bij de commerciëel gerichte zenders in het gedrang ten voordele van platte  ontspanningsprogramma’s; de vrije markt mag op het gebied van de media niet langer haar gang gaan. Vier jaar geleden besloot de overheid reeds vulgaire programma’s en programma’svan bedenkelijk allooi te schrappen. Zo werd een reeks waarin vrouwen met elkaar in concurrentie gingen om gratis plastiche chirurgie te krijgen stopgezet. Maar het publiek vraagt blijkbaar dit soort ontspanning en de commerciële zenders kunnen er geld mee verdienen. Sommigen verwachten dat indien de huidige campagne met succes doorgevoerd wordt, de internetsites met buitenlandse reality TV en andere shows veel succes zullen krijgen, zodat de overheid misschien ook daar zal moeten ingrijpen.

Adres Fake Beijing (foto London Art News)

Er zijn meer gegevens bekend over de klacht tegen Ai Weiwei, die vorige woensdag vrijgelaten werd op borgtocht.

De advokaat van Ai Weiwei heeft vandaag bekendgemaakt dat de Chinese fiscus 12 miljoen yuan vordert van FAKE, het bedrijf van Ai dat officieel op naam van zijn vrouw staat. Er zou voor 5 miljoen gefraudeerd zijn en daarboven op komen 7 miljoen boetes.  Ai heeft drie dagen tijd om in beroep te gaan tegen de vordering.Waarschijnlijk zal Ai een administratief onderzoek aanvragen waaruit moet blijken of de fiscus deze bedragen terecht vordert.

De bekende kunstenaar Ai Weiwei is vorige woensdagavond op borgtocht vrijgelaten. Het is een politiebureau dat het heeft laten weten aan het persagentschap Xinhua. De politie van Beijing heeft voor dat nieuws een aantal verklaringen gegeven. Ai zou zich correct hebben opgesteld bij het toegeven van zijn misdrijven, o.a. het vernietigen van bezwarende documenten. Hij zou herhaalde malen hebben beloofd alsnog de belastingen te zullen betalen die zijn bedrijf, Beijing Fake Cultural Development Ltd, volgens het gerecht heeft ontdoken. Ook de consideratie voor zijn gezondheid zou een rol hebben gespeeld bij zijn voorlopige vrijlating. Ai Weiwei lijdt aan diabetes en heeft een hoge bloeddruk. Het onderzoek loopt verder en de kunstenaar heeft moeten beloven geen interviews te geven of verklaringen af te leggen. Ook zijn verwanten doen dat vooralsnog niet. Op berichten ter verwelkoming of uitingen van opluchting hebben zowel de aangeklaagde als zijn familie met korte bedankjes gereageerd.

Fake?

Sinds Ai Weiwei op 3 april op het vliegveld van Hong Kong werd gearresteerd hebben collega’s kunstenaars, journalisten en politici uit het buitenland, vooral het Westen, de Chinese overheid ervan beschuldigd dat ze de bekende allround kunstenaar vervolgt vanwege zijn politieke uitspraken en acties. Beijing heeft dit verontwaardigd ontkend, de critici aangemaand zich niet met de justitie van een ander land te bemoeien en de kwestie niet te politiseren. Van officiële Chinese zijde is men zeer spaarzaam met informatie over deze zaak. Speculaties in het buitenland, waar opiniemakers hooguit toegeven dat ze zelf ook niet precies weten hoe het zit, blijven dan ook voortduren. Ook nu weer, omdat het niet erg duidelijk is waarom Ai Weiwei juist nu is vrijgelaten en of de politieverklaringen kloppen. Volgens sommigen zou China met de vrijlating het bezoek willen ‘vergemakkelijken’ dat premier Wen aan Europa brengt van 24 tot 27 juni. Andere waarnemers menen dan weer dat hier een bekende tactiek wordt toegepast om dissidenten monddood te maken. Dat de aanklacht domweg terecht zou kunnen zijn, daar wil men blijkbaar geen rekening mee houden. Fake, de naam van Ai’s bedrijf, betekent vals, schijn. Voorlopig zullen zijn supporters doorgaan met ook de aanklacht fake te noemen. 

Bronnen: SCMP, VRT, Global Times

Demon hier, populair in China

Het eerste wat opvalt is dat Dikötter zich niet opstelt als wetenschapper, maar als ultraliberaal politicus. In de inleiding tot zijn boek schrijft hij: ‘In een veel algemenere zin, op het ogenblik dat de wereld zoekt naar een evenwicht tussen vrijheid en regulering , blijft de catastrofe van toen ons eraan herinneren hoe totaal verkeerd het is te denken dat staatsplanning een remedie kan zijn tegen chaos’. Hij begint in Knack met Kissinger te verwijten dat hij in zijn nieuwste boek ‘On China’ de Chinese leiders te veel vergoelijkt. Hoe komt een  oude overtuigde Amerikaanse imperialist zover de Chinese leiders te vergoelijken? Simpel, Dikötter smeert hem meteen ongeoorloofde motieven aan: Kissinger wil zijn investeringen in China beschermen. Ook het enthousiasme van Dikötter over de duidelijk verkeerd vertaalde titel van de Nederlandse uitgave is meer politiek dan professoraal: in het Engels gaat het over de ‘Grote Hongersnood’, in het Nederlands over ‘Massamoord’. De essentieel politieke motivatie van Dikötter komt op het einde van het interview nog eens terug wanneer hij het heeft over het hedendaagse China: ‘Het beest (sic) ziet er nu wat aantrekkelijker uit maar de onderliggende  structuur is dezelfde’.  Controleren wat Dikötter schrijft over Mao vraagt wat moeite, maar het waarheidsgehalte van zijn uitspraken over het hedendaagse China controleren kan elke lezer.

Voor de bespreking van het boek grijp ik terug naar een aantal argumenten van Joseph Ball die het grondig bestudeerd heeft.

Vooreerst het gebruik van bronnenmateriaal: Dikötter werkt met beperkt toegankelijk of moeilijk toegankelijk bronnenmateriaal, veelal lokale archieven die hij niet kon copieren, qalleen in kijken. Daardoor valt moeilijk te controleren of hij dit juist gebruikt. Maar enkele dingen vallen toch op:
Uit het schaarse bronnenmateriaal dat toch kon nagekeken worden blijkt volgens Ball dat hij de dingen uit de context haalt. Daartoe behoren twee van de meest bekende Mao-citaten uit zijn boek. Die komen uit notities van een onbekende over een informele toespraak van Mao in een hotel in Shanghai en 1959. De tekst daarvan is om een of andere reden wel in het bezit van  Dikötter en twee correspondenten van Ball konden hem inkijken. Zo zou Mao gezegd hebben ‘het is beter de helft te laten doodgaan, om de andere helft goed te kunnen voeden’.  Het is zelfs niet duidelijk of die uitspraak correct genoteerd is, maar de rest van de toespraak maakt wel duidelijk dat Mao het retorisch of sarcastisch moet bedoeld hebben. In een ander citaat zou Mao ervoor pleiten de al hongerige boeren hogere graanquota te doen leveren aan de staat: ‘als jullie niet boven een derde gaan, zal het volk niet rebelleren’. Maar uit de volledige tekst blijkt dat dit derde niet als minimum, maar als bovengrens bedoeld was en Mao juist pleitte om de boeren te sparen. £In de discussie over deze citaten krijgen we het woord van Ball en zijn twee correspondenten lijnrecht tegenover dat van Dikôtter
, maar zo gaat het nu eenmaal wanneer je geschiedenis wil bouwen op geheieme documenten.

Dikötter  is helemaal niet kritisch ten aanzien van zijn bronnenmateriaal, zolang het maar in zijn beeld past. Hij haalt veel van zijn materiaal uit de rapporten van de onderzoeksteams die Liu Shaoqi naar het platteland stuurde op het einde van de Grote Sprong. Maar hij overweegt niet de mogelijkheid dat de politieke tegenstanders van Mao in die periode, Liu Shaoqi, Deng Xiaoping en anderen, die naar het einde van de Grote Sprong toe de macht van Mao feitelijk overnamen, wel eens, om argumenten tegen Mao te verzamelen, de toestand extra zwart zouden kunnen afschilderen. Hij is evenmin kritisch voor de negatieve bronnen over Mao die rond 1980 door Deng Xiaoping verspreid zijn tijdens zijn strijd met de maoïsten. Maar de cijfers over aantallen slachtoffers die op instructie van Deng berekend werden -16.5 miljoen- die verwerpt hij dan weer wel, niet omdat men van Deng misshcien te negatieve cijfers over zijn politieke tegenstander mag verwachten, maar omdat Deng’s cijfers veel lager liggen dan die van Dikötter zelf. Alles wat Liu, Deng en anderen bekend maakten is uiteraard niet overdreven, maar het uitsluitend in vraag stellen wanneer hettegen je eigen stelling ingaat is niet erg wetenschappelijk.  
Hij heeft ook bronnenmateriaal gebruikt dat hij ‘gewoon op de vlooienmarkt’ kocht; dat zou hij toch wel kunnen publiceren? Bovendien is het onduidelijk welke precieze gegevens hij uit welke precieze bronnen haalt; dat maakt elke controle door een derde onmogelijk

Naast incorrect gebruik van de bronnen wordt er veel gewoon geëxtrapoleerd op basis van anekdotes. Rapporten over een zeer erge toestand in één of enkele plaatsen laat hij zonder meer voor heel China gelden. Dat is manier waarop hij ‘op basis van nieuw archiefmateriaal’ tot het meest sensationele besluit van zijn boek komt: 45 miljoen doden; waarbij hij in Knack vlot toegeeft dat hij er met zijn pet naar gegooid heeft maar dat het er niet toe doet. Hij heeft de hoogste schatting genomen die een Chinees in 1979 maakte door extrapolatie van zeer fragmentaire gegevens, 32 miljoen doden, en daar 50% bijgedaan omdat hij op basis van weer andere anekdoten, in partijrapporten van 1962, de indruk krijgt dat deze studie de ernst van de toestand nog onderschat. In werkelijkheid bestaan er geen betrouwbare bevolkingsgegevens voor China in die periode, dus alles is grove schatting. In het Westen bestaat slechts één betrouwbare demografische studie van China in die periode, die van Judith Bannister uit 1987 ‘China’s changing population’ (nog steeds gemakkelijk te vinden in de tweedehandsboekhandels); Bannister heeft de beschikbare cijfers van vroeger gecontroleerd met de meer betrouwbare bevolkingspiramide begin jaren 80 en zo geprobeerd de vroegere cijfers te corrigeren of te reconstrueren; haar methode is niet 100% waterdicht en zij geeft geen definitieve conclusie maar suggereert een mogelijk totaal van ongeveer 30-40 miljoen Chinezen ‘te kort’: die zijn ofwel niet geboren ofwel  te vroeg overleden.

Een ander sensationeel besluit van het boek: ‘het gaat niet om een hongersnood maar om een massamoord’, is al even weinig onderbouwd en evenzeer afhankelijk van anekdoten en is in feite een puur politiek statement. De ellende van de Grote Sprong zou dus niet het gevolg zijn van een verkeerd afgelopen ontwikkelingsstrategie en nog minder van de extreme weersomstandigheden in de jaren 60-61, maar een bewuste daad om miljoenen Chinezen de dood in te drijven. In Knack: ‘Wij schatten dat 6 à 8%, dus ongeveer 3 miljoen mensen, stierven door geweld en moedwillige uithongering’; als enige staving krijgen we het verhaal van een jongen die voedsel gestolen had en geboeid in een vijver geworpen werd; en we vernemen ook dat de nazi’s hun dwangarbeiders op dezelfde manier behandelden als de Chinezen hun communeleden. Het doet allemaal wat denken aan Jasper Becker, die in dat andere ‘baanbrekende’ boek ‘The Hungy Ghosts’ het klaarspeelde volkomen waanzinnige verzinsels als waarheid voor te stellen; zo zou een partijleider in Qisi, Henan 100 kinderen gekookt hebben om er mest van te maken; een verhaal dat Berlusconi op zijn beurt gretig aandikte toen hij in 2006 publiekelijk verklaarde dat de Chinezen kinderen koken om mest te maken. Nog een sensationele bewering – 30-40% van alle huizen zouden vernield zijn- is gebaseerd op extrapolatie van door Liu Shaoqi, ten behoeve van de propaganda, dik in de verf gezette verhalen over twee districten in twee provincies. Bannister van haar kant heeft de mortaliteit tijdens dezelfde periode gedetailleerd bestudeerd: zij concludeert dat tijdens de Grote Sprong de campagnes om allerlei eenvoudige maar gevaarlijke ziekten zoals cholera, typhus, dysenterie uit te roeien verwaarloosd werden; in combinatie met chronische hongersnood dreef dat de sterftecijfers tijdelijk terug omhoog tot het niveau van voor de stichting van de Volksrepubliek.

Het boek van Dikötter heeft veel gemeen met dat van Jung Chang: ‘Mao, het onbekende verhaal’. Grote hoeveelheden historische bronnen worden doorzocht  en samengebracht in een wetenschappelijk ogend werk, terwijl men in feite alleen die stukjes van de puzzel behoudt die men mits de nodige vervorming kan samen plakken tot een beeld dat men al vooraf geconstrueerd had. Geschiedenis schrijven is wat anders.

Een grondige en vernietigende  kritiek van het boek vanuit het perspectief van een historicus werd geschreven door Cormac O’Grady van de Princeton Universiteit. Deze kritiek besluit met: ‘Het succes van Mao’s Great Famine mag andere geschiedkundigen er niet van weerhouden op een kalmere en meer genuanceerde manier een boek te schrijven dat meer belang hecht aan de correctheid van de cijfers en echt de nodige aandacht besteed aan aardrijkskunde en geschiedenis.’ De tekst van deze kritiek in het Engels vind je hier.

Partijvlag

Er zijn publicaties (boeken, officiële websites), verklaringen (tot nu toe vooral van de toekomstige opvolgers van Hu en Wen), optredens (concerten, koren die ‘rode liederen’ brengen en politieke opera’s), audiovisuele voorstellingen (een tv-serie en een als blockbuster bedoelde film met een groot aantal sterren uit het commerciële circuit zoals Liu Ye, Fan Bingbing en geregisseerd door de bekende maker van actiefilms John Woo). De rage om de oude liederen vol van liefde voor vaderland en partij af te stoffen is het die nog het vaakst de wereldpers haalt. Bo Xilai kwam op de voorpagina’s met zijn campagne in Chongqing, maar intussen roeien in het hele land allerlei koren dapper tegen de stroom van de popmuziek op. Of werkelijk alle zangers het van harte doen is wellicht de vraag, maar het levert zeker spectaculaire taferelen op zoals dat van de 90 ministers en onderministers die vorige week in Beijing het lied ‘Zonder CPC zou er geen nieuw China zijn’ brachten. Dat dit zoveel aandacht krijgt is begrijpelijk maar ook een beetje onterecht en jammer. De maandenlange viering van CPC 90 is namelijk wel degelijk aanleiding  voor reflectie over de rol en het karakter van de organisatie die de moderne samenleving in China leiding  geeft èn domineert.

Enkele thema’s worden langzamerhand duidelijk. Je zou ze als vragen kunnen formuleren. Welke belangrijke veranderingen heeft de partij doorgemaakt? Hoe kan de CPC de bevolking voor zich blijven winnen? Hoe het machtsmonopolie van de CPC te combineren met de nood aan democratisering? Wat doet de partij met het marxisme en het socialisme?

De inhoudelijke bijdragen maar ook de besprekingen van de festiviteiten zelf bevatten verrassende en provocerende stellingen en opvattingen. Ze wekken in elk geval de indruk dat er in brede kring discussies zijn. Het beeld komt ook naar voren dat er ruimte is voor meningsverschillen en voor controversiële standpunten van Chinese opiniemakers èn van kleurrijke of gerespecteerde buitenlandse stemmen. Onderminister Ai Ping laat in een vragenuurtje met buitenlandse journalisten optekenen dat ‘China vandaag tegen gewelddadige revoluties is’, Yang Xuedong van het Bureau voor Compilaties en Vertalingen van het Centraal Comité  houdt een pleidooi voor de rechtsstaat, decentralisatie van de macht en ‘checks and balances’. Xi Jinping zegt dat China moet doorgaan met het creëren van een Chinese versie van het marxisme. Een Britse marxistische radiomaker stelt dat een kernvraag voor het Chinese communisme is hoe de arbeiders op een democratische manier zeggenschap krijgen over de productiekrachten. Hij ziet de militante arbeiders van vandaag als de groep die onder de massa een hernieuwde steun voor het communisme kan kweken.

Tijdens de repetitie (Ch. Daily)

De CPC wil wel graag opening van zaken geven en vrijmoedig overkomen ten aanzien van het buitenland, maar aarzelt tegelijk ongetwijfeld omdat ‘het buitenland’ telkens weer vijandig uit de hoek komt. De internationale afdeling heeft al een open dag georganiseerd voor Amerikaanse en Europese journalisten van mainstream media en een ontmoeting met bekende, kritische experts zoals David Shambaugh (VS), Kerry Brown van het Britse Chatham House en Zheng Yongnian (Singapore). Het is de bedoeling dat er op 1 juli zelf conferenties zullen zijn over de werking van de structuur van de partij voor de pers uit binnen- en buitenland. Overigens, in Brussel heeft op 24 juni een door het Europees economisch en Sociaal comité georganiseerd debat over de werking van de CPC plaats tussen ondermeer bovengenoemde Kerry Brown en Li Junru, voormalig ondervoorzitter van de partijschool van het Centraal Comité en Tian Peiyan, onderdirecteur-generaal van het Bureau voor Partijopbouw. Op de verjaardagswebsites krijg je de verzekering dat de auteurs van het recentste boek over de geschiedenis van de CPC moedig de hete hangijzers zoals de culturele revolutie en grote sprong hebben aangepakt, maar je zal voorlopig tevergeefs zoeken naar gegevens over het boek of van een Engelse vertaling.

persconferentie in het internationaal dept. (China.org)

Op de Engelstalige website van de CPC zelf en van haar internationale afdeling is het business as usual. Voor een overzicht van het vuurwerk aan activiteiten rond de 90e verjaardag moet je op  de speciale websites van china.org en van xinhua zijn: http://www.china.org.cn/china/CPC_90_anniversary/node_7116058.htm en http://www.xinhuanet.com/english2010/special/cpc90th/index.htm

Het is inderdaad de moeite waard om daar een kijkje te gaan nemen, om allerlei redenen. Een van de voornaamste is vervat in de uitspraak van de hogergenoemde Ai Ping: ‘journalisten die het China van vandaag willen doorgronden moeten weten hoe en wat de CPC is; ze kunnen geen diepgaande artikelen over China schrijven zonder diepgaand inzicht in de partij’.

Video’s http://www.china.org.cn/video/2011-06/20/content_22816989.htm
http://news.xinhuanet.com/english2010/video/2011-06/21/c_13941521.htm

Dialogue discuteert over het zingen van rode songs