Ni Yulan heeft de  Mensenrechtentulp 2011 , een prijs uitgereikt door de Nederlandse regering, toegekend gekregen voor haar strijd tegen gedwongen huisuitzettingen van burgers door de Chinese overheid. Omdat de activiste vastzit, zou de prijs volgende week dinsdag in Den Haag aan haar dochter Dong Xuan worden overhandigd. Minister van Buitenlandse Zaken Uri Rosenthal (VVD) heeft al de Chinese ambassadeur op het matje geroepen over het bericht dat Dong Xuan China niet mag verlaten.

Een rechtbank in Beijing heeft twee weken terug haar vonnis uitgesteld in de zaak tegen Ni Yulan, een geschorste advokate van 51 die betrokken was in een aantal conflicten rond onteigeningen. De aanklacht luidde’ betwistingen zoeken, troebelen uitlokken en vrijwillig vernietigen van private en openbare eigendom, plus herhaaldelijk geweld uitoefenen op personen, met verzwarende omstandigheden’.Ook bedrog en het verspreiden van valse geruchten staan op de lijst.  Ni en haar echtgenoot zitten in voorarrest sinds april. Beiden pleitten onschuldig. Ni geraakte betrokken in de strijd tegen onteigeningen toen haar eigen huis in Beijing in 2001 onteigend werd. Ze werd in 2002 geschrapt door de balie van advokaten en veroordeeld in 2002 en nogmaals in 2008, voor het ‘beletten van overheidszaken’ en het ‘beschadigen van openbare eigendom’. In 2008 was ze betrokken bij het protest van een aantal inwoners van Beijing die onteigend werden naar aanleiding van de Olympische Spelen. Ze zit sinds haar gevangenschap in een rolstoel en woonde deze keer haar proces bedlegerig mee. Buitenlandse waarnemers speculeren dat de afwachtende houding van de rechtbank zou kunnen verband houden met de positieve uitkomst van de recente boerenprotesten in Wukan, en met de toespraak van einde december waarin de Chinese premier opkwam om de rechten van de boeren in geval van onteigening beter te respecteren.

De commissie leefmilieu en natuurlijke grondstoffen heeft intussen aan het bureau van het Nationaal Volkscongres voorgesteld de wet op het beheer van gronden nogmaals te amenderen daar de hudige versie (van 2004) niet voldoet: er zijn teveel conflicten in geval van onteigening voor urbanisatie van grond in collectieve eigendom van de boeren.Het voorstel sluit aaan bij een speech van de eerste minister op de jaarlijkse conferentie over het platteland die einde december plaatsvond. Die verklaarde dat hervormingen er moeten toe bijdragen dat de boeren mee kunnen profiteren wanneer hun gronden in collectieve eigendom in waarde stijgen. ‘China kan niet langer de eigendomsrechten van de boeren opofferen om de urbanisatie en industrializatie goedkoop te houden’. In veel gevallen zijn onteigeningen voordelig voor de boeren die een stevige compensatie krijgen, maar er zijn ook veel gevallen van illegale onteigeningen en andere onregelmatigheden, die soms tot grootschalig en gewelddadig protest leiden, zoals de voorbije herfst in het dorp Wukan. Men is sinds april 2011 begonnen met het opstellen van een ontwerp voor amendering van de wet.

De problematiek van de onteigeningen en de juiste hoogte van de schadevergoedingen is gezien de enorme omvang van het fenomeen en de gigantische sommen die voor alle partijen op het spel staan uiterst belangrijk. Ook de al dan niet gerechtvaardigde vormen van protest en verzet tegen vermeende onregelmatigheden zijn onderwerp van debat. Het proces van Ni Yulan past daarin.  Of de huidige actie van Nederland een positieve rol kan spelen is zeer twijfelachtig: Chinezen zijn heel goed in staat hun eigen problemen op te lossen; het optreden van Nederland wordt er aangevoeld als een ongeoorloofde inmenging in de Chinese zaken, als een Westerse provocatie.

Ook de ministeries van Opvoeding, Openbare Veiligheid, Financiën, Gezondheidszorg, Ambtenarenzaken, Sociale zekerheid, Woningbouw en Stedelijke- en Plattelandsontwikkeling zullen bij de campagne betrokken zijn. Een betere communicatie en communicatie en aangepaste wetten op bedelaars en landlopers zijn noodzakelijk. Ook de provinciale besturen worden verwacht mee te doen en speciale coördinatiecellen op te starten.
Straatkinderen die rond hangen in de nabijheid van treinstations, zakenwijken, metrostations zullen door de politie opgespoord worden en hulp geboden, terwijl Burgerlijke Zaken zal zorgen voor opvang en helpen bij het onderzoek naar de identiteit van het kind en de ouders. Lokale wijkcomités worden verzocht straatkinderen te melden aan de politie. Wanneer de kinderen naar huis gezonden worden, moet de onderwijsafdeling in hun woonplaats zorgen dat ze naar school gaan of een beroepsopleiding krijgen; voor behoeftige gezinnen zal de school gratis zijn. De departementen gezondheid moeten hulp bieden in gaval van dringendheid en een aantal hospitalen moeten zieke straatkinderen gratis behandelen.
Straatkinderen zijn soms kinderen die door bendes ontvoerd werden om te bedelen of te stelen. Sommigen zijn ook weggestuurd door hun behoeftige ouders.

De nog steeds breder wordende kloof tussen stad en platteland, tussen de verschillende regio’s en tussen rijken en armen in een streek vormen een krachtige motivatie tot actie. Bedoeling is dat alle armen tegen 2020 voldoende voedsel, kleding hebben, plus toegang tot verplicht onderwijs, basisgezondheidszorg en een woning.
Dit jaar spendeert China in totaal 27 miljard yuan aan armoedebestrijding, een jaarstijging met 21%. Om de armoede te bestrijden werden over de voorbije tien jaar in totaal 200 miljard gespendeerd. Tot 2020 zal men focussen op 14 specifieke armoedezones.
Men heeft aangekondigd dat de armoedegrens opnieuw opgetrokken wordt dit keer naar ongeveer 2300 yuan per jaar, zowat een dollar per dag. (Daarmee komt men dicht bij de armoedegrens van de Wereldbank,   1,25 dollar per dag). Volgens de huidige norm – zowat een halve dollar per dag- vallen nog 27 miljoen Chinezen onder de armoedegrens . Gerekend volgens diezelfde norm waren dat er bijna 94 miljoen tien jaar geleden. Door de nieuwe norm  stijgt het aantal armen opnieuw van 27 miljoen naar 128 miljoen. China Daily geeft als commentaar dat de vroegere armoedegrens die sinds 1990 regelmatig verhoogd werd alleen mensen betrof die onder het naakte levensminimum zaten. Zo waren volgens de statistieken slechts 2.8% van de Chinese boeren arm terwijl er in de VS 15% armen zijn. De nieuwe armoedegrens geeft meer mensen recht op bijstand. Vorige maand gaf de regbering ook al een witboek uit over armoede en armoedebestrijding.

De volledige tekst in het Engels van het witboek over armoedebestrijding vind je hier.

Tijdens het Chinese keizerrijk en later de Guomindang dictatuur en de Japanse bezetting bestond er niet veel aan Chinese wetgeving. Gedurende de radicale periode ten tijde van Mao al evenmin, want ‘het volk’ stelde de regels. Het opstellen van een volledig systeem van formele wetten begon eigenlijk pas na 1978 en werd extra belangrijk toen de maatschappij als gevolge van economische hervormingen en vooruitgang steeds complexer werd.

Eind augustus 2011 had de Chinese wetgever 240 effectieve wetten uitgevaardigd, een Grondwet, 706 bestuurlijke regelingen en 8600 lokale regelgevingen, aldus het witboek. Dit uitbouwen van een socialistische rechtsstaat is een fundamenteel beginsel voor de Communistische partij. Volgens het Witboek gaat het om een organische integratie van Grondwet, burgerlijk-en handelsrecht, bestuurlijke -, economische, sociale, strafrechtelijke wetten en voorts nog diverse procedure wetten betreffende betwistingen. Volgens het Witboek is het systeem nu relatief compleet zodat de mensenrechten beschermd worden. Er is wetgeving over het milieu en ter bescherming van de zgn. “intellectuele rechten”. Na de toetreding tot de WTO werd ook het systeem van buitenlandse handel meer wettelijk geperfectioneerd. Eind augustus had China 18 sociale wetten uitgevaardigd en deze gaan van arbeidsverhoudingen, sociale zekerheid, sociaal welzijn tot de bescherming van de rechten en belangen van speciale groepen.

Hoewel het systeem in grote lijnen vastligt, toch blijft de taak dat de wetten strikter moeten nageleefd worden en de overtreders beter bestraft. Het land belooft ook verder de sociale en culturele wetten te zullen verfijnen waarbij het principe geldt “de mensen eerst”. Ook betreffende de wetten over milieubehoud, energiebesparing en deze die moeten leiden tot meer innovatie wordt nog verbetering beloofd. Het Witboek belooft dat in de toekomst het publiek meer rechtstreeks zal betrokken worden bij het tot stand komen van wetgeving: bv door hearings of het door vragen naar opmerkingen.

Westerse persorganen melden dat bij de voorstelling van het Witboek de ambtenaren met tegenzin antwoord gaven op dissidentenvragen met betrekking tot advocaat Chen Guangcheng en de vrouw van Nobelprijswinnaar Liu Xiaobo, Liu Xia. Ook het recente incident met de verongelukte kleuter Yue Yue toont aan dat de wetgeving misschien wel al vrij volledig is, maar nog moet bijgewerkt worden.

Volledige tekst (Engels)

Lees ook Commentaarstuk over Chinese rechtsstaat

.

In zijn openingsrede vermelde Wen kort het belang van regeren volgens de wet, en van de nood voor hervormingen om de rechten van de burgers beter te beschermen. Op een ‘gesloten’ meeting met bedrijfsleiders ging Wen daar meer in detail op in. Hij schoof vijf punten voorop: 1. Het land besturen volgens de wet, en Partij en staat scheiden 2. Sociale rechtvaardigheid nastreven, de onjuiste verdeling van de lonen corrigeren en de kloof tussen arm en rijk verminderen 3. Maken dat het gerecht onpartijdig en onafhankelijk is 4. De democratische rechten van het volk beschermen en meer verkiezingen aan de basis organiseren 5. Strijden tegen de corruptie en eisen dat regerende politici hun financiële toestand bekend maken. Enkele van deze punten zijn sterk controversieel en het is de eerste keer dat Wen zover gaat: zo betekent scheiding van staat en Partij dat de Partij onvermijdelijk een deel macht moet afstaan, en hetzelfde gebeurt wanneer justitie onafhankelijk wordt van de regering of van de Partij. Wen maakte nog duidelijk dat zijn boodschap niet alleen tot ondernemers, maar tot het hele Chinese publiek gericht was. Het publiceren van de tekst in de officiele media gaf meteen aanleiding tot stevige debatten op intertnetfora. (bron: Hongkong Economic Times)

Het permanent comité van het Nationaal Volkscongres komt elke twee maand een week bijeen. De goedkeuring van het nieuwe wetsontwerp zal naar verwacht verschillende lezingen door het comité en het voltallige parlement vergen. De laatste herziening van de wet van 1979 gebeurde 15 jaar geleden. Nu gaat men van 225 artikels naar 285 en er zijn 99 amendementen, ongeveer een kwart van de tekst is nieuw. Het ontwerp werd nog niet aan het publiek voorgelegd voor commentaar en advies, maar Xinhua weet dat alle fasen van misdaadbestrijding aangepast worden, van aanhouding over voorhechtenis en ondervraging tot proces. Speerpunten zijn de reeds lang gewenste wijzigingen betreffende bewijsvoering, behandeling van getuigen en de rechten van de verdediging. Het huidige rechtssysteem voldoet niet meer voor een zich snel ontwikkelende maatschappij. Er moet ook een nieuw evenwicht gezocht worden tussen bestraffen van misdaden en het respect voor individuele mensenrechten. Chinese juristen storen er zich erg aan dat bekentenissen afgedwongen door marteling –wat volgens de wet verboden is maar toch gebeurt door overijverige politiemensen die onder druk staan om een zaak snel op te lossen-kunnen gebruikt worden als bewijs op een proces. Voortaan zullen dergelijke bekentenissen nietig zijn; politiemensen die martelen zullen als misdadigers vervolgd worden; en beschuldigden kunnen niet gedwongen worden iets te zeggen dat tegen hen kan gebruikt worden. Ondervragingen moeten gebeuren in officiële gevangenissen en voor ernstige misdaden moeten ze gefilmd worden; hiermee wil men vermijden dat verdachten op speciale plaatsen onder handen genomen worden tot ze bekennen. Er komt ook een artikel dat burgers verplicht te getuigen voor het gerecht, maar hen tegelijk bescherming biedt; wie weigert te getuigen kan tot 10 dagen cel krijgen; uitzonderingen zijn dichte familieleden van de beschuldigden. De gewijzigde wet sluit aan bij de Wet op de Advokaten van 2007; advokaten kunnen mits voorlegging van bepaalde documenten de verdachten ontmoeten gedurende de onderzoeksfase . Dat was al voorzien in de wijziging van 1996 doch in de praktijk was het akkoord van de ondervragers nodig. Gesprekken tussen verdachten en verdedigers mogen niet afgeluisterd worden. De procureurs krijgen een grotere bevoegdheid om de correctheid van de gevolgde procedures te controleren.

Dui Hua en Human Rights Watch , mensenrechtengroepen die erg critisch tegenover de Chinese regering staan waarschuwen echter vanuit HK tegen een nieuw artikel betreffende huisarrest: volgens dit artikel kan de politie verdachten maximum zes maand huisarrrest geven op een specifieke plaats in gevallen van bedreiging van de nationale veiligheid, terrorisme of zware corruptie. De politie moet in dit geval geen contact nemen met de familie van de verdachten, indien dat het onderzoek dreigt te hinderen. Wel is voor dit soort huisarrest de goedkeuring van een onderzoeksrechter of een veiligheidsagentschap nodig. Opposanten vrezen dat dit artikel het laten verdwijnen van dissidenten voor weken of zelfs maanden zal legaliseren.

Ook in China zelf is er discussie ontstaan over het artikel betreffende het huisarrest. China Daily laat een aantale experten aan het woord: sommigen waarschuwen voor misbruiken, anderen wijzen erop dat de wet juist beperkingen oplegt. Artikel 73 zegt dat verdachten onder huisarrest kunnen geplaatst worden op een andere plaats, indien gewoon huisarrest het onderzoek hindert; het artikel geldt echter uitsluitend voor misdaden tegen de nationale veiligheid, terrorisme of zware omkoperij. De familie van de verdachte moet binnen de 24 uur op de hoogte gebracht worden van het huisarrest en de reden, tenzij dat het onderzoek hindert. Dit laatste moet echter de uitzondering blijven. De huidige wet maakt reeds onderscheid tussen vrijheidsberoving door voorhechtenis en opsluiting enerzijds , en beperkingen op de vrijheid door huisarrest of het betalen van een borgsom. Huisarrest wordt toegepast wanneer voorhechtenis niet nodig is, en dient om te beletten dat de verdachte vlucht, afspreekt met getuigen, bewijzen vernietigt of nieuwe misdaden begaat.Sommigen vrezen dat de vernieuwde wet onvoldoende voorziet in overzicht en controle door de procureurs. De wet moet verdachten ook de kans bieden verder te werken of naar school te gaan.

Aan het parlement werd ook een rapport voorgelegd met voorgestelde maatregelen om gebouwen meer energiezuinig te maken. Eén van de voorstellen is dat bewoners van flatgebouwen voortaan verwarmingskosten zouden betalen op basis van hun gemeten verbuik. Tot 2004 was collectieve verwarming in China gratis, betaald door de overheid, en sindsdien betaalt de bewoner per m², niet op basis van verbruik. Tegen 2015 moeten de verwarmingsketels voor 400 miljoen m² gebouw vernieuwd zijn. Binnen vijf jaar moet het gemiddelde rendement van ketels 2% omhoog. Bovendien moet er 31 Gigawatt  electriciteitscapaciteit gegenereerd worden uit de restwarmte van de stookketels.  Regerings- en openbare gebouwen worden speciaal geviseerd bij de bezuinigingsmaatregelen. Op het platteland wil men focussen op energiezuinige kachels met hout of steenkool.

Belijk ook Dialogue over verandering strafwet

Protest in het Engels

De reaties tussen beide landen koelden een vijftal maanden sterk af tengevolge van incidenten tussen een Chinese vissersboot en Vietnamese olieboorders  in wateren van de Zuidchinese zee die door beiden landen geclaimd worden. Beide landen verklaarden echter de geschillen door vreedzame besprekingen te willen oplossen. Enkele dagen geleden voerden ze overigens nog samen besprekingen over meer samenwerking in de golf van Tonkin.

De betoging zondag was reeds de elfde wekelijkse betoging. Toch gaat het niet om een massabeweging, in de voorbije drie maanden kwamen er nooit meer dan 300 personen opdagen. Het gaat dus blijkbaar om een kleine maar goed-georganiseerde anti-Chinese groep. Hun acties passen goed in het strategische plan van de regering Obama om tussen te komen in de geschillen in de Zuidchinese Zee, Vietnam aan de kant van de VS te krijgen en op te zetten tegen.China.

  Human Rights Watch Asia was er als de kippen bij om de onmiddelijke vrijlating van de betogers te eisen.Ook 25 Vietnamese prominente figuren hebben een open brief uitgegeven waarin ze de inperking van het recht op betogen onwettig noemen.

Bron: Reuters

In april 2009 kwam de SCIO met het eerste Actieplan Mensenrechten in China ooit. Meteen werd er ook een coördinerende organisatie gecreëerd om de uitvoering van het plan te volgen, te beoordelen en te bevorderen. Dat comité moest het werk regelen van mensen uit regeringsdepartementen, onderzoeksinstellingen en wetgevende of justitiële organen. Zij werkten samen met het maatschappelijk middenveld en met ngo’s. Zij hielden enquêtes en gingen op werk- en inspectiebezoeken. Ze kwamen twee keer in een conferentie bijeen.

Het rapport wijst erop dat China geconfronteerd werd met een ongekende wereldcrisis en met een aantal natuurrampen, maar dat het land toch is geslaagd in zijn opzet om mensenrechten te verbinden met economische en sociale vooruitgang. Als wapenfeiten worden genoemd de reusachtige investering van 615,38 miljard dollar om de levenskwaliteit te garanderen en te verbeteren en verder de projecten op het gebied van huisvesting, infrastructuur in de landbouwgebieden, gezondheidszorg en onderwijs en de bestendige verhoging van het inkomen. Tussendoor wordt er ook nog op gewezen dat China een heleboel andere landen heeft bijgestaan in het omgaan met de crisis. De bevolking is bovendien meer bewust gemaakt van de mensenrechten en heeft er op allerlei manieren vorming over gekregen. Het opstellen van een Actieplan is een effectief middel gebleken om vooruitgang te boeken op het terrein van alle mensenrechten, maar iedereen in China beseft dat er nog een lange weg te gaan is. Om die twee redenen heeft de regering besloten de deskundigen opnieuw aan het werk te zetten om het tweede Actieplan op te stellen. Dit plan zal pas in 2012 klaar zijn, over vier jaar lopen en een veelomvattend systeem van doelstellingen en ingrepen bevatten. Er zal ook een overlapping zijn met het 12^e vijfjarenplan en met de regeringsprogramma’s op middellange en lange termijn.

Mensenrechten met Chinese kenmerken

De Chinese regering houdt duidelijk vast aan de, op het marxisme gebaseerde, hiërarchie in de mensenrechten en aan de gekozen volgorde om ze te verbeteren. Ze zal verder gaan met sneller en voorlopig met meer nadruk te werken aan de economische, maatschappelijke en culturele rechten voor de hele bevolking, de materiële basis. Tegelijk zal ze in een voorzichtiger tempo de bovenbouw van burgerlijke en politieke rechten en de extra maatregelen voor minderheidsgroepen aanpakken. Dat is uiteraard niet naar de zin van westerse mensenrechtenactivisten zoals die van Human Rights Watch. Deze organisatie heeft het Chinese rapport dat gisteren verschenen is niet afgewacht en had al in januari haar eigen analyse klaar, waarbij het Actieplan werd afgedaan als een oefening in public relations. De kritieken van HRW kwamen erop neer dat er misschien wat vooruitgang was gemaakt, maar dat die werd teniet gedaan door de vervolging van dissidenten, het hinderen van advocaten, de onmacht om op te treden tegen misbruiken door de politie, foltering en het grote aantal doodstraffen. Ook was er kritiek op het ontbreken van duidelijke doelstellingen en streefcijfers en op het feit dat het plan niet door een onafhankelijk orgaan werd beoordeeld. De studie van het nu verschenen Chinese rapport waarin wel degelijk cijfers worden genoemd kan dus op de agenda van de critici komen, als ze oprecht zijn. Het is niet ondenkbaar dat bepaalde zaken nogal mooi worden voorgesteld en wie het rapport echt leest zal zich door passages moeten heen worstelen waarin de rapporteurs met veel lof strooien. De concrete gegevens zijn echter over het algemeen betrouwbaar en zeggen wel degelijk wat. De onafhankelijkheid van de beoordeling is inderdaad niet optimaal door de grote invloed van regeringsambtenaren die in feite hun eigen werk onder de loep nemen. Deze mensen moeten echter goed rekening houden met geluiden uit het middenveld en de brede bevolking en dat gebeurt ook steeds meer. Het zou van vooroordelen getuigen om het eerste Actieplan en de opvolger, het Actieplan Mensenrechten 2012-2015 te negeren of te beschouwen als louter windowdressing.

Bronnen: Xinhua, http://www.hrw.org/
De volledige Engelse tekst van het rapport
http://www.china.org.cn/china/2011-07/14/content_22989895_7.htm

De onafhankelijkheid van de rechtspraak in autoritaire regimes: De ervaring van China

Randall Peerenboom, La Trobe University, Melbourne

Men gaat er dikwijls van uit dat in een autoritair regime onafhankelijke rechtspraak onmogelijk is.Maar zelfs de meest oppervlakkige blik op autoritaire regimes toont dat de wet er een veel grotere rol speelt dan men gewoonlijk aanneemt

Autoritaire regimes doen een beroep op rechtbanken voor vele redenen: om economische groei te vergemakkelijken, om de sociale orde te handhaven en om plaatselijke ambtenaren te controleren en te straffen. Of ze kunnen rechtbanken gebruiken om de relaties tussen de centrale en de lokale overheden vast te leggen, toezicht te houden op de grenzen tussen concurrerende overheidsinstellingen, om als leidend regime afstand te nemen van onpopulaire beslissingen en om de legitimiteit van het regime in buiten- of binnenland te verhogen.

Omgekeerd neemt men vaak vanzelf aan dat democratrische regimes voorstander zijn van onafhankelijke rechtspraak.  Maar toch worden vele rechtssystemen van democratieën in ontwikkeling geplaagd door een corrupt gerecht, onbekwaamheid en gebrek aan efficiëntie. Dikwijls wordt de rechterlijke macht gecontroleerd door de uitvoerende, zit ze in de greep van de politieke en economische elite, wordt ze bedreigd door de georganiseerde misdaad, en is ze onderhevig aan sociale druk van het publiek en de media.

Hoe de rechtspraak is hangt dus van ieder regime apart af, of het nu autoritair of democratisch is.

Wat China betreft kunnen generaliserende beschuldigingen over het gebrek aan een betekenisvolle onafhankelijkheid van de rechtspraak onmogelijk de veel complexere realiteit vatten. De rechtbanken behandelen er jaarlijks meer dan 8 miljoen zaken. In vele gevallen is de onafhankelijkheid van de rechtspraak geen probleem; wie er tussenkomt, of er een interventie zal zijn en wat daarvan dan het effect kan zijn verschilt ook van geval  tot geval.

We moeten ook verder kijken dan enkel naar de opvallende politieke conflicten waarbij politieke dissidenten betrokken zijn, en die zo uitdrukkelijk naar voor geschoven worden in de rapporten van mensenrechtengroepen en de Westerse media.

Uit de historische ontwikkeling van rechtssystemen in Europa, Amerika, Azië en sommige landen in Oost-Europa, Latijns-Amerika en het Midden-Oosten blijkt duidelijk dat er meer dan één pad naar de rechtsstaat loopt. De rol en de invloed van buitenlandse personen en instanties en het nabootsen of transplanteren van Euro-Amerikaanse instellingen, waarden en praktijken in ontwikkelingslanden wordt vandaag ter discussie gesteld.

Het gevaar bestaat dat een beschrijving als een voorschrift wordt voorgesteld, of dat men afwijkingen van een ‘standaardmodel’ voor het bevorderen van onafhankelijke rechtspraak gaat veroordelen.  Zo is er veel kritiek op de nieuwe regels die China heeft aangenomen -hervormingen zoals de supervisie van individuele gevallen, toewijzingscomités, een uitgebreid systeem van aanmoedigingen voor rechters, en een herbekijken van de rol van de Partijorganen in de rechtspraak. Maar er bestaan heel veel verschillende rechtssystemen en als ontwikkelingslanden zonder meer praktijken gaan copiëren die het resultaat zijn van een evolutie waar ontwikkelde landen eeuwen over hebben gedaan krijg je toch vaak genoeg een pover resultaat. De armzalige uitkomsten van hervormingen van de rechtsstaat wijzen sterk in de richting van de nood aan een meer empirische, minder ideologische aanpak bij het evalueren van juridische hervormingen in het algemeen en van kwesties als onafhankelijke rechtspraak of de rol van de Partij in de rechtspraak in het bijzonder. Onafhankelijke rechtspraak in China is veel ingewikkelder dan men dikwijls erkent. Het gedrag van de rechterlijke macht kan niet verklaard worden zonder uitvoerige beschrijvingen van de juridische conflicten, het gebrek aan middelen en de strategische interpretaties waarvoor een rechtbank binnen een bepaalde context geplaatst staat. We kunnen onze twijfels hebben over de Chinese vernieuwingen van de rechtspraak of van de gangbare praktijken, maar we beschikken niet over voldoende materiaal om een eenduidig oordeel te vellen.

Uit pogingen op verschillende plaatsen in de wereld om een onafhankelijke rechtspraak op te zettenvalt af te leiden dat het om een holistisch proces gaat. Hervormingen hebben niet enkel invloed op de rechtspraak als een instelling maar ook op het materieel recht en op het procesrecht, op het machtsevenwicht tussen verschillende overheidsinstellingen, op de heersende opvattingen en gangbare praktijken in een maatschappij. Een benadering die uitsluitend focust op de rechtspraak of zelfs op  overheidsinstellingen in het algemeen, is daarom onvoldoende

Men moet ook zien welke wettelijke hervomingen prioriteit hebben. Onafhankelijke rechtspraak moet in evenwicht zijn met de mogelijkheid om het gerecht ter verantwoording te roepen; het juiste evenwicht en de methoden, mechanismen en instellingen om dat te bereiken, hangen af van de context. Onafhankelijke rechtspraak is geen doel op zich maar een middel tot het eigenlijke doel. Zo zijn er in China ernstige meningsverschillen over de vraag hoe onafhankelijk de rechtbanken moeten zijn en of rechtbanken wel de meest geschikte plaats zijn om bepaalde soorten conflicten op te lossen.

In lage inkomenslanden zijn de dringendste problemen de zwakke instellingen en het gebrek aan middelen, maar wanneer een land het stadium van een gemiddeld inkomen bereikt worden vraagstukken van politiek-economische aard belangrijker. In China is vooral de nadruk gelegd op politiek vrij risicoloze hervormingen die gericht zijn op meer efficiëntie, rechtszekerheid en consistentie in de economische wetgeving.

Of rechtbanken het juiste forum  zijn om een bepaald soort conflicten op te lossen hangt af van het peil van economische ontwikkeling, het maatschappelijk aanzien van de rechtbank, de verhouding tussen de rechterlijke macht en andere politieke organen, plus de competentie en onkreukbaarheid van de rechters.

Rechtbanken dwingen om te oordelen over socio-economische conflicten waarvoor zij geen afdoende oplossing kunnen bieden ondermijnt juist het gezag in de rechterlijke macht. Op lange termijn is het de oplossing om dergelijke problemen al doende te leren overstijgen maar intussen zullen de rechtbanken toch nog een rol spelen, door minimumnormen op te leggen en beslissingen van administratieve en regeringsinstellingen te herzien nadat de betrokken partijen hun juridische troeven hebben uitgespeeld.

Gezien de diverse aspecten van het probleem, is er geen toverformule die plots een ‘echte’ onafhankelijke rechtspraak in China zal garanderen. Hervormingen moeten uitgewerkt worden in functie van de specifieke omstandigheden. In China is er een zekere vooruitgang op weg naar een beter gerecht met meer macht, dat in staat is een steeds bredere reeks van gevallen onafhankelijk en correct te behandelen. Niettemin zullen er in China, zoals in andere autoritaire regimes, waarschijnlijk beperkingen blijven bestaan op de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, vooral bij politieke betwistingen die door het huidige regime gezien worden als een bedreiging voor hun gezag.

Randall Peerenboom is hoofd van het Onderzoeksproject naar de Rechtsstaat in China van de Oxford Foundation for Law, Justice and Society. Hij is Associate Fellow van het Centre for Socio-Legal Studies van de Universiteit van Oxford en Professor Recht en Management bij de La Trobe Universiteit in Melbourne.

Van bij aankomst heeft Wen het belang van dit bezoek onderstreept. China erkent dat Duitsland in  Europa nummer één is: “Zonder de Duitse steun zou de huidige positieve ontwikkeling van de EU-China betrekkingen onmogelijk zijn”.
Wen brengt 13 ministers mee naar Duitsland, terwijl besprekingen met de USA door vice-ministers gebeuren.Voor beide landen zijn de geplande besprekingen van uitzonderlijk breed en van hoog niveau. Vorig jaar was Merkel zelf al in Beijing, en vice-premier Li Keqiang in Duitsland

China is sinds 2010 de grootste invoerder in Duitsland, en is de vijfde uitvoerbestemming vanuit Duitsland. Zoals voor Groot-Brittanie is ook hier het Chinese objectief een verdubbeling van de wederzijdse handel in vijf jaar. De 140 miljard dollar van 2010 was een stijging met 35% in één jaar en vertegenwoordigt 30% van de totale Eu-China handel. China gaat meer hoogtechnologische Duitse producten invoeren, en verwacht als tegenprestaitie dat Duitsland eindelijk China erkent als markteconomie (dat is crucuiaal voor betwistingen in dumpingzaken). Meer Duitse investeringen in China blijven welkom, ook van KMO’s (Duitsland heeft KMO’s die wereldleider zijn in hun specialiteit); daarvoor trekt de Chinese regering een kredietprogramma van twee miljard euro uit. China hoopt dat Duitsland de Europese uitvvoerbeperkingen naar China kan wegkrijgen (het Europese wapenembargo van 1989 is tengevolge van  Amerikaanse sdruk nog altijd van kracht).

Wen had het over de vertrouwensrelatie tussen Duitsland en China en ook Merkel vond dat belangrijk. Zij ziet de bilaterale handel in vijf jaar stijgen van 130 naar 200 miljard euro.

Op het diner maandagavond waar naast de premiers ook de ministers van Buitenlandse betrekkingen aanwezig waren, kwam het tot ‘een intensieve uitwisseling van meningen over de sociale ontwikkeling van China’ ; het gesprek werd verder als vriendschappelijk omschreven. Aangesproken op de Duitse radio over het obligate onderwerp mensenrechten bleef minister Westerwelle voorzichtig: ‘Wij willen ons strategisch partnership met china niet alleen uitbouwen maar ook verdiepen’ . De mensenrechten in China zijn aan het verbeteren maar het moet nog verder veranderen; we mogen niet vergeten dat dit in Europa ook niet ineens uit de lucht kwam vallen.Belangrijk is dat Duitsland de dialoog met China verder kan uitbouwen en daarbij niets taboe is.’Mensenrechten zijn geen binnenlandse aangelegenheid’ stelde hij nog.

De Ministers van Financiën hebben ook gespreken over de crisis van de euro en de rol van China daarbij. China heeft omvangrijke rreserves in overheidspapier in euro, ondermeer van Griekenland; in totaal zou China 750 miljard euro bezitten, dat is een kwart van haar reserves in buitenlandse deviezen. Ook de hervorming van de internationale financiële instelligen zoals IMF en Wereldbank stond op de agenda; daarin vragen ontwikkelingslanden zoals China meer macht, en voor Frankrijk is deze hervorming een prioriteit.

In een verklaring vóór het bezoek zei de minister van Economie Rösler dat Duitsland veel hoogtechnologische producten aan China te bieden heeft. Maar op de langere termijn mag het niet nalaten te blijven innoveren, om opgewassen te zijn tegen China wanneer het een geduchte concurrent op de wereldmarkten wordt. Minister van Economie Rösler wil ook betere concurrentievoorwaarden voor Duitse bedrijven in China  en het land moet niet alleen rechtszekerheid bieden, maar een rechtsstaat worden.

Intussen is al een en ander bekend geraakt over de resultaten van de top. Er werden 14 bilaterale akkoorden afgesloten, waaronder vier puur economisch en de rest over diverse vormen van samenwerking tussen gespecialiseerde ministeries. De gaat ondermeer om het vergemakkelijken van buitenlandse investeringen en het versterken van de kulturele uitwisseling. Volgend jaar wordt China gastland op de hannover Messe.

Op zakenvlak spreekt men over contracten voor 10 miljard euro; de topper is de verkoop van 62 A320 toestellen door Airbus aan de Chinese bank  ICBC die zich specialiseert in leasing projecten. BASF bevestigt dat het 860 miljoen eurio investeert in Chongqing, en ook Volkswagen, Daimler en Siemens kondigen grote nieuwe projecten aan; tegelijk maakten verschillende KMO’s een nauwere samenwerking met een Chinese partner bekend.

Wen en Merkel verklaarden allebei dat de top zeer goed geweest was en hun wederzijdse kennis en begrip verbeterd was. Wen bevestigde dat China verder de euro ondersteunt en waar nodig ook kasbonnen van Europese landen zal kopen.  Merkel had het natuurlijk ook over de mensenrechten: ze toonde zich verheugd over de vrijlating van enkele dissidenten en hoopt dat ze verder transparant behandeld worden, en vond dat de dialog over de opbouw van een rechtsstaat positieve resultaten opgeleverd heeft. Ze vroeg meer vrijheid voor buitenlandse journalisten in China en hoopte dat de bescherming van de intellectuele eigendom nog zou verbeteren.