De eerste die door zelfverbranding om het leven kwam was een monnik – een twintiger – van het Sirti klooster in de prefectuur Aba (Ngaba) in Noordwest-Sichuan. Dit gebeurde einde februari 2009. Tussen maart 2011 en nu januari 2012 kwamen er nog zestien zelfverbrandingen, waarvan de Tibetaanse oppositie in het buitenland denkt dat er minstens 10 zijn, die het niet overleefden, een triest en verschrikkelijk palmares. Opvallend is ook de jeugdige leeftijd van de meeste ‘zelfverbranders’: tien van de zeventien waren jonger dan twintig of net twintig. 

De pers in China maakt gewag van de gebeurtenissen, keurt ze scherp af en geeft geen details. Detailinformatie over de namen van de monniken, de plaats en de datum waar het gebeurde en de omstandigheden wordt voornamelijk verspreid door ICT [1].

De gebieden waar de zelfverbrandingen plaatsvonden zijn sinds april 2011 overigens afgegrendeld voor de Westerse pers. 

ICT schrijft dat elke monnik of non, die zich opofferde, slagzinnen riep voor een “vrij Tibet”en voor de terugkeer van de dalai lama.

“Radio Free Asia reported that before he set himself ablaze, he climbed a local hill to burn incense and pray before distributing leaflets saying he would act “not for his personal glory but for Tibet and the happiness of Tibetans.” 

“According to Tibetan exiles who spoke to a witness of the protest, before he was stopped by police Phuntsog shouted slogans including ‘May His Holiness the Dalai Lama live for 10,000 years!’” 

ICT meldt ook vergezellend volksprotest, maar slechts bij enkele gevallen. Daarbij zouden  enkele doden gevallen zijn door het politieoptreden. Het Chinese persagentschap vermeldt er één. 

Opvallend is dat van de zeventien zelfverbrandingen er twaalf gebeurden in dezelfde regio: in de autonome gemengde prefectuur Aba van Tibetanen en Qiang[2]. Van die twaalf zijn er tien afkomstig van één bepaald klooster: Kirti. Daarnaast zijn er drie zelfverbrandingen gemeld in de prefectuur Garze, ook in West-Sichuan, één in het zuiden van de provincie Qinghai en één in Tibet zelf, in de oostelijke stad Chamdo. Deze vier streken zijn min of meer aanpalend aan elkaar, het gaat globaal om een gebied grenzend aan het noordoosten van het huidige Tibet en het is een deel van de historische gebieden ‘Amdo’ en ‘Kham’.[3]   

De regio Aba is driemaal groter dan België en er leven 1 miljoen mensen, voor 72% Tibetanen en Qiang. Er zijn 42 kloosters, samen goed voor een paar tienduizenden religieuzen[4]. Aba is een regio buiten het huidige Tibet en bevindt zich, in de provincie Sichuan, die al tijdens de Manchu dynastie in China als afzonderlijke provincie bestond (18^e eeuw). Gedurende de laatste twee eeuwen was er een zekere migratie van Han Chinezen naar West-Sichuan, maar de Han bleven duidelijk in de minderheid.[5] 

ICT geeft een eventueel etnisch-numeriek bevolkingsprobleem niet aan als mogelijke oorzaak voor de wanhopige daden in Aba, wel een bestuursprobleem: de “afwezigheid van religieuze en politieke vrijheid”. 

De overheid in de regio Aba is Tibetaans, de politie evenzeer[6]. Van een directe etnische tegenstelling tussen de bevolking en het lokale bestuurs- of repressieapparaat kan men dan moeilijk spreken. Natuurlijk is er een nationale politiek in China tegenover de Tibetaanse bevolking. Een kort historisch overzicht kan enig licht werpen op het feit waarom dit tragisch protest geconcentreerd is in de regio Aba. 

Toen China na de revolutie van 1949 zijn territoriale aanspraken op Tibet herbevestigde[7] door het Rode Leger in 1951 naar Lhasa te sturen beloofde de Chinese nationale regering om de landadel in Tibet ongemoeid te laten en geen landhervorming door te voeren zonder hun instemming. De belofte gold voor het Tibet van toen[8], wat overeenkomt met het huidige Tibet, maar niet voor de gebieden in Sichuan waar ook Tibetanen wonen, bv in de regio Aba. Daar werd de landhervorming wel doorgevoerd. Daartegen is lokaal verzet gekomen, dat zich vanaf 1956 via de VS kon bewapenen en een guerrilla starten. West-Sichuan werd de thuisbasis van het gewapend verzet tegen het Chinese bewind, waarbij de kloosters een eminente rol vervulden.[9] In 1959 bereikte de opstand Lhasa, maar werd er neergeslagen. Dit leidde tot de vlucht van de dalai lama naar Indië, met in zijn spoor heel wat Tibetanen van West-Sichuan. De toenmalige abt van het hierboven vermelde Kirti klooster in Aba was één van de uitwijkelingen en bevindt zich nog steeds in het Indische Dharamsala, de huidige thuisbasis van de dalai lama. Net zoals de dalai lama zegt de ex-abt van Kirti dat zelfverbranding eigenlijk niet strookt met de boeddhistische leer, maar dat hij begrijpt dat de extreme repressie een aantal monniken tot die daad drijft.

De ‘eerste minister’ van de dalai lama, Lobsang Sangey, heeft ongeveer dezelfde bewoordingen in een interview met ‘Libération’ (29/11/2011):

“Ik roep niet op tot gewelddadig verzet of zelfverbranding want elk protest leidt tot arrestatie en foltering door de Chinese overheid. Ik begrijp hun motivatie ter verdediging van het Tibetaanse volk. Ik groet de moed van diegenen die bereid zijn hun leven te offeren voor deze strijd, maar hun daad is pijnlijk en triestig.”

“Het theologisch debat over zelfdoding bestaat, maar moet niet interfereren met wat nu gebeurt. Het is de Chinese overheid die door haar repressie mensen dwingt om zich op te offeren.”

De omgeving van de dalai lama ‘begrijpt de moed’ van de monniken die zich opofferen en keurt theologisch niet scherp af, terwijl tal van abten van andere kloosters in Aba dat wel deden in de pers in China. Dit terwijl ICT recent meldde dat er in Aba pamfletten circuleren, die oproepen tot zelfverbranding tijdens het komende Tibetaans Nieuwjaarsfeest op 22 februari.

Terug naar de geschiedenis.

Gedurende de jaren 1980, na de Culturele Revolutie, kwam er een periode van openheid en tolerantie vanwege de overheid in Tibet en aangrenzende gebieden. In Tibet zelf bleef de controle op de kloosters enigszins gehandhaafd, vanwege het strategisch belang van Tibet voor China en vanwege het feit dat de problematiek geïnternationaliseerd was. Maar in de randgebieden werd de betutteling vrij los, tot onbestaande. Er was weinig regelgeving voor de Tibetaanse kloosters in Sichuan, Qinghai of Gansu. Neem bv het fenomeen ‘kindmonniken’, dat vond je niet meer in Tibet zelf, wel volop in de randgebieden. Buitenlands bezoek was open zonder beperkingen, daar waar voor Tibet zelf een speciale permit en een bekende reisroute nodig bleef. Dit bracht ook een toename van de contacten mee tussen de Tibetaanse gemeenschap in Indië en die van hun thuisland: vooral West-Sichuan. Dat is nu nog min of meer zo. Ook in de richting van Tibet naar Indië. Volgens ICT reisden (legaal) 8000 Tibetanen in januari 2012 naar Indië om er Kalachakra-initiaties van de dalai lama bij te wonen. Men kan niet zeggen dat de Tibetaanse gebieden ‘hermetisch’ afgesloten zijn. ICT zelf, dikwijls via de Tibetaanse gemeenschap in Indië, beroept zich op plaatselijke informanten. En dat zal ook wel zo zijn. China schippert tussen openheid, controle en repressie. 

Wat de repressie betreft, essentieel is die gericht tegen het ‘separatisme’. Politieke uitingen van nationalisme en steun aan de dalai lama worden onderdrukt, of die nu van kloosters of van leken komen. Twee ‘medeplichtigen’(“aanmoedigen, assisteren”) van de eerste zelfverbranding in 2009 werden tot zware gevangenisstraffen veroordeeld. Tijdens betogingen in de marge van de zelfverbrandingen worden ook mensen voorgeleid. Het spanningsveld is er.

 Sinds 1994, na de zitting van de vierde conferentie over Tibet in Beijing, zijn er opnieuw beperkende maatregelen voor de kloosters. De monniken moeten geregistreerd zijn, er is een onderhandelde norm voor het aantal monniken per klooster, geen kinderen meer, in de kloosters moet er onderwijs zijn over de wetgeving. Het is waar dat sommige kloosters in Sichuan explosief groeiden tijdens de jaren 1980. De lokale Tibetaanse overheid zei dan: “wie zal dat betalen qua sociale zekerheid?”.

 Een studie van twee Amerikaanse vorsers (Enze Han & Christopher Paik) onderzocht de relatie tussen het aantal religieuzen en het aantal incidenten per streek. Hun studie ging over de lente van 2008, toen in Lhasa zich het gekende oproer voordeed. Dit sloeg over naar de periferie, onder meer naar Aba. District per district vergelijken zij het aantal protestacties met het aantal monniken dat er woont. Hun conclusie is radicaal: de kloosters zijn “kernen van politieke onenigheid en nationalisme”.   

In verband met het theologisch boeddhistisch debat over zelfverbranding is er nog een element het vermelden waard. In het Tibetaanse pantheon zijn er godheden, die het ‘kwade met vuur bekampen’. De godheid Mahakala trekt, omgeven door een vlammenzee, ten strijde tegen het kwade. In zijn memoires schrijft de dalai lama dat het zijn favoriete meditatie-godheid is. In alle tempels in de Tibetaanse gebieden in China zijn er afbeeldingen van Mahakala te zien. De monniken zijn ermee vertrouwd. Het ‘kwade’ wordt gemakkelijk de communistische partij in Tibet en aanpalende gebieden. Daar kan China door verplichte ‘patriottische opvoeding’ in de kloosters proberen een dam tegen op te bouwen, maar een zeker religieus fanatisme gekoppeld aan nationalistische eisen is een moeilijk te counteren fenomeen. De verplichte leergang over ‘wettelijkheid’ wordt als beperking van de religieuze vrijheid ervaren en/of als dusdanig aangeklaagd door de nationalisten in het buitenland. 

De kloosters waren centra van Tibetaans nationalisme en zijn dat nog. Bovendien hebben zij een groot religieus aanzien bij de bevolking. De invloed vanuit het buitenland, vanuit de Tibetaanse uitwijkelingen in Indië en vanwege de wereldwijde steungroepen voor een quasi onafhankelijkheid van ‘Groot Tibet’, verhoogt de spanning ter plaatse. 

De Tibetaanse gebieden in China waren gedurende de volledige 20^e eeuw een internationaal strijdperk[10] en lijken dat nog een tijd te blijven. De Westerse mogendheden en media zijn daarbij betrokken. De Tibetaanse diaspora evengoed, met op kop de omgeving van de dalai lama. China wil hoofdzakelijk zijn territoriale integriteit bewaren, alles vertrekt daarvan. De middelen, die China inzet om multicultureel te blijven, zijn wellicht niet altijd de beste en irriteren een deel van de bevolking.  

 [1] International Campaign for Tibet, een wereldwijde ONG met basis in Washington en gul gesubsidieerd door de VS-overheid en door enkele invloedrijke “Foundations” in de VS. ‘Radio Free Asia’ en een groot deel van de Europese pers neemt die informatie over.

[2] een volk uit het noorden van het hoogplateau dat door het Tibetaanse rijk van de 8^e eeuw verdreven werd naar lagere gebieden in Sichuan)

[3] Behoorden tot het ‘Groot Tibetaanse Rijk’ van de 8^e-9^e eeuw, maar werden nadien niet meer door Lhasa bestuurd.

[4] Mathew Kapstein, een befaamde tibetoloog, schat het aantal Tibetaanse religieuzen op meer dan 100.000 (2004, p230). 

[5] Zowel reizende antropologen in het begin van de 20^e eeuw als sociologen in het begin van de 21^e eeuw stelden dit vast.

[6] Zelfs merkbaar op de foto’s van de zelfverbrandingen die op het net gepost werden.

[7] Dat Tibet een deel van China was werd door alle grote mogendheden van toen (inclusief het pas onafhankelijke Indië) onderschreven.

[8] Waar de dalai lama over heerste.

[9] Zie « Buddha’s Warriors », Mikel Dunham, Tarcher-Penguin Books, 2004.

[10] Zie de gedetailleerde werken van Melvyn Goldstein, op basis van de geschriften van het Engelse en het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken en op basis van de correspondentie van Lhasa in die tijd, voor de periode 1913-1956.

Kloostermeditatie: Het kwade verdelgen door het vuur

Volgens het Chinese persagentschap Xinhua werd daarbij één persoon doodgeschoten en vielen er vier gewonden bij een actie van enkele dozijnen personen, waaronder monniken. De met messen gewapende actievoerders vielen winkels in de hoofdstraat en een politiestation aan, nadat eerder geruchten verspreid waren dat drie monniken zichzelf in brand zouden steken. Twee politievoertuigen en twee voertuigen van de brandweer  werden vernield. De Chinese overheid heeft verklaard dat de afscheidingsbeweging in het buitenland het incident wil uitbuiten door het  op te blazen.

Volgens Radio Free Asia en Tibet steungroepen in het buitenland vielen er op 23 januari minstens twee en misschien wel zes dodelijke slachtoffers bij een protestactie van honderden tot duizenden Tibetanen. Eén persoon zou geprobeerd hebben zichzelf in brand te steken. De Tibetanen zouden geprotesteerd hebben tegen de aanhouding eerder die dag van actievoerders die naar aanleiding van het Chinese Nieuwjaar pamfletten uitdeelden voor ‘Vrij Tibet’ en aankondigden dat meer zelfverbrandingen zouden volgen. Volgens Tibet steungroepen in het buitenland was er in de prefectuur Aba, die aan Luhuo grenst en waar de meeste van de recente zelfverbrandingen plaatsvonden, vorige week ook al een incident . Dit incident is niet van Chinese zijde bevestigd.  Bovendien heeft op 24 januari een nieuw incident plaatsgevonden  in Seda, een ander kanton van de prefectuur Ganzi.   14 politieagenten werden gewond bij een treffen met manifestanten die het politiebureau bestookten met benzineflessen, messen en stenen. Sommigen zouden zelfs vuurwapens gebruikt hebben, aldus de politie. Eén manifestant werd gedood en één gewond, en er waren 13 aanhoudingen. Buitenlandse Tibetgroepen spreken van minstens twee doden.

De leider van de Tibetaanse ‘regering in ballingschap’ in India, Lobsang Sangay riep de Westerse wereld op niet passief toe te kijken en tussen te komen ‘om het bloedvergieten te stoppen’.

Het incident  in Luhuo is het ernstigste sinds het voorjaar 2008 toen bij ethnische onlusten in Lhasa 32  Han en Hui slachtoffers vielen. Tegelijk  braken toen ook  al incidenten uit in Aba.Wat opvalt aan de reeks incidenten die sinds vorig jaar gebeuren is dat bijna alles in een beperkte zone in het Westen van Sichuan, buiten het eigenlijke Tibet  plaatsvindt. Men kan  niet spreken van een algemeen problem in Tibet . Maar wat is er dan wel aan de hand?

De  dalai lama heeft het over vertwijfeld verzet tegen de Chinese onderdrukking en culturele genocide. Dit argument weerstaat niet aan de toets van de werkelijkheid: de Chinese overheid doet enorme inspanningen om de gebieden met minderheden economisch vooruit te helpen en er de welstand te verhogen. Ook de Tibetaanse cultuur bloeit. Meer mensen dan ooit kunnen lezen, er is veralgemeend onderwijs in het Tibetaans, Tibetaanse kloosters en tempels werden en worden  op kosten van de overheid hersteld en onderhouden, er zijn 40.000 geestelijken die recentelijk zelfs een staatspensioen beloofd kregen, Tibetaanse culturele initiatievenworden door de overheid ondersteund, en er bestaan in China een groot aantal onderzoekscentra naar Tibetaanse cultuur en religie, inclusief tijdschriften daarover, zelfs in buitenlandse talen. ‘Chinese onderdrukking en culturele genocide’ is uit de mond van de dalai vooral codetaal voor het niet erkennen van het wereldlijke leiderschap van de dalai lama door de Chinese autoriteiten. Het is inderdaad  dat wat de monniken die zichzelf verbranden als  eis stellen.

Ook de regering van de VS schijnt de Tibet-problematiek grotendeels te herleiden tot pro of contra het gezag van de dalai lama. De Speciale Coordinator voor Tibetaanse zaken van de Verenigde Staten heeft in een verklaring de schuld bij de Chinese autoriteiten gelegd: controle op het religieuze leven, ‘vaderlandse opvoeding’ in kloosters waarbij monniken de dalai lama moeten aanklagen, toenemende bewaking van kloosters, willekeurige aanhoudingen van Tibetanen en beperkingen op of aanhoudingen van familie en kennissen van zelfmoordenaars. De coordinator dringt er bij de Chinese regering op aan vrije toegang tot de regio te verlenen aan waarnemers en om een op resultaat gerichte dialoog met de dalai lama te hernemen.  

De Chinese overheid daarentegen beweert dat de incidenten het werk zijn van een kleine groep provocateurs georganiseerd door de  afscheidingsbeweging in het buitenland.  Volgens Beijing zouden de acties uitgaan van enkele kloosters met monniken die fanatiek de dalai lama vereren.  Beijing wijst erop dat de incidenten beperkt in omvang zijn en de dalai lama  de monniken niet oproept om te stoppen met de zelfmoorden, alhoewel die tegen de boeddhistische principes ingaan. De eveneens in het buitenland verblijvende karmapa lama – getipt als mogelijk opvolger van de dalai lama als geestelijk leider van de diaspora- heeft dat wel gedaan, alsook een aantal lama’s in Tibet zelf. 

De franstalige site tibetdoc.eu ziet als mogelijke aanleiding voor de gebeurtenissen ook een locale overheid die verkeerd reageert op de bestaande spanningen en de weerbarstige lokale kloosters niet op de beste manier aanpakt.
Men kan ook opmerken dat het Westen van Sichuan met zijn Tibetaanse minderheden ook in het verleden al toneel van anti-Chinese acties geweest is. Het was in deze regio dat de opstand van de Tibetaanse adel en geestelijkheid in 1958 begon, nadat de gronden van adel en kloosters er verdeeld werden onder de boeren (in het eigenlijke Tibet was er een akkoord met de dalai lama om dat voorlopig niet te doen).
Tenslotte zijn er de traditionele ethnische spanningen in gemengde regio’s, voor de gelegenheid opgeklopt door wie er baat bij heeft. De prefectuur Aba is 2,5 maal België en telt op slechts 850.000 inwoners 52% Tibetanen, 27% Han en verder met Tibetanen verwante Qiang (18%) en moslim Hui (3%). De stad Wenchuan waar in 2008 90.000 slachtoffers vielen bij een aardbeving, en waar in heel China massal steun voor werd gegeven, ligt in Aba.  De prefectuur Garzi is vijf maal België en van de 800.000 inwoners is er 79% Tibetaan.  De economische ontwikkeling zorgt ervoor dat de situatie van iedereen ook in deze afgelegen regio’s verbetert, maar meer opgeleide en ondernemende Han doen het dikwijls beter dan de locale minderheden, wat de oude vrees van die minderheden voor de Han oprakelt. En ondanks of misschien juist omwille van de  regeringspolitiek om de minderheden te beschermen en economisch te bevoordeligen is het aloude Hanchauvinisme niet totaal verdwenen maar eerder aangewakkerd door  ethnische rellen zoals in Lhasa in 2008 en in Urumqi in 2010.

Hotan (Xinjiang)

Even vooraf : dit boek biedt meer dan de titel suggereert. De schrijfster (°1936), reisbegeleidster sinds 1986, geeft ook een  beeld van de islam op zich: inhoud, symbolen, rituelen, militaire expansie in Azië, kunst, handel, Zijderoute.

Ze geeft ook een beknopt schematisch overzicht van de Chinese geschiedenis en parallel daarmee van de gebeurtenissen in andere culturen in de rest van de wereld.

Het boek zelf begint met het ontstaan van de islam in de 7° eeuw in Arabië. In minder dan een eeuw (651-751)stonden de Arabische legers in Spanje, aan de Indus en aan de grenzen van China.

De schrijfster verklaart die snelle veroveringen door de efficiënte militaire kracht, de mobiliserende ideologie, de religieuze en culturele band, die ook vandaag nog altijd bestaat. Allicht speelde de zwakheid van de tegenstanders ook een rol.

Vervolgens geeft ze een introductie in de islam, met verklaring van een aantal begrippen en symbolen.

Vanaf 650, 100 jaar dus voor de veldslag bij de Talas rivier,  stuurden Arabische kaliefen gezanten naar China. Dat was blijkbaar al de wens van Mohammed. Vele Arabische kooplieden vestigden zich in Chinese steden, o.a. in Kanton / Guangzhou. De zijderoute, een naam die pas in 1870 gegeven werd door de Duitse geograaf Ferdinand von Richthofen, verbond Xi’an (“Westelijke Vrede”) met de Middellandse zee. De route was 11.265 km lang. De auteur zegt niet wanneer ze precies ontstond.

Ze spreekt over Marco Polo, maar helaas niet over onze eigen Willem van Rubroek, die in 1253, dus 18 jaar voor Marco Polo naar de Mongools-Chinese hoofdstad Karakorum reisde en een veel betrouwbaarder reisverslag schreef dan de fantasierijke Italiaanse koopman, van wie we nog altijd niet honderd procent zeker zijn dat hij in China geweest is.

De zeereizen van de moslim Zheng He (1405-1433) koppelt ze aan de aanwezigheid van Arabieren in Kanton.

Vanaf 1519  kwamen de Portugezen naar China en met hen, vanaf 1600, ook de jezuïeten. Matteo Ricci wordt terecht vermeld, maar Ferdinand Verbiest en Philip Couplet, vertaler van Confucius, helaas niet. Ricci en Verbiest vervingen aan het keizerlijk hof de moslim astronomen, die in kennis duidelijk achterop hinkten. In 1644 veroverden de Mantsjoes Beijing. Ze vervingen de Ming dynastie (1368-1644) door de buitenlandse Qing dynastie.

Deze hield stand tot 1911, ondanks de Opiumoorlog (1839-1842), het vernederende verdrag van Nanjing, waarbij China in 1842 vijf havens moest openstellen voor het Westen, verder nog enkele opstanden, o.a. van moslims (1850-1873) en de Bokseropstand van 1900. De Republiek China hield moeizaam stand van 1911 tot 1949 (en op Taiwan tot nu toe). De auteur verklaart niet waarom Mao won tegen Tsjang, over wie ze zelfs niet spreekt.

In de Mao-periode (1949-1976) werden de moslims meer als etnische dan als religieuze groepen beschouwd, waardoor hun activiteiten minder gecontroleerd werden, behalve tijdens de vreselijke Culturele revolutie(1966-1976). Ze waren er dus beter aan toe dan de katholieken, die hard werden vervolgd, o.a. omdat ze buitenlandse missionarissen hadden en gehoorzaamden aan de paus in plaats van aan de CCP. De Culturele revolutie was een ramp : de islam werd jarenlang verboden, moskeeën werden in brand gestoken, vele duizenden islamieten werden vermoord, Sinds de jaren ’80 is er weer een relatieve tolerantie. De grondwet van 1982 waarborgt de vrijheid van geloof. Maar het doel van de CCP blijft de moslims te assimileren en hun opvoeding in overeenstemming te brengen met de communistische maatschappij. De provincie Xinjiang blijft te belangrijk, want ze bevat de helft van de Chinese oliereserves en het gros van hun  uranium. De overheid onderhoudt haar contacten met de moslims via de vele ingeweken Han-Chinezen en via de Chinees-Islamitische Vereniging, die in 1953 werd opgericht. De taken hiervan staan (in het Engels) omschreven op p. 62-63.

Na dit historisch overzicht, volgt in deel III het persoonlijk verhaal van de schrijfster: haar bezoek aan de provincies en de leefwereld van de islamitische minderheden.

Dit deel kun je beschouwen als een reisgids van een ooggetuige, die weergeeft wat ze ziet, ruikt, voelt en leest. Ze laat haar sympathie voor de Hui en de Oeigoeren, met hun buitengewone gastvrijheid en vriendelijkheid, duidelijk merken. Ook het landschap is er heel mooi. Ze vertelt wanneer de islam ontstond bij de vele minderheden en wanneer ze hun historisch hoogtepunt beleefden. Foto’s van hun moskeeën illustreren het portret.

Voor de meeste lezers, die enkel de grote steden van China bezocht hebben, zijn dit onbekende gebieden, uitgezonderd Xi’an. Opmerkelijk is dat ze bij Xi’an de meest toeristische bezienswaardigheid, nl. het Terracottagraf, niet vermeldt.

Deel IV gaat specifiek over de moskeeën, met al wat erbij hoort. De lezer krijgt meteen ook te horen wat hij of zij moet doen bij een bezoek. Hier krijgen we ook de moskeeën van de grote steden Beijing en Shanghai  te zien en vernemen we aan welke minderheid ze toebehoort.

Deel V is een summier chronologisch overzicht van 600.000 v.C. tot 1991 n.C., in twee tabellen : China en de rest van de wereld. Boeiend, maar met nogal wat foutjes : Laozi moet vóór Confucius staan, de Romeinse Republiek begon in 509 i.p.v. 530 v.C., Archimedes leefde van 287 tot 212 v.C. i.p.v. rond 121 v.C., de stichting van de universiteit van Parijs(1250) en Oxford(1263) staan erin, maar de oudste, nl.  Bologna(1088) niet,  bij de Mongoolse periode ontbreekt Willem van Rubroek, Zheng He voer  verder dan Arabië, nl. tot Kenia, de beurscrisis van 1929 was vóór Hitler, Gorbatsjov kwam aan de macht in 1985 i.p.v. 1988.

Deel VI is de bibliografie. Deze weegt niet al te zwaar. Er zitten veel reisgidsen bij, enkele boeken zonder jaartal t 1901 en ze mist vooral een pak toonaangevende werken over de geschiedenis van China : Cecilia Lindqvist over het geschrift, Annping Chin over Confucius, Julie Lovell over de Muur, Barend ter Haar over het Hemels Mandaat, Vaerman-Standaert over de “Belgen” in China, Frances Wood over Marco Polo enz.

Ik mis ook een tabel met de aantallen van de verschillende moslimvolkeren  in China.

Het boek is netjes uitgegeven, met een stevige kaft, kaartjes en talrijke zwart-wit foto’s.

De schrijfster kan met veel overtuiging en empathie  vertellen. Haar boek vult wel een leemte aan in de vulgariserende  literatuur over China. 

Referentie :
Marie-Hélène De Spiegeleer,  De islam in China.
Uitgeverij Kramat, Westerlo, 2011.150 p.; kaartjes, foto’s, chronologie, literatuur.
ISBN 978 90 79552474;      €  16,95.

Smeden in Hotan

De politie meldt een incident in het arrondissement Pishan in de afgelegen zuidelijke prefectuur Hotan van de autonome Oeigoer regio Xinjiang; daarbij zijn acht personen gedood bij de bevrijding van gijzelaars.Woensdagavond waren twee personen gegijzeld door een terroristische groep. Bij hun bevrijding kwamen een politieofficier en zeven van de gijzelnemers om. Volgens de SCMP wilden de gijzelaars via de grens ontsnappen om een terroristische training te volgen in het buitenland. Ze geraakten echter verdoold en hebben toen een paar herders gegijzeld om hen de weg te tonen. De herders waren hen echter te vlug af en konden ontsnappen, wat leidde tot de interventie van de politie met de fatale afloop.

Het Oeigoer Wereld Congres, en door de VS gesteunde organisatie met zetel in Duitsland, spreekt echter over een protest van Oeigoeren tegen politierepressie na eerdere incidenten in juli en plaatselijke beperkingen op de godsdienstuitoefening. Zij hebben het over het publiek neerschieten van zeven Oeigoeren.

In Xinjiang leven 9 miljoen islamitische Oeigoeren, vooral op het platteland en in kleinere steden, en bijna evenveel Han, vooral in de grootsteden. In 2009 braken etnische rellen uit in de hoofdstad Urumqi, die een gemengde bevolking heeft. Daarbij vielen meer dan 200 doden, hoofdzakelijk Han. Dit jaar waren er al drie incidenten in juli. In Hotan vielen bij een overval op een politiekantoor achttien doden waaronder vier politiemannen. Volgens het Oeigoer Wereld Congres ging het om een protestbeweging en werden 20 Oeigoeren gedood. In Kashgar, de tweede stad van Xinjiang,  werden zeven personen gedood door twee mannen met messen in een drukke restaurantstraat. De volgende dag vielen in Kashgar nog eens twaalf doden in een restaurant en op straat , zes burgers en zes aanvallers die door de politie werden neergeschoten.Voor de gebeurtenissen in juli werden intussen zes Oeigoeren veroordeeld, waaronder vier tot de doodstraf. Eerder deze maand zou  een Oeigoer in Hotan gegijzeld en vermoord zijn wegens het drinken van alcohol.

De Chinese overheid wijt de herhaalde incidenten in Xinjiang aan religieuze extremisten, separatisten en terroristen.Eén extremistische islamitische Oeigoerorgansiatie staat inderdaad op de Amerikaanse lijst van terroristische bewegingen en de VS namen in Afghanistan een aantal Oeigoerse Al Qaeda-leden gevangen. Sinds enkele jaren zou er een merkbare radicalisering zijn bij de moslims in Xinjiang, waarop de overheden reageren door religieuze activiteiten sterker te controleren. De overheid beschuldigt ook het Oeigoer Wereld Congres, dat opkomt voor onafhankelijkheid van Xinjiang, de gemoederen van buitenaf op te stoken via internet.
Waarnemers merken echter ook op dat de enorme inspanningen die de overheid doet om de regio Xinjiang economisch te ontwikkelen de facto meer in het voordeel van de geschoolde Han zijn uitgevallen dan van de Oeigoeren. Dit speelt allicht mee in het aanwakkeren van etnische spanningen.

Volgens Zhu zou toelaten van gelovigen tot de CPC erge gevolgen hebben. Hij verwijst in het bijzonder naar streken met ethnische minderheden waar separatistische groeperingen de godsdienst gebruiken om mensen te verdelen. Allicht denkt hij aan boeddhistische monniken in Tibet en moslimfundamentalisten in het Oeigoerse Xinjiang.
Hij klaagt aan dat een toenemend aantal partijleden deelneemt aan religieuze activiteiten, nauwe banden onderhoudt met religieuze figuren en de facto gelovig geworden is.  Sommige partijleden denken dat het voordelig zou zijn gelovigen tot de partij toe te laten. Anderen claimen zelfs dat het verbod ingaat tegen de Chinese grondwet die vrijheid van godsdienst voorziet.
Zhu schrijft dat hij deze voordelen niet ziet. De CPC is een Marxistische partij en het  Marxisme neemt het dialectisch materialism als grondslag. Gelovige partijleden toelaten zal de partij ideologisch en op theoretisch vlak verdelen, want het samengaan van idealistische (religieuze) en materialistische (Marxistische) opvattingen, van deisme en atheisme, kan alleen maar de leidende rol van het Marxisme verzwakken en de partij veranderen in een niet-Marxistische.  De partij zal ook organisatorisch verzwakken, want gelovige leden zouden dan tegelijk het leiderschap van de partij en van hun religieuze organisatie moeten respecteren. Zhu wijst erop dat niet toevallig in Xinjiang en Tibet , waar separatisme het grootste problem vormt, de partijcomités het meest overtuigd het verbod verdedigen. Tot slot is er ook de mogelijkheid dat sommige gelovige partijleden spreekbuis voor een bepaalde godsdienst zouden kunnen worden en de verschillende erkende godsdiensten in China niet meer op voet van gelijkheid zouden  behandelen.
Zwaaien met de grondwet vindt Zhu irrelevant. Elke Chinees heeft het recht een godsdienst te belijden, maar wie wil toetreden tot de CPC doet vrijwillig afstand van dat recht.
Zhu roept op om de partijleden beter te vormen in de Marxistische kijk op godsdienst en atheisme. Een partijlid dat aan religieuze activiteiten deelneemt, of erger nog, zijn invloed gebruikt om religieus fanatisme aan te wakkeren of buitensporige religieuze gebouwen te promoten, moet berispt worden, en eventueel gestraft indien hij zich niet wil beteren.

Kachin kindsoldaat in Brits leger tijdens WOII

De nieuwe vijandelijkheden zijn uitgebroken naar aanleiding van de bouw van stuwdammen op de Irrawaddy rivier in het noorden van het land. Volgens Burma Rivers Network zouden bij gevechten nabij de Dapein en Shweli dammen tientallen mensen om het leven om het leven gekomen zijn en 2.000 mensen naar de Chinese grens zijn gevlucht.

Het Chinese staatsbedrijf China Power Investment investeert 3,6 miljard dollar in de bouw van minstens zeven dammen die jaarlijks voor 500 miljoen dollar elektriciteit moeten produceren. Die stroom zal gedeeltelijk uitgevoerd worden.

De regering van Myanmar staat achter dit financieel voordelig project en ook de Kachin minderheid gaat er mee akkoord want het bevordert de ontwikkeling van de arme streek. Behalve dan de Myitsone dam, toevallig de grootste in het pakket. De Kachin vrezen dat die een negatieve impact heeft op een regio met een grote culturele en ecologische betekenis, maar hun standpunt werd door de regring genegeerd.

Overzeese opponenten van de regering meldden dat er ook verschillende explosies plaats vonden in Myitkyina (de hoofdstad van de Kachin), dat de regering de handelsroutes tussen Myanmar en China sloot en dat er ten minste drie bruggen verwoest werden. Of dat allemaal alleen met de stuwdam te maken heeft is onduidelijk. Myanmar heeft een aantal onrustige minderheden waarmee de regering al lang op voet van gewapende vrede leeft.

Hu Chunhua

Betogingen grepen plaats in twee Mongoolse kantons en in één stad in de nabijheid, meer bepaald te Zhenglan en Xiwu in het Chinees of Shuluun Huh en Ujumchin in het Mongools, plus de stad Xilinhot. Deze protesten zijn vrij zeldzaam in Binnen-Mongolië en dit in tegenstelling met Tibet of Xinjiang. Partijleider Hu Chunhua sprak met studenten en leraren op een van de hogescholen waar het protest oplaaide. Hij zei te komen om zich te vergewissen van de toestand en beloofde vrijdag dat de verantwoordelijken van twee recente incidenten snel zullen worden gestraft. Hij noemde de gevallen niet bij naam maar klaarblijkelijk gaat het enerzijds om een overlijden in een mijngebied na een ruzie en anderzijds vooral het overrijden van een 35-jarige Mongoolse herder door een Chinese chauffeur. In beide gevallen werden reeds arrestaties verricht. Zowel duizenden studenten kwamen de straat op als honderden herders. Het begon op 10 mei toen 40 herders wilden beletten dat een Chinese chauffeur over hun weiland een mijn binnenreed. De chauffeur heeft één herder overreden, een eindweg meegesleept en daarbij volgens sommigen “stinkende herder” geroepen.  Het andere geval betrof protest in een woongebied tegen milieuverontreiniging die een mijn veroorzaakt en daar viel een dode nadat een mijnwerker met een vorklift inreed op een auto.

Achterliggend probleem

Anders dan hoe de verhoudingen liggen in Tibet en Xinjiang, maken in Binnen-Mongolië etnische minderheden hooguit 20 % uit van de bevolking. Het is een feit dat het traditionele herdersbestaan meer en meer in de verdrukking komt door de oprukkende mijnbouw, zowel van steenkolen als van zeldzame metalen. Dit komt bovenop de  woestijnvorming door overbegrazing, waarop de regering reageert door herders te subsidiëren om de veeteelt te verlaten en sedentair te gaan leven. Etnische tegenstellingen lopen zo dooreen met sociaal-economische tegenstellingen.  The Guardian meldt wel dat lokale Han solidair zijn met de Mongoolse herders tegen de overtredingen door de mijnuitbaters. Volgens onbevestigde berichten zou de Internettoegang in hogescholen uit het gebied afgesneden zijn, QQ niet functioneren in de regio en internetcensoren verhinderen dat op de microblogs melding wordt gemaakt van het Mongools protest. De handhaving van de orde is er ook strenger op geworden met het afzetten van officiële gebouwen door politie. De twee Han-verdachten  riskeren de doodstraf. Valt nu te bezien of de partijleider de gemoederen zal kunnen bedaren. Het zou om het zwaarste Mongoolse protest gaan sedert 1961. Het zogeheten ” Southern Mongolian Human Rights Information Center” , een organisatie in de Verenigde Staten, is meteen op de zaak gesprongen en probeert via het internet de gemoederen op te jutten door wilde geruchten rond te sturen; in het buitenland  roept het op tot betogingen voor Chinese ambassades. Volgens deze groep werd maandag de krijgswet afgekondigd in de steden Hohhot , Tongliao en Chifeng wat de geplande protesten onmogelijk maakte.

Compensatie beloofd

Volgens de South China Morning Post laat het bestuur van Binnen-Mongolië geen gras groeien over de affaire: ze beloofde tegenover de mijnindustrie tuchtmaatregelen te treffen en ook de herders moeten vergoed worden voor de opgelopen schade. Bij de disciplinaire maatregelen horen een regio-brede inspectie van elke mijnsite, transportweg, afvalsite of opslagplaats voor steenkolen naar achterpoortjes in verband met ongeldige vergunningen, onveilige productiemethodes en de milieu-impact op het dagelijkse leven van de bewoners. Zij die niet met oplossingen komen, riskeren hun vergunning ingetrokken te zien. Bij de maatregelen behoort ook een financiële compensatie voor de herders die getroffen zijn door milieuschade van zware mijnvoertuigen aan hun weiland. Dit werd bevestigd door de ministerpresident van Mongolië Bagatur in het partijblad Qiushi. Hij beloofde dat de lokale besturen de helft van hun budgetten zouden spenderen aan het welzijn van de bewoners en voorspelde een stijging van het gemiddeld inkomen bij herders en boeren tegen 2015 van 5.530 yuan nu tot 10.000 yuan. Voorzitter Guo Shuyun  van de Liaoning Chencheng Industry and Trade Group bezocht zaterdag de familie van de overleden herder en bood de verontschuldigingen aan van zijn onderneming. Chen Jiqun van de NGO Echoing Steppe die reeds verschillende decennia actie voert, verwelkomde de voornemens van het bestuur maar noemde enkel het teruggeven van grond aan de herders een oplossing op lange termijn.

Bezoekers aan een jaarbeurs in Henan

De zesde volkstelling, vorig jaar uitgevoerd, is klaar. Het nationaal bureau voor de statistiek (NBS) publiceert cijfers. De bevolking van China is toegenomen tot 1,37 miljard mensen. Op het vasteland wonen er 1,33 miljard.

Sinds 2000, het jaar van de vorige volkstelling, zijn er meer dan 70 miljoen Chinezen bijgekomen. De aangroei van de bevolking gebeurt nu trager. In het vorige decennium was het groeitempo nog 1,07% per jaar, maar de afgelopen tien jaar is dat bijna gehalveerd tot 0,57% per jaar.

Het NBS heeft bijna drie procent meer mannen dan vrouwen geteld. In de steden woont nu praktisch de helft van de bevolking. De verhouding is sinds 2000 met meer dan 13% verschoven richting stad. De Han-Chinezen blijven met hun 91,5% qua omvang veruit de grootste etnische groep van China (en van de wereld). Toch is hun aandeel in de totale Chinese bevolking lichtjes gedaald met bijna 1 procent.

Het aandeel van de bejaarden neemt snel toe en het geboortecijfer blijft laag. Niet meer dan 16% van de Chinezen zijn jonger dan veertien en dat percentage is sinds 2000 met meer dan zes gedaald. Chinezen ouder dan 60 maken 13% van de bevolking uit.

De provincie Guangdong vervangt met 103 miljoen inwoners de provincie Henan als volkrijkste provincie. Henan zakt tot derde na Shandong.

Het bovenstaande is de gepubliceerde selectie uit een massa gegevens waarmee de regering nu aan de slag gaat. De ontwikkeling van de bevolking was het onderwerp van een studievergadering van het politiek bureau van de CPC. President Hu Jintao stelde dat de factor bevolking centraal staat bij de economische en sociale ontwikkeling. Dat China een derdewereldland is met een reusachtig aantal inwoners noemde hij bepalend voor de besluitvorming en de activiteiten van de overheid. Hu vindt ook dat het land de huidige bevolkingspolitiek in grote lijnen moet voortzetten om te komen tot een omvang en een kwaliteit van de bevolking die evenwichtig is en zoveel mogelijk kansen schept voor zoveel mogelijk burgers. Er moet volgens Hu dringend worden gezocht naar redelijke en praktische oplossingen voor de problemen rond het aandeel van de verschillende bevolkingsgroepen volgens sekse en leeftijd. Ook de migratie en de verspreiding van de mensen over het grondgebied moesten verder de aandacht krijgen. De partij en de overheid zullen, als het aan de president ligt, het punt van ondersteuning en hulp aan zwakkere groepen hoger op de agenda zetten en werken aan wetenschappelijke strategieën voor het bevolkingsbeleid, onder andere door de informatica op dit gebied sneller in te zetten. Bij de vormingssessie kwamen ook sociologen en demografen aan het woord.

(Xinhua)

Nur Bekri

Xinjiang op het Volkscongres

Nur Bekri, de voorzitter van de autonome regio Xinjiang heeft op het Nationaal Volkscongres verklaard dat de situatie er in zijn geheel veilig is , maar dat de onderliggende problemen – etnische tegenstellingen en separatisme- nog altijd bestaan. Ontwikkeling is noodzakelijk voor stabiliteit en stabiliteit is de eerste voorwaarde voor ontwikkeling. Daar moet dus verder op gewerkt worden.  

De machtigste man van Xinjiang, partijchef Zhang Chunxian, bevestigde dat hij vertrouwen heeft in de situatie, maar dat men toch lessen moet trekken uit de rol van nieuwe technieken bij communicatie in de gebeurtenissen van het Midden-Oosten.

In juli 2009 kwamen in de hoofdstad Urumqi 197 mensen om bij etnische rellen tussen Han en Oeigoeren. GSM en Facebook zouden een grote rol gespeeld hebben in het uitlokken van de rellen.  Daarnaast zijn er aanslagen geweest, met als hoogtepunt een mislukte bomaanslag op een passagiersvliegtuig in 2008 en een bomaanslag met 6 slachtoffers in Aksu in 2010. De overheid bestrafte de  schuldigen aan het geweld- zowel Han als Oeigoeren; sindsdien wordt iedereen die ervan verdacht wordt de ethnische tegenstellingen op te kloppen nauwgezet in het oog gehouden. Tegelijk hebben de provinciale en centrale regering hun inspanningen opgedreven om het levensniveau in Xinjiang op te trekken.

In dat kader zag 2010 een verdubbeling van het toerisme in Xinjiang : een miljoen buitenlanders en 30 miljoen binnenlandse toeristen kwamen op bezoek. (Bron Xinhua)

Achtergrondinformatie

Xinjiang is vooral een regio van oasen in de woestijn, waarlangs de verschillende trajecten van de zijderoute lopen; het was altijd een kruispunt van volkeren; de samenstelling van de bevolking wisselde herhaaldelijk; het stond meestal maar niet altijd onder Chinese controle en vormde nooit een apart land; Xinjiang betekent ‘nieuwe territoria’ en die naam kreeg het 2000 jaar geleden van de Han-dynastie. In 1949 bestond de bevolking vooral uit Oeigoeren, samen met enkele andere minderheden en 5% Han. Oeigoeren zijn Turkse moslims, daarom spreekt men soms van Oost-Turkmenistan; ze zijn nauw verwant met de Oezbeken die vroeger deel uitmaakten van de Sovjet-Unie. Wegens de militaire spanningen met de Sovjet-Unie in de jaren 60-70 werden miljoenen soldaten van elders uit China met hun familie permanent langs de grens gevestigd; ze moesten zichzelf bedruipen en lanceerden grootschalige landbouw en industrie in de regio. Daardoor maken vandaag de Oeigoeren nog slechts de helft van de bevolking van 20 miljoen uit, en ze zijn in de hoofdstad Urumqi in de minderheid. De Han zijn overwegend verstedelijkt, veel Oeigoeren leven nog in de armere oasestadjes en -dorpen. De snelle verandering van de etnische samenstelling van de regio en de economische ontwikkeling leidt tot BHV situaties op grote schaal met alle spanningen van dien. De overheid voert officieel een beleid van positieve discriminatie tegenover de Oeigoeren en andere minderheden wat dan weer tegenreacties oproept van de Han in de regio.

De etnische tegenstellingen in Xinjiang vormen voor de regering in Beijing een ernstiger probleem dan de spanningen in Tibet die meer media-aandacht krijgen in het Westen.

koolzaadvelden, o.a. voor biodiesel (foto Confucius instituut)

Yunnan in het zuidwesten van het land is een provincie waar de natuur nog relatief ongerept is. De overheid wil dat zo houden en toch de economische groei sterk opvoeren. Yunnan werd door de ‘Nationale Ontwikkelings-en Hervormingscommissie’ geselecteerd als één van vijf provincies om de ontwikkeling van een duurzame economie uit te testen. Dit plan is een van de punten in het twaalfde vijfjarenplan dat volgende week aan het Nationale Volkscongres (met het gangbare Engelse letterwoord, de NPC) wordt voorgelegd en waarvoor het parlement waarschijnlijk het licht op groen zal zetten, in twee betekenissen van het woord.

Het experiment is al bezig want Yunnan heeft kunnen delen in het nationale beleid om de westelijke gebieden meer te ontwikkelen. Gouverneur Qin Guangrong zegt dat de productie de komende vijf jaar zal verdubbelen. Ook het aantal toeristen zal tweemaal zo groot worden. Het betekent een grote uitdaging om de juwelen van natuurschoon en biodiversiteit waar Yunnan trots op is ongeschonden te bewaren. Zeven procent van het grondgebied is beschermd  natuurgebied, er zijn 152 natuurreservaten. Zeventig procent van de wateren is nog drinkbaar of veilig voor zwemmen en visvangst. De helft van het grondgebied is bebost en de helft van alle plantensoorten die in heel China te vinden zijn, tref je in Yunnan aan.

Met een bnp van 15.000 yuan per hoofd is Yunnan nu qua welvaart een middenmoter onder de provincies. Dit dank zij een succesvolle armoedebestrijding gebaseerd op economische ontwikkeling. Dat Yunnan hierin is geslaagd met behoud van de natuurlijke rijkdommen schept dus een precedent en een basis om voort te bouwen. De vraag is of de plannen niet overmoedig zijn. De beleidsmakers willen het bnp per hoofd de komende 5 jaar laten verdubbelen en jaarlijks een economische groei van 10% verwezenlijken. Tegen 2015 zou de graad van verstedelijking moeten gestegen zijn tot 45 %. Het aantal toeristen zou in vijf jaar moeten verdubbelen tot 250 miljoen en in die periode 200 miljard yuan in het laatje brengen. Meer dan vijftig miljard yuan zal worden besteed aan het verbeteren van de levensvoorwaarden van de minderheden die één derde uitmaken van de 45 miljoen tellende bevolking. Ook welvaartsverhoging en meer gelijkheid passen in het twaalfde vijfjarenplan en komen dus op de agenda van de ‘twee zittingen’ van deze maand (CPPCC en NPC).

Qin Guangrong (foto), de gouverneur van Yunnan en politiek gezien de op één na machtigste persoon (na de partijleider) bracht in de media zijn strategie naar voren om de uitdaging  van ‘groeien en groen blijven’ aan te gaan. Hij beloofde dat de voorrang vaker zal worden gegeven aan natuurbehoud, in die situaties waar er moet gekozen worden tussen ecologie en eeconomie.  De regering zal hameren op energiebesparing, een vermindering van uitstoot blijven eisen en de bevolking aanmoedigen om op het consumptiepatroon te letten. De provincie mikt op zonne- en biomassa-energie: met de bouw van de nodige energiecentrales is al begonnen. Om deze projecten technisch te ondersteunen heeft de gouverneur aan de ondernemingen gevraagd meer te doen aan hun onderzoek en ontwikkeling op dit vlak. Het toerisme, dat natuurlijk op het milieu weegt, heeft ook een beloftevolle zijde. Als het zoals de slagzin zegt de ‘groenste industrie’ wordt, zal de aantrekkingskracht van blauwe lucht, zuiver water en natuurschoon er ook een succesverhaal van maken.

Bronnen: China Daily, Wikipedia