China onder Xi Jinping: ‘de politiek op de commandopost’ (2)

Dr. Jenny Clegg

Tweede deel van een analyse met een breed overzicht van het politieke traject dat China tegenwoordig volgt. De tekst is gepubliceerd door Friends of Socialist China. ChinaSquare publiceert de vertaling als opiniestuk, in een verdeling van 3 hoofdstukken. Hieronder deel 2.
Per definitie is de auteur in een opiniestuk verantwoordelijk voor de stellingen en meningen in de tekst.  

afbeelding Xinhua / Feng Qingyin disclaimer

2. ‘Gemeenschappelijke welvaart’ op de agenda in China

In zijn derde termijn als CPC-leider heeft Xi ‘gemeenschappelijke welvaart’ naar voren gehaald als een ‘essentiële eis aan het socialisme’, terwijl hij de koers uitzet naar een gemoderniseerde socialistische staat in 2049, 100 jaar na de oprichting van de Volksrepubliek China.

De uitdrukking werd voor het eerst gebruikt door Mao Zedong in de jaren vijftig, en ook Deng Xiaoping hanteerde ze bij gelegenheid. Aan zijn oproep om ‘sommigen eerst rijk te laten worden’ voegde Deng altijd het nuancerende zinnetje toe ‘zodat zij anderen kunnen helpen hun achterstand in te halen’.

Xi wil de aanzienlijke verschillen in rijkdom en inkomen in China verkleinen, maar toch moeten we ‘gemeenschappelijke welvaart’ niet invullen als een gelijkschakeling van inkomens of een radicale herverdeling van de rijken naar de armen. In zijn Verslag voor het 20e CPC-congres spreekt Xi eerder over het verhogen van de lage inkomens en de uitbreiding van de middeninkomensgroep.[3]

Het ongelijke China

China’s inkomen per hoofd van de bevolking bedroeg in 2021 ongeveer 12.000 dollar, de grens die de Wereldbank trekt tussen de landen in de hogere middeninkomensgroep en die in de hoge inkomensgroep.

Langs de weg naar ‘een redelijke welvaart’, bouwde China steden, moedigde het privé-ondernemingen en het bezit van aandelen aan en ontwikkelde het een  onroerendgoedmarkt. Intussen nam de ongelijkheid toe. Hoewel de ergste armoede in China is uitgeroeid, zoals premier Li Keqiang in 2020 zou erkennen, moeten 600 miljoen mensen nog steeds overleven met een inkomen van slechts ongeveer 140 dollar per maand.[4]

De opkomende middenklasse laat meer van zich horen en krijgt nu de aandacht van de regering met eisen om de voedselnormen te verbeteren, de luchtvervuiling aan te pakken en de eigendoms- en consumentenrechten ruggengraat te geven. Maar hoe zit het met de lage lonen en slechte arbeidsomstandigheden van de 300 miljoen plattelandsmigranten? Hoe zit het met de ongeveer 500 miljoen mensen die nog op het platteland wonen, waarvan sommigen nog steeds met de opbrengst van een klein stukje land moeten rondkomen?

De ongelijkheid is in de Chinese samenleving gestructureerd in de kloof tussen stad en platteland en de ongelijke regionale ontwikkeling. In de komende jaren zullen er plattelandsbewoners blijven migreren naar de stedelijke gebieden, waardoor de weg wordt vrijgemaakt voor een modernisering van de landbouw die de resterende boeren van een hoger inkomen moet voorzien.

Maar ‘gemeenschappelijke welvaart’ op de agenda zetten houdt ook in dat er niet enkel wordt gekeken naar de opkomende middenklasse, maar ook naar de verbetering van de rechten en de situatie van de arbeiders.

Xi Jinping
Consumenten in Yiwu (foto Gong Xianming/Xinhua) disclaimer

Verbetering van de verloning en van het leven

Vooral de particuliere sector blijft kampen met lage lonen en slechte arbeidsomstandigheden. Met inbegrip van familiale en micro-ondernemingen spreken we dan over ongeveer 80 procent van de werkgelegenheid in de steden. Er zijn nu strengere regels ingevoerd in de sector van de maaltijdbezorging – minimuminkomensgaranties, versoepeling van de bezorgtijden, gewaarborgde sociale zekerheid – terwijl het ‘996’-model van zes dagen per week van 9.00 tot 21.00 uur werken, dat veel voorkomt bij technologiebedrijven, onwettig is verklaard.[5]

De Chinese arbeidswetgeving staat internationaal gezien op een redelijk niveau, maar de toepassing ervan is in de praktijk zeer ongelijk. Een recente documentaire van Channel 4 over kledingbedrijf Shein , waarvan de oprichter Chris Xu een bekende tycoon is, lokt  verontrustende vragen uit over de werkomstandigheden: buitensporig overwerk en het inhouden van loon bij ondermaatse prestaties.[6]

Deze praktijken komen misschien niet overal voor, en verschillen per sector, maar ze bestaan zeker – ze zijn in strijd met de wet, zoals het tv-programma overigens aangaf. Maar in China, waar de handel de laatste twintig of dertig jaar zo snel uitbreiding heeft genomen, en meestal via persoonlijk contacten, kan je met individuele invloed de wet nog steeds omzeilen, ook al is de toestand fel verbeterd.

Xi Jinping heeft in zijn Congresverslag opgeroepen tot verbeteringen in de arbeidswetgeving en meer voorzieningen om de problemen aan te pakken door bureaus voor wetsadvies. Collectieve onderhandelingen – met onafhankelijke werknemersvertegenwoordigers afkomstig van de werkvloer in de auto-industrie bijvoorbeeld – kunnen ook een grotere rol gaan spelen.[7] Hoe dringend deze verbeteringen ook zijn, een radicale aanpassing van de verhoudingen tussen kapitaal en arbeid in de particuliere sector zou tot economische ontwrichting leiden en zal met voorzichtigheid worden doorgevoerd.

‘Gemeenschappelijke welvaart’ dat wil ook zeggen: een billijker toegang tot betere openbare diensten. Er wordt gewerkt aan maatregelen voor een hogere belasting van de rijken en voor verbeteringen in de sociale zekerheid, maar het accent in het beleid ligt duidelijk nog altijd op het scheppen van kwalitatief betere en beter betaalde banen. En de weg vooruit voor de 800 miljoen arbeidskrachten in China is via het onderwijs.

technologietentoonstelling Jiangsu, 2021 (foto Xinhua/Wei Peiquan) disclaimer

‘China sterker maken door wetenschap en onderwijs’ [8]

De onmiddellijke prioriteit van China is de verbetering van zijn technologisch niveau. Om uit de impasse van goedkope exportproductie in ruil voor hoogwaardige import te geraken, moeten investeringen worden gedaan in vaardigheden en eigen wetenschap en technologie. Het volstaat niet langer om met Chinese merken de Chinese consumenten te verleiden. Innovatie is nodig, de grenzen opzoeken en verleggen van nieuwe technologieën om de industrialisatie van de toekomst aan te drijven.

Deze heroriëntering van het economisch model is al enige tijd aan de gang, maar is een kwestie van overleven geworden, aangezien de ontkoppeling door de VS erop gericht is China in een val te lokken waarin het enerzijds niet langer goedkope arbeidskrachten aan de onderkant van de toeleveringsketen kan aanbieden, maar anderzijds ook niet in staat is om aan de bovenkant te concurreren.

Nu Xi de staat in een hogere versnelling laat gaan om te zorgen voor doorbraken in de modernisering, beweren westerse criticasters dat de Chinese bureaucratie nieuwe ideeën alleen maar zal verstikken en dat de red tape de innovatie zal wurgen. Blijkbaar kan volgens hen alleen het kapitalisme de creativiteit stimuleren.

Maar het Chinese systeem heeft zijn sterke kanten: Xi concentreert zijn middelen op de ontwikkeling van een contingent eersteklas wetenschappers, hoogopgeleide ingenieurs en arbeiders en stelt ‘innovatieteams’ samen. In het Verslag voor het Congres van Xi wordt hoge prioriteit gegeven aan het hoger onderwijs en wordt opgeroepen het beroepsonderwijs daarbinnen beter tot zijn recht te laten komen.

Een netwerk van nationale laboratoria en onderzoekscentra wordt aangevuld met flexibele regelingen waarin staatseigendom en particulier eigendom worden gecombineerd. Door lokale overheden aan startende bedrijven aangeboden ‘begeleidingsfondsen’ zijn bedoeld om O&O te stimuleren en talenten op te leiden.[9] Een systeem van staatsaandelen in particuliere bedrijven kan worden gecoördineerd om clustering te bevorderen en de toeleveringsketen rond kernbedrijven van de staat op lokaal niveau aan te vullen.

Bij het beheer van ondernemingen kan, zoals bij Huawei is aangetoond, het aandeelhouderschap van werknemers een doeltreffende manier zijn om motivatie en loyaliteit te stimuleren. De uitgave van ‘technologieaandelen’ is een praktijk in Chinese bedrijven om gewaardeerde specialisten en bekwaam personeel aan zich te binden.

Het is vaak in het eigenlijke productieproces dat nieuwe technieken worden uitgewerkt. En hier kan China voortbouwen op de erfenis van zijn eigen premoderne praktijken van uitvinden, experimenteren en leren-door-te doen, zoals de beroemde sinoloog Joseph Needham gedetailleerd heeft beschreven in zijn boeken over wetenschap en beschaving in China.

Het vermogen om zowel westerse als traditionele benaderingen van de wetenschap te gebruiken lijkt zijn vruchten af te werpen nu China aan de top staat met bijna een derde van de octrooien voor hernieuwbare energie in de wereld.[10]

Decarbonisatie wordt namelijk gezien als de weg naar hoogwaardige ontwikkeling, en de regering beschouwt dit als een aanknopingspunt om de hele sociale en economische structuur van het land te veranderen.[11]

Fototentoonstelling over burgerinitiatieven voor gemeenschappelijke welvaart in het dorp Miaojia , disgtrict Jiashan, Jiaxing, Zhejiang (foto Zhu Xingxin/China Daily) disclaimer

Het Experiment van Zhejiang

Xi heeft zich ten doel gesteld de middeninkomensgroep tegen 2035 te verdubbelen tot 800 miljoen als criterium voor het succes van een fundamentele socialistische modernisering. In de provincie Zhejiang, die een ‘common prosperity demonstration zone’ moet worden, een showroom van de gemeenschappelijke welvaart, zal de middeninkomenscategorie – de inkomens tussen 14.000 en 70.000 dollar – tegen 2025 de kans krijgen te groeien tot 82% van de bevolking, meer dan in Duitsland en de VS. Tegelijkertijd moet het aantal inschrijvingen in het tertiair onderwijs in Zhejiang stijgen tot meer dan 70% en moeten er ‘openbare dienstencentra’ komen voor stadsbewoners met voorzieningen voor kleuteronderwijs, gezondheidszorg en ouderenzorg, en lichaamsbeweging, op 15 minuten loopafstand. Bovendien is het de bedoeling de levensverwachting op te trekken boven het huidige nationale gemiddelde van 78 jaar tot meer dan 80 jaar. [12] (de levensverwachting in de VS is intussen naar schatting gedaald tot 76,1 jaar). [13]

China’s idee van een socialistische toekomst van ‘gemeenschappelijke welvaart’ is misschien niet wat sommigen ter linkerzijde in het Westen voor ogen staat: enerzijds is het gestelde doel de bijstelling van te hoge inkomens, anderzijds zal de particuliere sector in omvang blijven groeien, zij het niet in verhouding tot de totale economische waarde. China zal nog steeds tycoons hebben en zal grote inspanningen blijven leveren om buitenlandse investeringen aan te trekken. Niettemin onderscheidt de Chinese economie zich duidelijk van de kapitalistische economieën doordat de reële economie het zwaartepunt blijft en doordat de hybride staat-marktbenadering productie en consumptie, vraag en aanbod met elkaar zal blijven verbinden. China zal ook de nadruk blijven leggen op het behoud van ‘betaling naar werk’ als leidend principe, nog een verschil met het kapitalisme.

Als China erin zou slagen de ‘wanordelijke expansie van het kapitaal’ zo in te dammen dat de doelstellingen van Zhejiang in de komende 27 jaar in heel China worden bereikt, al is het maar bij benadering, dan zou dat zeker iets heel opmerkelijks zijn. Als wij denken aan de toekomst moeten we ons afvragen wat zo’n enorme toename van de marktvraag zou kunnen betekenen voor hoe de wereldeconomie er dan uit zal zien.[14]

Op dit ogenblik krijgt Xi echter duidelijk te maken met ernstige uitdagingen, met de vastgoedmarkt die op het punt staat in een crisis te belanden, met de COVID-uitstap, en met de toenemende technologieoorlog met de VS.

Vertaling: Dirk Nimmegeers
Deel 1. Wie is Xi Jinping? vindt u hier.

*Dr. Jenny Clegg is een onafhankelijke Britse onderzoeker, Chinaspecialist en vredesactivist. Ze doceerde Internationale Betrekkingen aan de Universiteit van Lancashire en publiceerde ‘China’s Global Strategy’ bij Pluto Press (2009).

VOETNOTEN

[3] Verslag van Xi Jinping aan het 20e Nationale Congres van de Communistische Partij van China, 16 oktober 2022 https://www.fmprc.gov.cn/eng/zxxx_662805/202210/t20221025_10791908.html

              [4] Li Qiao, 600m met 140 dollar maandinkomen baart de leiding zorgen, Global Times, 29 mei 2020 https://www.globaltimes.cn/content/1189968.shtml

              [5] Michael Dunford, ‘The Chinese Path to Common Prosperity’, International Critical Thought Vol. 12, Issue 1, 2022 https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/21598282.2022.2025561

              [6] Inside the Shein Machine, The Cut Channel 4, https://www.youtube.com/watch?v=Hq7bre03pZs

Xu heeft vervolgens toegezegd de situatie te verbeteren, zie Katy Linsell, ‘Shein to spend $15 Million on Factories After Labor Abuse’, Bloomberg, 5 december 2022, https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-12-05/shein-to-spend-15-million-on-factories-after-labor-abuse-claims?leadSource=uverify%20wall

              [7] Yunxue Deng en Xiaolo Tian, ‘Triadic Interaction and Collective Bargaining of Autoworkers in South China’, Journal of Contemporary China, Vol. 31, No.135, May 2022.

              [8] Geciteerd uit Xi’s Verslag voor het 20e CPC-congres.

              [9] The Economist, ‘Meet China’s new tycoons:

              Who is winning in Xi Jinping’s economy?’, 13 augustus 2022 https://www.economist.com/business/2022/08/05/meet-chinas-new-tycoons

              [10] Dominic Dudley, ‘China Is Set To Become The World’s Renewable Energy Superpower, According to New Report’, Forbes Report, 11 jan 2019 https://www.forbes.com/sites/dominicdudley/2019/01/11/china-renewable-energy-superpower/

              [11] John Feffer, ‘The Future of China’s Green Revolution’, 2002 https://fpif.org/the-future-of-chinas-green-revolution/

              [12] Ma Zhenhuan, ‘Zhejiang details pilot zone for common prosperity’ China Daily, 21 juli 2021 http://english.www.gov.cn/news/topnews/202107/21/content_WS60f77769c6d0df57f98dd505.html

East China’s Zhejiang unveils detailed plan to establish a common prosperity demonstration zone, Global Times,19 juli 2021 https://www.globaltimes.cn/pagina/202107/1229062.shtml

              [13] https://www.healthsystemtracker.org/chart-collection/u-s-life-expectancy-compare-countries/#Life%20expectancy%20at%20birth%20in%20years,%201980-2021

              [14] Global Times, ‘Middle-income population to rise to 800 million by 2035 in China: scholar’, 5 dec 2021.
https://www.globaltimes.cn/page/202112/1240659.shtml#:~:text=Huang%20also%20noted%20that%2C%20by,25%20percent%2C%22%20said%20Huang.


Print Friendly, PDF & Email