China blijft zijn economische invloed in Afrika verder uitdiepen. Dat bleek opnieuw tijdens het bezoek van vicepresident Han Zheng aan Kenia, Zuid-Afrika en de Seychellen (22–30 maart). Waar in Kenia vooral handelsakkoorden en infrastructuurprojecten centraal stonden, bieden Chinese investeringen in Zuid-Afrika een inkijk in de strategische uitbouw van een Afrikaanse markt voor elektrische voertuigen.
Jan Reyniers
In een poging de economische banden met China verder aan te halen, sloot Kenia tijdens het bezoek van Han Zheng een reeks akkoorden af over handel en infrastructuur. Een van de meest opvallende resultaten is een zogeheten early harvest-handelsovereenkomst: een mechanisme waarbij een deel van de voordelen van een breder akkoord vervroegd wordt ingevoerd. Concreet betekent dit dat Keniaanse producten zoals thee, koffie en avocado’s voortaan belasting- en quotavrij toegang krijgen tot de Chinese markt. Voor exporteurs levert dat meteen tastbare voordelen op, zonder te moeten wachten op een volledig uitgewerkt handelsverdrag.
De Keniaanse president, William Ruto, sprak van een “belangrijke impuls” voor de economie. Han Zheng gaf symbolisch het startschot voor de eerste exportzending onder de nieuwe regeling, die volgens hem “grote voordelen” biedt voor Keniaanse producenten.
De maatregelen passen in een bredere poging om de scheve handelsbalans tussen beide landen recht te trekken. Kenia importeert jaarlijks voor zo’n 4,3 miljard dollar aan Chinese goederen, terwijl de export naar China blijft steken rond 200 miljoen dollar. Zowel Nairobi als Beijing hopen dat snellere markttoegang die kloof geleidelijk kan verkleinen.
Spoorlijn uit winterslaap gehaald
Ook op infrastructuurvlak zet China een nieuwe stap. Het staatsbedrijf China Road and Bridge Corporation (CRBC) zal opnieuw investeren in de uitbreiding van de Standard Gauge Railway (SGR), ditmaal in het traject van Naivasha naar Malaba, aan de grens met Oeganda.
Het project, dat meer dan zes jaar stillag, moet de haven van Mombasa verbinden met landen zonder directe toegang tot de zee, zoals Oeganda, Rwanda, Congo en Zuid-Soedan. De eerste werken aan de uitbreiding – goed voor 5,4 miljard dollar – gingen midden maart van start. CRBC krijgt daarbij het recht om de spoorlijn dertig jaar lang te beheren om zijn investering terug te verdienen.
Schuldenlast en geopolitieke complicaties
Toch blijft de relatie met China complex. Volgens David Shinn, professor aan de George Washington University, moet Kenia jaarlijks ongeveer 1 miljard dollar aan Chinese schulden aflossen. Tegelijk is de voltooiing van de spoorlijn richting Kampala cruciaal om het hele project economisch rendabel te maken. Shinn wijst er op dat Kenia voor China ook een strategische partner is, niet in het minst om de invloed van de Verenigde Staten in de regio te counteren. Kenia was tot voor kort een ‘belangrijke niet-NAVO-bondgenoot’ van de VS. Washington dreigt er echter mee die status te herzien wegens Nairobi’s toenadering tot Beijing.
Volgens Shinn heeft de Afrikareis van Han Zheng dan ook niet alleen economische en diplomatieke betekenis, maar ook een strategisch-maritieme dimensie. De door hem bezochte landen liggen langs cruciale zeeroutes en zouden, volgens Shinn, op termijn kunnen fungeren als logistieke steunpunten voor de Chinese marine. Daar zijn totnogtoe echter geen concrete aanwijzingen voor.
Spelen in een hogere klasse
Die geopolitieke dimensie wordt bevestigd door Tim Zajontz van de Stellenbosch University en gastprofessor aan de University of Freiburg. Volgens hem is Kenia zich goed bewust van zijn strategische positie. “Kenia speelt in een hogere klasse dan het eigenlijk ‘waard’ is, omdat grootmachten wedijveren om exclusieve partnerschappen met Nairobi,” stelt hij.
Zuid-Afrika als toegangspoort
Geopolitieke verschuivingen spelen ook in Zuid-Afrika in het voordeel van China. De gespannen relaties tussen Pretoria en Washington (wegens exporttarieven van 150%) creëren ruimte voor Beijing om zich te profileren als alternatieve economische partner. Een concreet voorbeeld is de toenemende Chinese aanwezigheid in de Zuid-Afrikaanse auto-industrie. Zo kondigde BYD aan er tegen eind 2026 twee- tot driehonderd snellaadpalen te zullen installeren. Die investering maakt deel uit van een bredere strategie, inclusief de uitbouw van 60 tot 70 verkooppunten. De bedoeling is niet alleen om modellen zoals de Dolphin Surf beter te verkopen, maar ook om het vertrouwen in elektrisch rijden te vergroten in een markt waar laadinfrastructuur nog beperkt is.
Industriële basis onder druk
Beijing beschouwt Zuid-Afrika expliciet als toegangspoort tot de rest van het continent. Het land beschikt over de meest ontwikkelde auto-industrie in Afrika, goed voor meer dan 5% van het bbp en een sterk exportnetwerk naar Europa en de VS. Die industrie wordt vandaag nog hoofdzakelijk gedragen door internationale spelers zoals Toyota (Durban), Volkswagen (Kariega), BMW (Rosslyn) en Ford (Silverton). Tegelijk staat dat exportmodel onder druk: de uitvoer naar de Verenigde Staten en Europa is de voorbije jaren sterk teruggevallen, wat de nood aan nieuwe markten en partners vergroot.
Chinese opmars in de autosector
Chinese autobouwers spelen daar nadrukkelijk op in. Merken zoals Chery en Great Wall Motor (GWM) onderzoeken de oprichting van lokale assemblagefabrieken. Daarbij wordt vooral gekeken naar zogenaamde complete knock-down(CKD)-systemen.1 Chery overweegt zelfs bestaande productiecapaciteit over te nemen, terwijl GWM mikt op een verkoopgroei van ongeveer 20%. Het ziet de lokale productie dan ook als een volgende logische stap.
Die evolutie wordt ondersteund door een actief overheidsbeleid. Pretoria biedt belastingaftrekken tot 150% voor investeringen in elektrische voertuigen en stimuleert tegelijk de uitrol van laadinfrastructuur en de aankoop van EV’s. Dat maakt Zuid-Afrika bijzonder aantrekkelijk als productiehub voor de bredere Afrikaanse markt.
Groeiend marktaandeel
Intussen winnen Chinese merken snel terrein. Dankzij hun scherpe prijs-kwaliteitverhouding groeide Chery in korte tijd uit tot een van de bestverkopende merken in Zuid-Afrika. Ook spelers als Dongfeng Motor en Geely betreden de markt met relatief betaalbare elektrische modellen. De vraag naar elektrische en hybride voertuigen zit bovendien in de lift, mede omdat rijden op elektriciteit vaak aanzienlijk goedkoper is dan op fossiele brandstoffen.
Meer dan export alleen
De conclusie is duidelijk: Chinese autobouwers richten zich niet langer uitsluitend op export. Stap voor stap bouwen ze een volledig ecosysteem uit, van lokale productie en verkoop tot laadinfrastructuur. Het bezoek van China’s vicepresident Han Zheng onderstreepte bovendien dat Zuid-Afrika voor China een strategische springplank vormt naar de rest van het Afrikaanse continent. Tegelijk kan Pretoria rekenen op aanzienlijke Chinese investeringen die een impuls geven aan de werkgelegenheid en de industriële ontwikkeling in het land.
Bronnen: SCMP, Jevans Nyabiage, 27/03; Xinhua; www.naamsa.co.za; www.thedtic.gov.za; www.oica.net.
1 Complete knock-down (CKD)-systemen: productiemethode waarbij een voertuig volledig in losse onderdelen wordt geëxporteerd en in het bestemmingsland wordt geassembleerd, vaak om invoerrechten te verlagen of lokale productie te stimuleren.
