Paul Lookman
Het onderstaande artikel is het gedeelte over China van een long read over de rationaliteit van een ‘Project Groot-Eurazië inclusief Europa’, gepubliceerd op Geopolitiek in Context. (Dat hele opiniestuk leest u via de link onder de titel). ChinaSquare neemt het deel over dat specifiek China betreft, met toestemming van Paul Lookman*.
Welke geopolitieke druk heeft de verslechtering van de betrekkingen tussen de EU en China veroorzaakt? De Europeanen geloofden dwaas genoeg dat een slaafse loyaliteit aan de Amerikaanse geopolitieke prioriteiten hun rijke geopolitieke voordelen zou opleveren.
Demografische explosie
In plaats daarvan hebben ze een klap in het gezicht gekregen. China kan de EU helpen haar échte geopolitieke nachtmerrie op de lange termijn aan te pakken: de demografische explosie in Afrika.
De EU riskeert in de toekomst een toestroom van Afrikaanse migranten naar Europa. In 1950 was de Europese bevolking twee keer zo groot als die van Afrika. Vandaag is de Afrikaanse bevolking twee keer zo groot als die van Europa. Tegen 2100 zal die zes keer zo groot zijn. Om een toestroom van Afrikaanse migranten te verhinderen, moet Europa Afrika helpen zijn economie te ontwikkelen. De eenzijdige Europese handelsakkoorden moeten op de schop. Europa moet investeren in Afrika. Dringend.
Om een toestroom van Afrikaanse migranten te verhinderen, moet Europa Afrika helpen zijn economie te ontwikkelen. De eenzijdige Europese handelsakkoorden moeten op de schop.
Europeanen zouden élke buitenlandse investering in Afrika moeten toejuichen. Investeringen die banen creëren en Afrikanen thuis houden. In plaats daarvan schieten de Europeanen zichzelf in de voet door de Chinese investeringen in Afrika te bekritiseren en te bestrijden. Het verzet tegen de Chinese investeringen in Afrika laat zien hoe naïef het Europese strategische denken op de lange termijn is geworden. Brussel offert zijn eigen strategische belangen op om Amerikaanse belangen te dienen, in de hoop dat geopolitieke onderdanigheid tot beloningen zal leiden. Quod non.
De les van duizend jaar geopolitiek, volgens professor Kishore Mahbubani
Duizend jaar geopolitiek heeft ons een voor de hand liggende les geleerd: grootmachten stellen hun eigen belangen voorop en offeren zo nodig de belangen van hun bondgenoten op. Trumps MAGA-gedrag is rationeel, misschien uitgezonderd het gesjacher met invoerrechten. Trump gedraagt zich als een rationele geopolitieke actor door dat wat hij als de belangen van zijn land beschouwt voorop te stellen.
Europa’s ‘ondenkbare optie’ is per saldo: strategische autonomie uitroepen. Europa zou Trump niet alleen moeten bekritiseren. Het zou hem moeten imiteren. Het zou de ondenkbare optie moeten uitvoeren: verklaren dat het voortaan een strategisch autonome speler is op het wereldtoneel die zijn eigen belangen vooropstelt. Daarmee zou Trump eindelijk wat respect voor Europa kunnen tonen.
De geopolitieke positie van Europa is aanzienlijk afgenomen. President Trumps besluit om Europese leiders niet eens te raadplegen of te waarschuwen voordat hij met de Russische president Vladimir Poetin spreekt, laat zien hoe irrelevant Europa is geworden. Europa moet dus zijn geloofwaardigheid in de wereld herstellen. Het moet een isolement tussen de grootmachten VS, Rusland en China vermijden. Het moet zijn irrelevantie terugdraaien en toenadering zoeken tot Rusland en China.
Op weg naar een Groot-Eurazië inclusief Europa?
China warmt zich op voor geo-economisch leiderschap. Het Chinese bbp uitgedrukt in koopkrachtpariteit, is al hoger dan dat van de VS. Trump zal zijn economische sancties tegen China moeten milderen of intrekken, omdat deze de Amerikaanse economie schaden. Europa kan met Azië integreren tot een Euraziatisch supercontinent. Met de juiste politieke wil van alle partijen, en om isolatie tussen de grootmachten te voorkomen, kan Europa integreren in Azië en in China’s Belt & Road-initiatief, wat het een gigantische economische impuls oplevert. Maar daarvoor moet het zijn koloniale reflexen begraven.
In zo’n scenario stelt het zich op als het westelijke schiereiland van het Euraziatische continent. Het zal zijn afhankelijkheid van de VS en de NAVO moeten loslaten. Het probleem is echter dat de VS in dit stadium weigert zijn wereldwijde hegemonie op te geven. Washington zal loyaliteit van zijn ‘bondgenoten’ eisen in zijn rivaliteit met China en Rusland. Dat betekent dat de EU niet langer profiteert van een exclusief westers partnerschap. Theoretisch gezien heeft de EU geen keus. Maar het is slechts een kwestie van tijd: de trans-Atlantische alliantie verliest geleidelijk aan invloed.
Washington zal loyaliteit van zijn ‘bondgenoten’ eisen in zijn rivaliteit met China en Rusland. Dat betekent dat de EU niet langer profiteert van een exclusief westers partnerschap.
Aan dit referaat kan men nog een scherpe analyse van de Britse The Economist toevoegen: ‘Europeanen weten dat de race om economische suprematie is verloren. Maar hun bedrijfsmodel blijft overeind. Het is een derde armer dan de VS, werkt een derde minder en is eind augustus veel meer gebruind. De EU, die lange tijd afhankelijk was van de Chinese markt voor groei, Russisch gas voor zijn industrie en Amerikaans militaire macht voor zijn veiligheid, schrikt van drie jaar oorlog in Oekraïne en … Trumps agressieve transactionalisme. In de verwarring die de wereld regeert, moet Europa het geweer van schouder veranderen. Europa zou moeten beginnen met het afschaffen van de luxe die het lang als vanzelfsprekend heeft beschouwd, maar die het zich nu nauwelijks meer kan veroorloven.’ In het Verenigd Koninkrijk zet men rigoureus het mes in de sociale zekerheid. Bij ons kan men de sociale zekerheid rationaliseren, maar het stelsel moet overeind blijven. Er kan wat worden gedaan aan omvang en efficiency van ons overheids- en bestuursapparaat, en de absurde eis om 5% van het bbp aan defensie te besteden moet worden verworpen.
Vragen over democratie
Hoe reageerden de studenten die ik toesprak tijdens mijn reis in Rusland? De studenten luisterden aandachtig en geduldig naar mijn verhaal. Maar het waren studenten taal en letterkunde, geen kandidaat-politicologen. Mackinder’s Heartland Theory zei hen dus niets. Zij waren zeer verbaasd over de houding van Europa dat in de totale problematiek van de oorlog en het verschuivend machtsevenwicht een te grote broek aantrekt. Het begon hen te dagen toen ik hen wees op het koloniale verleden, alsook op het feit dat Rusland noch China ooit koloniale ambities hebben gehad, en hun voorspoed dus volstrekt op eigen kracht hebben verworven.
Zij stelden het functioneren van de VN aan de orde, en de vraag hoe de werking daarvan te verbeteren. Ik trok die vraag breder en stelde dat alle internationale instellingen door het Westen zijn gepolitiseerd, denk aan de chemische (OPCW) en nucleaire (IAEA) waakhond. Ik wees op de ‘verkiezing’ van Annalena Baerbock, de voormalige Duitse minister van Buitenlandse Zaken die actief de Israëlische genocide in Gaza heeft gefaciliteerd, als voorzitter de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, voor mij het bewijs van het morele bankroet van westerse politieke instellingen.
En we hadden het over het begrip ‘democratie’. De consensus was dat onze democratische instellingen vooral naar vorm functioneren, en maar uiterst weinig naar inhoud. Mensen mogen naar het stemhokje, maar daarna wordt er niet meer naar hen geluisterd. Regeringen bestaan veelal uit superrijken en vertegenwoordigers van belangengroepen. De pers communiceert de boodschap die de elite dicteert. De studenten beseften heel goed dat in een land als China de overheid de samenleving inclusief de economie aanstuurt, dat zulks in het Westen juist omgekeerd is en dat het Westen het Chinese bestuursmodel ziet als een bedreiging voor het liberaal kapitalisme.
*De standpunten in opiniestukken zijn niet noodzakelijk identiek aan de redactionele lijn van ChinaSquare.be. De verantwoordelijkheid voor de inhoud ligt bij de auteur.
————————————————————–
Paul Lookman is een geopolitiek analist en commentator die zijn regelmatige werk aan een persoonlijke website over geopolitiek in context heeft ingeruild voor het reizen en het schrijven van actuele artikelen en een of meer boek(en) over dat onderwerp. Zijn nieuwste boek is Africa claims its rightful place
