Dirk Nimmegeers, Frank Willems (opinie)*
China heeft in november een witboek uitgebracht over wapenbeheersing, ontwapening en non-proliferatie. Begin december publiceerde de South China Morning Post een interview met Zhou Bo, een gepensioneerde Chinese generaal die over dezelfde onderwerpen belangrijke dingen vertelt.
De Chinese regering doet wat ze zegt en die betrouwbaarheid is ook een kenmerk van het witboek. Wel zullen veel westerlingen het vanuit hun ideologische en culturele achtergrond met scepsis lezen. Het interview daarentegen zal hen misschien meer aanspreken door de openhartigheid en de originele analyses. Vandaag publiceren we deel 1, over het witboek, en morgen volgt deel 2, over het interview.
Het witboek is getiteld China’s Arms Control, Disarmament, and Nonproliferation in the New Era
Kort samengevat gaat het vooral over principes, doelstellingen en diplomatieke initiatieven. Maar het bevat geen concrete data over bewapening of actuele conflictcases. De rode draad is het streven naar vrede en stabiliteit via instellingen van de VN en diplomatieke initiatieven. Daarbij moet het Mondiale Zuiden de rol krijgen die het toekomt. De Chinese regering veroordeelt eenzijdige acties, waarbij vooral wordt bedoeld: ‘die van de VS’ en het misbruiken van wapenbeheersing als voorwendsel om andere landen te treffen. China zelf heeft de voorwaarden voor zijn wapenuitvoer strenger gemaakt. Het werkt intussen aan een louter defensief leger dat voorbereid is op alle uitdagingen, inclusief de nieuwste technologische. Hier volgt een samenvatting. Sommige onderdelen zijn voorzien van commentaar door redacteurs van ChinaSquare, en gecursiveerd.
Voorwoord
In het voorwoord herbevestigt China zijn engagement voor vrede. Defensie moet effectief op verdediging gericht zijn. Sinds 1949 heeft de Volksrepubliek China zich continu verzet tegen hegemonie, agressie, expansie en wapenwedloop. In de huidige, de ‘nieuwe periode’, heeft China het Global Development Initiative, Global Security Initiative, Global Civilization Initiative, en Global Governance Initiative gelanceerd om naar een gemeenschap met een gezamenlijke toekomst te streven.
De ‘nieuwe periode’ verwijst naar de tijd sinds Xi Jinping partijleider werd, gekenmerkt door meer focus op kwalitatieve ontwikkeling en een grotere verantwoordelijkheid van China in de wereld. De vier Global Initiatives hebben respectievelijk betrekking op de ontwikkelingsdoelen van de VN, op veiligheid in brede zin, inclusief terrorismebestrijding, normen voor internet en AI, op meer culturele uitwisseling en begrip en op de hervorming van de belangrijkste multilaterale instellingen (de VN, de VN-Veiligheidsraad, het IMF, de Wereldbank, de Wereldhandelsorganisatie, de Wereldgezondheidsorganisatie, … enz.). De bedoeling is om het Mondiale Zuiden er een grotere rol in te geven. Tachtig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog staat de wereld opnieuw op een kruispunt: een keuze tussen oorlog en vrede, tussen nulsomdenken of streven naar wederzijds voordeel. Het is dringend nodig de multilaterale wapencontrole te versterken. Daarom werd dit witboek opgesteld om de Chinese standpunten en acties te beschrijven.
Het eerste witboek over dit thema dateert van 1995. Sindsdien heeft China twee witboeken over wapenbeheersing en tien over nationale defensie uitgebracht, en zes nationale rapporten ingediend over de implementatie van het NPT, waarin China’s nucleaire beleid en strategie, evenals de ontwikkeling van zijn nucleaire capaciteiten, worden toegelicht. In het voorwoord van dit witboek haalt men de huidige ernstige situatie aan, maar er worden bijna geen landen bij naam genoemd. Er zijn wel impliciete verwijzingen naar de VS en zijn bondgenoten, en af en toe een openlijke. De schroom om namen te noemen is een uiting van diplomatie of een afkeer van provocaties. Beijing laat zien dat het bereid is om ook met niet-bevriende en zelfs met vijandige regeringen te onderhandelen of samen te werken.
Hoofdstuk 1 Een grimmige internationale situatie
De huidige situatie biedt kansen (meer evenwicht, meer multilateralisme, meer vredeskrachten), maar ook uitdagingen (hegemonie, machtspolitiek, unilateralisme).
‘Een zeker land’ wakkert momenteel de wapenwedloop aan en doet aan blokvorming, vooral in de regio Azië-Pacific. Het witboek vermeldt specifiek de versterking van de nucleaire afschrikking en de militarisering van nieuwe technologieën. Dat ondermijnt de mondiale strategische stabiliteit. De huidige systemen voor wapenbeheersing worden uitgehold. Het eerder vermelde land treedt zelfs uit verdragen. Bij de non-proliferatie wordt er met twee maten gemeten. Bepaalde landen gebruiken dit als drogreden om andere staten een normale technologische ontwikkeling te ontzeggen.
Ondertussen blijven de veiligheidsrisico’s verbonden aan nieuwe technologieën toenemen. Er zijn geen internationale regels en de militarisering ervan is een bijkomende bedreiging.
De druk uit het Mondiale Zuiden om een fair internationaal systeem van wapencontrole op te zetten neemt toe. China blijft het systeem dat rond de VN is opgebouwd steunen en wil dat verder versterken.
Hoofdstuk 2 Standpunten en beleid van China inzake wapenbeheersing.
De Chinese politiek is gebaseerd op de traditie van harmonie, het socialistisch karakter van de staat en het strategisch engagement voor vrede. China werkt aan een gedeelde toekomst voor de mensheid. Vrede en stabiliteit zijn daarbij de essentiële voorwaarden. China wil hieraan samenwerken met elk ander land. Bij zijn inspanningen voor wapenbeheersing houdt het rekening met de redelijke veiligheidsbekommernis van andere landen.
Het Global Security Initiative gaat uit van solidariteit en wederzijds voordeel. Dat bepaalt de richting bij de ontwikkeling van zijn internationale betrekkingen. Het Chinese leger is louter defensief. China zoekt immers geen hegemonie, expansie of invloedssfeer. China zal wel verder een sterk leger uitbouwen in functie van zijn verdediging en weigert deel te nemen aan een offensieve wapenwedloop.
De Chinese defensie-uitgaven verhogen ongeveer parallel met de economische groei. In vergelijking met de VS en andere landen met een sterk leger besteedt China een kleiner deel van het bbp aan defensie. China is binnen de VN transparant betreffende zijn militair budget.
Wapencontroles moeten rechtvaardig en niet-discriminerend zijn. Dubbele standaarden zijn onaanvaardbaar. China houdt vast aan de op de VN-principes gebaseerde regels.
Efficiënte wapencontroles en non-proliferatie kunnen enkel bereikt worden met politieke en diplomatieke middelen.
China wil een evenwichtige benadering. Daarbij moeten zowel oude als nieuwe domeinen van veiligheid worden aangepakt. Het recht van alle landen, vooral ontwikkelingslanden, op het vreedzaam gebruik van technologie moet worden gerespecteerd.
China wil effectieve vooruitgang in wapenbeheersing, stapsgewijs en door consensus. Het verwerpt besprekingen buiten de organen van de VN. China zet zich volop in voor betere wapencontrole, met de VN als centraal punt. Het heeft meer dan twintig multilaterale verdragen voor wapencontrole ondertekend en respecteert deze strikt. Het werkt mee aan verschillende internationale initiatieven voor wapenbeheersing.
Volgens Google Gemini bedroeg het Chinese militaire budget vorig jaar 1,27% van het bbp, dat van de VS 3,4% en dat van de EU 1,9%. Uit dit hoofdstuk blijkt dat China het onder andere door Trump gepromote G2-idee verwerpt. Zie ook het interview met Zhou Bo. De basisprincipes inzake wapenbeheersing komen verder terug op elk ander concreet deeldomein.
Hoofdstuk 3 Een constructieve rol bij internationale wapenbeheersing.
1. Controle op kernwapens.
China heeft altijd verklaard dat kernwapens niet mogen gebruikt worden. Daarom heeft het altijd gepleit voor de volledige vernietiging van alle kernwapens. Het heeft altijd gesteld dat het niet als eerste kernwapens zal inzetten en ze evenmin zal gebruiken tegen een regio zonder kernwapen of tegen conventionele wapens. Het voert een stabiel en voorspelbaar beleid op het gebied van kernwapens.
China respecteert het Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons (NPT). Het heeft tijdens de Koude Oorlog beslist kernwapens te bouwen, omdat het een aantal keer bedreigd en gechanteerd werd met dat soort wapens. Evenmin heeft China ooit kernwapens opgesteld in het buitenland of andere landen onder zijn nucleaire paraplu gebracht. China houdt zijn aantal kernkoppen beperkt en neemt niet deel aan een wapenwedloop. Het heeft minder kernproeven uitgevoerd dan de andere kernmachten en heeft nucleaire onderzoeks- en productiecentra in Chongqing en Qinghai gesloten.
China moderniseert zijn kernwapens om zijn strategische veiligheid en stabiliteit te waarborgen. Het werkt aan betere vroegtijdige alarm- en afweersystemen als afschrikking tegen een mogelijke kernaanval.
Tegelijkertijd uit China kritiek op landen die dreigen kernwapens als eerste in te zetten en deze een prominente rol geven in hun nationale defensie.
Nucleaire ontwapening
China wil dat alle kernmachten zich uitspreken tegen kernwapens en samen proberen een wettelijk systeem voor een volledig verbod te vinden. Degene met de meeste kernwapens moet het goede voorbeeld geven en als eerste beginnen met afbouwen. China was één van de eerste landen die het Comprehensive Nuclear-Test-Ban Treaty (CTBT) ondertekenden in 1996. Sindsdien respecteert het een moratorium op kernproeven.
China neemt deel aan de onderhandelingen over een verdrag dat de productie van splijtbaar materiaal voor kernwapens moet verbieden. Een dergelijk verbod mag niet discriminerend zijn tegenover sommige landen.
Nucleaire risico’s kunnen sterk dalen indien alle erkende kernmachten zoals China verklaren niet als eerste kernwapens te gebruiken. Ze moeten ook beloven geen kernwapens te gebruiken tegen conventionele wapens of tegen kernwapenvrije zones. China deed in 2024 een voorstel voor een algemeen engagement tussen de vijf erkende kernmachten
Nucleaire non-proliferatie
Problemen betreffende proliferatie moeten via diplomatie opgelost worden. En de oorzaken aan de basis ervan dienen aangepakt. De Iraanse kwestie moet diplomatiek opgelost worden, niet met illegale sancties. China zal blijven werken als bemiddelaar. Ook in het geval van Korea pleit China voor een diplomatieke benadering. Agressieve afschrikking door de VS zal geen oplossing brengen. China vindt dat alleen het Internationaal Agentschap voor Nucleaire Energie bij consensus bevoegd is om sancties tegen proliferatie uit te vaardigen
Het moet afgelopen zijn met de dubbele moraal inzake proliferatie. Een voorbeeld is de samenwerking op het gebied van nucleaire onderzeeërs tussen de VS, het VK en Australië. Dit is de eerste overdracht van nucleaire voortstuwingsreactoren voor het marine en wapenwaardig hoogverrijkt uranium van kernwapenstaten naar een niet-kernwapenstaat. Dit ondermijnt het internationale regime voor de non-proliferatie van kernwapens aanzienlijk.
China moedigt de instelling van kernwapenvrije zones aan en vindt dat de kernmachten deze moeten vrijwaren. Het heeft al regionale verdragen met kernwapenvrije zones in Latijns-Amerika, Afrika, Centraal-Azië, en de zuidelijke Stille Oceaan.
Vreedzaam gebruik van kernenergie
China heeft samenwerkingsakkoorden voor het vreedzaam gebruik van kernenergie met meer dan 30 landen. In het kader hiervan zorgen experts voor bijstand en training. Het verzet zich tegen de politisering van het vreedzaam gebruik van kernenergie, die een normale internationale samenwerking verstoort
China heeft speciale aandacht voor nucleair terrorisme. Het heeft andere landen daarbij geholpen, onder meer om het verdwijnen van splijtbaar materiaal naar terroristen te voorkomen.
Het verzet zich met klem tegen aanvallen op civiele nucleaire installaties door andere landen.
De kritiek op ‘landen die dreigen met kernwapens’ kan geïnterpreteerd worden als een toespeling op Rusland en op de VS. China zelf werkt aan de uitbreiding van zijn arsenaal als reactie op maatregelen van Washington om het nucleair arsenaal van de VS te moderniseren en meer op China te richten. Die uitbreiding kwam in de schijnwerpers tijdens de parade voor de overwinning op het fascisme. China had naar schatting 240 kernkoppen in 2010. Sinds 2020 zou dit toegenomen zijn tot 600. De VS hadden in 2024 5.177 kernkoppen, waarvan 3.748 inzetbaar (Bronnen: Google Gemini en Wikipedia). De kritiek op de samenwerking tussen de VS, het VK en Australië, waarbij hoogverrijkt uranium van kernwapenstaten naar een niet-kernwapenstaat gaat is gericht tegen het AUKUS-verdrag.
2. Raketten en raketafweer
Na de koude oorlog heeft ‘een zeker land’ het Anti-Ballistic Missile Treaty (ABM Treaty) en het Intermediate-Range Nuclear Forces Treaty (INF Treaty) opgezegd. Het heeft raketafweersystemen geïnstalleerd, zoals het Golden Dome raketschild dat de grens tussen defensief en offensief opzoekt en de ruimte militariseert.
Bovendien heeft het de voorwaartse ontplooiing van middellangeafstandsraketten uitgevoerd in de zone Azië-Pacific en Europa. Dat verstoort het globale strategische evenwicht en het wederzijds vertrouwen.
China kan niet anders dan zelf moderne defensieve raketsystemen ontwikkelen, uitsluitend bedoeld om zijn territorium te beschermen.
3. Bioveiligheid
Biotechnologie brengt tegenwoordig grotere risico’s met zich mee door gebruik of misbruik.
China kant zich sterk tegen proliferatie van biologische wapens en gerelateerde technologie. Het bestrijdt bioterrorisme, maar stimuleert het vreedzaam gebruik van biotechnologie.
China heeft een Biosecurity Law en houdt zich aan de Biological Weapons Convention (BWC).
Het pleit ervoor de BWC sterker wettelijk bindend te maken. Ook is het een drijvende kracht achter het Mechanism for Investigation of Alleged Use of Chemical and Biological Weapons (UNSGM) van de VN.
China geeft actief hulp aan andere ontwikkelingslanden op het vlak van bioveiligheid.
4. Chemische wapens
De Chemical Weapons Convention (CWC) heeft altijd de volledige steun van China gehad. Maar tegenwoordig is de situatie complexer, met nieuwe materialen die mogelijk voor dubbel gebruik kunnen dienen. China is actief in de Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons (OPCW).
China staat volledig achter onderzoek naar chemische wapens door de OPCW. Het verzet zich echter tegen politieke manipulatie van ongefundeerde beweringen over chemische wapens, en tegen onderzoeken los van de OPCW. China spoort Japan aan om, met de hulp van de OPCW, de chemische wapens die het in China heeft achtergelaten na zijn nederlaag in de Tweede Wereldoorlog volledig te vernietigen. Dit restafval heeft al vele slachtoffers gemaakt van vergiftiging .
5. Conventionele wapens
Regionale oorlogen, terrorisme en grensoverschrijdende criminaliteit stimuleren illegale wapentransfers.
China werkt volledig mee aan de mechanismen tegen illegale wapenhandel, voorzien door de VN.
Het heeft de Convention on Certain Conventional Weapons (CCW) en de aanvullende protocollen over verboden handel in bepaalde wapens ondertekend. Het voert ook het VN-programma tegen illegale handel in handwapens uit en is voorstander van strengere controle op illegale handel in vuurwapens, waarbij het samenwerkt met Interpol en de Wereld Douane Organisatie. De uitvoer van Chinese wapens staat onder strikte controle en moet voldoen aan internationale verplichtingen en de resoluties van de Veiligheidsraad. In 2020 tekende China het Arms Trade Treaty.
Voor wapenuitvoer houdt China zich aan drie principes: ze moeten bestemd zijn voor de zelfverdediging van een land, ze mogen de vrede en stabiliteit niet ondermijnen, en er mag geen interventie zijn in de binnenlandse politiek van het ontvangende land. China verkoopt enkel wapens aan regeringen. Die moeten er zich toe verbinden de wapens niet verder te verkopen zonder Chinees akkoord.
Hoofdstuk 4 Internationale veiligheid op nieuwe terreinen
Dit gaat over de ruimte, cyberveiligheid en AI. Volgens China moet de VN ook hier een hoofdrol krijgen. Sommige landenblokken formuleren discriminerende en exclusieve regels, maar die kunnen geen algemeen aanvaarde internationale normen vervangen. Ze mogen niet dienen als voorwendsel om sommige landen te sanctioneren
1. Ruimteveiligheid
China verzet zich tegen militarisering van de ruimte en ook tegen het gebruik van commerciële ruimteoperaties om in gewapende conflicten in andere landen tussen te komen.
China heeft verschillende initiatieven in de VN genomen. Een wapenwedloop in de ruimte is absoluut te vermijden. China is transparant over zijn ruimte-activiteiten en is bereid met alle landen samen te werken aan ruimte-exploratie.-
2. Cyberveiligheid
Blokvorming en militarisering zijn bijzonder gevaarlijk. China is voor samenwerking en internationale regels die gelden voor iedereen.
Onafhankelijkheid en zelfbeschikking in cyberspace moet gegarandeerd zijn. Landen beslissen over hun eigen internet en data. Het internet mag niet door een land gebruikt worden om tussen te komen in een ander land of om het te destabiliseren, bijvoorbeeld via projecten voor een zogenaamd vreedzame evolutie of een ‘kleurenrevolutie’. Cyberspace mag geen toneel voor geopolitieke strijd worden. China is voor een verbod op cyberdiefstal en cyberaanvallen om landen te destabiliseren, of de verspreiding van cyberwapens, iets waar sommige landen zich nu schuldig aan maken, bijvoorbeeld in de regio Azië-Pacific.
China neemt talrijke initiatieven om de internationale samenwerking voor cyberveiligheid te verbeteren. Ook hier werkt het actief aan een VN-rol. In september 2020 heeft China het Global Initiative on Data Security gelanceerd.
China is lange tijd het slachtoffer geweest van cyberinfiltratie en -aanvallen, maar heeft zijn weerbaarheid versterkt tot een bevredigend niveau. Het zal alles doen om zijn cyberveiligheid te behouden
3. Militaire toepassingen van AI
Dit vormt nieuwe uitdagingen, zoals het gebruik van drones in recente conflicten.
China streeft naar veilige, betrouwbare en controleerbare militaire toepassingen van AI. De grootmachten moeten er voorzichtig mee omgaan. AI moet in het algemeen positief gebruikt worden.
Een oorlog moet een oorlog van mensen blijven; menselijke controle is essentieel. De mensenrechten moeten gerespecteerd worden.
China voert hierover discussies in de VN op basis van multilateralisme, inclusiviteit en consensus. Het is tegenstander van wetenschappelijke en technologische barrières en van het oprekken van het begrip ‘nationale veiligheid’ in verband met AI
China wil geen AI-wapenwedloop, maar versterkt zijn militaire inlichtingendiensten en bouwt een modern leger dat de veiligheidsuitdagingen aankan. Kwaliteitscontrole en risicobeheersing, vermijden van proliferatie, en het versterken van AI-ethiek zijn essentieel om op alles voorbereid te zijn.
Hoofdstuk 5: Internationale samenwerking voor non-proliferatie en vreedzaam gebruik van technologie.
De risico’s van proliferatie blijven bestaan en worden complexer, nu ook met de betrokkenheid van niet-staatsactoren. Tegelijk worden ontwikkelingslanden beperkt in hun gebruik van technologie voor vreedzame doeleinden.
China zelf heeft zijn uitvoercontrole op wapens verstrengd, volgens de normen en vereisten van diverse internationale instellingen. Ook ‘dual use’ valt hieronder, met een strengere wet sinds einde 2024.
Internationaal wil China zowel het recht van ontwikkelingslanden op technologie als het nonproliferatieprincipe respecteren. Het pleit dus voor een rechtvaardiger niet-discriminerend non-proliferatiesysteem, waarin de VN een centrale rol krijgt.
China discussieert actief mee in allerlei groepen die het nonproliferatieverdrag sluitender willen maken zonder dat vreedzaam gebruik en normale internationale handel in het gedrang komen.
Het verzet zich tegen het gebruik van exportcontroles als een instrument voor ontkoppeling of voor unilaterale sancties onder het voorwendsel van non-proliferatie. Het heeft in 2021 daarover een resolutie bij de VN ingediend, die met een grote meerderheid werd goedgekeurd.
De bewoordingen in dit hoofdstuk zijn vaag, maar het gaat om belangrijke zaken. China weerlegt hier bijvoorbeeld de kritiek op de vermeende levering van wapens en dual use-materiaal in bepaalde conflicten zoals in Oekraïne, maar zelfs ook in Soedan. Tevens verzet China zich actief tegen het oneigenlijk gebruik van wapenbeheersing als voorwendsel om China en andere ontwikkelingslanden af te snijden van sommige technologieën. Verder maakt Beijing doorheen dit hoofdstuk duidelijk, begrijpelijk zonder in details te treden, dat het veel middelen investeert in de ontwikkeling en aanmaak van nieuwe vormen van defensie en dat het vol vertrouwen is over de resultaten van die investeringen.
Hierna volgen nog twee bijlagen: een lijst van wapencontrole-, ontwapenings -en non-proliferatieverdragen waaraan China deelneemt en een lijst met relevante Chinese wetten.
De lijsten zijn lang, maar moeilijk op hun waarde te schatten zonder een lijst van verdragen die China niet heeft onderschreven.
Het eerste witboek over dit thema dateert van 1995. In het voorwoord van het witboek verwijst men naar de huidige ernstige situatie, maar er worden bijna geen namen van landen genoemd. Er zijn wel impliciete verwijzingen naar de VS en zijn bondgenoten, en af en toe een openlijke, en er is woordelijk sprake van het ‘Verzet tegen de Japanse agressie en de wereldwijde antifascistische oorlog’.
De volledige Engelse tekst is verkrijgbaar via deze link:
China’s Arms Control, Disarmament, and Nonproliferation in the New Era
*De standpunten in opiniestukken zijn niet noodzakelijk identiek aan de redactionele lijn van ChinaSquare.be. De verantwoordelijkheid voor de inhoud ligt bij de auteur.
