Woensdag hebben 55 landen in Washington deelgenomen aan een top over kritieke grondstoffen die een handelsblok met alternatieve leveringsketen wil opbouwen tegen de Chinese dominantie. De VS zelf gaat $10 miljard besteden voor het aanleggen van een reserve die het project ‘Vault’ wordt genoemd. De EU kreeg van haar kant onlangs kritiek van de Europese Rekenkamer op haar grondstoffenbeleid.
Vooraleer we tot de geopolitiek van de kritieke grondstoffen overgaan, eerst een begripsverduidelijking. Kritieke mineralen zijn grondstoffen die worden gebruikt voor de productie van onder andere batterijen, klokken, bedrading, militair materieel en halfgeleiders. De VS beschrijft ze als ‘essentieel voor de economische of nationale veiligheid’. Nikkel, kobalt, lithium, aluminium en zink behoren tot de kritieke grondstoffen en begin november werd zilver aan de lijst toegevoegd want dat edelmetaal wordt zowel gebruikt in zonnepanelen, EVs en batterijen, 5G, elektronica, medische apparaten, waterzuivering en datacentra… Voor 12 kritieke mineralen is de VS volledig afhankelijk van invoer, voor 29 andere kritieke grondstoffen voor minstens de helft. Zilver komt overwegend uit Mexico, Peru en China.
De kritieke mineralen omvatten ook 17 zeldzame aardmetalen die speciale magnetische eigenschappen hebben en nodig zijn voor de productie van permanente magneten, voor industriële automatisering, motoren voor elektrische voertuigen, generatoren voor hernieuwbare energie, elektronica, medische apparatuur, waterzuivering en bovenal defensietuig. China heeft reserves van 12 van deze grondstoffen, bezit de derde grootste voorraad aan zilverdeposito’s en raffineert 60 tot 70% van ’s werelds opgedolven zilver. Momenteel is de Europese voorraad permanente magneten bijna volledig afkomstig uit China. De verwerkingskosten voor zeldzame aardmetalen zijn hoog en bij de winning ervan worden veel chemicaliën gebruikt die giftig afval produceren dat schadelijk is voor het milieu.
VS-top
Woensdag organiseerde de VS in Washington de Critical-Minerals-ministerial die van China onafhankelijke leveranciersketens wil opbouwen. BuZa minister Rubio organiseerde de top waarop vicepresident Vance voor de vertegenwoordigers van 55 landen het initiatief toelichtte.
‘De regering-Trump stelt een concreet mechanisme voor om de wereldwijde markt voor kritieke mineralen weer gezonder en concurrerender te maken: een preferentiële handelszone voor kritieke mineralen, beschermd tegen externe verstoringen door middel van afdwingbare prijsbodems. We zullen referentieprijzen vaststellen voor kritieke mineralen in elke productiefase.’ Vance gaat verder:
‘Voor leden van de preferentiële zone zullen deze referentieprijzen fungeren als een minimum, dat wordt gehandhaafd door middel van aanpasbare tarieven om de prijsintegriteit te waarborgen. We willen een einde maken aan het probleem dat mensen onze markten overspoelen met goedkope kritieke mineralen om onze binnenlandse fabrikanten te ondermijnen’. En verder nog:
‘Samen willen we dat de leden een handelsblok vormen tussen bondgenoten en partners. Op termijn is het ons doel om binnen die zone diverse productiecentra, stabiele investeringsvoorwaarden en toeleveringsketens te creëren die immuun zijn voor soort externe verstoringen. Aan degenen die zich aansluiten, bieden we een noodzakelijke basis voor particuliere financiering en gegarandeerde toegang tot de kritieke minerale voorraden die uw land nodig zou hebben in een noodsituatie of een andere calamiteit.’ aldus nog vicepresident Vance.
Na zijn toespraak mocht ook de Japanse BuZa minister Horii het woord voeren. Het Chinese ministerie van Handel (MOFCOM) heeft recentelijk besloten de exportcontroles op goederen voor tweeërlei gebruik met bestemming Japan aan te scherpen wat Japan in een reactie ‘absoluut onaanvaardbaar en zeer betreurenswaardig’ noemde. . Volgens ramingen bedragen de door Japan uit China geïmporteerde goederen voor tweeërlei gebruik in totaal $ 80 miljard ongeveer 42 % van de totale goederenimport van Japan uit China in 2024, zo meldt Bloomberg . Niet verwonderlijk dus dat de Japanse minister het initiatief van de VS ophemelde: ‘Rond deze tafel zitten veel partners met een enorm potentieel voor de productie en raffinage van zeldzame aardmetalen en andere belangrijke kritieke minerale bronnen: Angola, Argentinië, Australië, Bolivia, Brazilië, Canada, de Democratische Republiek Congo, Frankrijk.. Japan is vastbesloten om een robuust partnerschap met u allen aan te gaan… Geen enkel land kan in zijn eentje de kwetsbaarheid van de bevoorrading met kritieke mineralen en de overmatige afhankelijkheid van specifieke landen overwinnen’. besloot Horii
Voorakkoorden
De Verenigde Staten hebben nieuwe bilaterale kaders en memoranda van overeenstemming (MOU’s) voor kritieke mineralen ondertekend, financieringsmogelijkheden van de Amerikaanse overheid aangekondigd ter ondersteuning van strategische mineralenprojecten en de lancering van het Forum on Resource Geostrategic Engagement (FORGE) gevierd, de naam van het nieuwe handelsblok. Deze inspanningen worden aangevuld door onze samenwerking tussen de Verenigde Staten en hun negen Pax Silica-partners om strategische voorraden van de wereldwijde technologische toeleveringsketen voor halfgeleiders veilig te stellen.
De landen waarmee woensdag voorakkoorden werden gesloten zijn Argentinië, de Cookeilanden, Ecuador, Guinee, Marokko, Paraguay, Peru, de Filippijnen, de Verenigde Arabische Emiraten en Oezbekistan. Deze kaderovereenkomsten leggen de basis voor samenwerking tussen landen op het gebied van prijsvorming, het stimuleren van ontwikkeling, het creëren van eerlijke markten, het dichten van hiaten in prioritaire toeleveringsketens en het vergroten van de toegang tot financiering zo heet het.
Minister Rubio had in de marge van de ministeriële bijeenkomst ook een ontmoeting met zijn Z-Koreaanse Buza minister Cho Hyun. Toch maakte het ministerie van Handel in Seoel donderdag bekend dat het van plan is de samenwerking met de Chinese autoriteiten te versterken om een stabiele aanvoer van zeldzame aardmetalen te waarborgen. Dinsdag sprak Rubio eveneens met de Indiase minister van Buitenlandse Zaken S. Jaishankar over samenwerking op het gebied van de cruciale mineralen en ook over de Quad. De Verenigde Staten en Mexico hebben tevens woensdag een 60-dagenplan ontvouwd om een gecoördineerd handelsbeleid te ontwikkelen dat gericht is op het verminderen van kwetsbaarheden in de toeleveringsketens van kritieke mineralen, waaronder mogelijke prijsbodems voor bepaalde minerale importen.. Canada heeft meer uitleg gevraagd vooraleer een akkoord te sluiten.
De Europese Commissie, de VS-regering en de regering van Japan gaven na de top een gemeenschappelijke verklaring uit. Ze gaan hun samenwerking versnellen tot een voordelig partnerschap. Binnen 30 dagen zal tussen de VS en de EU een voorakkoord worden gesloten gericht op het versterken van de veiligheid van de toeleveringsketen voor kritieke mineralen. Japan en de VS hebben al op 27 oktober overeenstemming bereikt over een kader daartoe. Daarop voortbouwend zijn de Europese Unie, de Verenigde Staten en Japan van plan actieplannen te ontwikkelen en een plurilateraal handelsinitiatief te onderzoeken met gelijkgestemde partners op het gebied van de handel in kritieke mineralen. Een dergelijk plurilateraal handelsinitiatief zou kunnen bestaan uit het onderzoeken van de ontwikkeling van gecoördineerde handelsbeleidsmaatregelen en -mechanismen, zoals aan de grens aangepaste prijsbodems, op normen gebaseerde markten, prijsverschilsubsidies of afnameovereenkomsten
VS-project The Vault
Naar analogie met de petroleumreserve wil de VS zelf ook een reserve van kritische grondstoffen aanleggen die de naam ‘The Vault’ meekreeg. De Amerikaanse Export-Import Bank (Exim) zal $ 10 miljard aan schuldfinanciering verstrekken voor het dit Project Vault om in de hele VS binnenlandse voorraden van ‘essentiële grondstoffen’ op te bouwen waar fabrikanten gebruik van kunnen maken. Nog eens $ 2 miljard dollar zal afkomstig zijn van privé kapitaal.. Doel is de aankoop van belangrijke mineralen. De VS hebben al een defensievoorraad van bepaalde belangrijke metalen, waaraan vorig jaar voor minstens $ 1 miljard aan grondstoffen is toegevoegd. Meer dan een dozijn bedrijven, waaronder Lockheed Martin, General Motors, Alphabet’s Google en batterijfabrikant Clarios hebben zich al aangemeld om lid te worden van the Vault. Zij betalen een vergoeding die hen het recht geeft om in noodsituaties mineralen uit de voorraad te halen wanneer zij moeite hebben om de materialen op de open markt te vinden.. The Vault is van plan strategische opslagplaatsen op te bouwen die ongeveer 60 dagen aan materiaal kunnen bevatten en zal beslissen welke mineralen worden aangekocht.
Reacties
Over de top in Washington publiceert het blad ‘Global Times’ deze reactie: ‘Of het nu gaat om de stabiliteit van het aanbod, technologische coördinatie of de veiligheid van de industriële keten, pragmatische samenwerking met China blijft een onontkoombare realiteit voor de internationale gemeenschap op het gebied van kritieke mineralen’, aldus onderzoeksdirecteur Wang Guoqing bij het in Beijing gevestigde Lange Steel Information Research Center. Vanuit het perspectief van technologische ontwikkeling, marktdynamiek en praktische haalbaarheid in de wereldwijde toeleveringsketen voor zeldzame aardmetalen, is een rationele en haalbare optie voor westerse economieën om de samenwerking met China te verdiepen, in plaats van het land uit te sluiten door middel van gepolitiseerde groeperingen en te proberen de toeleveringsketens helemaal opnieuw op te bouwen, merkte hij nog op.
Over het VS-project ‘The Vault’ wordt opgemerkt dat de Amerikaanse maatregel op korte termijn waarschijnlijk niet het beoogde doel zal bereiken, gezien de echte uitdagingen het verwerven van geavanceerde technologie en het opschalen van de productiecapaciteit niet zomaar kunnen worden opgelost. Ook-aardmetalenanalist Wu Chenhui vindt het twijfelachtig of het doel echt kan bereikt. ‘Het project gaat in wezen over het aanleggen van voorraden en niet over productie. Het fungeert meer als een kortetermijnbuffer dan als een fundamentele oplossing’, aldus Wu. De huidige VS-inspanningen blijven in de voorbereidende fase van ‘geld steken in exploratie en mijnbouw’, maar financiering en prospectie zijn slechts de gemakkelijkste en meest voor de hand liggende onderdelen van de wederopbouw van de toeleveringsketen. De echte uitdagingen bij de heropbouw van de Amerikaanse toeleveringsketen voor zeldzame aardmetalen ligt in het verwerven van geavanceerde technologie en het opschalen van de productiecapaciteit, twee fundamentele kwesties die niet met eenvoudige of oppervlakkige maatregelen kunnen worden opgelost, merkte Wu op.
Onderzoeker Lü Xiang aan de Chinese Academie voor Sociale Wetenschappen legt uit dat zeldzame aardmetalen, met name zware zeldzame aardmetalen, in tegenstelling tot strategische oliereserves, die profiteren van talrijke en diverse inkoopbronnen, relatief geconcentreerde en beperkte bevoorradingsbronnen hebben. John Helveston van de afdeling Engineering Management and Systems Engineering van de George Washington University vertelde de South China Morning Post dat een strategische reserve ‘weinig zou uithalen tegen de dominantie van China in de feitelijke toeleveringsketen’.Helveston zei dat het jaren, zo niet decennia zal duren om een alternatieve bevoorrading te ontwikkelen. .
Europese Rekenkamer
De EU worstelt met diversificatie van levering van kritieke mineralen, waarschuwt een rapport van de Europese Rekenkamer die vindt dat het grondstoffenbeleid van de EU op ‘onvolledige fundamenten’ rust. De inspanningen van de EU om haar afhankelijkheid van China voor een reeks kritieke mineralen te verminderen, mislukken omdat zij ondanks een reeks overeenkomsten moeite heeft om zowel de binnenlandse leveringen te verhogen als de invoer uit andere landen te stimuleren, waarschuwt het rapport.
De door de EU gestelde doelen voor de binnenlandse verwerking, winning en recyclage van grondstoffen waren ‘niet bindend en onvoldoende gemotiveerd’, aldus het rapport. Brussel heeft tussen 2021 en juni 2025 strategische partnerschappen op het gebied van grondstoffen gesloten met 14 landen, waaronder Oekraïne en Canada. Maar uit handelsgegevens blijkt dat de invoer uit die landen tussen 2020 en 2024 voor 13 belangrijke grondstoffen is gedaald, hoewel deze voor 13 andere mineralen is gestegen, zo blijkt . De EU was voor 10 van de 26 als kritiek aangemerkte mineralen volledig afhankelijk van invoer, zo stelde de Rekenkamer vast. Daaronder vallen ook de zeldzame aardmetalen die de EU nodig heeft voor de lucht- en ruimtevaart, elektrische voertuigen en hernieuwbare energiebronnen, die niet in eigen landen worden gewonnen of verwerkt..
De voormalige Estse minister van Financiën Keit Pentus-Rosimannus die leiding gaf aan het rapport, zei dat ‘zelfs als de EU alles goed doet, handelsverstoringen en geopolitieke crises de toegang tot noodzakelijke materialen nog steeds kunnen bemoeilijken’. Het ontwikkelen van nieuwe mijnen is zowel tijdrovend als kapitaalintensief, en projecten worden vaak geplaagd door vertragingen en kostenoverschrijdingen. Het kan nadat een afzetting is gevonden tientallen jaren duren voordat een nieuwe mijn in gebruik wordt genomen.
Brussel heeft 75 strategische projecten geselecteerd die kunnen profiteren van gestroomlijnde vergunningsregels en toegang tot investeringen, maar het was ‘onwaarschijnlijk’ dat veel van deze projecten op tijd zouden worden opgeleverd om de EU te helpen haar doelstellingen voor 2030 voor de ontwikkeling van binnenlandse voorraden te halen, aldus Pentus-Rosimannus. De cruciale midstream – de industriële processen die nodig zijn om gewonnen materiaal om te zetten in iets dat fabrikanten kunnen gebruiken – kan sneller in gebruik worden genomen, maar de marges zijn klein en het is energie-intensief. De Chinese industrie was haar westerse concurrenten te snel af in zowel de mijnbouw als de midstream-processen.
De Commissie repliceert dat ‘het stimuleren van de EU-inspanningen qua kritieke grondstoffen in overeenstemming is met de industriële prioriteiten en een van onze topprioriteiten”. Ze zegt dat kritieke mineralen een ‘zeer jong beleidsterrein’ zijn en dat ‘er al vooruitgang zichtbaar is en deze zich versnelt.
Bronnen: FT, SCMP, www.state.gov/releases ; moderndiplomacy.eu,
