Jan Reyniers*
Zambia werd begin dit jaar het eerste Afrikaanse land dat Chinese yuan accepteert voor de betaling van mijnbouwbelastingen en royalty’s.
De opbrengsten worden vervolgens ingezet om de import uit China te betalen en de lopende Chinese leningen af te lossen. In de praktijk gaat het vooral om een pragmatische reactie op acute financiële druk.
De acceptatie van de yuan is een pragmatische maatregel met structurele implicaties voor China. De opbrengsten van betalingen met yuan worden ingezet om de import uit China te betalen en de lopende Chinese leningen af te lossen. In de praktijk zien we hier een nuttige reactie op acute financiële druk.
De economie van Zambia is sterk verweven met die van China. De keuze voor de yuan raakt drie kernpijlers: koper, buitenlandse valuta en handelsstromen. Lusaka’s beslissing draagt ook bij aan Beijings bredere ambitie om de yuan meer internationaal gewicht te geven.
Dollartekort als directe aanleiding
De concrete aanleiding voor het yuan-initiatief is Zambia’s aanhoudende schaarste aan Amerikaanse dollars. Door belastingen op Chinese bedrijven in yuan te innen, vermindert de overheid haar blootstelling aan wisselkoersschommelingen en verlaagt zij transactiekosten. De centrale bank hoeft de ontvangsten niet langer eerst om te zetten in dollars. Dat zorgt voor stabielere inkomsten uit de mijnbouwsector en voor een efficiëntere aflossing van Chinese leningen.
Lusaka’s keuze betekent voorlopig geen afscheid van de dollar. Die blijft dominant in Zambia’s reserves, externe schuld en internationale betalingen. De yuan fungeert veeleer als aanvullend instrument om tijdelijke dollartekorten op te vangen en China-gerelateerde geldstromen beter op elkaar af te stemmen.
China als structurele handelspartner
Zambia’s handelscijfers illustreren waarom deze aanpak logisch is. Tussen het derde kwartaal van 2024 en dat van 2025, steeg de totale export van 2,9 naar 3,6 miljard dollar, terwijl de koperexport toenam van 1,9 naar 2,1 miljard dollar. Tegelijk groeide het aandeel van China in de Zambiaanse import van 16,8% naar 20,5%.
Die combinatie maakt een betrouwbare yuan-betalingscapaciteit structureel nuttig. Zambia moet op voorspelbare wijze kunnen betalen voor Chinese goederen, infrastructuurprojecten en diensten. Het innen van belastingen in yuan sluit rechtstreeks aan bij die behoefte.
Wisselkoersdruk en stabiliteit
Ook de wisselkoersontwikkeling ondersteunt Lusaka’s beleidskeuze. Tussen 2020 en 2025 verzwakte de Zambiaanse kwacha sterk: van 14,4 naar 28,4 per dollar en van 2,1 naar 3,9 per yuan. Dat waardeverlies vergroot uiteraard zowel de kosten als de onzekerheid van buitenlandse betalingen.
Door transacties die rechtstreeks met China verband houden buiten de dollar om te laten verlopen, kan Zambia een deel van die druk beperken. De yuan fungeert zo als een minder volatiel kanaal voor specifieke betalingen, wat liquiditeitsbeheer en begrotingsplanning vereenvoudigt.
Schuldbeheer en selectieve toepassing
China is goed voor ongeveer 30% van Zambia’s uitstaande externe schuld. Bijna 85% hiervan is in handen van Chinese staatsbanken zoals de China Exim Bank en de China Development Bank. Yuan-betalingen maken het voortaan mogelijk om ’s lands financiële verplichtingen efficiënter te beheren, zonder telkens dollarliquiditeit te moeten vrijmaken.
Al bij al blijft het bij een ‘voorzichtige’ maatregel. Het beleid wordt immers selectief toegepast per sector en per instrument. Het gaat vooralsnog niet om een brede monetaire heroriëntatie. De dollar staat nog steeds centraal, maar wordt – waar mogelijk – aangevuld.
Structurele en geopolitieke implicaties
Hoewel het initiatief dus primair pragmatisch is, heeft het toch ook structurele gevolgen. Door inkomsten, betalingen en schuldaflossingen gedeeltelijk in yuan te laten verlopen, ontstaat een beperkt financieel circuit dat China-georiënteerd is. Dat vereenvoudigt transacties voor zowel Zambia als voor Chinese bedrijven en versterkt de rol van de yuan in de kopersector.
Voor Beijing past deze ontwikkeling in een bredere strategie van geleidelijke internationalisering van zijn munt. Door de yuan praktisch inzetbaar te maken in sectoren waar Chinese bedrijven dominant zijn, wordt hij stap voor stap verankerd in mondiale grondstoffen- en handelsketens.
Voorzichtig precedent voor Afrika
Zambia fungeert daarmee als beleidsproef. Indien het systeem efficiënt blijkt, kunnen andere Afrikaanse landen met vergelijkbare handels- en schuldratio’s volgen. Kenia herstructureerde eerder al spoorwegschulden in yuan, terwijl Ethiopië vandaag soortgelijke onderhandelingen voert.
Zambia’s beslissing markeert geen ‘breuk’ met het dollargestuurde financiële systeem. Het gaat veeleer om een rationele aanpassing aan een steeds China-gerichter handels- en financieringsnetwerk. Voor Lusaka draait het vooral om crisismanagement en operationele efficiëntie; voor Beijing levert de maatregel een discreet maar strategisch voordeel op in het internationale valutalandschap.
Bronnen:
South China Morning Post, Zipar (Zambia Institute for Policy Analysis and Research), Wikipedia
*Jan Reyniers studeerde Germaanse filologie in Antwerpen. Hij is vertaler en redacteur bij de uitgeverij EPO. Daarnaast schrijft en vertaalt hij artikels voor De Wereld Morgen, Lava, en recent ook voor ChinaSquare.
