In Beijing vraagt men zich af hoe staten en internationale instellingen op basis van multilateralisme kunnen samenwerken om wereldwijde problemen aan te pakken, nu er geen effectieve wereldregering is en de wereld door een turbulente, wetteloze periode gaat.
Op 19 januari bracht het studiecentrum ‘Voor een wereld met een gemeenschappelijke toekomst’ meer dan 200 academici, diplomaten en ambtenaren uit 23 landen bijeen in Beijing voor een seminar over multilateralisme en global governance.
Trump de anti-VN man
Volgens de Chinese viceminister van Buitenlandse Zaken Sun Weidong is het niet de juiste oplossing voor wereldproblemen om allerlei organisaties te verlaten of tegen te werken. Hiermee stelde Sun de Verenigde Staten aan de kaak.
Immers, de regering Trump heeft de VS onlangs teruggetrokken uit tientallen internationale organisaties, waaronder veel instanties die zich inzetten voor de bestrijding van klimaatverandering. Bijna de helft van de 66 betrokken instellingen behoort tot de Verenigde Naties. De VS zijn ook al uit de Wereldgezondheidsorganisatie, de VN-Mensenrechtenraad en de culturele VN-organisatie Unesco gestapt. Verschillende politici uit diverse landen, waaronder China, hebben dit in min of meerdere mate bekritiseerd. Tijdens het programma Today op BBC Radio 4 zei VN-secretaris-generaal António Guterres op 19 januari dat Washington er ‘duidelijk van overtuigd’ was dat ‘multilaterale oplossingen niet relevant zijn’. En verder: ‘voor Washington draait het om het uitoefenen van de macht en invloed van de Verenigde Staten’.
Deze reactie gebeurde naar aanleiding van de manier waarop de VS de soevereiniteit van Venezuela schendt en die van Groenland en Denemarken bedreigt. In tegenstelling tot het streven van de VS naar dominantie en alleenheerschappij, dat grotendeels wordt gesteund door de EU en de NAVO, blijft het doel van de Chinese diplomatie het creëren van een ‘gemeenschap met een gedeelde toekomst voor de mensheid’.
Wat voor samenwerking?
Voor de Chinese viceminister van Buitenlandse Zaken zit er echter niets anders op dan de samenwerking tussen staten te versterken, ondanks de verschillen tussen hun politieke systemen en culturen. Hiermee levert China een niet mis te verstane definitie van ‘echt multilateralisme’. Te vrezen valt dat het soort samenwerking waarover Europese leiders als Macron en De Wever het vandaag in Davos hebben toch van een andere orde is. Bij hen gaat het eerder om de illusie dat Europa zich onafhankelijk kan verenigen, zowel om zich te keren tegen de VS als om met China te concurreren of het zelfs te bestrijden. De Global Times merkt waarschijnlijk terecht op dat ‘het grootste probleem van Europa misschien wel het onvermogen is om vrienden van vijanden te onderscheiden’.
Research Center voor Shared Future for Mankind
De Chinese regering ondersteunt haar promotie van het multilateralisme onder meer met het Research Center on Building a Community with a Shared Future for Mankind, dat een jaar geleden werd opgericht. Dit studiecentrum organiseerde op 19 januari het seminar over multilateralisme en global governance. In vier subforums werd daar gediscussieerd over de wereldorde, de betrekkingen tussen de grote machten, het internationaal recht en regionale samenwerking. Volgens Xinhua sloten de deelnemers zich ‘in grote mate aan bij de visie van China dat de mondiale situatie vraagt om echt multilateralisme’. Met dat doel voor ogen pleit Beijing voor collectieve besluitvorming door alle 193 lidstaten van de Verenigde Naties (VN), met als voorbeelden de klimaatconferenties en het werk binnen de Wereldhandelsorganisatie (WTO).
Over die laatste organisatie kwam een Chinees academicus met een originele stelling. ‘In de afgelopen drie decennia, sinds China tot de WTO is toegetreden, hebben we met eigen ogen gezien hoe multilateralisme niet alleen China, maar ook de hele wereld ten goede is gekomen’. Volgens Wang Yizhou, vicevoorzitter van de Chinese Nationale Vereniging voor Internationale Studies, is het van cruciaal belang geweest voor de mondiale stabiliteit, vrede, ontwikkeling, werkgelegenheid en investeringen’.
Uiteraard kwam ook het Global Governance Initiative (GGI) aan bod tijdens de forumdiscussies. Het GGI is het nieuwste van de vier global initiatives die Xi Jinping heeft gelanceerd (het Global Development Initiative (2021), het Global Security Initiative (2022), het Global Civilisation Initiative (2023) en het Global Governance Initiative (2025) (zie ook de laatste leestafel van 2025).
Werkpunt
De vijf voornaamste principes van het in 2025 voorgestelde GGI zijn: respect voor de gelijkheid van alle soevereine staten, voor de internationale rechtsorde, de praktijk van het multilateralisme, een focus op de belangen van de bevolking en eisen dat het tot concrete maatregelen komt. Dat laatste, concrete maatregelen die wat opleveren, is echt een werkpunt. Dit blijkt uit het interview dat de Global Times op 20 januari had met Essam Sharaf, voormalig minister van Buitenlandse Zaken van Egypte. Sharaf, die overigens zeer lovend is over het GGI, wijst op de duidelijke zwakte van de huidige internationale instellingen.
Volgens hem is hun hervorming het belangrijkst, zodat ze daadwerkelijk actie kunnen ondernemen. Hij voegt eraan toe: ‘momenteel hebben die instituten te kampen met inactiviteit door eindeloze vergaderingen en een onvermogen om te veranderen. Als we echte resultaten willen boeken, moeten we ze hervormen, zodat ze in staat zijn om effectieve, concrete maatregelen te nemen’. Hij zal daarin een bondgenoot vinden in Guterres, die op de BBC pleitte voor een andere samenstelling van de VN-organisaties en -raden, evenals voor een beperking van het vetorecht (waarvan het misbruik door de VS berucht is).
Internationaal recht
Huang Jin, voorzitter van de Chinese Society of International Law, merkte op dat het huidige wereldsysteem zeer onevenwichtig en vol van ongelijke verhoudingen is. Volgens hem wordt het huidige discours over mondiaal bestuur uitgedokterd en beheerst door ‘een klein aantal ontwikkelde landen, met regels die vaak hun specifieke belangen dienen. Deze regels weerspiegelen onvoldoende de stem van de meerderheid van de landen. Ze lopen achter op de ingrijpende veranderingen in de wereld van vandaag’. Huang stelde verder dat de GGI de eenheid tussen landen met dezelfde belangen dient, en de collectieve behoeften van mensen wereldwijd wil weerspiegelen. Ook was de voorzitter van de Chinese Society of International Law van mening ‘dat internationaal recht de basis moet vormen voor mondiaal bestuur, want zonder internationaal recht zouden we terugkeren naar het recht van de sterkste en zou de mensheid op een ramp afstevenen’.
Bronnen: Xinhua, BBC, Global Times, Het Laatste Nieuws
