Paweł Wargan en Jason Hickel (OPINIE)
Het onderstaande uitgebreide en zeer informatieve artikel is een aanschouwelijke casestudy van de integrale volksdemocratie in China, de ‘whole-process people’s democracy’ zoals de officiële Engelse term luidt. Dit gebeurt vertrekkende van een reportage over de vernieuwing van Minzhu Village, een woonwijk in de miljoenenstad Chongqing. De integrale volksdemocratie is een complex systeem van politieke participatie en bestuur aan de basis, en een pijler van het Chinese moderniseringsproces.
Inleiding
In Minzhu Village, een kleine gemeente in het district Jiulongpo van de uitgestrekte metropool Chongqing, heeft een opmerkelijke transformatie plaatsgevonden. Minzhu Village was ooit een bouwvallige doolhof met smalle, modderige wegen, maar is nu een moderne wijk: schitterende rode bakstenen gebouwen, mooi aangelegde paden en bloeiende openbare voorzieningen. Het beschikt over een bio-boerenmarkt, is gebouwd met gerecyclede materialen, heeft een sociaal restaurant met gratis maaltijden voor ouderen, fitnessparken, podia voor openbare optredens en moderne en betaalbare cafés. In gestapelde scheepscontainers zit een bar voor ambachtelijke bieren. Op het centrale plein, tegenover het drie verdiepingen tellende sociaal restaurant, heeft de Communistische Partij van China (CPC) een strak ontworpen openbaar kantoor waar bewoners een beroep kunnen doen op partijfunctionarissen voor allerlei zaken, van het schilderen van hun huis tot het oplossen van burenruzies. Een paar jaar geleden nog liep het rioolwater door een gracht langs de hoofdweg. Daar is nu een stroompje waar kinderen en bejaarden pootjebaden.
In Minzhu Village was een van de belangrijkste ondernemingen van China gevestigd: het staatsbedrijf Chongqing Construction Machine Tool Factory(国营建设机床厂). De geschiedenis van de fabriek gaat terug tot de tijd van het Hanyang Arsenal(汉阳兵工厂), een belangrijke wapenproducent onder de Qing-dynastie. Tijdens de Tweede Chinees-Japanse oorlog werd het Hanyang Arsenal verplaatst naar het Jiulongpo District, en in 1957 werd het officieel omgedoopt tot Machine Tool Factory. De fabriek, waar halfautomatische geweren en machinepistolen werden geproduceerd, groeide uit tot een van de grootste defensiebedrijven van China. Op het hoogtepunt van zijn bestaan telde de fabriek meer dan 20.000 werknemers, en om die te huisvesten bouwde de overheid Minzhu Village. De gebouwen zagen eruit als Sovjet-appartementsblokken in oranjerode baksteen. De gemeente werd het symbool van de periode van snelle industrialisatie en veranderingen die in het hele land een omwenteling teweegbrachten.
In het kader van een nieuw beleid voor stedelijke herontwikkeling, werd de Machine Tool Factory in 2009 verplaatst naar het Huaxi Industrial Park in het Banan District. Minzhu Village was al verweerd en versleten, en begon in verval te raken. De infrastructuur verbrokkelde, en de bevolking verouderde en nam af. Ambtenaren overwogen om het dorp te slopen en de inwoners naar elders te verhuizen, maar de gemeenschap was al generaties lang verbonden met het gebied, dat zelf een historische betekenis had voor het land. In plaats van het dorp te slopen, kwam de overheid op het idee om het uitgebreid te vernieuwen. Het werd een model voor de rest van het land, en bood een treffend voorbeeld van participatieve processen in de ontwikkeling van China. Na de lancering van een proefprogramma voor stadsvernieuwing in 2021, organiseerde de Communistische Partij van China honderden ‘pleinbijeenkomsten’ in Minzhu Village: volksvergaderingen in de openbare ruimte, waar bewoners hun klachten konden uiten, hun mening konden geven en ideeën konden delen voor de herontwikkeling van de buurt. Mailbox nr.1, een brievenbus die oorspronkelijk in 1953 was opgezet als communicatiekanaal voor de werknemers van de Machine Tool Factory, werd gedigitaliseerd en uitgebreid tot een officieel programma dat zou dienen om duizenden suggesties van bewoners te verzamelen. Er kwam ook een dienst die openbare enquêtes op alle niveaus van de gemeenschap organiseerde, en zo de functie van de brievenbus verbreedde.
Tegenwoordig doen delen van Minzhu Village denken aan hippe wijken in Londen of Berlijn. De transformatie van de buurt verliep echter anders dan vaak het geval is in de metropolen van het Westen. Hoewel het proces dezelfde kwalitatieve veranderingen met zich meebracht als de gentrificatie in veel grote steden, leidde het in Minzhu Village niet tot de verdringing van de lokale beroepsbevolking. In plaats daarvan verbeterde het hun leven, en bracht het hun levensstandaard steeds meer op het niveau van de stedelijke middenklasse. Het tilde hen uit de armoede, en bracht wat de Communistische Partij van China ‘gematigde welvaart’ noemt, een ontwikkelingsfase waarin in basisbehoeften wordt voorzien en een comfortabele levensstandaard voor iedereen bereikbaar wordt. Dit was gericht op de behoeften die burgers voor, tijdens en na het herontwikkelingsproces hadden aangegeven. De boerenmarkt werd gemoderniseerd en de gracht schoongemaakt. In de gemeente kwam er een sociaal restaurant en in de rand ontstonden nieuwe instellingen en infrastructuur voor vrije tijd, recreatie en gemeenschapsontwikkeling.(1)
Dit proces van brede volksraadpleging, dat het leven van werkende mensen verandert, is de hoeksteen van het Chinese concept van integrale volksdemocratie. Het weerspiegelt een revolutionaire methodologie, een ‘massalijn’ met het doel de ideeën van het volk voortdurend te interpreteren, te systematiseren en te verwezenlijken. Dit kan een moeilijk proces zijn. Xiong Jie en Tings Chak hebben gedetailleerd beschreven hoe dit in zijn werk ging tijdens het herstel van het Erhai-meer, waarbij langdurig overlegd moest worden tussen partijfunctionarissen en lokale bewoners om conflicten op te lossen, compromissen te sluiten en de steun van de bevolking te krijgen voor praktische oplossingen. (2)
Deze aanpak gaat fundamenteel in tegen de heersende verhalen in het Westen over het gebrek aan democratie en legitimiteit van de Chinese regering. In plaats daarvan toont hij dat het Chinese democratische proces in veel opzichten responsiever en meer participatief is dan Westerse modellen van liberale democratie. Gegevens uit verschillende onderzoeken over deze kwestie – vaak uitgevoerd door gevestigde Westerse liberale instellingen – laten niet alleen zien dat de regering in China op alle niveaus aanzienlijke steun van de bevolking geniet, maar ook dat in China meer mensen dan bijna waar ook ter wereld van mening zijn dat hun politieke systeem democratisch en eerlijk is en de belangen van het volk dient.
In dit artikel geven we een overzicht van het Chinese democratische model. Eerst vergelijken wij de aard van de socialistische democratie met die van de liberale democratie. Vervolgens kijken we naar de kenmerken van de integrale volksdemocratie in China, en vergelijken we ze met de democratische modellen die in het Westen de overhand hebben. Ten derde buigen we ons over gegevens betreffende de steun voor het systeem en de publieke perceptie van democratie in China.
Wat is socialistische democratie?
Voor velen in het Westen vereist democratie het bestaan van meerdere partijen met uiteenlopende visies op de toekomst van de maatschappij, die verschillende meningen verkondigen. Volgens deze opvatting is de staat een neutrale scheidsrechter, en garandeert het principe van ‘één persoon, één stem’ gelijke democratische deelname.
Dit is een mooi ideaal, maar het verdoezelt de rol van de klassenmacht. In zo’n systeem is het voor de dominante klasse – de klasse met de meeste financiële en organisatorische macht – heel gemakkelijk om politieke resultaten voor haar eigen belang te benutten, de staat te veroveren en elke democratische uitdaging van haar heerschappij te voorkomen. Dit is precies wat er onder het kapitalisme gebeurt. Het gevolg is dat de staat fungeert als instrument van de kapitalistische klassenheerschappij. Institutionele regelingen en politieke procedures van die staat zijn bedoeld om de overheersing van de ene klasse over de andere te bevorderen en veilig te stellen. In de naam van ‘orde’ en ‘stabiliteit’ worden klassenconflicten voor het machtsbehoud van het kapitaal gematigd en wordt de opkomst verhinderd van een politiek systeem dat ten dienste staat van de werkende mensen. (3) In feite bevordert de liberale democratie de handhaving en de werking van de dictatuur van de bourgeoisie.
‘Socialistische democratie moet… worden gezien als een historisch en dialectisch proces van generaties waarin de voorwaarden om het voor steeds meer delen van de samenleving mogelijk te maken een actieve rol te spelen in het bestuur, worden gecreëerd, gevoed en verdedigd.’
Westerse staten hebben doorgaans de naam dat ze een democratie zijn, maar in werkelijkheid is de uitoefening van de democratie in die staten ernstig beperkt. In de VS bijvoorbeeld wordt de macht om beurten toebedeeld aan de twee gevestigde partijen, die allebei expliciet pro-kapitalistisch zijn en zich inzetten voor de belangen van de kapitalistische klasse. Derde partijen – waaronder socialistische partijen – worden in feite buiten het nationale politieke proces gehouden. Ze stuiten op ernstige obstakels bij de deelname aan verkiezingen en als ze zendtijd opeisen in officiële politieke debatten. Bovendien kunnen elites en bedrijven onbeperkt campagnegeld uitgeven om politici te promoten en aan de macht te brengen die het beleid in hun voordeel zullen uitstippelen. Zoiets kan alleen maar worden beschouwd als geïnstitutionaliseerde politieke corruptie. Onder deze omstandigheden is democratie inhoudsloos.
Een onderzoek uit 2014, gepubliceerd door Cambridge University Press, toonde aan dat het beleid in de VS over het algemeen is afgestemd op de voorkeur van elites en georganiseerde bedrijfslobby’s, zelfs als dat indruist tegen wat de meerderheid wil. (4) Met andere woorden, de VS lijken meer op een oligarchie dan op een democratie. Deze realiteit wordt weerspiegeld in opiniepeilingen. Uit gegevens van de Democracy Perception Index blijkt dat slechts 54% van de VS-burgers gelooft dat hun land werkelijk democratisch is, en slechts 42% zegt dat de regering ten dienste staat van de meerderheid van de mensen. (5) Dit zijn opvallende cijfers in het land dat zichzelf aanprijst als een bastion van democratie.
Zelfs in landen met robuustere meerpartijenstelsels en beperkingen op campagnefinanciering bestaan er ernstige beperkingen op democratische processen. Onder omstandigheden waarin de dominante media in handen zijn van kapitalistische bedrijven, of zelfs direct gecontroleerd worden door miljardairs en oligarchen, is het bijvoorbeeld vrijwel onmogelijk voor politieke bewegingen van de werkende klasse om een eerlijke kans te krijgen gehoord te worden. Zoals we in Groot-Brittannië zagen tijdens de verkiezingen van 2017, sloten de grote mediabedrijven de gelederen en voerden ze een gecoördineerde desinformatiecampagne die de socialistische linkerzijde demoniseerde en erin slaagde haar van de macht te houden.
Nog belangrijker is dat democratie onder het kapitalisme wordt gedegradeerd tot een periodieke en zeer geritualiseerde deelname aan het politieke domein, maar uit het economische domein volledig wordt buitengesloten, ook al beïnvloedt dat laatste ons dagelijks leven, en bepaalt het de vorm en richting van onze beschaving. Wanneer het kapitaal de productie controleert, dienen productie en herinvestering niet om te voldoen aan menselijke behoeften, om sociale vooruitgang te boeken of democratisch bekrachtigde doelstellingen te realiseren. Hun hoofddoel is het maximaliseren en accumuleren van winst. Beslissingen over hoe we onze arbeid en de productiecapaciteit van onze samenleving inzetten, worden genomen in het beperkte belang van de kapitalistische klasse. De arbeiders – de mensen die daadwerkelijk in de productie werken – krijgen zelden een stem. Deze regeling is volstrekt ondemocratisch. Het is dan ook redelijk om te stellen dat, ongeacht de politieke afspraken in een bepaalde samenleving, deze niet als een democratie kan worden beschreven als mensen geen zeggenschap hebben over hun eigen productie en over de investeringen van de winst die ze genereren. Deze kenmerken van het systeem verklaren de perverse effecten die we zien van kapitalistische economieën, waar er zelfs in gevallen van hoge totale productie, chronische tekorten zijn aan basisvoorzieningen zoals betaalbare huisvesting, gezonde voeding en openbaar vervoer.
Voor het kapitaal is de democratie gevaarlijk, en moet ze zoveel mogelijk worden tegengehouden. De enige concessies die het kapitalisme in het verleden aan de werkende klassen heeft gedaan, vonden plaats in een tijd van militante sociale strijd en ingrijpende wereldwijde transformatie. De opkomst van democratische politieke partijen in Europa in het begin van de 20e eeuw volgde op een periode van aanhoudende arbeidersstrijd, die concessies afdwong van de kapitalistische klassen die de revolutionaire dynamiek wilden afwenden. Ook het vroegere sociaal georiënteerde beleid in het Westen vond zijn oorsprong in het vermeende risico van een communistische revolutie, geïnspireerd door oktober 1917, en door de integratie van West-Europese communistische partijen in de Communistische Internationale. (6)
In de tweede helft van de 20e eeuw rees uit de as van de wereldoorlog een robuuste sociaaldemocratische consensus als onderdeel van de systemische confrontatie met de Sovjet-Unie. De Sovjet-Unie had wereldwijd enorm veel aanzien verworven door het Europese fascisme te verslaan, en tegelijkertijd historische vooruitgang geboekt op het gebied van industrialisatie en sociale ontwikkeling. Dat de kapitalisten toegevingen moesten doen om te zorgen voor een alternatief voor het Sovjetsysteem was een echte overwinning voor de westerse werkende klasse. Het is echter van cruciaal belang om niet te vergeten dat kapitalisten alleen bereid waren tot deze concessies omdat ze wisten dat ze de voorwaarden voor hun kapitaalaccumulatie konden handhaven doordat ze zeker waren van de overschotten die ze zich uit de periferie konden toe-eigenen. De sociaaldemocratie is in de kernlanden van de wereld altijd een onderdeel van een contract met het imperialisme geweest.
Tegenwoordig hebben de economieën van de kernlanden moeite om de groei- en accumulatiecijfers te halen die de vorige decennia kenmerkten. Dat komt grotendeels door de toenemende bewegingen voor economische soevereiniteit in de landen van de periferie. Als reactie hierop ontmantelen westerse regeringen in eigen land het sociaaldemocratisch pact, en escaleren ze het imperialistische geweld in het buitenland. Zo tonen ze dat de tegemoetkomingen van het kapitalisme aan de arbeiders alleen werden verleend voor zover ze structureel verenigbaar bleven met een voortdurende kapitaalsaccumulatie.
Socialisten hebben deze tendensen al lang begrepen. Ze beseffen dat, gezien de grote onevenredigheid in de machtverhoudingen tussen de klassen, een open politiek systeem met media in privébezit geen echte democratie kan opleveren. Dit geldt vooral voor de landen in de periferie, waar imperialistische machten bedreven zijn in het ingrijpen in verkiezingen en andere politieke processen om bevrijdingsbewegingen de kop in te drukken en ‘compradore-elites’ in stand te houden.
Politieke partijen kunnen, net als de staat, niet los worden gezien van klassengeschillen. Partijen ontstaan, verwerven steun, en functioneren als vertegenwoordigers van een bepaald klassenbelang. Ze weerspiegelen het fluctuerende machtsevenwicht tussen de klassen. Zonder een partij die op haar leest geschoeid is, wordt de werkende klasse gedwongen zich politiek aan te sluiten bij een manier van denken die haar vreemd is: die van de onderdrukkende klasse. Het bestaan van meerdere, concurrerende kapitalistische partijen beknot de politieke horizon van werkende mensen, omdat het hen verdeelt op basis van secundaire kwesties. Die verbergen de fundamentele klassentegenstellingen die spelen in de samenleving waarvan ze lid zijn en doorheen hun eigen leven. Daarom veranderen niet-antagonistische tegenstellingen binnen de werkende klasse in antagonistische, (7) bijvoorbeeld door de werkende bevolking te verdelen over immigratiekwesties, in plaats van haar te verenigen in dienst van de bevrijding.
Er zijn verschillende mogelijke socialistische alternatieven naar voren gebracht. Bijvoorbeeld, nadat de kapitalistische klasse de controle over de productie en de staat is afgenomen, zou er een meerpartijenstelsel kunnen worden ingevoerd waarin alle partijen zich aan socialistische grondbeginselen moeten houden. Dit is democratisch socialisme met meerdere partijen. Deze aanpak kan echter nog steeds kwetsbaar zijn voor een interventie van het imperialisme, dat een partijconflict kan aanwenden om een land te destabiliseren of een regering ten val te brengen. Een alternatief pad, dat door China is gekozen, is een regering geleid door één enkele Communistische Partij met een groot ledenaantal dat breed representatief is voor het volk. Die partij heeft zich statutair verbonden tot het behartigen van de belangen van de werkende klasse, met basisorganisaties die in hun gemeenschappen een aanpak volgen van betrokkenheid en overleg, en die intern democratisch werken (democratisch centralisme).
Naast politiek-procedurele maatregelen, is het doel van de socialistische democratie ook om het democratisch principe uit te breiden naar het domein van de productie. Beslissingen over waarin geïnvesteerd moet worden, wat er geproduceerd moet worden, en wie van de opbrengsten van de productie mag profiteren, dit alles moet onderworpen zijn aan de wil van het volk en afgestemd zijn op de belangen van de werkende klasse.
De vertegenwoordiging van de massa in het politieke en economische proces opent de deur voor een veel breder scala aan eisen waaraan de staat zou moeten voldoen. Daar waar de westerse democratie zich beperkt tot formele politieke rechten en vrijheden, die op zichzelf al sterk ingeperkt worden wanneer ze de klassenheerschappij van de kapitalisten binnen de staat bedreigen, streeft de socialistische democratie ernaar om, naast die rechten, ook de economische en sociale rechten van de massa’s te realiseren. De reden daarvoor is dat een wezenlijke bevrijding niet mogelijk is in omstandigheden van economische ontbering. Kan je zeggen dat iemand vrij is als hij honger en dorst heeft of dakloos is? Vrijheid is niet louter een woordelijke belofte. Vrijheid moet tot stand komen samen met de realisatie van bepaalde materiële en historische omstandigheden. Het vereist een stabiele ontwikkeling en een staat die die ontwikkeling in goede banen kan leiden om aan de sociale behoeften te voldoen. Zoals Karl Marx en Friedrich Engels schreven in De Duitse Ideologie:
‘[en dat] in het algemeen de mensen niet kunnen worden bevrijd zolang zij niet in staat zijn zichzelf in voldoende kwaliteit en kwantiteit eten en drinken, behuizing en kleding te verschaffen. De bevrijding is een historische daad, geen geestelijke daad, en zij wordt teweeg gebracht door historische verhoudingen’(8)
Mensen ervaren onderdrukking en ontbering op verschillende manieren naargelang de specifieke kenmerken van hun lokale geografie, economie, geschiedenis en cultuur. Er bestaat geen universele aanpak om hun politieke, economische en sociale rechten te bevorderen. Daarom is de intensieve deelname van het volk aan het ontwikkelingsproces een eis van het socialisme. Democratie kan weinig meer opleveren dan stilzwijgende instemming met beleid en oplossingen van zeer algemene aard, als er geen actieve discussie bestaat. Dit laatste is een noodzakelijke doelstelling van het socialisme, ook al hebben niet alle bestaande socialistische stromingen ze in gelijke mate gerealiseerd.
Zich verdiepend in de manier om partijfunctionarissen te organiseren, benadrukte Mao Zedong: ‘Geen enkele bestuurder is bekwaam om algemene leiding te geven aan alle eenheden tenzij hij concrete ervaringen ontleent aan bepaalde individuen en gebeurtenissen…’ (9) Met andere woorden, er moet een organische band bestaan tussen de partijwerking en de concrete ervaringen van de mensen. Door de belangen van de grote meerderheid te vertegenwoordigen, moet de Communistische Partij de voorwaarden scheppen voor massale deelname aan het bestuur van de staat. Wanneer die ontbreken, gaat het weefsel waarmee het volk verbonden is met het proces van socialistische opbouw rafelen, en dan zal de staat een foute koers kiezen door bureaucratische inertie of vanwege een ander bekrompen belang.
Het zou echter idealistisch zijn om te verwachten dat een revolutionair proces onmiddellijk een systeem van universele deelname tevoorschijn tovert, zoals veel westerse marxisten zouden willen. Sociale transformatie kan een lange en moeilijke weg zijn. De historische erfenis, die tot uiting komt in grote verschillen op het gebied van onderwijs, middelen, productiecapaciteit en institutionele stabiliteit, weegt zwaar en vereist een systematische aanpak. Gedrag en culturele normen uit de oude wereld – patronen van uitbuiting en onderwerping – kunnen niet in een oogwenk worden overwonnen. Bij sommige van de vroegste verkiezingen in China stemden boeren door een steen in de kom van hun favoriete kandidaat te leggen; de boeren waren analfabeet.
Elk socialistisch land heeft te maken gehad met extreme uitzonderingstoestanden, met voortdurende militaire omsingeling, economische oorlogsvoering door sancties en blokkades, en cultureel-informatieve aanvallen door het imperialisme. In deze context kunnen revolutionaire staten ervoor kiezen om prioriteit te geven aan nationale defensie en industriële ontwikkeling als bescherming tegen de onderwerping van hun sociale reproductiestructuren aan de anarchistische en destructieve wijze van imperialistische accumulatie. De democratie kan, als uitdrukking van volkssoevereiniteit binnen de staat, niet worden ontwikkeld zonder rekening te houden met de materiële garanties die ze nodig heeft of met de verdediging tegen plannen waarmee het imperialisme haar probeert te dwarsbomen.
Daarom moet socialistische democratie worden gezien als een historisch en dialectisch proces van generaties waarin de voorwaarden om het voor steeds meer delen van de samenleving mogelijk te maken een actieve rol te spelen in het bestuur, worden gecreëerd, gevoed en verdedigd.
China is verder gevorderd op dit pad dan de meeste samenlevingen in de moderne geschiedenis. Van vroege experimenten met organisatie op dorpsniveau tot het opbouwen van een landelijk proces voor 1,4 miljard mensen uit 56 etnische groepen in een land dat meer dan negen miljoen vierkante kilometer beslaat, is dit proces vervat geraakt in een concept dat integrale volksdemocratie wordt genoemd – een praktijk van democratisch bestuur die is gebaseerd op meer dan een eeuw organisatorische ervaring.
zie Jenny Clegg ‘Democratie in China: de werking van het Nationale Volkscongres’
Integrale volksdemocratie
Het concept van integrale volksdemocratie werd voor het eerst verwoord door president Xi Jinping in een toespraak in september 2014 tijdens een conferentie ter gelegenheid van de 65e verjaardag van de oprichting van de Politieke Raadgevende Conferentie van het Chinese Volk (Chinese People’s Political Consultative Conference, CPPCC). (10) Xi benadrukte nog eens het ‘raadgevende’ element dat al lang verankerd was in de socialistische democratie van China. ‘De democratie van het volk in de praktijk brengen en de positie van het volk als meesters van het land verzekeren,’ zei hij, ‘vereist dat we uitgebreide discussies op gang brengen in de hele samenleving bij het landsbestuur.’ (11)
Om de rol van raadpleging in het Chinese revolutionaire proces te begrijpen, is het nodig om kort terug te gaan naar de geschiedenis van de ontwikkeling van de Communistische Partij van China. Al in de jaren 1930, ten tijde van de Sovjet Republiek in Jiangxi, experimenteerde de partij met strategieën om de massa – die eeuwenlang onderdrukt was en nooit voldoende georganiseerd om de structuren van onderdrukking die haar in de greep hielden te overwinnen – in het actieve politieke leven te betrekken. Dit, zo werd algemeen begrepen, was de enige manier om de revolutie tot stand te brengen. Het zou onmogelijk zijn geweest om de ‘drie bergen’ van imperialisme, feodalisme en kapitalisme te overwinnen zonder de meerderheid van de samenleving te organiseren tegen haar onderdrukkers. Vanuit deze premisse ontstond het concept van de massalijn. Dit leidde ook tot een proces om de opvattingen van de massa te bestuderen, ze te coördineren en te systematiseren, om ze vervolgens opnieuw voor te leggen aan de massa. Zo konden ze worden overgenomen in een analyse door het volk en zo kon hun juistheid worden getest door middel van collectieve actie. De oefening herhaalt zich keer op keer, in een continu proces van het identificeren en oplossen van de tegenstellingen waarmee de samenleving te maken krijgt. ‘In al het praktische werk van onze partij’, zei Mao Zedong, ‘gaat alle correcte leiderschap noodzakelijkerwijs van de massa, naar de massa.’(12)
‘Het Chinese model laat zien dat democratie niet beperkt hoeft te blijven tot periodieke verkiezingen of formele procedurele rechten die losstaan van materiële omstandigheden.’
In zijn etnografische studie over de revolutionaire transformatie van het Chinese dorp Long Bow tussen 1945 en 1948, observeerde William Hinton hoe dit proces werd toegepast om de eeuwenoude structuren en tradities van het feodalisme radicaal omver te werpen. Door overleg werd land herverdeeld en kregen vrouwen rechten. Via overleg werd eigendom van feodale landheren, dat was onteigend, herverdeeld onder gezinnen die vaak maar één pot en één enkele set kledij hadden. Door overleg werd het beheer georganiseerd van de stukken land die nu in collectief eigendom waren overgegaan. Elk stadium bestond uit het wetenschappelijke proces van de collectieve formulering van uitdagingen, de ontwikkeling van oplossingen en hun evaluatie aan de hand van de materiële realiteit. Dat alles hielp om de bestuurscapaciteiten van de massa te ontwikkelen. ‘Zo waren de boeren, onder leiding van de Communistische Partij, stap voor stap overgegaan van gedeeltelijke kennis naar algemene kennis, van spontane actie naar gerichte actie, van beperkt succes naar succes op alle fronten’, schreef Hinton. ‘En doorheen dit proces hadden ze zichzelf getransformeerd van passieve slachtoffers van natuurlijke en sociale krachten in actieve bouwers van een nieuwe wereld.’(13)
De Communistische Partij van China kwam aan de macht door massale revolutionaire mobilisatie en was expliciet gericht op het verbeteren van de omstandigheden voor boeren en arbeiders. Dit legde de basis voor de relaties tussen de massa en de staat die nog steeds de grondslag vormen van het Chinese sociale contract. Dat proces ontwikkelde zich – met vooruitgang, tegenslagen, successen en mislukkingen – in de decennia die volgden op de revolutie. Vandaag is de Communistische Partij van China uitgegroeid tot een organisatie met meer dan 100 miljoen leden en meer dan 75 miljoen leden van de jeugdbond. In feite heeft elke familie ten minste één persoon in de partij, wat er niet alleen voor zorgt dat een grote verscheidenheid aan sociale standpunten en politieke meningen binnen de partij vertegenwoordigd is, maar ook dat de Communistische Partij van China directe kanalen heeft om te begrijpen wat elk segment van de Chinese samenleving wil of nodig heeft. Intern opereert de Communistische Partij van China volgens het model van het democratisch centralisme, dat het fundamentele organisatorische principe en leiderschapssysteem van de partij vormt. In dit model wordt een krachtig intern debat op alle niveaus aangemoedigd om de collectieve wijsheid van de partijleden te bundelen. Vervolgens verbinden de leden van de Communistische Partij van China zich ertoe de overeengekomen besluiten na te leven, zodat de inspanningen van de partij samen gericht zijn op de gemeenschappelijke doelstellingen.
Het is goed om hier te benadrukken dat de Communistische Partij van China niet in hetzelfde licht gezien kan worden als politieke partijen in liberale democratieën. Deze partij is geen instrument voor politieke concurrentie. In plaats daarvan is ze zowel een middel voor massale deelname aan het bestuur als een garantie voor het hele politieke systeem. In werkelijkheid is China geen eenpartijstaat. Het heeft negen officiële partijen: de Communistische Partij van China en acht democratische partijen. Dit systeem is een historische erfenis. Aan het begin van de 20e eeuw experimenteerde China met een liberale meerpartijendemocratie. De resultaten waren alles behalve democratisch. Er vormden zich meer dan 300 partijen in het hele land en tussen 1912 en 1928 leverde dat systeem 10 verschillende staatshoofden, 45 kabinetten en 59 premiers op – zestien jaar van politieke chaos. De periode van de eenpartijdictatuur onder de Kuomintang van Chiang Kai-shek mislukte ook en veroorzaakte een economische crisis en een militaire nederlaag. Steeds kwamen er nieuwe partijen om de macht te betwisten. Er was een nieuw politiek systeem nodig en het mandaat om dat op te bouwen kwam terecht bij de Communistische Partij van China. Het systeem dat ontstond richtte zich op de ontwikkeling van een coöperatieve in plaats van concurrerende relatie tussen de bestaande politieke partijen, die zouden dienen als kanalen voor verschillende segmenten van de samenleving om deel te nemen aan het bestuur – bijvoorbeeld door onderzoek te doen of te adviseren over wetgeving.(14)
Dit historische traject laat een bron van democratische legitimiteit zien die niet voortkomt uit abstracte institutionele regelingen, maar uit aantoonbare verbeteringen in de materiële omstandigheden voor de meerderheid van de Chinese bevolking. Lin Shangli pleit voor het bevorderen van beleid dat ‘van ganser harte wordt gesteund door het volk’ en dat een ‘duurzame, stabiele en gezonde nationale ontwikkeling’ oplevert – resultaten die niet mogelijk zouden zijn zonder robuuste raadplegingsprocessen om de concrete problemen van de bevolking te kunnen identificeren en op te lossen.(15) Xi Jinping – die heeft gestreefd naar een meer democratische werking aan de basis – heeft dit in zijn toespraken en geschriften benadrukt:
‘Uitgebreide beraadslagingen onder de mensen bevorderen de democratie en zorgen ervoor dat we uit collectieve wijsheid putten, dat we het denken van de mensen eenmaken en tot een consensus komen, het betekent wetenschappelijke en democratische besluitvorming en verzekeren dat de mensen de meesters van het land zijn. Alleen op die manier kunnen we een solide basis leggen voor het bestuur van ons land en voor sociaal bestuur; alleen op die manier kunnen we onze krachten bundelen.’ (16)
Er zijn drie belangrijke contrasten met liberaal-democratische modellen in het Westen. Ten eerste blijft het concept democratie in het Westen gevangen in het keurslijf van idealisme. Het wordt behandeld als iets dat compleet is, als een politiek systeem dat zijn eindbestemming heeft bereikt. Dit is een overtuiging waarmee de liberale democratie zich kan afzetten tegen diegenen die opkomen voor die rechten die de liberale democratie niet biedt. Er wordt in het Westen weinig gesproken over het verdiepen, uitbreiden of verbeteren van de liberale democratie. Omdat het westerse systeem geen duidelijke wetenschappelijke basis heeft, hebben Chinese academici het een vorm van ‘bijgeloof’ of een soort ‘cultus’ genoemd. (17) De integrale volksdemocratie daarentegen past binnen de context van het historisch en dialectisch materialisme. Het is een steeds veelzijdiger proces, dat zich noodzakelijkerwijs verdiept, verbreedt en verbetert naarmate grotere delen van de bevolking bij het bestuur worden betrokken en waarvan de effecten worden afgemeten aan de materiële en immateriële verbeteringen die het in het leven van mensen aanbrengt. ‘Er komt geen einde aan de menselijke verkenning en beoefening van democratie’, schrijven Cheng Enfu en Chen Jian. (18)
Als onderdeel van dit proces leert China van zijn eigen fouten en tekortkomingen. Zoals in elk land zijn er momenten geweest waarop ontoereikende feedback- en verantwoordingsmechanismen in de beleidsvorming negatieve, soms ernstige, gevolgen hebben gehad voor het land en zijn bevolking. Maar China’s huidige systeem is een toonbeeld van vastberadenheid om de lessen uit de geschiedenis te leren en – door aanhoudende reflectie en feedback – het beleid bij te stellen om zo de tekortkomingen uit het verleden te overwinnen.
Ten tweede zorgen westerse liberale democratieën ervoor dat maar weinig mensen actief zijn in het politieke proces buiten het stemhokje – een beperkte en periodieke oefening waarvan de uitkomsten worden vervormd en gecorrumpeerd door verschillen in economische macht. In tegenstelling daarmee is het democratische model van China erop gericht om de brede deelname van de massa aan het politieke proces te allen tijde en op alle niveaus te ondersteunen – dit is wat bedoeld wordt met ‘integraal’. Dit gaat alvast op voor wat er in het stemhokje gebeurt. In 2016 en 2017 namen meer dan 900 miljoen kiezers deel aan verkiezingen voor volkscongressen in gemeenten en districten – de eerste twee bestuurslagen van China’s kiesstelsel met vijf niveaus – goed voor 90% deelname van de maatschappij. In recentere jaren is het aantal kiezers opgelopen tot meer dan een miljard, wat het aantal kiezers in India overtreft en de verkiezingen in China tot de grootste democratische verkiezingen ter wereld maakt. Maar deelname door de bevolking moet ook verder gaan dan het stemhokje, een punt dat Xi Jinping benadrukte in een toespraak in oktober 2021:
‘Als de mensen alleen tijdens het stemmen worden aangesproken en daarna mogen indutten, als de mensen grote slogans horen tijdens de verkiezingen maar daarna geen inspraak hebben, als de mensen belangrijk zijn bij de verkiezingen, maar na de verkiezingen worden genegeerd, dan is dit geen echte democratie.’
De belofte van politieke gelijkheid vervat in het concept van ‘één persoon, één stem’ strekt zich niet vanzelf uit tot de uitgebreidere sociale en economische rechten die vervat zijn in socialistische opvattingen over ontwikkeling en democratie. Afgezien van verkiezingen zorgt een integrale volksdemocratie dus voor massale participatie door middel van raadplegingen, seminaries, vergaderingen, debatten, symposia, hoorzittingen, raden, kritiek en andere vormen van feedback van het volk die de resultaten van de wetgeving en het beleid helpen vormgeven. Zo hield China bij de uitwerking van zijn burgerlijk wetboek 10 openbare raadplegingsrondes, waarbij het meer dan een miljoen commentaren ontving van 425.000 mensen. (19) Bij de lopende raadplegingen voor het 15e vijfjarenplan, dat van 2026 tot 2030 moet worden uitgevoerd, ontving de Chinese regering meer dan drie miljoen suggesties van het publiek – of drie keer meer dan in een vergelijkbare periode voor het 14e vijfjarenplan in 2020. (20)
Deze cijfers alleen vatten nog te weinig de breedte en diepte van het proces, dat bestaat uit een complex geheel van kanalen voor volksraadpleging en feedback. Net als de brievenbus in Minzhu heeft de staat in het hele land zogenaamde 12345 hotlines voor dienstverlening. Deze meldpunten, die ‘meteen antwoord na ontvangst van de klacht’ garanderen, zijn bedoeld om de kwesties die onder de bevolking leven op te lossen en maken deel uit van een hele toolkit van communicatiekanalen, waaronder callcenters, mailboxen van burgemeesters, mobiele apps en groepen op WeChat, China’s ‘app-voor-alles’. Op deze manier reageren overheden op alle niveaus op de eisen van het volk en pakken ze de kwesties en problemen aan die het volk rechtstreeks aangaan. Op wetgevend niveau verloopt de beleidsvorming meestal via uitgebreide, meerjarige processen waarbij politieke partijen, onderzoeksinstellingen, massabewegingen en andere organisaties in het hele land worden ingeschakeld om onderzoek te doen en debatten en conferenties te organiseren over concrete beleidskwesties, die vervolgens worden teruggekoppeld naar het beleidsvormingsproces. Zo ondernamen in de aanloop naar het 20e Nationale Congres van de Communistische Partij van China 54 onderzoeksinstellingen studies die als input dienden voor het officiële rapport, waarbij 80 papers werden geproduceerd. In dat proces brachten 64 onderzoeksteams 179 keer een bezoek aan provincies, autonome regio’s en gemeenten. Verder voerden 25 onderzoeksteams schriftelijke enquêtes uit onder 465 organisaties en 10 onderzoeksteams gaven 252 organisaties de opdracht om gespecialiseerde studies uit te voeren. De onderzoeksteams benaderden 19.022 deelnemers en hielden raadplegingen en interviews met 1.847 personen. De online openbare opiniepeilingen voor het Rapport van het 20e Congres hebben meer dan acht miljoen reacties opgeleverd. (21)
Ten derde wordt de liberale democratie voornamelijk uitgeoefend door en in het belang van de kapitalistische heersende klasse. Het resultaat is dat er veel moeite wordt gedaan om de politisering van samenlevingen te beperken buiten de nauwe parameters die de heerschappij van kapitaal over arbeid in stand houden – en er zijn weinig mechanismen om de macht ter verantwoording te roepen buiten verkiezingen om. Politieke activatie buiten verkiezingsperiodes komt noodzakelijkerwijs voort uit verzet tegen het beleid van de regering en de staat en komt vaak tot uiting als reactie op gebroken verkiezingsbeloften. De reden hiervoor is dat de controle van de staat door kapitalisten noodzakelijkerwijs antagonistische klassenverhoudingen voortbrengt, waarbij de kapitalistische klasse probeert haar voordeel te maximaliseren door middel van onderdrukking, terwijl de werkende klasse probeert die onderdrukking af te schaffen. In een revolutionaire samenleving daarentegen heeft het volk de staatsmacht gegrepen en vormt het dus de staat en is het volk de primaire bron van de legitimiteit en macht van de staat. Zoals Mao Zedong opmerkte, levert dit tegenstellingen op van een fundamenteel andere aard dan de tegenstellingen die binnen het kapitalisme bestaan:
‘In de kapitalistische maatschappij komen tegenstellingen tot uitdrukking in scherpe meningsverschillen en conflicten, in felle klassenstrijd; ze kunnen niet worden opgelost door het kapitalistische systeem zelf en kunnen alleen worden opgelost door een socialistische revolutie. Het is heel anders met tegenstellingen in een socialistische samenleving; ze zijn niet antagonistisch en kunnen onophoudelijk worden opgelost door het socialistische systeem zelf…’ (22)
Het is daarom noodzakelijk om bestuursstructuren en een cultuur van politieke aansprakelijkheid te creëren die samen met het staatssysteem werkt aan gemeenschappelijke doelstellingen. Dit is wat bedoeld wordt met volksdemocratie, een concept dat bedacht werd als alternatief voor de burgerlijke democratie. Het is een systeem waarin het beleid ernaar streeft ‘datgene weer te geven waar de mensen echt mee bezig zijn, hun aspiraties te belichamen, hun welzijn te bevorderen en tegemoet te komen aan hun verlangen naar een beter leven.’ (23) Victor Gao – een Chinees advocaat en academicus die lid is van het Revolutionair Comité van de Chinese Kuomintang, een van de acht democratische partijen in China – vergeleek het Chinese en westerse democratische model met een auto. In het Chinese systeem, zei hij, bewegen de wielen van de auto allemaal in één richting. In andere systemen bewegen de wielen van dezelfde auto in tegenstrijdige richtingen, ‘wat niet resulteert in synergie of coördinatie en grotere resultaten, maar in inefficiëntie, incompetentie, een gebrek aan resultaten en geen fundamentele voordelen voor de mensen.’(24) De noodzaak om samen in één richting te bewegen heeft gevolgen voor de rekenschap die ambtenaren afleggen: de kiezers kunnen niet alleen ambtenaren een functie toekennen, maar hen ook uit hun functie ontheffen als ze de belangen van het volk niet voldoende behartigen.(25) Het publiek wordt ook aangemoedigd om ambtenaren aan te geven als ze corrupt zijn of wangedrag vertonen en dergelijke meldingen hebben reële gevolgen. Tussen 2012 en 2022 werden 4,7 miljoen personen op verschillende manieren gestraft voor corruptie. (26)
Tot zover deel 1. dit is de link naar deel 2, nu ook op ChinaSquare: https://www.chinasquare.be/de-opbouw-van-een-integrale-volksdemocratie-in-china-2/
——————————————————————–
Het bovenstaande artikel van Paweł Wargan en Jason Hickel is oorspronkelijk gepubliceerd als Building whole-process people’s democracy in China op Progressive International, in de reeks Building the Future, een verzameling Fonderzoeken naar hedendaagse socialistische opbouw.
Paweł Wargan is activist, onderzoeker en organisator. Hij is politiek coördinator bij Progressive International.
Jason Hickel is een bekende antropoloog. Zijn expertise ligt in politieke economie, ongelijkheid en ecologische economie. Hickel doceert aan een aantal prestigieuze universiteiten, waaronder die van Barcelona en Londen.
De vertaling van het oorspronkelijk Engelstalige artikel is van Steven Baeten, Erwin Carpentier, Walter Demuyter, Dirk Nimmegeers en Lut Schorpion
De standpunten in opiniestukken zijn niet noodzakelijk identiek aan de redactionele lijn van ChinaSquare.be. De verantwoordelijkheid voor de inhoud ligt bij de auteurs.
Eindnoten
01 De informatie in deze paper werd verzameld tijdens een bezoek aan de gemeente Minzhu in september 2024 in de marge van de Internationale Workshop over Modernisering en de Verantwoordelijkheid van Politieke Partijen, georganiseerd door het Instituut voor Partijgeschiedenis en Literatuur van het Centraal Comité van de Communistische Partij van China en het kantoor in Beijing van de Rosa Luxemburg Stichting. De auteurs willen dank betuigen aan deze instellingen en aan Jan Turowski en Wang Junyan voor hun steun bij het verzamelen en verifiëren van materiaal voor dit document.
02 Jie, Xiong en Tings Chak, “Reviving Erhai Lake: A Socialist Approach to Balancing Human and Ecological Development”, Wenhua Zongheng: Journal of Contemporary Chinese Thought 2, no. 2 (December 2024).
03 Lenin, Vladimir I. The State and Revolution. Moscow: Progress Publishers, 1917.
04 Gilens, Martin en Benjamin I. Page. “Testing Theories of American Politics: Elites, Interest Groups, and Average Citizens.” Perspectives on Politics 12, nr. 3 (2014): 564-581.
05 Alliance of Democracies Foundation. “Democracy Perception Index 2024.” Kopenhagen: Alliance of Democracies Foundation, 2024.
07 Mao Zedong maakte onderscheid tussen tegenstellingen tussen de Partij en haar vijanden, en tegenstellingen onder het volk. De eerste zijn noodzakelijkerwijs antagonistisch en kunnen dwangmaatregelen vereisen. De laatstgenoemde zijn niet tegenstrijdig en vereisen een democratische aanpak gebaseerd op dialoog en overleg. Dit is het principe dat, onder een dictatuur van het proletariaat, de staat “democratie voor het volk en dictatuur over de reactionairen” beoefent. Zie Mao Zedong, “Over de juiste aanpak van tegenstellingen onder het volk”.
08 Marx, Karl en Engels, Friedrich. De Duitse ideologie. 1845.
09 Mao Zedong, “Enkele vragen over leiderschapsmethoden”.
10 Chinese academici verwijzen vaak naar citaten van Xi Jinping en historische leiders van de Communistische Partij van China. Het is belangrijk om op te merken dat dit niet, zoals in het Westen wordt verondersteld, gebeurt uit blinde onderdanigheid aan het leiderschap. De toespraken en geschriften van de partijleiding in China zijn gezaghebbend omdat ze voortkomen uit de uitgebreide processen van overleg en dialoog die in deze paper worden beschreven. Met andere woorden, ze vertegenwoordigen het hoogste niveau van consensus binnen de Chinese samenleving en hebben daarom zowel theoretisch als empirisch gewicht op een manier die de toespraken van Westerse leiders niet hebben.
11Xi Jinping, “Broad, Multilevel, and Institutionalized Consultative Democracy”, The Governance of China II.
12 Mao Zedong, “Enkele vragen over leiderschapsmethoden”
13 William Hinton, Fanshen: A Documentary of Revolution in a Chinese Village, New York: Vintage Books, 1966, p. 609.
14 Ju Li, “A New Type of Political Party System That Has Grown Out of Chinese Soil”, Qiushi Journal
15 Lin Shangli, “Developing Whole-Process People’s Democracy to Advance Chinese Modernization”, Qiushi Journal.
16 Xi Jinping, “Broad, Multilevel, and Institutionalized Consultative Democracy”, The Governance of China II.
17 Cheng Enfu and Chen Jian, “The significance of China’s fulfilment of its Second Centenary Goal by 2049”, People’s China at 75 — The Flag Stays Red, London: Praxis Press, 2024. p. 45.
18 Ibidem.
20 Ramos, Mauro. “Chinese people submit over 3 million suggestions for government’s 15th Five-year plan”, Peoples Dispatch, August 7, 2025.
21 推动中华民族伟大复兴号巨轮乘风破浪、扬帆远航——党的二十大报告诞生记
22 Mao Zedong, “Over de juiste aanpak van tegenstellingen onder het volk”.
23 Lin Shangli, “Developing Whole-Process People’s Democracy to Advance Chinese Modernization”, Qiushi Journal.
24 “How does whole-process people’s democracy work?” CGTN, 7 november 2022.
26 Zhang Hui, “China punishes 4.7 million people in decade-long anti-graft campaign”, Global Times.
