Een positief gevolg van het anti-Chinees beleid in de VS is dat Chinese topwetenschappers die na hun studie academische posities in de VS hadden aangenomen zich nu zo onveilig voelen dat ze alsnog naar hun vaderland terugkeren. Humanitair gezien kan zo’n terugkeer traumatisch zijn, maar voor China betekent het dat het aantal internationaal erkende topwetenschappers sterker dan gemiddeld groeit.
Liang Jie en You Chenglong; foto’s SCMP (disclaimer)
Achtergrond
Ooit waren de VS voor veel jonge ambitieuze Chinezen het beloofde land wat betreft hun opleiding. En masse schreven ze zich aan Amerikaanse universiteiten in. Omdat hun algemene kennisniveau vrij hoog was, kwam een groot aantal van hen bij topuniversiteiten terecht. Eenmaal afgestudeerd kreeg het toptalent onder die afstudeerders een academische posities in het gastland aangeboden. Dit was een oude Amerikaanse methode om voortdurend ’s werelds topacademici op te leiden en aan zich te binden. Dit is geleidelijk veranderd. De War on Terror creëerde een angst voor migranten uit ‘foute landen’, die steeds vaker en nadrukkelijker als een potentiële vijfde colonne werden gezien. Juist omdat Chinese studenten en academici zo goed scoorden, kwamen zij sterker dan anderen op de radar te staan.
Verdacht
In 2019 begon dit proces van demonisering zich geleidelijk te manifesteren in concrete maatregelen. Veel Chinese academici die naast hun werk in de VS ook banden met Chinese universiteiten en onderzoeksinstituten onderhielden, werden op non-actief gesteld of zelfs ontslagen. Een artikel in de New York Times van 4/9/2019 sprak van ‘bijna 200 gevallen in onderzoek’ en dat betrof enkel het biomedische vakgebied. Men verweet hen resultaten van in de VS verricht onderzoek met Chinese collega’s te delen. Een ander veelgebruikt argument was dat zij van Chinese zijde vergoedingen voor lezingen en dergelijke ontvingen, zonder dat aan hun Amerikaanse werkgever te melden. Leiders van Amerikaanse onderzoeksinstellingen publiceerden hier uitgebreid over, hetgeen het ontstaan van een nationale hetze versnelde. Terwijl sommigen nog probeerden zich via de rechtbank vrij te pleiten, kozen anderen — waaronder een aantal genaturaliseerden — voor repatriëring.
Trump
Met de komst van Trump als president, ook tijdens zijn eerste regeerperiode, werd de druk op Chinese academici in de VS nog sterker en bovendien grimmiger. Chinese wetenschappers begonnen zich onveilig te voelen, en ook degenen die nog konden doorwerken stoorden zich steeds meer aan de aantijgingen die van alle kanten op hen afkwamen: gesprekken met collega’s, artikelen in de media, enzovoort. De stroom van academische repatrianten groeide en omvat inmiddels ook mensen die niet concreet zijn aangevallen, maar zich in de VS niet langer welkom voelen. In China worden zij met open armen ontvangen en kunnen zij in hun vertrouwde culturele omgeving leven en werken.
Niet alleen toppers
De repatrianten naar aanleiding van wie dit artikel geschreven is zijn: Liang Jie, een computerwetenschapper gespecialiseerd in visuele software, met meer dan twintig jaar werkervaring in Canada en de VS. Hij heeft bij Microsoft gewerkt en onder andere bijgedragen aan Windows Media Player. Hij wordt hoogleraar aan het Eastern Institute of Technology in Ningbo (Zhejiang). Daarnaast is er You Chenglong, een kwantumfysicus die een leerstoel aan de University of Electronic Science and Technology of China in Chengdu (Sichuan) heeft aangenomen.
China loopt al voor op het gebied van theorie en praktische toepassingen van kwantumtechnologie, en You’s komst zal zeker bijdragen aan het bestendigen van die positie. Toch is het belangrijk te vermelden dat naast deze toppers, wier repatriëren altijd de media haalt, een veel grotere groep Chinese academici van bovengemiddeld niveau naar het vaderland terugkeert. Zij verschijnen niet met hun foto in de media, maar zullen wel allemaal bijdragen aan de versnelling van China’s academische en technisch-industriële ontwikkeling.
Bronnen: New York Time 4/9/2019; South China Morning Post 19/1/2026 en 2/2/2026; persoonlijke informatie van Chinees-Amerikaanse vrienden van de auteur
