Een positief gevolg van het anti-Chinese beleid in de VS is dat Chinese topwetenschappers die na hun studie academische posities in de VS aangenomen hadden zich nu zo onveilig voelen, dat ze alsnog naar hun vaderland terugkeren. Humanitair gezien kan zo’n relocatie traumatisch zijn, maar voor China betekent het dat het aantal internationaal erkende topwetenschappers sterker dan gemiddeld toeneemt.
Liang Jie en You Chenglong; foto’s SCMP (disclaimer)
Achtergrond
Ooit waren de VS voor veel jonge ambitieuze Chinezen het beloofde land wat betreft hun opleiding. En masse schreven ze zich aan Amerikaanse universiteiten in. Omdat hun algemene kennisniveau vrij hoog was, kwam een groot aantal van hen bij topuniversiteiten terecht. Eenmaal afgestudeerd, kreeg het toptalent onder die afstudeerders een academische posities in het gastland aangeboden. Dit was een oude Amerikaanse methode om voortdurend ’s werelds topacademici te kweken en te behouden. Dit is geleidelijk veranderd. De War on Terror creëerde een angst voor migranten uit ‘foute landen’, die steeds vaker en sterker als potentiële vijfde colonne gezien werden. Juist omdat Chinese studenten en academici zo goed scoorden, kwamen zij sterker dan anderen op de radar te staan.
Verdacht
In 2019 begon dit proces van demonisering zich geleidelijk in concrete maatregelen te manifesteren. Veel Chinese academici die naast hun werk in de VS ook banden met Chinese universiteiten en onderzoeksinstituten onderhielden kregen waarschuwen, werden op non-actief gesteld of zelfs ontslagen. Een artikel in de New York Times van 4/9/2019 sprak van ‘bijna 200 gevallen in onderzoek’ en dat betrof enkel het biomedische vakgebied. Hen werd verweten resultaten van in de VS verricht onderzoek met Chinese collega’s te delen. Een ander veel gebruikt argument was dat zij van Chinese zijde vergoedingen voor lezingen e.d. ontvingen zonder dat aan hun Amerikaanse werkgever te melden. Leiders van Amerikaanse onderzoeksinstellingen publiceerden hier uitgebreid over, hetgeen het ontstaan van een nationale hetze versnelde. Terwijl sommigen nog probeerden zich via de rechtbank vrij te pleiten, verkozen anderen, onder wie een aantal genaturaliseerden, de weg van repatriëring.
Trump
Met de komst van Trump als president, inclusief zijn eerste regeerperiode, werd de druk op Chinese academici in de VS nog sterker en met zeker ook grimmiger. Chinezen begonnen zich onveilig te voelen en ook zij die nog door konden werken stoorden zich steeds meer aan de aantijgingen die van alle kanten op hen af kwamen: gesprekken met collega’s, artikelen in de media, enz. De stroom van academische repatrianten werd groter en omvat inmiddels ook mensen die niet concreet aangevallen zijn, maar zich in de VS niet meer welkom voelen. In China worden zij met open armen ontvangen en kunnen zij in hun vertrouwde culturele omgeving leven en werken.
Niet alleen toppers
De repatrianten naar aanleiding van wie dit artikel geschreven is zijn: Liang Jie, een computerwetenschapper gespecialiseerd in visuele software, met meer dan twintig jaar werkervaring in Canada en de VS. Hij heeft bij Microsoft gewerkt en o.a. bijgedragen aan Windows Media Video Player. Hij wordt hoogleraar aan de Eastern Institute of Technology in Ningbo (Zhejiang). Dan is er You Chenglong, een kwantumfysicus die een leerstoel aan de University of Electronic Science and Technology of China in Chengdu (Sichuan) aangenomen heeft. China loopt al voor op het gebied van theory en praktische toepassingen van kwantumtechnologie en You’s komst zal zeker bijdragen aan het bestendigen van die positie. Toch is het belangrijk te vermelden dat naast deze toppers, wier repatriëren altijd de media haalt, een veel grotere groep Chinese academici van bovengemiddeld niveau naar het vaderland terugkeert. Die komen niet met hun foto in de media, maar zullen allen bijdragen aan de versnelling van China’s academische en technisch-industriële ontwikkeling.
Bron: New York Time 4/9/2019; South China Morning Post 19/1/2026 en 2/2/2026; persoonlijke informatie van Chinees-Amerikaanse vrienden van de auteur
