In Beijing stelt men zich de vraag op welke manier staten en internationale instellingen kunnen samenwerken op basis van multilateralisme, om mondiale problemen op te lossen bij gebrek aan een effectieve wereldregering, nu de wereld een dergelijke turbulente en wetteloze fase doormaakt.
Een studiecentrum ‘voor een wereld met een gemeenschappelijke toekomst’ bracht meer dan 200 academici, diplomaten en ambtenaren uit 23 landen samen op 19 januari in Beijing voor een seminar over multilateralisme en global governance.
Trump de anti-VN man
Volgens de Chinese viceminister van Buitenlandse Zaken Sun Weidong is het niet de juiste oplossing voor de wereldproblemen om allerlei organisaties te verlaten of die instanties tegen te werken. Hiermee stelde Sun de Verenigde Staten aan de kaak.
Immers, de regering Trump heeft de VS onlangs teruggetrokken uit tientallen internationale organisaties, waaronder veel lichamen die zich inzetten voor de bestrijding van klimaatverandering. Bijna de helft van de 66 betrokken instanties behoort tot de Verenigde Naties. De VS zijn ook al vertrokken uit de Wereldgezondheidsorganisatie, de VN-Mensenrechtenraad en de culturele organisatie van de VN, Unesco. Verschillende politici uit allerlei landen, onder andere China, hebben dit in min of meerdere mate bekritiseerd. In het programma Today van BBC Radio 4 zei António Guterres, de secretaris-generaal van de VN, ook op 19 januari, dat Washington er ‘duidelijk van overtuigd’ was dat ‘multilaterale oplossingen niet relevant waren’. En verder: ‘het gaat Washington om het uitoefenen van de macht en invloed van de Verenigde Staten’. Dit alles naar aanleiding van de manier waarop de VS de soevereiniteit van Venezuela schendt en die van Groenland en Denemarken bedreigt. In tegenstelling tot het streven naar dominantie en alleenheerschappij van de VS, dat overwegend wordt gesteund door de EU en de NAVO, blijft het de doelstelling van de Chinese diplomatie te komen tot een ‘gemeenschap met een gedeelde toekomst voor de mensheid’.
Wat voor samenwerking?
Voor de Chinese viceminister van Buitenlandse Zaken zit er niets anders op dan de samenwerking tussen staten te versterken, ondanks de verschillen tussen hun politieke systemen en culturen. Hiermee levert China een niet mis te verstane definitie van ‘echt multilateralisme’. Te vrezen valt dat het soort samenwerking waarover Europese leiders als Macron en De Wever het vandaag in Davos hebben toch van een andere orde is. Bij hen gaat het eerder om de illusie dat Europa zich onafhankelijk kan verenigen, zowel tegen de VS als om China te beconcurreren, of zelfs te bestrijden. De Global Times merkt waarschijnlijk terecht op dat ‘het grootste probleem van Europa misschien wel het onvermogen is om vrienden van vijanden te onderscheiden’.
Research Center voor Shared Future for Mankind
De Chinese regering ondersteunt haar promotie van het multilateralisme onder meer met het Research Center on Building a Community with a Shared Future for Mankind, dat een jaar geleden werd opgericht. Dit studiecentrum was de organisator van het seminar over multilateralisme en global governance van 19 januari. In vier subforums werd daar gediscussieerd over de wereldorde, de betrekkingen tussen de grote machten, internationaal recht en regionale samenwerking. Volgens Xinhua sloten de deelnemers zich ‘in grote mate aan bij de visie van China dat de mondiale situatie vraagt om echt multilateralisme’. Met dat doel voor ogen pleit Beijing voor collectieve besluitvorming door alle 193 lidstaten van de Verenigde Naties (VN). Hiervan werden als voorbeelden de klimaatconferenties en het werk in de wereldhandelsorganisatie (WTO) gegeven.
Over die laatste organisatie bracht een Chinees academicus een originele stelling naar voren. ‘In de afgelopen drie decennia, sinds China tot de WTO is toegetreden, hebben we met eigen ogen gezien hoe multilateralisme niet alleen China, maar ook de hele wereld ten goede is gekomen. Het is van cruciaal belang geweest voor de mondiale stabiliteit, vrede, ontwikkeling, werkgelegenheid en investeringen’, volgens Wang Yizhou, vicevoorzitter van de Chinese Nationale Vereniging voor Internationale Studies.
Uiteraard kwam ook het Global Governance Initiative (GGI) aan bod tijdens de forumdiscussies. Het GGI is het meest recente van de vier global initiatives die Xi Jinping heeft geïntroduceerd (het Global Development Initiative, 2021, het Global Security Initiative, 2022, het Global Civilisation Initiative, 2023 en het Global Governance Initiative, 2025 zie ook de laatste leestafel van 2025).
Werkpunt
De vijf voornaamste principes van het in 2025 voorgestelde GGI zijn: respect voor de gelijkheid van alle soevereine staten, voor de internationale rechtsorde, de praktijk van het multilateralisme, een focus op de belangen van de bevolking en eisen dat het tot concrete maatregelen komt. Dat laatste, concrete maatregelen die wat opleveren, is echt een werkpunt. Dit blijkt uit het interview dat de Global Times op 20 januari had met Essam Sharaf, voormalig minister van Buitenlandse Zaken van Egypte. Sharaf, die overigens zeer lovend is over het GGI, wijst de duidelijke zwakte aan van de bestaande internationale instellingen. Volgens hem is het belangrijkste hun hervorming zodat ze daadwerkelijk actie kunnen ondernemen. Hij voegt eraan toe: ‘momenteel hebben die instituten te kampen met inactiviteit door eindeloze vergaderingen en een onvermogen om te veranderen. Als we echte resultaten willen boeken, moeten we ze hervormen, zodat ze in staat zijn om effectieve, concrete maatregelen te nemen’. Hij zal daarin een bondgenoot vinden in Guterres, die op de BBC pleitte voor een andere samenstelling van de organisaties en raden van de VN en een inperking van het vetorecht (waarvan het misbruik door de VS berucht is).
Internationaal recht
Huang Jin, voorzitter van de Chinese Society of International Law merkte op dat het huidige wereldsysteem zeer onevenwichtig en vol van ongelijke verhoudingen is. Volgens hem wordt het huidige discours over mondiaal bestuur uitgedokterd en beheerst door ‘een klein aantal ontwikkelde landen, met regels die vaak hun specifieke belangen dienen. Deze regels weerspiegelen onvoldoende de stem van de meerderheid van de landen. Ze lopen achter op de ingrijpende veranderingen in de wereld van vandaag’. Huang stelde verder dat de GGI de eenheid tussen landen met dezelfde belangen dient, en de collectieve behoeften van mensen wereldwijd wil weerspiegelen. Ook was de voorzitter van de Chinese Society of International Law van mening ‘dat internationaal recht de basis moet vormen voor mondiaal bestuur, want zonder internationaal recht zouden we terugkeren naar het recht van de sterkste en zou de mensheid op een ramp afstevenen’.
Bronnen: Xinhua, BBC, Global Times, Het Laatste Nieuws
