Woensdag namen 55 landen in Washington deel aan een top over kritieke grondstoffen; die een handelsblok met alternatieve leveringsketens wil opbouwen tegen de Chinese dominantie. De VS gaat zelf 10 miljard dollar investeren in het aanleggen van een reserve, ‘Vault’ wordt genaamd. De EU kreeg van haar kant onlangs kritiek van de Europese Rekenkamer op haar grondstoffenbeleid.
Voor we ingaan op de geopolitiek van kritieke grondstoffen, eerst even een begripsverduidelijking. Kritieke mineralen zijn grondstoffen die nodig zijn voor de productie van onder andere batterijen, klokken, bedrading, militair materieel en halfgeleiders. De VS beschrijft ze als ‘essentieel voor de economische of nationale veiligheid’. Nikkel, kobalt, lithium, aluminium en zink behoren tot de kritieke grondstoffen. Begin november werd ook zilver aan de lijst toegevoegd, omdat dit edelmetaal gebruikt wordt in zonnepanelen, EVs en batterijen, 5G, elektronica, medische apparaten, waterzuivering en datacentra… De VS is voor 12 kritieke mineralen volledig afhankelijk van invoer, en voor 29 andere belangrijke grondstoffen voor minstens de helft. Zilver komt overwegend uit Mexico, Peru en China.
De kritieke mineralen omvatten ook 17 zeldzame aardmetalen met unieke magnetische eigenschappen, die onmisbaar zijn voor de productie van permanente magneten, voor industriële automatisering, motoren voor elektrische voertuigen, generatoren voor hernieuwbare energie, elektronica, medische apparatuur, waterzuivering en bovenal defensietuig. China beschikt over reserves van 12 van deze grondstoffen, bezit de op twee na grootste voorraad aan zilverdeposito’s en raffineert 60 tot 70% van het wereldwijd gewonnen zilver. Momenteel is de Europese voorraad permanente magneten bijna volledig afkomstig uit China. De verwerkingskosten voor zeldzame aardmetalen zijn hoog en bij de winning ervan gebruik men veel chemicaliën die giftig afval produceren dat schadelijk is voor het milieu.
VS-top
Woensdag organiseerde de VS in Washington de Critical-Minerals-ministerial, die van China onafhankelijke leveranciersketens wil opbouwen. Minister van Buitenlandse Zaken Rubio organiseerde de top waar vicepresident Vance het initiatief toelichtte aan vertegenwoordigers van 55 landen.
‘De regering-Trump stelt een concreet mechanisme voor om de wereldwijde markt voor kritieke mineralen weer gezonder en concurrerender te maken: een preferentiële handelszone voor kritieke mineralen, beschermd tegen externe verstoringen door middel van afdwingbare minimumprijzen. ‘We zullen referentieprijzen vaststellen voor kritieke mineralen in elke productiefase’. Vance gaat verder:
‘Voor leden van de preferentiële zone zullen deze referentieprijzen fungeren als een minimum, dat wordt gehandhaafd door middel van aanpasbare tarieven om de prijsintegriteit te waarborgen. We willen een einde maken aan het probleem waarbij goedkope kritieke mineralen onze markten overspoelen en zo onze binnenlandse fabrikanten ondermijnen’.
En verder nog:
‘Samen willen we dat de leden een handelsblok vormen tussen bondgenoten en partners. Op termijn is het ons doel om binnen die zone diverse productiecentra, stabiele investeringsvoorwaarden en toeleveringsketens te creëren die immuun zijn voor elke soort externe verstoringen. Aan degenen die zich aansluiten bieden we een noodzakelijke basis voor particuliere financiering en gegarandeerde toegang tot de kritieke minerale voorraden die uw land nodig zou hebben in een noodsituatie of een andere calamiteit.’ aldus nog vicepresident Vance.
Na zijn toespraak kreeg ook de Japanse minister van Buitenlandse Zaken, Horii, het woord. Het Chinese ministerie van Handel (MOFCOM) heeft onlangs besloten de exportcontroles op goederen voor tweeërlei gebruik met bestemming Japan aan te scherpen, iets wat Japan in een reactie ‘absoluut onaanvaardbaar en zeer betreurenswaardig’ noemde. Volgens ramingen bedragen de door Japan uit China geïmporteerde goederen voor tweeërlei gebruik in totaal 80 miljard $, ongeveer 42% van de totale goederenimport van Japan uit China in 2024, zo meldt Bloomberg. Niet verwonderlijk dus dat de Japanse minister het initiatief van de VS ophemelde: ‘Rond deze tafel zitten veel partners met een enorm potentieel voor de productie en raffinage van zeldzame aardmetalen en andere belangrijke kritieke minerale bronnen: Angola, Argentinië, Australië, Bolivia, Brazilië, Canada, de Democratische Republiek Congo, Frankrijk.. Japan is vastbesloten om een robuust partnerschap met u allen aan te gaan… Geen enkel land kan in zijn eentje de kwetsbaarheid van de bevoorrading met kritieke mineralen en de overmatige afhankelijkheid van specifieke landen overwinnen’. besloot Horii.
Voorakkoorden
De Verenigde Staten hebben nieuwe bilaterale kaders en memoranda van overeenstemming (MOU’s) voor kritieke mineralen ondertekend, overheidsfinanciering aangekondigd ter ondersteuning van strategische mineralenprojecten en de lancering van het Forum on Resource Geostrategic Engagement (FORGE), de naam van het nieuwe handelsblok gevierd. Deze inspanningen worden aangevuld door de samenwerking tussen de Verenigde Staten en hun negen Pax Silica-partners om strategische voorraden van de wereldwijde technologische toeleveringsketen voor halfgeleiders veilig te stellen.
De landen waarmee woensdag voorakkoorden werden gesloten zijn Argentinië, de Cookeilanden, Ecuador, Guinee, Marokko, Paraguay, Peru, de Filippijnen, de Verenigde Arabische Emiraten en Oezbekistan. Deze kaderovereenkomsten leggen de basis voor samenwerking tussen landen op het gebied van prijsvorming, het stimuleren van ontwikkeling, het creëren van eerlijke markten, het dichten van hiaten in prioritaire toeleveringsketens en het vergroten van de toegang tot financiering, zo heet het.
Minister Rubio had in de marge van de ministeriële bijeenkomst ook een ontmoeting met zijn Z-Koreaanse collega, minister Cho Hyun. Toch maakte het ministerie van Handel in Seoel donderdag bekend dat het van plan is de samenwerking met de Chinese autoriteiten te versterken om een stabiele aanvoer van zeldzame aardmetalen te waarborgen. Op dinsdag sprak Rubio eveneens met de Indiase minister van Buitenlandse Zaken S. Jaishankar over samenwerking rond cruciale mineralen en ook over de Quad. De Verenigde Staten en Mexico hebben tevens woensdag een 60-dagenplan gepresenteerd om een gecoördineerd handelsbeleid te ontwikkelen dat gericht is op het verminderen van kwetsbaarheden in de toeleveringsketens van kritieke mineralen, waaronder mogelijke minimumprijzen voor bepaalde minerale importen. Canada heeft van zijn kant de VS meer uitleg gevraagd vooraleer een akkoord te sluiten.
DNa de top brachten de Europese Commissie, de Amerikaanse regering en de Japanse regering een gezamenlijke verklaring uit. Ze willen hun samenwerking versnellen en uitbouwen tot een voordelig partnerschap. Binnen 30 dagen zullen de VS en de EU een voorakkoord sluiten, gericht op het versterken van de veiligheid van de toeleveringsketen voor kritieke mineralen. Japan en de VS hebben al op 27 oktober overeenstemming bereikt over een kader daartoe. Daarop voortbouwend zijn de Europese Unie, de Verenigde Staten en Japan van plan actieplannen te ontwikkelen en een plurilateraal handelsinitiatief te onderzoeken met gelijkgestemde partners op het gebied van de handel in kritieke mineralen. Een dergelijk plurilateraal handelsinitiatief zou kunnen bestaan uit om het verkennen van gecoördineerde handelsbeleidsmaatregelen en -mechanismen, zoals aan de grens aangepaste minimumprijzen, op normen gebaseerde markten, prijsverschilsubsidies of afnameovereenkomsten.
VS-project The Vault
Naar analogie met de petroleumreserve wil de VS zelf ook een reserve van kritische grondstoffen aanleggen die de naam ‘The Vault’ meekreeg. De Amerikaanse Export-Import Bank (Exim) zal 10 $ miljard aan schuldfinanciering verstrekken voor dit Project Vault, om in de hele VS binnenlandse voorraden van ‘essentiële grondstoffen’ op te bouwen waar fabrikanten van kunnen gebruikmaken. Nog eens 2 miljard dollar zal afkomstig zijn van privékapitaal. Doel is de aankoop van belangrijke mineralen. De VS hebben al een defensievoorraad van bepaalde belangrijke metalen, waaraan vorig jaar voor minstens 1 $ miljard aan grondstoffen is toegevoegd.
Meer dan een dozijn bedrijven, waaronder Lockheed Martin, General Motors, Alphabet‘s, Google en batterijfabrikant Clarios hebben zich al aangemeld om lid te worden van the Vault. Zij betalen een vergoeding die hen het recht geeft om in noodsituaties mineralen uit de voorraad te halen wanneer zij moeite hebben om de materialen op de open markt te vinden. The Vault is van plan strategische opslagplaatsen op te bouwen, die ongeveer 60 dagen aan materiaal kunnen bevatten en zal beslissen welke mineralen worden aangekocht.
Reacties
Over de top in Washington publiceert het blad ‘Global Times’ deze reactie: ‘Of het nu gaat om de stabiliteit van het aanbod, technologische coördinatie of de veiligheid van de industriële keten, pragmatische samenwerking met China blijft een onontkoombare realiteit voor de internationale gemeenschap op het gebied van kritieke mineralen’, aldus Wang Guoqing, onderzoeksdirecteur bij het in Beijing gevestigde Lange Steel Information Research Center. Vanuit het perspectief van technologische ontwikkeling, marktdynamiek en praktische haalbaarheid in de wereldwijde toeleveringsketen voor zeldzame aardmetalen, is het voor westerse economieën een logische en haalbare keuze om de samenwerking met China te versterken, in plaats van het land uit te sluiten via gepolitiseerde allianties en te proberen de toeleveringsketens volledig vanaf nul op te bouwen, voegde hij eraan toe..
Over het VS-project ‘The Vault’ merkt men op dat de Amerikaanse maatregel op korte termijn waarschijnlijk niet het beoogde doel zal bereiken, omdat de echte uitdagingen, namelijk het verwerven van geavanceerde technologie en het opschalen van de productiecapaciteit, niet zomaar zijn op te lossen. Ook-aardmetalenanalist Wu Chenhui vindt het twijfelachtig of het doel echt wel haalbaar is. ‘Het project gaat in wezen over het aanleggen van voorraden en niet over productie. Het fungeert meer als een korte-termijnbuffer dan als een fundamentele oplossing’, aldus Wu. De huidige VS-inspanningen blijven steken in de voorbereidende fase van ‘investeren in exploratie en mijnbouw’, maar financiering en prospectie zijn slechts de gemakkelijkste en meest voor de hand liggende onderdelen van de wederopbouw van de toeleveringsketen. De echte uitdagingen bij de heropbouw van de Amerikaanse toeleveringsketen voor zeldzame aardmetalen ligt in het verwerven van geavanceerde technologie en het opschalen van de productiecapaciteit, twee fundamentele kwesties die niet met eenvoudige of oppervlakkige maatregelen kunnen worden opgelost, merkte Wu op.
Volgens onderzoeker Lü Xiang van de Chinese Academie voor Sociale Wetenschappen hebben zeldzame aardmetalen, vooral de zware varianten, in tegenstelling tot strategische oliereserves met hun vele en diverse inkoopbronnen, relatief geconcentreerde en beperkte bevoorradingsbronnen. John Helveston van de afdeling Engineering Management and Systems Engineering van de George Washington University vertelde de South China Morning Post dat een strategische reserve ‘weinig zou uithalen tegen de dominantie van China in de feitelijke toeleveringsketen’. Helveston zei dat het jaren, zo niet decennia zal duren om een alternatieve bevoorrading te ontwikkelen. .
Europese Rekenkamer
De EU worstelt met diversificatie van de levering van kritieke mineralen, zo waarschuwt een rapport van de Europese Rekenkamer, die vindt dat het grondstoffenbeleid van de EU op ‘onvolledige fundamenten’ rust. De inspanningen van de EU om haar afhankelijkheid van China voor een aantal kritieke mineralen te verminderen, mislukken omdat zij ondanks diverse overeenkomsten moeite heeft om zowel de binnenlandse productie op te voeren als de invoer uit andere landen te stimuleren, waarschuwt het rapport.
De door de EU vastgestelde doelen voor de binnenlandse verwerking, winning en recyclage van grondstoffen waren ‘niet bindend en slecht onderbouwd’, aldus het rapport. Tussen 2021 en juni 2025 heeft Brussel strategische partnerschappen op het gebied van grondstoffen gesloten met 14 landen, waaronder Oekraïne en Canada. Maar uit handelsgegevens blijkt dat de invoer uit die landen tussen 2020 en 2024 voor 13 belangrijke grondstoffen is gedaald, terwijl die voor 13 andere mineralen juist is toegenomen. De EU was voor 10 van de 26 als kritiek aangemerkte mineralen volledig afhankelijk van invoer, zo stelde de Rekenkamer vast. Daaronder vallen ook de zeldzame aardmetalen die de EU nodig heeft voor lucht- en ruimtevaart, elektrische voertuigen en hernieuwbare energiebronnen, die niet in eigen landen worden gewonnen of verwerkt.
De voormalige Estse minister van Financiën Keit Pentus-Rosimannus, die het rapport leidde, zei dat ‘zelfs als de EU alles goed aanpakt, handelsverstoringen en geopolitieke crises de toegang tot noodzakelijke materialen nog steeds kunnen bemoeilijken’. Het ontwikkelen van nieuwe mijnen is zowel tijdrovend als kapitaalintensief, en projecten kampen vaak met vertragingen en kostenoverschrijdingen. Het kan, nadat een afzetting is ontdekt, tientallen jaren duren voordat een nieuwe mijn in gebruik wordt genomen.
Brussel heeft 75 strategische projecten geselecteerd die kunnen profiteren van gestroomlijnde vergunningsregels en toegang tot investeringen, maar maar volgens Pentus-Rosimannus is het ‘onwaarschijnlijk’ dat veel van deze projecten op tijd klaar zullen zijn om de EU te helpen haar doelstellingen voor 2030 voor de ontwikkeling van binnenlandse voorraden te behalen. De cruciale midstream – de industriële processen die nodig zijn om gewonnen materiaal om te zetten in iets bruikbaars voor fabrikanten – kan sneller operationeel worden, maar de marges zijn klein en het kost veel energie. De Chinese industrie was haar westerse concurrenten te snel af in zowel de mijnbouw als de midstream-processen.
De Commissie repliceert dat ‘het stimuleren van de EU-inspanningenrond rond kritieke grondstoffen in lijn is met de industriële prioriteiten en één van onze belangrijkste prioriteiten vormt’. Ze zegt dat kritieke mineralen een ‘zeer jong beleidsterrein’ vormen en dat ‘er al vooruitgang zichtbaar is en deze steeds sneller gaat’.
Bronnen: FT, SCMP, www.state.gov/releases, moderndiplomacy.eu,
Zie ook onze substack bijdrage
