Dirk Nimmegeers (recensie)
Het boek China’s Foreign Policy and the Making of a Multipolar World schetst de grote lijnen, de historische achtergrond en de theoretische grondslagen die bepalend zijn voor het optreden van China in de wereld.
Momenteel ‘maakt de wereld veranderingen door die al een eeuw lang niet zijn voorgekomen’. Het is een bekende uitspraak van de Chinese leider Xi Jinping. Volgens Keith Bennett en Carlos Martinez wordt het elke dag duidelijker dat Xi gelijk heeft. Zij kijken dan, om een paar tekenen te noemen, naar het verloop van de oorlog tegen Iran, of de opkomst van de Shanghai Cooperation Organization. Verder merken deze redacteurs van Friends of Socialist China op dat China zijn buitenlandbeleid aan dit gegeven heeft aangepast, van een afwachtende naar een meer assertieve en proactieve strategie. Toen ze aan zeven andere eminente specialisten vroegen naar hun analyse betreffende de buitenlandse politiek van China besloten ze dan ook om de bundel een ondertitel te geven die Xi’s visie beaamt. ‘China’s Foreign Policy and the Making of a Multipolar World: Changes unseen in a century’ kwam eind augustus uit bij Praxis Press.
Het boek bevat beoordelingen van wat China tegenwoordig geopolitiek voorstelt. De auteurs zijn gedegen en ervaren academici en journalisten. Zij bieden antwoord op vragen over dit onderwerp dat uiterst belangrijk is voor de toekomst van de wereld. Vragen die veel, vooral progressieve en linkse, lezers bezighouden. Wat is de historische achtergrond van het Chinese buitenlandbeleid en hoe zal het evolueren? Op welke uitgangspunten en theorieën is het gebaseerd? Hoe verhoudt de praktijk zich tot de propaganda? Is China een nieuwe imperialistische macht? Is zijn internationaal beleid ‘goed genoeg’ voor een zich socialistisch noemend land? En wat betekent de opkomst van China voor het Mondiale Zuiden, voor de vooruitzichten op vrede en voor de langdurige strijd om een rechtvaardiger wereldorde tot stand te brengen?
De samenstellers van de bundel wijzen erop dat in tien hoofdstukken ‘deze vragen worden beantwoord vanuit verschillende invalshoeken, maar vertrekkend van hetzelfde uitgangspunt’, en dat klopt. Volgens alle auteurs die aan het boek meewerkten vormt de opkomst van China als wereldmacht geenszins een bedreiging voor de mensheid. Die opkomst biedt juist de grootste ‘hoop op een vreedzame, multipolaire en uiteindelijk socialistische toekomst’. Eenheid in de hoofdgedachte dus, maar wel veelzijdig en met een grote verscheidenheid van accenten en stijlen onder woorden gebracht.
Die variatie maakt de verzameling essays intrigerend, aangenaam leesbaar en gericht op een divers lezerspubliek. Zo plaatsen Bennett en Martinez zelf de evolutie van de buitenlandse politiek van China in een brede historische en theoretische ontwikkeling. De eerste aanzet voor de anti-imperialistische en socialistische lange mars van China is de Oktoberrevolutie van 1917. Op de tweede Wereldoorlog volgt de (onvoltooide) dekolonisatie in het Zuiden. Legendarische politici uit China, India en andere staten die zich bevrijden komen samen als Niet Gebonden Landen en nemen de Vijf Principes van Vreedzame Co-existentie aan. Vandaag mondt de behoefte aan een front tegen het imperialisme als een machtige rivier uit in een delta van multipolariteit.
Historicus Ken Hammond spitst zijn onderzoek toe op de periode van 1949 tot 2025 en de lessen die de regering van de Volksrepubliek China eruit heeft getrokken. De bekende linkse journalist Andrew Murray legt de verantwoordelijkheid voor conflicten en oorlogen onomwonden bij het wereldwijde kapitalisme waarvan de Verenigde Staten de leiding hebben genomen. Er is, zo meent hij, geen sprake van rivaliteit tussen twee grote machten, China en de VS. Links moet de kant kiezen van het verzet, de kant van China en andere derdewereldlanden. Carlos Martinez gaat hierop door en baseert zijn anti-imperialistische analyse op klassieken zoals Lenin of Boecharin, en op eigentijdse marxisten. Dr. Jenny Clegg laat China wendbaar navigeren op de grote rivier van de geschiedenis met zijn stroomversnellingen en verschillen in waterpeil. Daarbij dienen de Vijf Principes van Vreedzame Co-existentie als kompas en als sluizensysteem. Online content creator Danny Haiphong ontmantelt de argumenten van linkse vrienden die menen dat China niet genoeg doet om andere derdewereldlanden te helpen. Zijn vragen aan de critici: ‘Doen jullie zelf wel genoeg en zien jullie duidelijk genoeg wie de vijand precies is?’ Professor Cheng Enfu (Chinese Academy of Social Sciences) beschrijft hoe de vreedzame opkomst van China in wetenschap en technologie, economie, politiek, cultuur, ecologie nieuwe mogelijkheden en uitwegen biedt voor het leven van gewone mensen. Er is ‘wel degelijk een alternatief’ voor het neoliberalisme. Volgens Torkil Lauesen, een communistisch schrijver, past het Chinese systeem in de ontwikkeling van de historische strijd voor het socialisme, die alleen kan beslecht worden op mondiaal niveau. Het grote thema (hier) van economisch geograaf Michael Dunford is dan weer de eeuwenoude beschaving van Oost- en Zuidoost-Azië als een van de fundamenten voor het Chinese beleid. Deze filosofische traditie is samen met het marxisme en de Vijf Principes een essentiële component van Xi Jinpings visie op een ‘wereldwijde gemeenschap met een gedeelde toekomst voor de mensheid’, zo betoogt hij.
Carlos Martinez ontvouwt in het laatste hoofdstuk het bouwplan voor die gezamenlijke toekomst die China aan de wereld kan bieden. Met zijn uitleg over de Vier Mondiale Initiatieven (ontwikkeling, veiligheid, beschaving, bestuur) neemt Martinez een voorschot op het vervolg van dit hele verhaal. In een tweede boek onder redactie van Bennet&Martinez zal het gaan over de concrete projecten en maatregelen die China voorstelt om de grote vraagstukken voor de wereldbevolking op te lossen.
Terecht prijzen heel wat vooraanstaande publicisten (Ramzy Baroud, Martin Jacques, Peter Nolan, Zhang Weiwei, Radikha Desai, Ben Norton, Ben Chacko, John Foster e.v.a.) dit boek om zijn overtuigingskracht en gefundeerde analyses. In hun commentaren komt het volgende vaak terug. ‘Dit is een boek dat tegen de stroom ingaat, waar je mee in debat kunt gaan, maar dat je zeker zal voorzien van broodnodige en unieke kennis’.
China’s Foreign Policy and the Making of a Multipolar World, Changes unseen in a century
Uitgever Praxis Press, 172 pp.
ISBN-13, 978-1899155224
ISBN-10, 1899155228
Bestellen bij de uitgeverij Praxis Press, in de boekhandel of online. Ook als e-book.
Nawoord
Dit weekend is het Manifiesta, een festival dat ongetwijfeld de belangstelling heeft van veel ChinaSquare-lezers. Dit jaar besteden de organisatoren in meer evenementen dan ooit aandacht aan China. De onderwerpen ‘Chinese buitenlandse politiek’, ‘multipolariteit’ en ‘socialisme’ komen er in debatten of conferenties aan de orde. Het hierboven besproken boek is een uitstekende voorbereiding voor wie ze zal bijwonen. Anderzijds kan iedereen, met ‘China’s Foreign Policy and the Making of a Multipolar World: Changes unseen in a century’ datgene wat er op Manifiesta verteld wordt verder overdenken en evalueren.
