Marc Vandepitte (opinie*)
Trump reist naar Beijing in de hoop brandjes te blussen die hij zelf heeft aangestoken. Aan de onderhandelingstafel zit Xi Jinping met de betere kaarten.
Van 13 tot 15 mei brengt Donald Trump een staatsbezoek aan president Xi Jinping in Beijing. Oorspronkelijk was het de bedoeling om te spreken over het handelsconflict tussen beide landen, maar nu wordt de agenda gedomineerd door de oorlog in West-Azië, vaak foutief het Midden-Oosten genoemd. Er staat veel op het spel, maar het is maar de vraag of deze top iets zal opleveren.
Koude Oorlog
Het botert niet echt tussen de twee grootmachten. Na de val van de Berlijnse Muur en de ontmanteling van de Sovjet-Unie profileerden de VS zich als onbetwiste leider van de wereldpolitiek. In 1992, een jaar na de val van de Sovjet-Unie, schreef het Pentagon: ‘Onze eerste doelstelling is om te verhinderen dat er een nieuwe rivaal op het wereldtoneel verschijnt. We moeten de potentiële concurrenten ervan afhouden om zelfs maar te streven naar een grotere rol op regionaal of wereldvlak’.
Dertig jaar later is China de belangrijkste ‘potentiële concurrent’ geworden die moet worden ingetoomd. In het kader van de begrotingsbesprekingen voor 2019 verklaarde het Congres in de VS dat ‘de strategische concurrentie met China op lange termijn een hoofdprioriteit is voor de Verenigde Staten’. Het gaat om een totaalstrategie die op verschillende fronten wordt gevoerd.
Per inwoner geeft de VS 13 keer zoveel uit aan bewapening als China
De technologische opgang van China probeert Washington tegen te gaan door de export van geavanceerde chips en andere hoogwaardige technologie te verhinderen. De Chinese economie wordt gedwarsboomd met handelstarieven en investeringscontroles. Daarnaast probeert de VS China economisch te isoleren van buurlanden zoals Japan, Zuid-Korea, Vietnam en India, door met deze landen handelsakkoorden te sluiten en zo een gezamenlijk blok te vormen.
De militaire strategie ten opzichte van China volgt twee sporen: een wapenwedloop en een inperking van het land. Per inwoner geeft de VS 13 keer zoveel uit aan bewapening als China, en Trump heeft aangekondigd dat hij volgend jaar het budget met maar liefst de helft wil verhogen.
Rond China hebben de Verenigde Staten ongeveer vierhonderd militaire bases. Er zijn plannen om ook een middellangeafstandsraketsysteem in de Stille Oceaan te stationeren, waarmee China binnen bereik zou komen.
Deze nieuwe Koude Oorlog beantwoordt Beijing met investeringen en buitenlandse handel. Met de campagne ‘Nieuwe Productieve Krachten’ zet China vol in op geavanceerde industrieën zoals elektrische voertuigen, batterijen en biotechnologie. Met een gigantische jaarlijkse investering van 1.600 miljard dollar wil China de afhankelijkheid van westerse technologie doorbreken en het land beschermen tegen Amerikaanse agressie.
Gericht op het buitenland is er het Belt and Road Initiative, ook wel bekend als de nieuwe Zijderoute. Dit initiatief omvat honderden investeringen, kredietverleningen, handelsovereenkomsten en tientallen Speciale Economische Zones, met een totale waarde van 900 miljard dollar. Deze projecten zijn gespreid over 72 landen, met samen ongeveer 5 miljard inwoners, oftewel 65 procent van de wereldbevolking.
Zwakke positie
Wanneer Donald Trump naar Beijing trekt, doet hij dat niet vanuit een sterke positie. Zijn grillige buitenlandbeleid en het escalerende conflict met Iran heeft de positie van de Verenigde Staten ernstig verzwakt. De poging van vorig jaar om aan China handelstarieven van 145 procent op te leggen, werd onmiddellijk afgeblazen toen Beijing de export van zeldzame aardmetalen blokkeerde.
Met de oorlog tegen Iran hoopte Washington China te treffen door zijn olietoevoer onder druk te zetten. Maar dat opzet is mislukt. Meer nog: de instabiliteit in het Midden-Oosten lijkt Beijing juist in de kaart te spelen. Terwijl de VS vastloopt in de Straat van Hormuz en daardoor onrust zaait op de financiële markten, profileert China zich als een stabiele en betrouwbare speler in de wereldhandel.
De pogingen van de VS om de Chinese tech-industrie af te remmen zijn mislukt
De stijgende energieprijzen door de oorlog werken als een boost voor groene energie. Omdat Chinese bedrijven 70 procent van de wereldwijde productie van groene technologie in handen hebben, ziet China zijn export van zonnepanelen en batterijen fors stijgen.
Daarnaast fungeert Beijing als ‘leverancier van laatste instantie’ voor brandstoffen en kunstmest, waardoor hun diplomatieke aanzien in het globale Zuiden toeneemt.
De pogingen van de VS om de Chinese tech-industrie af te remmen zijn mislukt. Ze hebben China juist gestimuleerd om nog sneller te innoveren en zich minder afhankelijk te maken van het buitenland. De technologische voorsprong van de VS slinkt zienderogen. Chinese AI-ontwikkelingen zitten de VS op de hielen, terwijl Amerikaanse bedrijven zoals Nvidia lobbyen voor soepelere regels uit vrees hun marktpositie te verliezen.
In eigen land staat Trump met de rug tegen de muur. De blokkering van de Straat van Hormuz jaagt de brandstofprijzen de hoogte in en wakkert de inflatie aan. Zijn populariteit is daardoor naar een dieptepunt gezakt: 62 procent keurt zijn beleid af. Daardoor zijn de vooruitzichten voor de tussentijdse verkiezingen van november uiterst somber.
Door zijn tarievenoorlog en doordat hij een eenzijdige en onnodige oorlog tegen Iran heeft ontketend,, heeft Trump bondgenoten van zich vervreemd en ruimte gecreëerd voor Xi Jinping om een nieuwe, multilaterale wereldorde te smeden.
Op financieel vlak tast de oorlog de hegemonie van de VS verder aan. Landen gebruiken steeds vaker de Chinese renminbi om de risico’s van de dollar en Amerikaanse sancties te omzeilen. Iran laat schepen door de Straat van Hormuz varen tegen betaling in de Chinese munt of cryptomunten.
De patstelling over de Straat van Hormuz zal als een schaduw over de gesprekken hangen
Deze situatie geeft Xi Jinping veel onderhandelingsruimte. In deze nieuwe realiteit dicteert Washington niet langer de voorwaarden, maar moet het president Xi zelfs om hulp vragen om internationale waterwegen open te houden. In China heerst de overtuiging dat de macht van de VS onomkeerbaar afneemt. Hierbij wordt Donald Trump gezien als zowel een symptoom van deze neergang als een versneller ervan.
Gespreksonderwerpen
De aanstaande ontmoeting tussen Trump en Xi zal draaien om drie belangrijke thema’s: de oorlog in Iran, de economische betrekkingen en de situatie rond Taiwan. Daarbij zal de patstelling over de Straat van Hormuz als een schaduw over de gesprekken hangen.
De blokkade van de Straat van Hormuz bedreigt de vitale olietoevoer die de Chinese industrie draaiende houdt, maar Beijing heeft grote voorraden aangelegd, voor ongeveer vier maanden. Trump zal sterk bij Xi aandringen om zijn invloed in Teheran aan te wenden voor een wapenstilstand en voor het vrijmaken van de Straat van Hormuz.
De relatie tussen China en Iran is echter complex, omdat China ook goede relaties probeert te onderhouden met de Golfstaten. Daarom kan Beijing niet zomaar de koers van Teheran dicteren, als het dat al zou willen.
Op economisch vlak zoekt Trump snel tastbare successen metr het oog op de Amerikaanse midtermverkiezingen. Grote deals, zoals de aankoop van Boeing-vliegtuigen en van landbouwproducten, liggen op tafel. In ruil wil China lagere importtarieven en soepelere exportcontroles op hoogwaardige technologie.
De kans op een echte doorbraak blijft klein. Waarschijnlijker lijkt een verlenging van de fragiele wapenstilstand in de handel. China hoopt op meer voorspelbare handelsafspraken.
Wat China vooral en op termijn vreest is de zogenaamde ‘hegemoniale angst’ van de VS
Over de kwestie Taiwan is het tasten in het duister. Beijing dringt aan op een hardere Amerikaanse afwijzing van Taiwanese onafhankelijkheid. Washington zou dan de Taiwanese onafhankelijkheid bestrijden in plaats van deze enkel niet te steunen. Het is mogelijk, maar niet zeker, dat Trump hierin zal meegaan om deals te sluiten, ondanks weerstand in Washington en Taipei.
Samengevat staat voor Xi de stabiliteit van de export centraal en een strengere opstelling van de VS ten aanzien van Taiwan, terwijl Trump vooral streeft naar deals die zijn achterban kunnen bekoren en naar een spoedige deblokkering van de Straat van Hormuz.
De bovenstaande analyse verscheen op 13 mei ook op DeWereldMorgen, met als titel Hoe sterk staat Trump tijdens zijn ontmoeting met Xi?
Marc Vandepitte is econoom en filosoof en schreef in het verleden vele boeken, onder andere over China en Cuba. Al jaren zet hij zich in voor DeWereldMorgen, waar hij schrijft over sociale strijd, geopolitieke kwesties en de Noord-Zuidverhouding. Vandepitte publiceert ook regelmatig in belangrijke Engelstalige media zoals Monthly Review en de Britse Morning Star.
* Standpunten in opiniestukken zijn niet noodzakelijk identiek aan de redactionele lijn van ChinaSquare. De verantwoordelijkheid voor de inhoud ligt bij de auteur.
