China onder Xi Jinping: ‘de politiek op de commandopost’ (1)

Dr. Jenny Clegg*

Deze analyse geeft een breed overzicht van het politieke traject dat China tegenwoordig volgt. De tekst is gepubliceerd door Friends of Socialist China. Het is een herziene en uitgebreide versie van een driedelige serie die oorspronkelijk verscheen in de Morning Star.
ChinaSquare publiceert de onderstaande vertaling als opiniestuk, ook in een verdeling van 3 hoofdstukken. Per definitie is de auteur verantwoordelijk voor de stellingen en meningen in de tekst.  

Xi Jinping
Foto Xinhua /Ju Feng (disclaimer)

ABSTRACT

Dr.Clegg wijst de karikatuur af van Xi Jinping, de ‘autoritaire’ leider, die in de media wordt opgehangen. Zij analyseert zijn politieke ontwikkeling in de loop van een aantal decennia. Zo vraagt zij in het bijzonder aandacht voor zijn langdurige deelname aan het gevecht tegen de klimaatverandering, zijn inzet voor armoedebestrijding en zijn overtuiging dat China moet afstappen van de groei van het bbp als centrale maatstaf voor economisch succes.

In zijn functie van secretaris-generaal van de Communistische Partij en president van China zijn de meest opvallende aspecten van Xi’s staat van dienst de uiterst strenge (en populaire) campagne tegen de corruptie; het succes bij het uitbannen van extreme armoede; een grote aandacht voor milieuvraagstukken; en het feit dat hij op de agenda een project voor gemeenschappelijke welvaart heeft gezet dat al in gang is gezet om de ongelijkheid te verminderen en de omstandigheden van de armen te verbeteren.

Het artikel is positief maar niet kritiekloos. Het biedt waardevolle inzichten en een realistische beoordeling van de vooruitzichten die China heeft om zich te ontwikkelen tot een ‘modern geavanceerd socialistisch land dat sterk en welvarend is’ tegen de honderdste verjaardag van de oprichting van de Volksrepubliek China (2049).

1. Wie is Xi Jinping?

Het 20e congres van de Communistische Partij van China heeft Xi Jinping herbenoemd als algemeen secretaris voor een derde termijn. Volgens de mainstream media glijdt China onder de ‘driemaal gekroonde’ leider opnieuw af naar een ‘alleenheerschappij’. Maar wat voor heerschappij zal dat zijn?

China is de op één na grootste economie ter wereld en het beleid van zijn leider is van belang voor de wereld. Dus wat is Xi’s beleid? Wat heeft zijn leiderschap de afgelopen 10 jaar voor China betekend en welke richting moet het land in de komende 5 jaar en daarna inslaan?

De politieke ontwikkeling van Xi

Xi is de zoon van een held van de revolutie die in de jaren vijftig vicepremier van China werd en later het slachtoffer zou worden van de politieke woelingen tijdens de Mao-periode.[1] Hijzelf moest als jonge man vanaf zijn vijftiende ‘onder de boeren gaan leven’. Zeven jaar werkte hij in een arme plattelandsgemeenschap in het westen van China. Hij was een tijdlang leider van een volkscommune en nam de werkstijl aan van ‘eenvoudig leven en hard werken’ – het ideaal dat de CPC vanaf haar begindagen huldigde.

Xi Jinping
De jonge Xi (foto Xinhua) disclaimer

Hoewel deze ervaringen hem vormden en de kern van zijn politieke visie zouden worden, kwam zijn meer concrete politieke praktijk voort uit zijn werk als partijsecretaris van de provincie Zhejiang van 2002 tot 2007. Zhejiang is een handeldrijvende provincie, een van die belangrijke gebieden aan de oostkust die de snelle groei van het land hebben aangejaagd.

Na de toetreding van China tot de Wereldhandelsorganisatie (WTO) in 2001 werden de plaatselijke kaders er aangespoord om het bedrijfsleven te stimuleren, nieuwe ondernemingen bij te staan en buitenlandse investeringen aan te trekken, om nieuwe banen en kansen te creëren. Maar de snelle industrialisatie bracht ook toenemende ongelijkheid mee, aantasting van het milieu en corruptie die toenam naarmate de grenzen tussen politiek en bedrijfsleven vervaagden.

Xi was intussen een van de 3.000 bestuurders op het hoogste partijniveau. Hij uitte zijn bezorgdheid in een reeks artikelen waarin hij grote nadruk legde op de morele normen van de kaderleden en op de noodzaak te voorkomen dat partijfunctionarissen zich zouden aaneensluiten tot een bevoorrechte elite die losstaat van de rest van de samenleving.

Macht, zo stelde hij, is geen persoonlijk bezit om carrière te maken. Macht moet het algemeen belang dienen. Het werk aan de basis is van cruciaal belang – het is daar dat de partij samen met het volk bouwt aan een betere toekomst. Hij legde de nadruk op de kwaliteit en niet alleen op de kwantiteit van de groei – ‘het bbp is niet alleenzaligmakend’; en op het belang van het milieu – ‘er is maar één wereld en maar één milieu’. Zo  bereidde Xi een nieuwe weg voor.[2]

Een schoonmaakbeurt in de partij

In 2012, toen Xi partijleider werd, had China zich snel hersteld na de zware klap van de wereldwijde financiële crisis van 2008/9. In het land was de snelle groei hervat die de economie in het voorgaande decennium meer dan verdubbeld had. Het was nu aan hem om de eerder gestelde doelen van een ‘redelijk welvarende samenleving’ tegen 2020 te realiseren.

De eerste stap van Xi was om de partij opnieuw te laten focussen op haar hoge waarden van openbare dienstverlening, met een verreikende campagne gericht tegen de corruptie bij ‘tijgers’ aan de top en ‘vliegen’ aan de onderkant. Hij drong er bij zijn naaste familieleden op aan dat ze geen zaken mochten doen, en dat sloeg aan bij de mensen en maakte hem populair.

Xi, met zijn diploma chemische technologie en een doctorstitel in de marxistische rechtstheorie, was ook een goed communicator, dat was hij geworden tijdens zijn jaren op het platteland. Het feit dat hij zijn politieke boodschap op een toegankelijke manier kon overbrengen, zonder hoogdravende retoriek, droeg ook bij aan zijn populariteit.

Vastbesloten om de ideologie terug te brengen naar het hart van de partij, moedigde hij marxistische studie en een breder marxistisch intellectueel debat aan, iets waarbij het hem niet ging om theorievorming maar om een methode waarmee je het beleid en de praktijk vooruit kon helpen.

Hij bevestigde in 2013 dat de markt een ‘beslissende rol speelt bij de toewijzing van middelen in de economie’. Het leidde tot een uitbreiding van de markthervormingen en een nieuwe nadruk op het handelsrecht. Tegelijk werden er in veel meer ondernemingen partijcomités opgericht. Dat alles heeft de bedrijfspraktijk aanzienlijk  verbeterd. Vanaf 2015 heeft een massale injectie van overheidssteun de rol van staatsbedrijven in het centrum van het economisch beleid versterkt.

By Chinese government website – http://www.gov.cn/zhuanti/2016/MadeinChina2025-plan/, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=101778779 disclaimer

Twee bijzondere stappen vooruit tijdens Xi’s eerste termijn waren, op het binnenlandse front, het Made In China-project van 2016,  de basis voor China’s technologische opwaardering naar een hoger stadium van modernisering; en een ingreep van formaat op het internationale terrein, het Belt & Road Initiative  (de Nieuwe Zijderoutes), wat een totaal nieuwe benadering zou worden om China in de wereldgemeenschap te integreren.

De Chinese politiek nieuw leven ingeblazen

Groter economisch succes had tot hogere verwachtingen en een meer gediversifieerde samenleving geleid: een massa van ongeveer 400 miljoen burgers met een middeninkomen, waaronder eigen huisbezitters, van wie velen een universitaire opleiding hebben en reizen naar het buitenland maken, leefde in de steden samen met miljoenen migranten van het platteland, waarvan velen nog armoede kennen. Tegelijkertijd werd een klein maar zeer zichtbaar deel van de superrijken, aan het hoofd van particuliere zakenimperia, steeds machtiger.

Door de toenemende kansen en de dagelijkse verbetering van de levensomstandigheden van de mensen genoot de CPC veel steun en tevredenheid onder de bevolking. Het groeitempo was echter onhoudbaar geworden en een vertraging was onvermijdelijk. Dit betekende dat de partij nieuwe manieren moest vinden om een meer divers publiek aan te spreken als ze haar legitimiteit wilde behouden bij een enorme bevolking die niet alleen enorm is, maar ook veel uiteenlopende dingen wil, en die niet langer alleen tevreden is met een sterker wordend China.

Xi zou zijn tweede termijn als CPC-leider in 2017 beginnen met een boodschap van eenheid waarin hij opriep tot de ‘herleving van de natie’ – een herbevestiging van het revolutionaire doel om een welvarende, gemoderniseerde samenleving te worden met de status van een wereldmacht.

Het 19e Partijcongres van 2017 was het begin van een nieuw tijdperk waarin minder nadruk zou liggen op de economische groei die Dengs focus was geweest – in Chinees marxistische bewoordingen was ‘de belangrijkste tegenstelling die nu moest worden aangepakt, die tussen onevenwichtige en ontoereikende ontwikkeling en de steeds groeiende behoefte van het volk aan een beter leven’.

Ondanks deze verschuiving maakte Xi duidelijk dat China’s status als ontwikkelingsland niet was veranderd toen hij de doelstellingen voor de twee honderdste verjaardagen voor het voetlicht bracht: China moest een redelijke welvaart bereiken en extreme armoede uitbannen tegen 2021, de honderdste verjaardag van de oprichting van de CPC; en tegen 2049, bij de viering van 100 jaar  Volksrepubliek, een modern, geavanceerd socialistisch land worden dat sterk en welvarend was.

In de afgelopen vijf jaar is China aanzienlijke vooruitgang blijven boeken op een aantal terreinen. De luchtvervuiling is aangepakt. Er zijn enorme investeringen in groene ontwikkeling, waardoor China vooroploopt bij de productie en de inzet van hernieuwbare energie. Er is de gigantische vooruitgang in het vervoer en in Onderzoek & Ontwikkeling (O&O) met de verspreiding van innovatieve toepassingen van geautomatiseerde technologieën. Basispensioenen, sociale zekerheid en ziekteverzekering staan op poten. China heeft enkele universiteiten van wereldklasse. En er is nog veel meer. De belangrijkste resultaten waren de uitroeiing van extreme armoede en het streven naar nul COVID, waardoor het aantal doden tot nu toe zeer beperkt is gebleven. China is ook steeds assertiever geworden in aangelegenheden van buitenlandse politiek.

Toen het 20e CPC-congres naderde, deed Xi enkele opvallende uitspraken – ‘huizen zijn bedoeld om in te wonen en niet om mee te speculeren’, en ‘de wanordelijke uitbreiding van het kapitaal moet worden voorkomen’. Gesteund door harde maatregelen in de sectoren van de kansspelen, het particulier onderwijs en de hightechsector waren dit aanwijzingen voor een ‘socialistische wending’ met een herbevestiging van de staatsmacht over de markt.

Afgevaardigen 20e Partijcongres aan het werk (Foto Jiang Dong / China Daily) disclaimer

Vooruitgang in de juiste volgorde

Met dit alles moet niet worden ontkend dat China aanzienlijke problemen en tekortkomingen heeft: schendingen van de mensenrechten, uitbuiting in sommige bedrijfstakken, aanhoudende corruptie. Evenmin kan het de bedoeling zijn te beweren dat het beleid bij iedereen populair is – delen van de bevolking hadden duidelijk genoeg van het ‘dynamische nul-COVID beleid’.

Ongetwijfeld bestond er ernstige bezorgdheid, zelfs bij sommige mensen die over het algemeen met China sympathiseren, over de manier waarop de situaties in Hong Kong en Xinjiang werden aangepakt. Maar het Westen slaat politieke munt uit bepaalde kwesties en zo wordt hun complexe context ondergesneeuwd. De vraag is hoe de problemen aan te pakken en verbeteringen door te voeren.

Politiek is niet de vluchtige dagelijkse aangelegenheid die het vaak lijkt te zijn, maar een langetermijnproces waar je stap voor stap aan moet werken. Uitgaande van de feitelijke omstandigheden in China, voortbouwend op de economische successen van zijn voorgangers en met de blik gericht op het doel de status van ontwikkeld land te bereiken, heeft Xi allereerst getracht de geloofwaardigheid van de partij te herstellen als een organisatie die in staat is de problemen van het land aan te pakken en de situatie voor de bevolking te verbeteren – door haar ethos van dienstbaarheid aan het volk nieuw leven in te blazen en haar marxistische ideologische grondslagen te vernieuwen. Toen de partij meer gefocust en gedisciplineerd was, bestond de tweede stap erin opnieuw aansluiting te vinden bij het volk bij de voltooiing van de in 1949 begonnen ‘historische missie’ om een modern land te worden door de socialistische weg te volgen.

Xi slaagde erin een verhaal over te brengen over waar China vandaan kwam, hoever het was gekomen en waar het naartoe ging, op een manier die gewone mensen konden begrijpen. Zijn op de toekomst gerichte boodschap gaf voor iedereen de richting aan, wekte vertrouwen en maakte de mensen trots over de rol van China in de wereld, los van de diversiteit van hun sociaaleconomische belangen.

Dit moest gepaard gaan met inspanningen om de partijwerking aan de basis, op de werkvloer en in de samenleving nieuw leven in te blazen, door samen te werken met de bevolking. In de campagnes om een einde te maken aan extreme armoede en om de verspreiding van COVID tegen te houden werd dit goed zichtbaar.

Geleidelijk aan, en naarmate China economisch sterker wordt, verlaat Xi het Dengistische kader van prioriteit voor economische groei en een onopvallende rol in de wereld. Xi zet  de gemeenschappelijke welvaart en de gedeelde ontwikkeling op de agenda.

Het is niet dat de aanpak van ‘hervorming en openstelling’ wordt  losgelaten maar wel dat dit beleid steviger in dienst wordt gesteld van de algemene belangen van het land en het volk nu Xi de politiek weer op de commandopost plaatst. Zoals hij zegt, zullen de komende vijf jaar cruciaal zijn.

Vertaling: Dirk Nimmegeers

*Dr. Jenny Clegg is een onafhankelijke Britse onderzoeker, Chinaspecialist en vredesactivist. Ze doceerde Internationale Betrekkingen aan de Universiteit van Lancashire en publiceerde ‘China’s Global Strategy’ bij Pluto Press (2009).

VOETNOTEN

              [1] Xi Zhongxun werd later gerehabiliteerd door Deng Xiaoping en nam een leidende rol op zich in de provincie Guangdong.

              [2] Dit is gebaseerd op de bespreking van Xi’s Nieuwe Uitspraken uit Zhejiang in Kerry Brown, Xi: a study in power, Icon Books, 2022 pp. 69-85.

Print Friendly, PDF & Email