Marc Vandepitte (opinie*)
Trump reist naar Beijing in de hoop brandjes te blussen die hij zelf heeft aangestoken. Aan de onderhandelingstafel zit Xi Jinping met de betere kaarten.
Van 13 tot 15 mei brengt Donald Trump een staatsbezoek aan president Xi Jinping in Beijing. Oorspronkelijk was het de bedoeling om te praten over het handelsconflict tussen beide landen, maar nu wordt de agenda gedomineerd door de oorlog in West-Azië – foutief het Midden-Oosten genoemd. Er staat veel op het spel, maar het is zeer de vraag of deze top iets zal opleveren.
Koude Oorlog
Het botert niet echt tussen de twee grootmachten. Na de val van de Berlijnse Muur en de ontmanteling van de Sovjet-Unie stelde de VS zich op als onbetwiste leider van de wereldpolitiek. In 1992, een jaar na de val van de Sovjet-Unie schreef het Pentagon: “Onze eerste doelstelling is het om te verhinderen dat er een nieuwe rivaal op het wereldtoneel verschijnt. We moeten de potentiële concurrenten er van afhouden om zelfs maar te streven naar een grotere rol op regionaal of wereldvlak.”
Dertig jaar later is China de belangrijkste ‘potentiële concurrent’ geworden die moet ingetoomd worden. In het kader van de begrotingsbesprekingen voor 2019 verklaarde het Congres in de VS dat “de strategische concurrentie met China op lange termijn een hoofdprioriteit is voor de Verenigde Staten”. Het gaat over een totaalstrategie die op verschillende fronten gevoerd wordt.
Per inwoner geeft de VS 13 keer zoveel uit aan bewapening als China
De technologische opgang van China probeert Washington te verhinderen door de export van geavanceerde chips en andere hoogwaardige technologie te verhinderen. De Chinese economie wordt gedwarsboomd met handelstarieven en investeringscontroles. Daarnaast probeert de VS China economisch te isoleren van buurlanden zoals Japan, Zuid-Korea, Vietnam en India, door met hen handelsakkoorden te sluiten en zo een gezamenlijk blok te vormen.
De militaire strategie ten aanzien van China volgt twee sporen: een wapenwedloop en een omknelling van het land. Per inwoner geeft de VS 13 keer zoveel uit aan bewapening als China en Trump heeft aangekondigd dat hij volgend jaar het budget maar liefst met de helft wil verhogen.
Rondom China hebben de Verenigde Staten ongeveer 400 militaire bases. Er zijn ook plannen om een middellangeafstandsraketsysteem in de Stille Oceaan te plaatsen, waarmee China binnen bereik komt.
Deze nieuwe Koude Oorlog beantwoordt Beijing met investeringen en buitenlandse handel. Met de campagne ‘nieuwe productieve krachten’ zet China vol in op geavanceerde industrieën zoals elektrische voertuigen, batterijen en biotechnologie. Met een gigantische jaarlijkse investering van 1.600 miljard dollar wil China de afhankelijkheid van westerse technologie doorbreken en het land beschermen tegen Amerikaanse agressie.
Gericht op het buitenland is er het Belt and Road Initiative, of de nieuwe Zijderoute. Die is goed voor honderden investeringen, kredietverleningen, handelsovereenkomsten en tientallen Speciale Economische Zones, ter waarde van 900 miljard dollar. Ze zijn gespreid over 72 landen, met een totale bevolking van ongeveer 5 miljard mensen of 65 procent van de wereldbevolking.
Zwakke positie
Wanneer Donald Trump naar Beijing trekt, doet hij dat niet vanuit een sterke positie. Zijn grillig buitenlandbeleid en het escalerende conflict met Iran hebben de Verenigde Staten ernstig verzwakt. De poging van vorig jaar om China handelstarieven van 145 procent op te leggen, werd direct afgeblazen toen Beijing de export van zeldzame aardmetalen blokkeerde.
Met de oorlog tegen Iran hoopte Washington China te treffen door zijn olietoevoer onder druk te zetten. Maar dat opzet is mislukt. Meer nog: de instabiliteit in het Midden-Oosten lijkt Beijing juist in de kaart te spelen. Terwijl de VS vastloopt in de Straat van Hormuz en daardoor onrust zaait op de financiële markten, profileert China zich als stabiele en betrouwbare factor in de wereldhandel.
De pogingen van de VS om de Chinese tech-industrie te belemmeren zijn mislukt
De stijgende energieprijzen door de oorlog werken als een boost voor groene energie. Omdat Chinese bedrijven 70 procent van de wereldwijde productie van groene technologie in handen hebben, ziet China zijn export van zonnepanelen en batterijen fors stijgen.
Daarnaast fungeert Beijing als ‘leverancier in laatste instantie’ voor brandstoffen en kunstmest, wat hun diplomatieke aanzien in het Globale Zuiden vergroot.
De pogingen van de VS om de Chinese tech-industrie te belemmeren zijn mislukt. Ze hebben China juist gestimuleerd om sneller te innoveren en zich minder afhankelijk te maken van het buitenland. De technologische voorsprong van de VS slinkt zienderogen. Chinese AI-ontwikkelingen blijven de VS op de hielen zitten, terwijl Amerikaanse bedrijven zoals Nvidia lobbyen voor soepelere regels uit angst hun markt te verliezen.
In eigen land staat Trump met de rug tegen de muur. De blokkering van de Straat van Hormuz jaagt de brandstofprijzen de hoogte in en wakkert de inflatie aan. Zijn populariteit is daardoor naar een dieptepunt gezakt: 62 procent keurt zijn beleid af. Daardoor zijn de vooruitzichten voor de tussentijdse verkiezingen van november bijzonder somber.
Door zijn tarievenoorlog en een eenzijdige en onnodige oorlog tegen Iran te ontketenen, heeft Trump bondgenoten van zich vervreemd en heeft hij ruimte gecreëerd voor Xi Jinping om een nieuwe, multilaterale wereldorde te smeden.
Op financieel vlak tast de oorlog de hegemonie van de VS verder aan. Landen gebruiken steeds vaker de Chinese renminbi om de risico’s van de dollar en Amerikaanse sancties te omzeilen. Iran laat schepen door de Straat van Hormuz varen tegen betaling in Chinese munt of cryptomunten.
De patstelling over de Straat van Hormuz zal als een schaduw over alle gesprekken hangen
Deze situatie geeft Xi Jinping veel onderhandelingsruimte. In deze nieuwe realiteit dicteert Washington niet langer de voorwaarden, maar moet het zelfs president Xi om hulp vragen om internationale waterwegen open te houden. In China heerst de overtuiging dat de macht van de VS onomkeerbaar afneemt. Hierbij wordt Donald Trump gezien zowel als symptoom van deze neergang als versneller ervan.
Gespreksonderwerpen
De aanstaande ontmoeting tussen Trump en Xi zal draaien om drie belangrijke thema’s: de oorlog in Iran, de economische relaties en de situatie rond Taiwan. Daarbij zal de patstelling over de Straat van Hormuz als een schaduw over alle gesprekken hangen.
De blokkade van de Straat van Hormuz bedreigt de vitale olietoevoer die de Chinese industrie draaiende houdt, maar Beijing heeft grote voorraden aangelegd, voor ongeveer vier maand. Trump zal bij Xi sterk aandringen om zijn invloed in Teheran aan te wenden voor een wapenstilstand en het vrijmaken van de Straat van Hormuz.
De relatie tussen China en Iran is echter complex, omdat China ook goede relaties probeert te onderhouden met de Golfstaten. Daarom kan Beijing niet zomaar de koers van Teheran dicteren, als het dat al zou willen.
Op economisch vlak zoekt Trump snel tastbare successen richting de Amerikaanse midtermverkiezingen. Grote deals, zoals de aankoop van Boeing-vliegtuigen en landbouwproducten, liggen op tafel. In ruil wil China lagere importtarieven en minder strenge exportcontroles op hoogwaardige technologie.
De kans op een echte doorbraak blijft klein. Eerder lijkt een verlenging van de fragiele handelswapenstilstand waarschijnlijk. China hoopt op meer voorspelbaarheid in de handelsafspraken.
Wat China vooral en op termijn vreest is de zogenaamde ‘hegemoniale angst’ van de VS
Over de kwestie Taiwan is het tasten in het duister. Beijing dringt aan op een hardere Amerikaanse afwijzing van Taiwanese onafhankelijkheid. Washington zou dan de Taiwanese onafhankelijkheid bestrijden in plaats van het niet te steunen. Het is mogelijk, maar niet zeker dat Trump hierin zal meegaan om deals binnen te halen, ondanks weerstand in Washington en Taipei.
Samengevat staat voor Xi de stabiliteit van de export centraal en een striktere opstelling van de VS ten aanzien van Taiwan, terwijl Trump vooral streeft naar deals die zijn achterban kunnen bekoren en naar een spoedige deblokkering van de Straat van Hormuz.
Marc Vandepitte is econoom en filosoof en schreef in het verleden vele boeken, onder andere over China en Cuba. Al jaren zet hij zich in voor DeWereldMorgen, waar hij schrijft over sociale strijd, geopolitieke kwesties en de Noord-Zuidverhouding. Vandepitte publiceert ook regelmatig in belangrijke Engelstalige media zoals Monthly Review en de Britse Morning Star.
* Standpunten in opiniestukken zijn niet noodzakelijk identiek aan de redactionele lijn van ChinaSquare. De verantwoordelijkheid voor de inhoud ligt bij de auteur.
