De voorbije 15 jaar investeerde Beijing naar schatting 117 miljard dollar in Afrikaanse infrastructuur. Daarmee nam het bijna een vijfde van alle infrastructuuruitgaven op het continent voor zijn rekening. De financiering ging meestal gepaard met de inzet van Chinese bedrijven, materialen en technologie. Dat gaf Chinese aannemers, banken en technologiebedrijven een sterke internationale positie, terwijl Afrikaanse landen versneld konden investeren in broodnodige infrastructuur.
Jan Reyniers
China koppelde die investeringen aan een langetermijnstrategie. Chinese bedrijven ontwierpen, bouwden en beheerden vaak zelf de projecten. Zo werd hun kennis en ervaring efficiënter ingezet. In sommige gevallen werden de noodzakelijke leningen terugbetaald met inkomsten uit olie of mineralen.
Groeimotoren
China hielp duizenden kilometers spoor aanleggen of vernieuwen en bouwde waterkrachtcentrales die vandaag een belangrijk deel van de elektriciteit leveren in verschillende Afrikaanse landen. Ook bij de aanleg en modernisering van havens speelde China een belangrijke rol: in Djibouti werden onder meer een moderne containerterminal en logistieke infrastructuur uitgebouwd, Mauritanië kreeg eerder al een diepzeehaven in Nouakchott, en Chinese bedrijven waren betrokken bij uitbreidingen van de haven van Mombasa in Kenia en bij plannen voor de ontwikkeling van Bagamoyo in Tanzania. In 2025 tekenden China, Zambia en Tanzania een akkoord van ongeveer 1,4 miljard dollar voor de modernisering van de Tanzania-Zambia-spoorlijn (TAZARA), een cruciale route voor de uitvoer van koper uit de regio. Ethiopië en Kenia kregen moderne spoorverbindingen tussen hun hoofdsteden en belangrijke zeehavens, terwijl Angola een groot deel van zijn spoorwegnet vernieuwde.
In landen zoals Zambia en Guinee zorgden door China gesteunde damprojecten bovendien voor een sterke uitbreiding van de elektriciteitsproductie via waterkracht. In Kenia is de door China Gezhouba Group gebouwde Thwake-dam bijna voltooid; naast drinkwater voor ongeveer 1,3 miljoen mensen zal die ook circa 20 megawatt waterkracht leveren. Ook telecom- en internetnetwerken kregen een sterke impuls dankzij Chinese technologiebedrijven. In Zuid-Afrika waren Chinese bedrijven betrokken bij grote zonne-energieprojecten, waaronder het De Aar-complex. Voor veel Afrikaanse landen betekenden zulke projecten een belangrijke versnelling van hun economische ontwikkeling. Bovendien slaagden Chinese aannemers er vaak in grote en complexe infrastructuurwerken relatief snel uit te voeren, ook in regio’s waar andere investeerders terughoudend bleven. Een voorbeeld daarvan is de aanleg van een 21,3 kilometer lange snelweg tussen Windhoek en de luchthaven in Namibië door de Zhong Mei Engineering Group, een project dat de reistijd aanzienlijk verkortte en tijdens de bouw werk bood aan ongeveer 850 Namibiërs.
Uitdagingen
Die snelle uitbreiding van infrastructuurwerken bracht uiteraard ook een aantal uitdagingen aan het licht. Sommige projecten bleken moeilijk op elkaar af te stemmen. Zo waren elektriciteitsnetwerken of aansluitende infrastructuur soms niet volledig klaar op het moment dat nieuwe centrales of spoorlijnen werden opgeleverd.
Ook de verwachte vraag naar transport of energie werd in enkele gevallen te optimistisch ingeschat. Daardoor kwamen inkomsten trager op gang dan voorzien, wat druk zette op de terugbetaling van leningen en het onderhoud van de infrastructuur.
Daarnaast tonen verschillende projecten aan hoe belangrijk klimaatbestendigheid wordt. Vooral waterkrachtcentrales zijn gevoelig voor langdurige droogte, wat in sommige landen tijdelijk leidde tot lagere stroomproductie. Zo kreeg Zambia de voorbije jaren te maken met ernstige stroomtekorten doordat de waterstand van de Kariba-dam – een van de belangrijkste elektriciteitsbronnen van het land – sterk daalde tijdens langdurige droogteperiodes. Ook in Ghana zorgden lage waterstanden in het Volta-stuwmeer geregeld voor een verminderde productie van de Akosombo-waterkrachtcentrale, waardoor extra elektriciteit moest worden ingevoerd of opgewekt via duurdere thermische centrales. Om klimaatredenen investeert China bijvoorbeeld ook in een ontziltingsinstallatie nabij Swakopmund in Namibië. Het land kampt immers met de ergste droogte in meer dan een eeuw. Het Chinese staatsbedrijf Swakop Uranium (onderdeel van China General Nuclear Power Group) werkt hiervoor samen met de Namibische waterbeheerder NamWater.
Duurzaamheid en transparantie
Naast de technische uitdagingen groeit ook de aandacht voor financieel beheer, onderhoud en transparantie. Grote infrastructuurwerken vragen immers niet alleen investeringen tijdens de bouwfase, maar ook langdurige financiering en technische expertise om ze operationeel te houden.
In verschillende landen klinkt daarom de roep om sterkere aanbestedingsregels, beter financieel toezicht en meer aandacht voor milieu- en sociale impact. Die uitdagingen zijn niet uniek voor Chinese projecten. Ze komen vaak voor bij de meeste grootschalige infrastructuurinvesteringen in ontwikkelingslanden. China lijkt zich echter meer bewust van dergelijke uitdagingen dan de meeste westerse bedrijven die zich op dezelfde markt begeven.
Een voorbeeld daarvan vinden we in Kenia, waar recent een nieuw financieringsmodel werd ingevoerd voor een snelweguitbreiding ter waarde van ongeveer 1,5 miljard dollar. Daarbij werken Chinese bedrijven zoals China Road and Bridge Corporation en Shandong Hi-Speed samen met het Keniaanse pensioenfonds NSSF in een publiek-private samenwerking. De financiering bestaat uit ongeveer 75% schuldfinanciering en 25% eigen vermogen. De betrokken consortia krijgen in ruil een concessie om gedurende 28 jaar tol te innen, waardoor de Keniaanse overheid minder rechtstreeks nieuwe schulden hoeft aan te gaan.
Een belangrijke partner
Ondanks de reële uitdagingen speelt China dus een belangrijke rol in de modernisering van de Afrikaanse infrastructuur. Spoorlijnen, energiecentrales en digitale netwerken hebben in veel landen de economische mogelijkheden aanzienlijk vergroot.
De ervaringen van de voorbije jaren tonen vooral aan hoe belangrijk goede planning, duurzaam beheer en samenwerking zijn. Met die lessen in het achterhoofd kunnen toekomstige Chinese investeringen nog sterker bijdragen aan de verdere economische ontwikkeling van Afrika.
Bronnen: https://media.odi.org/documents/Chinas_infrastructure_finance_in_Africa.pdf; aangevuld met eigen opzoekwerk.
