De term middenklasse lijkt te verwijzen naar een sociale klasse, maar is geen begrip uit het marxisme. Het gaat niet om de bourgeoisie, maar om een inkomensgroep binnen de liberale maatschappijvisie. In China vormt de middenklasse de motor achter de economische groei, terwijl die in de VS de juist een rem zet op de economie. Li Cheng van de Hong Kong University ziet deze groep als een kans om de Chinees-Amerikaanse betrekkingen te verbeteren.
Li Cheng; foto Baidu (disclaimer)
Trends
In een tijd waarin de politieke, economische en strategische indeling van de wereld ingrijpend verandert, is het noodzakelijk om twee cruciale trends goed in de gaten te houden. Ten eerste is er de kracht van de huidige trend tot anti-globalisering: hoe ver is het mogelijk om tegen globalisering in te gaan? Ten tweede kampt de middenklasse in de Verenigde Staten momenteel met moeilijkheden, met name door de negatieve impact van het economische, politieke en veiligheidsbeleid van de Amerikaanse regering van de afgelopen jaren. Op basis hiervan kunnen we de belangrijke rol van de middenklasse als sociale stabilisator voor de toekomstige ontwikkeling van China en de Verenigde Staten bespreken en de convergentie van hun belangen om de verslechtering van de betrekkingen tussen de twee landen te voorkomen.
Antiglobalisering
De afgelopen jaren is de situatie in de wereld dramatisch veranderd. Het meest zorgwekkende is de mogelijkheid van een gepolariseerde wereldwijde confrontatie. De twee grote kampen van de Koude Oorlog keren in verschillende vormen terug. Academici uit China en de Verenigde Staten hebben erop gewezen dat de oorlog tussen Rusland en Oekraïne in 2022 een mijlpaal is in de ineenstorting van de wereldorde van de afgelopen 30 jaar. Niemand denkt dat de impact van deze oorlog beperkt is tot het Europese continent. Vanuit een breder perspectief stellen de Verenigde Staten en Europa dat ‘de oorlog tussen Rusland en Oekraïne neerkomt op een strijd tussen democratische en autoritaire regeringsvormen’. Dit houdt in dat het niet alleen gaat om een confrontatie tussen het Westen en Rusland, maar ook om de opmaat naar een nieuwe hete oorlog. Als de VS het ene kamp leidt, zien zij en hun bondgenoten niet Rusland, maar China als leider van het andere kamp. Hoewel Chinese leiders zeker geen verdere polarisatie in de wereld nastreven, willen ze ook niet terug naar de internationale orde van na de Koude Oorlog, maar deze juist hervormen.
Tweespalt
De oorlog tussen Rusland en Oekraïne heeft de anti-globaliseringstrend in een stroomversnelling gebracht, wat mogelijk het begin van een wereldwijde polarisatie kan betekenen. Er zijn inmiddels twee soorten handels- en investeringssystemen ontstaan, net als twee industriële en toeleveringsketens. Ook zijn er twee energiesystemen, namelijk op basis van olie en aardgas, en twee systemen voor IT, 5G en internet. Daarnaast bestaan er nu twee satellietnavigatiesystemen en lopen er twee parallelle ruimteverkenningsplannen. Verder zijn er twee betalingssystemen, staan twee blockchain-systemen tegenover elkaar en vormen zich langzaam twee financiële en monetaire systemen. Alles bij elkaar kan dit gemakkelijk tot een nieuwe wereldoorlog leiden. Niet al deze aspecten hebben zich al volledig ontwikkeld, maar de trends zijn duidelijk zichtbaar.
Polarisatie
De politisering en ideologische polarisatie van economische problemen hebben wederzijdse causale relaties met de moeilijkheden waarmee de middenklasse in de Verenigde Staten wordt geconfronteerd. Al vóór 2020 hebben de economische verschillen binnen en tussen de landen een wereldwijde tendens tot anti-globalisering en ‘ontkoppeling’ veroorzaakt. Het verzet tegen wereldwijde integratie, radicaal populisme, rassendiscriminatie, extreem nationalisme, enzovoort, blijft in veel delen van de wereld groeien.
Invloed westen neemt af
Al geruime tijd neemt de wereldwijde invloed van Europa en Noord-Amerika af. Het toenemende aandeel van Aziatische landen in de wereldeconomie is een onbetwistbaar feit, dat ook veranderingen heeft teweeggebracht in de ontwikkeling van de globale diversiteit, waaronder een aanzienlijke versterking van de rol van de G20 en APEC. In 1970 namen Noord-Amerika en West-Europa respectievelijk 37% en 26% van de wereldeconomie voor hun rekening, terwijl Oost-Azië en Zuid-Azië goed waren voor 14% en 7%. Na bijna 50 jaar ontwikkeling daalde in 2018 het aandeel van Noord-Amerika en West-Europa met respectievelijk 19% en 15%, terwijl dat van Oost-Azië en Zuid-Azië net steeg tot respectievelijk 23% en 16%. Naar verwachting zullen tegen 2030 vier van ’s werelds top vijf middenklassemarkten in Azië zullen liggen: China, India, Indonesië en Japan.
Gezien de huidige complexe situatie van het politieke en economische landschap, in combinatie met de snelle ontwikkeling van wetenschap en technologie en de culturele diversificatie, kunnen de meeste Euraziatische landen voorkomen dat de fouten van de Koude Oorlog worden herhaald. Helaas zien we de tegenovergestelde trend. Dit houdt verband met de uiteenlopende crises die zich in de loop der jaren in het Westen, vooral in de Verenigde Staten, hebben voorgedaan. Dit betreft met name de groeiende kloof tussen arm en rijk in de Verenigde Staten en de krimp van de middenklasse.
De Amerikaanse middenklasse krimpt
Sinds de 20e eeuw, vooral na de Tweede Wereldoorlog, is de politieke stabiliteit van de Verenigde Staten nauw verbonden met de sociaaleconomische situatie van de middenklasse. Veel van de huidige economische en politieke problemen in de Verenigde Staten zijn deels het gevolg aan de aanzienlijke krimp van de middenklasse in dat land. In de afgelopen decennia is de middenklasse daar sterk gekrompen. Het aandeel in de bevolking is gedaald van 70% na de Tweede Wereldoorlog tot 61% begin jaren zeventig en 55% in 2000. Tegenwoordig ligt het rond de 50%. Met de naderende economische recessie zal de speelruimte van de middenklasse verder dalen.
Voordeel van globalisering
Sommige mensen geloven dat de Verenigde Staten, net als China, het land is dat het meest heeft geprofiteerd van het proces van globalisering. Vanuit het perspectief van de staat klopt dit, maar als je naar inkomensgroepen kijkt, profiteerde China wel, terwijl de Verenigde Staten dat niet deden. De World Inequality Database heeft de inkomensveranderingen van vijf inkomensklassen in China en de Verenigde Staten van 1980 tot 2014 vergeleken. Uit die gegevens blijkt dat alle inkomensgroepen in China enorm hebben geprofiteerd, zelfs de groep met het laagste inkomen. In de VS heeft alleen de groep met het hoogste inkomen (20%) hiervan geprofiteerd. De andere vier inkomensgroepen (80%) laten bijna geen verbetering zien. Dit is een heel duidelijk verschil tussen China en de Verenigde Staten in het proces van economische globalisering. In de Verenigde Staten heeft slechts 20% van de bevolking aanzienlijk geprofiteerd, terwijl de voordelen voor andere groepen in de afgelopen 40 jaar niet zijn toegenomen.
China’s bbp
De situatie in China in de afgelopen veertig jaar was heel anders dan die in de Verenigde Staten. Vóór de jaren negentig bestond de ‘middenklasse’ in China vrijwel niet. Maar tegenwoordig genieten steeds meer Chinese burgers (momenteel naar schatting 400 tot 500 miljoen) van een middenklasse levensstijl. Ze beschikken over privéwoningen, privéauto’s, betere gezondheidszorg en opgebouwde financiële activa en kunnen zich buitenlandse reizen en de opleiding van hun kinderen in het buitenland veroorloven. Toen China in 1979 met de economische hervorming begon, bedroeg het bbp per hoofd van de bevolking minder dan 300 USD, ongeveer 3% van dat van de Verenigde Staten. Tegen 2019 was het inkomen per hoofd van de bevolking al 25 keer zo hoog, en het bbp per hoofd steeg van ongeveer 1.000 USD in 2001 tot 12.500 USD in 2021. Naar verwachting zal dit in 2035 oplopen tot 30.000 USD. Het bbp per hoofd van de bevolking van Shanghai had in 2021 ongeveer 27.000 USD bereikt.
Uit een grootschalig onderzoek onder stadsbewoners in China, uitgevoerd door de People’s Bank of China in oktober 2019, blijkt dat 96% van hen onroerend goed bezit, waarvan 31% twee huizen heeft en 11% zelfs meer dan drie. Bijna alle lokaal geregistreerde families in Shanghai bezitten een woning, en de gemiddelde vermogenswaarde van huishoudens in de stad bedraagt 1,2 miljoen USD. In de afgelopen jaren is het verschil tussen de middenklasse in China en die in de Verenigde Staten steeds verder toegenomen.
Crises voor de middenklasse in de Verenigde Staten
In de afgelopen jaren weerspiegelen sommige verschijnselen – zoals ‘Occupy Wall Street’- de wrok van gewone mensen in de Verenigde Staten tegen de superrijke elite. Twee jaar geleden ondertekenden 50.000 Amerikanen online een petitie, waarin stond dat Amazon-president Bezos niet naar de aarde hoefde terug te keren na het voltooien van zijn ruimtereis. Hoewel dit slechts een grap was, weerspiegelt het ook de wijdverbreide haat van het Amerikaanse volk. Het bovenstaande voorbeeld laat zien dat de woede en frustratie van de midden- en arbeidersklasse in de Verenigde Staten met de dag toenemen en de scheuren in veel aspecten van dit land zijn hier ook nauw mee verbonden.
Recessie
De negatieve impact van het economische, politieke en veiligheidsbeleid van de Amerikaanse regering op de middenklasse is de afgelopen jaren toegenomen. Allereerst is een economische recessie onvermijdelijk. In 2022 kenden de Verenigde Staten de hoogste inflatie in 40 jaar en stegen de olieprijzen door de oorlog tussen Rusland en Oekraïne naar hun historische hoogste niveau. Stiglitz, winnaar van de Nobelprijs Economie, waarschuwde dat de impact van deze wereldwijde inflatie voor de Verenigde Staten een orde van grootte hoger was dan de inflatie in de jaren zeventig. Voormalig Amerikaans Minister van Financiën Summers suggereerde dat de economische recessie in de Verenigde Staten een onvermijdelijke trend is. Volgens een gezamenlijk onderzoek onder economen door de Financial Times en de Universiteit van Chicago, geloofde 70% van hen dat de Amerikaanse economie in 2023 in een recessie zou raken.
Amerikaanse investeringsbanken geloven dat de Amerikaanse aandelenmarkt in een enorme crisis verkeert. Vanwege de scherpe krimp van de pensioenen in de Verenigde Staten is de daling van de aandelenmarkt een zware klap voor degenen die afhankelijk zijn van de 401K-rekening (een Amerikaanse pensioenregeling; PP). Tegelijkertijd heeft bijna iedereen in de middenklasse in de Verenigde Staten te maken met de druk van hypotheken. Bovendien is ook de vastgoedmarkt getroffen. Op dit moment heeft de 30-jarige hypotheekrente in de Verenigde Staten de 5% overschreden.
Daarbovenop moet elk jaar onroerendgoedbelasting, die ongeveer 1,5% van het onroerend goed bedraagt, worden betaald. Amerikanen hebben over het algemeen geen bankdeposito’s en veel mensen uit de middenklasse vertrouwen op creditcards om de kost te verdienen. Als ze hun baan verliezen, zal de levensstijl van het hele gezin aanzienlijk veranderen. Amerikaanse economen zijn over het algemeen bezorgd dat de harde landing van de Amerikaanse economie slechts een kwestie van tijd is. Harde landing betekent een vicieuze cirkel van inflatie, stijgende rentetarieven, barstende vastgoedbellen en stijgende werkloosheid. Dit zal ongetwijfeld de kloof tussen rijk en arm vergroten en het aantal daklozen zal onvermijdelijk aanzienlijk toenemen. In Washington staan er veel tenten voor daklozen voor het Kennedy Center en de Watergate Tower. Volgens onvolledige statistieken zijn er momenteel meer dan 50.000 tot 75.000 daklozen in Californië.
Verdeeldheid
De politieke verdeeldheid valt moeilijk te overbruggen. In de VS heerst er veel verdeeldheid op allerlei gebieden, zoals partij, religie, ras, klasse, belangengroep, generatie en regio, die nog lang zal aanhouden. Men had verwacht dat de oorlog tussen Rusland en Oekraïne de Amerikanen zou verenigen in hun reactie op uitdagingen van buitenaf. Maar deze voorspelling is niet uitgekomen. Sinds Biden in 2020 aantrad, heeft hij enkele wetsvoorstellen uitgevaardigd om de rechten en belangen van etnische minderheden, waaronder Chinezen, te beschermen. Toch is de raciale strijd niet verbeterd en zijn anti-Aziatische en anti-Chinese incidenten snel toegenomen. Uit de peiling blijkt dat een derde van de Aziaten momenteel bang is voor rassenconflicten en geleidelijk hun levensstijl begint aan te passen.
Wapens
Wapenbeheersing lijkt nog ver weg in de VS. Uit de cijfers blijkt dat het aantal moorden in de Verenigde Staten in 2020 met 35% is gestegen. Vorig jaar kwamen 19.000 mensen om door schietpartijen, het hoogste aantal sinds 1994, en dit aantal blijft helaas stijgen. In het hele land bezitten burgers samen 400 miljoen wapens, gemiddeld meer dan één per persoon, wat neerkomt op 40% van alle vuurwapens in privébezit wereldwijd. Dat leraren van kleuter-, basis- en middelbare scholen van een land wapens moeten dragen of beveiligers moeten inhuren om hun werk te kunnen doen, zegt genoeg over de ernst van dit sociale probleem in de VS.
Veiligheid
Ten slotte neemt de angst over veiligheid met de dag toe. De Verenigde Staten hebben over ter wereld vijanden, waaronder Rusland, China, Iran, Noord-Korea, het Midden-Oosten en andere landen en regio’s. Als de oorlog tussen Rusland en Oekraïne ertoe leidt dat Oekraïne afziet van NAVO-lidmaatschap of een groot deel van zijn oostelijke grondgebied verliest, kan dit de gevoelens van angst, verlies en crisis in de Amerikaanse samenleving, vooral onder de middenklasse, verder versterken. In de binnenlandse politiek in de Verenigde Staten kan deze mentaliteit de roep om oorlog aanwakkeren.
Het einde van de Amerikaanse eeuw?
Vanuit historisch perspectief hebben veel onderzoekers op het gebied van internationale betrekkingen, waaronder veel Amerikanen, gesproken over het ‘einde van de Amerikaanse eeuw’ of het ‘verval van de Verenigde Staten’. Alleen al economisch gezien is het huidige aandeel van de wereldeconomie van de Verenigde Staten met bijna 50% gedaald in vergelijking met 1960. Veel economen voorspellen dat het bbp van China tegen 2028 dat van de Verenigde Staten zal overtreffen. Verlichte intellectuelen in de Verenigde Staten hebben zich nog nooit zo hulpeloos, gefrustreerd, pessimistisch en zelfs angstig gevoeld voor de huidige situatie en vooruitzichten van hun land.
Niet demoniseren
Tegelijkertijd mag niemand China of de Verenigde Staten demoniseren. Zoals opeenvolgende Chinese leiders hebben gezegd: de Verenigde Staten is en blijft een grote natie. Even belangrijk is dat het verval of de opkomst van een land nooit lineair is. Vóór de ‘Amerikaanse eeuw’ was er bijvoorbeeld een zogenaamde ‘Britse eeuw’. Hoewel Groot-Brittannië in positie is gezakt, blijft het nog steeds een wereldmacht van belang. De Verenigde Staten staan nog steeds op de eerste plaats in de wereld op het gebied van economie, financiën, leger en wetenschap en technologie en, en ze zijn ook sterk in onderwijs en cultuur. Daarom is het noodzakelijk om het einde van de ‘Amerikaanse eeuw’ correct in te schatten. Achteruitgang en stijging zijn relatief dynamische concepten. Voor degenen die de wereld niet zien in een nulsomspel (inclusief het Chinese volk), bevinden we ons in zo’n zorgwekkende en gevaarlijke situatie.
De middenklasse speelt op de lange termijn een stabiliserende rol in zowel de Chinese als de Amerikaanse samenleving.. Het beroemde gezegde van de Chinese filosoof Mencius, ‘Degenen die eigendom bezitten, hebben doorzettingsvermogen’ (Mencius Tenggong 1-3-3; PP), laat zien dat eigendom in een bepaalde samenleving verband houdt met sociale en politieke stabiliteit. Ik ben het ermee eens dat de middenklasse in China en de Verenigde Staten wordt beschouwd als een sociale stabilisator. De interne aangelegenheden van de Verenigde Staten waren lange tijd stabiel dankzij de sterke middenklasse. Nu is er echter een probleem, en een van de belangrijkste oorzaken is, zoals eerder genoemd, de krimp van die middenklasse.
De Chinese middenklasse
De snelle ontwikkeling van de Chinese middenklasse in het afgelopen decennium en de situatie na de recente economische vertraging zijn betrekkelijk nieuwe kwesties. We moeten een diepgaand inzicht opbouwen van de Chinese middenklasse en steeds opnieuw bekijken welke rol zij speelt in de economie, politiek, samenleving en andere aspecten van China. De middenklasse in elke maatschappij heeft een bepaalde politieke oriëntatie. De middenklasse waar dan ook gelooft dat als ze belasting betalen, ze ook van hun rechten moeten kunnen genieten. De ontwikkeling van Shanghai loopt in dit opzicht op de rest van het land voor, bijvoorbeeld door de oprichting van verenigingen van (huis)eigenaren voor democratisch bestuur.
De relatie tussen de middenklasse, de regering en de samenleving blijft zich voortdurend ontwikkelen, maar het is niet het proces van leren van de westerse democratie zoals het Westen verwacht. China heeft zijn eigen ontwikkelingslogica en praktijkmodel. De kansen en uitdagingen waarmee de middenklasse te maken heeft in de interactie met de regering en het bestuur, kunnen een belangrijk onderdeel worden van de toekomstige ontwikkeling van China. De gezonde ontwikkeling van de Chinese middenklasse speelt een grote rol in de toekomstkansen van heel China.
De middenklasse in de Chinees-Amerikaanse betrekkingen
In de afgelopen twee of drie decennia is de drijvende kracht achter de Chinees-Amerikaanse betrekkingen voornamelijk afkomstig van Wall Street en het Amerikaanse bedrijfsleven. In het publieke debat van de Verenigde Staten denken veel mensen dat handel met China vooral gunstig is voor Amerikaanse bedrijven en de rijken, en niet voor de middenklasse en arbeidersklasse. Het zou zelfs de kloof tussen rijk en arm in de Verenigde Staten vergroten. Het beleid van beide grote partijen in de Verenigde Staten ten opzichte van China is in feite een wedloop om te zien wie het strengst is voor China.
Daarom is er politieke weerstand tegen de afschaffing van tarieven op Chinese goederen: de gecompliceerde procedures van het Nationale Congres, de tegenstand van de vakbonden en de acties van anti-Chinese groepen vormen flinke obstakels voor tariefverlaging. ‘Tariefverwijdering’ kan de Verenigde Staten eigenlijk helpen de inflatie te verlichten, wat een win-win-keuze zou zijn. De Chinees-Amerikaanse betrekkingen verslechteren momenteel. In een dergelijke omgeving wordt het steeds belangrijker om een nieuwe drijvende kracht voor Chinees-Amerikaanse uitwisseling te vinden.
We moeten dringend werken aan een stevige basis voor een gezonde samenwerking tussen de twee landen en de gemeenschappelijke basis tussen de twee Amerikaanse partijen uitbreiden. In 2020 schreef de Amerikaanse nationale veiligheidsadviseur Jack Sullivan in zijn onderzoeksrapport ‘Making U.S. Foreign Policy Work Better for the Middle Class‘: ‘Er is geen aanwijzing dat de middenklasse in de Verenigde Staten de inspanningen zal ondersteunen om de primaire positie van de Verenigde Staten in de monopolaire wereld te herstellen, of een nieuwe koude oorlog met China aan te wakern.
Internationale strategie
Voor China is armoedebestrijding en de uitbreiding van de middenklasse (of ‘middeninkomensgroep’) sinds de eeuwwisseling steeds een belangrijk onderdeel van de nationale ontwikkelingsstrategie geweest. De blauwdruk van president Xi Jinping voor het realiseren van de ‘Chinese droom’ en de recente ontwikkelingsstrategie voor ‘gemeenschappelijke welvaart voor de gehele mensheid’ zijn gericht op de uitbreiding van de middenklasse. De stabiliteit van de middenklasse steunt op globalisering. Voor China zijn globalisering, economische hervormingen, en openstelling niet optioneel, maar onvermijdelijk. De afgelopen jaren heeft de Chinese regering achtereenvolgens de ‘Belt and Road‘-strategie gelanceerd, actief deelgenomen aan de Aziatische Investeringsbank en de BRICS, en ingezet op binnenlandse en internationale dubbele circulatie; allemaal activiteiten met een duidelijke blik op de toekomst.
Samenwerking
Zowel China als de Verenigde Staten bevorderen tegelijkertijd de ontwikkeling van de middenklasse. Kan dit de gemeenschappelijke basis worden van samenwerking of gezonde concurrentie, in plaats van te leiden naar een nulsom confrontatie? Het benadrukken van samenwerking tussen de grootste middenklasselanden ter wereld kan de neiging tot demoniseren verminderen. Vanwege de enorme verschillen in geschiedenis, cultuur, economische structuur en politiek systeem tussen China en de Verenigde Staten is de middenklasse van de twee landen verschillend qua samenstelling, wereldbeeld en gedrag. De Chinese middenklasse lijkt echter wel erg op die van de Verenigde Staten als het gaat om waardering voor levensstijl, bescherming van particuliere eigendomsrechten, aandacht voor wereldwijde financiële en economische stabiliteit en een gastvrij beleid dat inzet op het bevorderen van openbaar onderwijs, milieu, voedselveiligheid en transparantie van de overheid.
Daarom moeten China en de Verenigde Staten hun markten verder ontwikkelen, de wederzijdse voordelen vergroten en samenwerken om de taart voor de middenklasse groter te maken. De middenklasse is een product van marktopening. Kan de groei van de Chinese middenklasse daardoor ook de vitaliteit in de wereldeconomie, inclusief de Verenigde Staten, versterken? De opkomst van de Chinese middenklasse moet worden beschouwd als een enorme aanwinst en kans voor de betrekkingen tussen China en de VS, niet als een bedreiging.
Promotor van vrede
De middenklasse is vaak de promotor van vreedzame ontwikkeling. Over het algemeen wil de middenklasse niet vechten. Internationaal gezien kan een groeiende middenklasse een zeer sterke drijvende kracht zijn voor regionale stabiliteit en wereldvrede. Zowel westerse als Chinese politieke geleerden hebben de invloed van de middenklasse op oorlog en vrede onderzocht. Zoals Zheng Yongnian (eveneens hoogleraar aan de Hong Kong University; PP), onlangs zei, hangt de toekomst van China en de wereldorde grotendeels af van de voortdurende groei van de Chinese middenklasse en de verbetering van de huidige moeilijke situatie van de Amerikaanse middenklasse. Naar zijn mening is de middenklasse vaak een vredeskracht in elk land.
Een belangrijke vraag hier is of de twee grootste middenklasselanden ter wereld, te midden van hun steeds controversiëlere bilaterale relatie, het nulsomdenken kunnen loslaten en samen een gemeenschappelijke basis kunnen vinden om gedeelde ambities waar te maken. Door aandacht te besteden aan de stabiliteit en drijvende kracht achter ontwikkeling, kunnen de betrekkingen tussen China en de VS zich over een paar jaar positief evolueren. Zo voorkomen we dat ze een extreem gepolariseerde koers blijven volgen, waarbij wederzijdse achterdocht en angst de belangrijkste bilaterale relatie in de wereld van vandaag blijven overheersen.
Nawoord
Li Cheng laat naar mijn mening in dit verder zeer interessante betoog een belangrijk punt onbesproken. De huidige Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, Marco Rubio, heeft zich altijd geprofileerd als voorvechter voor de middenklasse. Dat geldt uiteraard in de eerste plaats voor die van zijn eigen land, maar voordat hij zich achter Donald Trump schaarde sprak hij zich regelmatig positief uit over de Chinese middenklasse. Daarbij gaf hij aan dat de middenklassen van beide landen een sleutelrol zouden kunnen spelen in de betrekkingen tussen China en de VS. Als Amerikaans politicus keek hij met de nodige argwaan naar China, maar toch zijn er duidelijke punten van overeenkomst tussen zijn mening van toen en de argumenten in dit artikel van Li.
Op basis hiervan vraag ik me af of deze gedachte ook niet een rol kan spelen bij het weer op gang brengen van de dialoog tussen de EU en China. Onze mediaverslagen over China van de laatste tijd lijken eenduidig een negatief beeld van de Chinese economie te willen schetsen. Journalisten interviewen Chinese burgers die de hand op de knip houden, omdat er simpelweg te weinig in zit. Zulke mensen bestaan er zeker in China, net als bij ons. Wat ik mijn eigen frequente reizen door China zie bevestigt deze indruk niet. Li Chengs beschrijving van de Chinese middenklasse komt wel met mijn eigen observaties overeen. Bovendien kan ik bevestigen dat wat hij hierboven specifiek over Shanghai bericht in grote lijnen ook voor veel andere van China’s grootste steden geldt.
Chinese tycoons zijn superrijk, zeker, maar de Chinese middenklasse is gemiddeld rijker dan die in de Lage Landen. Wat Li Cheng in zijn artikel evenmin vermeldt, is dat in China de lagere inkomensgroep dankzij de combinatie van socialisme en de sterke Chinese familiecultuur beter beschermd is dan bij ons en in de VS.
Daar schieten wij op zich niet veel mee op, maar dit feit zou voor EU-politici wel een belangrijk aanknopingspunt moeten zijn om de banden met China weer aan te trekken. De voorzichtige herstart van de dialoog tussen de EU en China is vooral ingegeven door de plotseling vijandige houding van de VS. Dit kan echter een positieve wending krijgen door te kijken naar de gedeelde belangen van de middenklasse in beide regio’s.
Bron: met uitzondering van het nawoord is dit artikel een vrije vertaling van dat van Li zoals verschenen in het tijdschrift Wenhua Zongheng (Culturele Varia) van januari 2026; andere bronnen: de site van the American Presidency Project; eigen observaties van de auteur.
De standpunten in opiniestukken zijn niet noodzakelijkh identiek aan de redactionele lijn van ChinaSquare.be. De verantwoordelijkheid voor de inhoud ligt bij de auteurs.
