Wij verwelkomen onze ooggetuige terug. Lees hieronder alles over Gordon Dumoulin, een immigrant in China, over 5iZ en over een serie korte verhalen over ‘wat China voor de wereld maakt’.
Een paar jaar geleden publiceerden wij op ChinaSquare, in de rubriek Ooggetuige, korte verhalen van Gordon Dumoulin, een vriend uit Beijing met een Chinees-Nederlands gezin. Deze ‘immigrant en dankbare gast in China’ beschreef zijn belevenissen, indrukken en overpeinzingen in korte stukjes op de blog 5iZ (zie de homepage, daar vind je ook de betekenis van die naam). Wil je Gordon beter leren kennen? Op diezelfde homepage stelt hij zichzelf voor. Vele van Gordons verhalen belandden dus van 5iZ op ChinaSquare, in goed overleg met de auteur. In 2023 besloot hij om 5iZ voortaan alleen nog op LinkedIn te publiceren, maar zijn ‘dagelijkse, culturele, en andere perspectieven’ over China te archiveren op de blog. Ga in dat archief eens rondneuzen, zeer de moeite waard. Op ChinaSquare stopten wij in 2023 ook met de rubriek Ooggetuige. Vorige week bracht Gordon een nieuwe serie uit met 9 korte verhalen. Het thema is: ‘wat China voor de wereld maakt’. Voor ons, een aanleiding om de Ooggetuige te laten terugkomen.
Verhaal 1: Het haar dat de wereld rondreist
Ergens in Londen staat een vrouw voor de spiegel en past een pruik. Eerst bekijkt ze de kleur. Daarna de lengte. Ze haalt haar vingers erdoorheen, draait haar hoofd heen en weer en vraagt zich af of het er natuurlijk genoeg uitziet. Het is een alledaags tafereel in een stad waar pruiken onderdeel zijn geworden van mode, schoonheid en soms gewoon een manier om je uiterlijk te veranderen.
Het is onwaarschijnlijk dat ze aan Xuchang denkt. Maar de kans is groot dat de naam van die stad ergens tijdens de reis van die pruik is opgedoken.
Wat verbindt een pruik die in Londen, New York of Amsterdam wordt gedragen met Xuchang, een stad in Centraal-China? Een lange haarlok. Het verhaal gaat terug tot de zestiende eeuw, tijdens de Ming-dynastie, toen in Xuchang pruiken, baarden en andere haarstukken werden vervaardigd voor theatervoorstellingen. Eeuwen later, ergens aan het einde van de 19e eeuw, kwam een Duitse handelaar op zoek naar mensenhaar. Tegenwoordig vormt Xuchang het centrum van een wereldwijde industrie die werk biedt aan ongeveer 300.000 mensen.
Xuchang ligt in het centrum van Henan, een provincie in Centraal-China die meer bekend staat om zijn tarwevelden, eeuwenoude geschiedenis en de drukke steden van de Centrale Vlakte dan om mode. Toch werken de mensen hier al meer dan een eeuw met mensenhaar.
Vandaag de dag wonen er ongeveer 4,4 miljoen mensen in Xuchang. Bijna 300.000 van hen werken in de haarproductenindustrie. Dat is ongeveer één op de vijftien inwoners. Dat is een opmerkelijk aantal voor een sector waar de meesten van ons zelden bij stilstaan. Maar de geschiedenis van Xuchang op het gebied van haar gaat veel verder terug dan de moderne pruikenindustrie.
Uit lokale archiefstukken blijkt dat de vervaardiging van haarstukken in Xuchang teruggaat tot de Jiajing-periode van de Ming-dynastie (1522–1566). Toen al maakten de mensen in de regio pruiken, baarden en andere haarstukken voor theatervoorstellingen. Menselijk haar werd verzameld, met de hand bewerkt en omgevormd tot iets dat een acteur hielp om iemand anders te worden.
Het stond mijlenver af van de hedendaagse wereldwijde pruikenindustrie, maar het ambacht bevatte toen al een van de essentiële elementen ervan: de vaardigheid om mensenhaar om te vormen tot iets met een nieuwe bestemming.
Eeuwenlang bleef het een lokaal ambacht. Toen, ergens aan het einde van de negentiende eeuw, arriveerde een Duitse handelaar in Xuchang op zoek naar vrouwenhaar. Het is nogal vreemd om daarvoor zo ver te reizen. Hij was niet op zoek naar kant-en-klare pruiken. Hij was op zoek naar de grondstof zelf — haar dat in Europa verwerkt en verkocht kon worden. Een lokale zakenman zag de kans en opende een haarwinkel. In het begin was het maar een kleine verbinding: een buitenlandse handelaar, een lokaal bedrijf, haar dat van eigenaar wisselde.
Maar kleine handelstransacties laten vaak sporen achter.
Tegen de twintigste eeuw waren die sporen uitgegroeid tot werkplaatsen, handelaren en gespecialiseerde vaardigheden. En toen China zijn economie begon open te stellen voor de buitenwereld, beschikte Xuchang al over iets waardevols: mensen die het vak kenden, een lokaal netwerk dat eromheen was opgebouwd, en een industrie die klaar was om naar buiten te kijken.
Het aantal werkplaatsen nam toe. Er kwamen bestellingen uit het buitenland. Werknemers leerden nieuwe technieken. Handelaren werden exporteurs. En de industrie begon zich rond deze plek te concentreren.
Vandaag de dag zijn er meer dan 4.000 bedrijven actief in de haarproductenindustrie van Xuchang. Ze produceren duizenden verschillende producten en verkopen deze aan meer dan 120 landen en regio’s. In 2025 bedroeg de waarde van de export van haarproducten uit Xuchang ongeveer 17,2 miljard RMB (ongeveer 2,2 miljard EUR), waarbij pruiken van echt haar goed waren voor meer dan 16 miljard RMB. Ongeveer zes op de tien pruiken wereldwijd zijn afkomstig uit de productie in Xuchang.
De cijfers zijn indrukwekkend, maar wat erachter schuilgaat, is misschien nog wel interessanter.
Xuchang is niet langer alleen maar een plek waar pruiken worden samengesteld. Er zijn bedrijven die zich bezighouden met synthetische vezels en materialen, gespecialiseerde machines, productontwerp en verwerkingstechnieken. Er zijn leveranciers, handelaren, logistieke bedrijven en steeds geavanceerdere e-commercebedrijven.
Sommige pruiken worden nog steeds met de hand gemaakt. Het kan meer dan een dag duren om een handgeweven pruik te voltooien. Voor sommige zijn meer dan 10.000 afzonderlijke steken nodig. Het eindproduct ziet er misschien eenvoudig uit. De industrie erachter is dat echter niet.
Vaardigheden worden van generatie op generatie doorgegeven. Werknemers wisselen van bedrijf. Leveranciers vestigen zich dichter bij fabrikanten. Nieuwe bedrijven ontstaan rondom bestaande bedrijven.
De eeuwenoude band tussen Xuchang en haar lijkt sterker dan ooit. Ze is alleen maar van vorm veranderd. Het product en de plaats zijn nauw met elkaar verweven geraakt.
Dat brengt ons terug bij de vrouw in Londen.
Zij ziet een pruik.
In Xuchang zien honderdduizenden mensen een hele industrie.
Als Xuchang zou stoppen met het maken van pruiken, zouden heel wat mensen over de hele wereld er ineens misschien wat kaler uitzien.
Al deze verhalen kun je ook in het Engelse origineel lezen op de Substack China21 Journal, met een soort verantwoording, een inleiding die we later zullen vertalen en overnemen. De titel is The Many Chinas Behind the Numbers
