Terwijl Washington oorlog voert, bouwt het Globale Zuiden aan een multipolaire wereld
Wie de wereldpolitiek vandaag uitsluitend vanuit Washington en Brussel bekijkt, mist een groot deel van de geopolitieke verschuiving die bezig is. Terwijl de Verenigde Staten hun militaire macht opvoeren en voor 2027 ongeveer 1.500 miljard dollar aan defensie willen begroten, ontstaan elders nieuwe economische, financiële en diplomatieke netwerken.
Ng Sauw Tjhoi
Voorbije week verzamelden de landen van de Shanghai Cooperation Organization in Bisjkek voor de 25ste verjaardag van de organisatie. Vlak erna ontmoetten meer dan 7.000 deelnemers uit 78 landen elkaar op het Eastern Economic Forum in Vladivostok. Komend weekend volgt in New Delhi de BRICS-top.
Geen groot complot, maar wel tekenen van een wereldorde die verschuift. Niet omdat China de plaats van Amerika overneemt of omdat een nieuw antiwesters blok ontstaat. Daarvoor zijn de belangen van India, Rusland, Iran, Saudi-Arabië, Brazilië, Indonesië en andere landen te verschillend.
Wat vooral verandert, is de verdeling van macht. Steeds meer landen willen met meerdere partners handelen, deelnemen aan verschillende organisaties en invloed uitoefenen op de regels die hun belangen raken. De Amerikaanse almacht brokkelt af; multipolariteit krijgt met horten en stoten een vorm.
Voor Beijing is multilateralisme minstens even belangrijk: niet alleen meerdere machtscentra, maar ook besluitvorming waarin niet één land of blok de internationale agenda en regels bepaalt. Onder de woorden de cijfers: de rijkste landen -de G7+EU- tellen 12,5% van de wereldbevoking, de landen aangesloten bij de SCO 42% en bij de BRICS 45%.
Xi Jinping formuleerde het op 1 september in Bisjkek zo: “Wereldzaken moeten door iedereen worden besproken, en internationale normen moeten door iedereen worden opgesteld.”
De SCO: samenwerken zonder één kamp
In 25 jaar is de Shanghai Cooperation Organisation uitgegroeid van een regionaal veiligheidsforum tot een breed samenwerkingsverband met onder meer China, Rusland, India, Iran en Pakistan. Bij de oprichting stonden veiligheid, stabiliteit, wederzijds vertrouwen, non-interventie, respect voor soevereiniteit, bestrijding van terrorisme, separatisme en extremisme en economische samenwerking centraal.
De SCO wil geen Aziatische NAVO zijn. India en China zijn strategische concurrenten, India en Pakistan rivalen en Rusland heeft zijn eigen belangen. Juist die botsende evenwichten maken de organisatie bijzonder.
De recente Bishkek Declaration spreekt zich uit tegen militaire aanvallen op Iran en voor soevereiniteit, territoriale integriteit en diplomatieke oplossingen. Ook een duidelijke herbevestiging over Palestina: de SCO stelt dat alleen een alomvattende en rechtvaardige oplossing voor de Palestijnse bevolking vrede en stabiliteit in het Midden-Oosten kan brengen.
Er zijn daarnaast 28 andere documenten ondertekend over veiligheid, economie en samenwerking.
Xi Jinping omschrijft de basis van het SCO-model helder, “wederzijds vertrouwen, wederzijds voordeel, gelijkwaardigheid en overleg”, met “geen bondgenootschappen, geen confrontatie en geen gerichtheid tegen een derde partij.”
Dat is een andere logica dan een wereld die zich uitsluitend langs militaire bondgenootschappen organiseert.
Vladivostok: de builders
Eenzelfde soort kanteling kreeg economisch vorm in Vladivostok. Het Eastern Economic Forum bracht meer dan 7.000 deelnemers uit 78 landen bijeen. Er waren 150 zakelijke evenementen en 285 overeenkomsten ter waarde van €66,2 miljard.
Belangrijke deelnemers kwamen niet alleen uit Rusland en China, maar ook uit India, Indonesië, Vietnam en andere landen. Ook Japan en Zuid-Korea waren aanwezig, ondanks hun nauwe banden met de VS.
Het ‘Russische Verre Oosten’ wordt zo steeds nadrukkelijker verbonden met Aziatische markten, investeerders en productieketens.
China speelt daarin een belangrijke rol. De handel tussen China en Rusland steeg in de eerste helft van 2026 met 22 procent tot meer dan 135 miljard dollar. Beide landen mikken op 300 miljard dollar bilaterale handel. Daarnaast bestaat een Russisch-Chinese investeringsportfolio uit 65 grote en 26 potentiële projecten, samen goed voor ongeveer 240 miljard dollar. Energie is een belangrijk domein. Het Russisch-Chinese Energy Business Forum in Vladivostok telde zo’n 450 deelnemers van meer dan 100 grote bedrijven.
Dit zijn de builders: zij bouwen handelsroutes, energieverbindingen, havens, infrastructuur, betalingssystemen en productieketens.
Dat betekent niet dat Rusland zich ondergeschikt maakt aan China. Het betekent vooral dat de mogelijkheden buiten de traditionele westerse economische machtsstructuren groter worden.
Mekka-akkoord: nieuwe regionale pool?
Ook in het Midden-Oosten ontstaan nieuwe verbanden. In Mekka sloten Saudi-Arabië, Turkije en Pakistan een gezamenlijk defensieakkoord. Een aanval op één van de drie geldt als een aanval op alle drie. Anders dan bij de NAVO bestaat er geen automatisch militair antwoord (cfr. NAVO’s Artikel 5). Mogelijke uitbreiding naar Bangladesh, Jordanië en Egypte wordt besproken.
China is geen partij bij het Mekka-akkoord, maar de ontwikkeling laat zien hoe regionale machten nieuwe structuren ontwikkelen rond veiligheid, defensie-industrie en technologie. De drie landen hebben een Strategic Political Defence Committee opgericht en werken aan een permanent secretariaat.
Meer machtscentra kunnen voor evenwicht zorgen, maar ook nieuwe blokken creëren. Multipolariteit is op zichzelf geen garantie. De vraag is vooral hoe landen hun macht tegenover elkaar gebruiken, en of er bij onenigheden of conflicten, naar de wapens wordt gegrepen of vredevol gezocht wordt naar evenwicht ?
Dat laatste is eerder de Chinese visie, en al meer dan een decenniumlang. Enkele maanden na zijn aantreden, in maart 2013, koos Xi Jinping Rusland als eerste buitenlands bezoek. Niet toevallig het grote buurland. In een conferentie in Moskou koppelde hij zijn visie op China-Rusland aan een bredere oproep voor “een nieuwe vorm van internationale betrekkingen, gebaseerd op samenwerking, wederzijds voordeel en het einde van de dominantie van één land”. Dat was de eerste bouwsteen in de ontwikkeling van Xi Jinping’s latere concept van een multipolaire wereldorde of beter bekend als een ‘community with a shared future for mankind’.
Caïro: geen evidente positie?
Dat wordt ook zichtbaar in Egypte.
Xi Jinping bezocht Caïro begin september, precies op het moment dat China en Egypte 70 jaar diplomatieke betrekkingen vieren. De handel tussen beide landen bedroeg in de eerste helft van 2026 11,3 miljard dollar, 21,5 procent meer dan een jaar eerder. Chinese investeringen in Egypte zijn inmiddels meer dan 10 miljard dollar waard.
Ook defensie wordt intensiever: Chinese J-16-gevechtsvliegtuigen namen kort voor Xi’s bezoek deel aan oefeningen met Egyptische Rafale-toestellen.
En toch is Egypte geen Chinese bondgenoot. Het onderhoudt belangrijke betrekkingen met Washington, Europa, Rusland en de Golfstaten. Precies dat maakt de geopolitieke ontwikkelingen bijzonder. Internationale politiek wordt steeds minder een kwestie van één vaste keuze en steeds meer een netwerk van relaties die per onderwerp kunnen verschillen.
India: een testcase
De positie van India laat dat nog scherper zien. New Delhi werkt samen met Washington, maar is tegelijkertijd lid van de SCO en BRICS en onderhoudt belangrijke economische en politiek-strategische relaties met Rusland en China.
China en India zijn concurrenten, maar ontmoeten elkaar binnen dezelfde multilaterale instellingen. Buurland Pakistan is een aartsrivaal die nauw aanleunt bij China.
Op 12 en 13 september vindt in New Delhi de 18de BRICS-top plaats. BRICS telt inmiddels 11 leden: Brazilië, Rusland, India, China, Zuid-Afrika, Iran, Egypte, Ethiopië, Saudi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten en Indonesië. Er zijn 10 partnerlanden: Cuba, Kazachtstan, Maleisië, Thailand, Nigeria, Uganda, Oezbekstan en Vietnam. En onder de landen die grote interesse hebben vinden we Turkije en Azerbeidzjan.
India is voorzitter en organiseerde in 2026 al meer dan 350 bijeenkomsten en high-level engagements in ruim 25 steden.
BRICS is bezwaarlijk een Chinese organisatie te noemen. De lidstaten hebben uiteenlopende belangen en politieke systemen. Wat hen verbindt, is onder meer samenwerking op het gebied van handel, financiën, technologie, energie en ontwikkeling — en het streven naar hervorming van internationale instellingen.
De agenda van de top is niet meteen antiwesters, maar richt zich op economische, financiële en technologische samenwerking en een grotere stem voor het Globale Zuiden. De Indiase formulering voor 2026 is veelzeggend: “Building for Resilience, Innovation, Cooperation and Sustainability.”
The builders and the bomber
Hier ligt een fundamentele tegenstelling. Aan de ene kant worden in de VS en binnen de NAVO-landen astronomische bedragen bespaard op sociale welvaart en verschoven naar aankopen van wapens, militaire infrastructuur en oorlogscapaciteit. Aan de andere kant worden spoorlijnen, havens, energieverbindingen, handelsroutes, betalingssystemen en multilaterale instellingen uitgebouwd.
De builders zoeken naar alternatieven. CIPS, het Chinese Cross-Border Interbank Payment System, biedt bijvoorbeeld infrastructuur voor grensoverschrijdende betalingen in renminbi. Het vervangt SWIFT of de dollar niet, maar voegt een alternatief kanaal toe.
Hetzelfde geldt voor handelsroutes en energie. Hoe meer verbindingen tussen Azië, het Midden-Oosten, Rusland, Afrika en Latijns-Amerika ontstaan, hoe minder de wereld afhankelijk is van één economisch centrum.
Deze geopolitieke machtsverschuiving is geen plotse gebeurtenis. Het VS-imperialisme vertoont reeds decennialang scheuren en barsten. De ervaringen in Irak en Afghanistan hebben de Amerikaanse elite enkele lessen geleerd, die ook in de neoconservatieve blauwdruk van de Trump-administratie,Project 2025, zijn verwerkt: “De VS moeten een nieuwe oorlog van een generatie lang en een nieuwe poging tot staatsopbouw vermijden”. De nadruk verschuift van langdurige bezetting en nation-building naar zware afschrikking, harde economische druk (sancties en tarieven) en het inzetten van lokale krachten. Tegelijk wordt de strategische focus nog scherper gericht op China, dat Project 2025 omschrijft als “verreweg het grootste gevaar voor de veiligheid, vrijheid en welvaart van de Amerikanen.”
Volgende stop: Washington
Tegen deze achtergrond krijgt de geplande ontmoeting tussen Xi Jinping en Donald Trump op 24 september een bijzondere betekenis. Xi arriveert in Washington na de SCO-top, contacten met Rusland, Centraal-Azië, Iran en Arabische landen en de BRICS-top in New Delhi.
Niet als leider van een nieuw wereldblok, maar als vertegenwoordiger van een land dat onderdeel is geworden van een steeds groter netwerk van economische en diplomatieke relaties.
China’s internationale imago verbetert bovendien. Volgens een recente Pew-enquête wordt China in 25 van de 36 landen waarin China en de VS rechtstreeks zijn vergeleken positiever beoordeeld dan de Verenigde Staten. Dat is nog niet eerder gebeurd.
Voor China is het geen kwestie de VS als hegemoon te vervangen. De vraag die Xi Jinping eerder dit jaar in Beijing aan Trump stelde, ligt nog steeds op tafel: “Kunnen China en de Verenigde Staten de zogenoemde ‘Thucydides-val’ overstijgen en een nieuw paradigma voor de betrekkingen tussen grootmachten tot stand brengen?”
De aggressie-oorlog van de VS en Israël tegen Iran, met de mondiale energieverstoring door de sluiting van de Straat van Hormuz, heeft de Amerikaanse machtspositie verder onder druk gezet. De tientallen ‘Truth Social’ berichten van Trump over de toestand in de Straat hebben meer de beursspeculanten geserveerd dan een uitweg te vinden uit zijn (en Israël’s) vastgelopen oorlog tegen Iran. Intussen piekt de olieprijs opnieuw en stijgen de levenskosten voor de gemiddelde Amerikaan, dreigen landen als Japan en Zuid-Korea die op olie uit de Golf draaien, in nooit eerder geziene economische problemen te komen.
Over de militaire tegenslagen, de zware schade aan VS-bases in de Golf en de slachtoffers van de oorlog — onder wie de opperste Iraanse leider en zijn familie, onschuldige schoolkinderen, jonge sporters, bruiloftfeestvierders, … en wellicht een veel groter aantal VS-soldaten dan achttien — doet Trump er alles aan om de aandacht zoveel mogelijk af te leiden, daarin gevolgd door een groot deel van de westerse media.
Ondertussen groeit de Amerikaanse oppositie tegen de oorlog. 54 procent van de Amerikanen is inmiddels tegen de Amerikaanse militaire acties in Iran, zo blijkt uit recente peilingen. Tot overmaat van ramp dreigde Treasury-chef Scott Bessent dat landen en financiële instellingen die Iran blijven helpen, desnoods uit het Amerikaanse dollarsysteem zullen worden gezet. Bij nogal wat landen op hoongelach onthaald.
Bij deze beschadigde Amerikaanse president komt Chinees president Xi Jinping op bezoek met een duidelijke boodschap: “Mondiaal bestuur dat door één, een paar of een blok landen wordt voorgeschreven, is geen echt multilateralisme”.
Multipolariteit en multilateralisme. Zaken doen geeft meer stabiliteit. Daarvoor is vrede nodig. En multilaterale, respectvolle gesprekken.
Het plan om enkele belangrijke sleutelfiguren uit de Chinese zakenwereld mee naar Washington te nemen, ligt alvast klaar. Tegelijkertijd heeft China een dominante positie in de productie en verwerking van kritieke grondstoffen en zeldzame aardmetalen. En dat weet Trump duivels goed.
Voor the builders and the bomber wacht er een cruciale ‘stille confrontatie’.
Bronnen;
Shanghai Cooperation Organisation — officiële website
Officiële informatie over de organisatie en haar activiteiten.
Shanghai Cooperation Organisation
Bishkek Declaration — SCO, 1 september 2026.
De officiële verklaring van de SCO-top in Bisjkek.
Bishkek Declaration
Eastern Economic Forum
Officiële website van het Eastern Economic Forum in Vladivostok.
Eastern Economic Forum
BRICS India 2026
Officiële website van het Indiase BRICS-voorzitterschap.
BRICS India 2026
CIPS — Cross-Border Interbank Payment System
Officiële informatie over het Chinese grensoverschrijdende betalingssysteem.
CIPS
Project 2025 — Heritage Foundation
De oorspronkelijke Mandate for Leadership van Project 2025.
Project 2025
Pew Research Center — China en de VS, 2026
Wereldwijde enquête in 36 landen over de beeldvorming rond China en de VS.
(Pew Research Center)
Pew Research Center — People in Many Countries Now View China More Positively Than the US
International Energy Agency — Rare Earth Elements
Gegevens over de sterke Chinese positie in de wereldwijde keten van zeldzame aardmetalen: 60% van de mijnbouw, 91% van de raffinage en 94% van de productie van permanente magneten in 2024. (IEA)
IEA — Rare Earth Elements
Reuters — SCO en Turkije
Achtergrond bij de toenemende belangstelling van Turkije voor de SCO, naast zijn bestaande banden met NAVO en het Westen. (Reuters)
Pew Research Center — wereldwijde vergelijking VS/China
Aanvullende gegevens over de veranderende internationale perceptie van beide landen. (Pew Research Center)
