Jenny Clegg (analyse)*
Jenny Clegg maakt een nuchtere analyse met meer aandacht voor de slimme Chinese weerstand tegen de Amerikaanse aanvallen dan voor de neergang van de VS en de strapatsen van Trump. Voorzichtig zet ze de mogelijke scenario’s voor de toekomst op een rij.
De ogen van de wereld waren vorige week gericht op Beijing en de veelbesproken ontmoeting tussen Xi en Trump, maar ondanks alle ceremonieel en de overheersende indruk van hartelijkheid leek er uiteindelijk weinig te zijn waar Trump – die zelf om de ontmoeting had gevraagd – echt iets aan had.
Waarom de balans opmaken?
Het is natuurlijk een goede zaak dat de leiders van de twee grootste economische grootmachten elkaar hebben ontmoet, en Trumps uitnodiging aan Xi om in september het Witte Huis te bezoeken – door Xi al aangenomen – duidt op een zekere mate van stabiliteit te midden van de internationale chaos die de president van de VS elders heeft veroorzaakt. In plaats van dit evenement af te doen als ‘veel drukte om niets’, is het dus de moeite waard om de balans op te maken.
Geen wisselgeld voor Taiwan
Om de situatie wat te ontmijnen, heeft Trump een wapenleverantie ter waarde van een miljard dollar aan Taiwan opgeschort, maar zoals te verwachten was kon hij het niet laten om, naar gewoonte, te proberen met dreigementen concessies af te dwingen. Hij liet voor het eerst de in de Filippijnen gestationeerde Amerikaanse Typhon-raketwerper afvuren, een tuig dat met een bereik van 2.000 km China kan treffen.
Xi’s openingswoord was dan ook zeer gepast: hij waarschuwde in niet mis te verstane bewoordingen voor de gevaren van oorlog, waarbij hij verwees naar de ‘valkuil van Thucydides’ – het scenario van een opkomende macht en een in verval geraakte macht die met elkaar in oorlog raken – een onderwerp dat de laatste tijd veel stof doet opwaaien in Amerikaanse kringen van buitenlands beleid. Xi trok vervolgens een rode lijn rond de kwestie Taiwan, terwijl hij Trump strak aankeek in een poging hem duidelijk te maken hoe belangrijk het is om het eiland met rust te laten. In feite zei hij tegen Trump: ‘verpest de betrekkingen met China niet zoals je de situatie in het Midden-Oosten hebt verpest’.
Rivalen of partners?
In plaats daarvan stelde Xi een nieuwe vorm van betrekkingen tussen grootmachten voor: een vorm van ‘constructieve strategische stabiliteit’. Hij maakte duidelijk dat Trump een keuze had: een rivaal van China zijn of een partner. Alle economische overeenkomsten of toezeggingen vloeiden hieruit voort.
In de negen jaar sinds het laatste bezoek van een zittende Amerikaanse president – toevallig ook Trump – is China het doelwit geweest van de handels- en technologieoorlog van die eerste regering, die escaleerde tot een nieuwe Koude Oorlog toen het bestrijden van de zogenaamd existentiële dreiging van de Communistische Partij van China werd uitgeroepen tot ‘de missie van onze tijd’. Vervolgens kwam de campagne voor ‘ontkoppeling’ van Biden, gesteund door de ‘alliantie van democratieën’ tegen autocratie. Al deze gebeurtenissen, in combinatie met het provocerende bezoek aan Taiwan van Nancy Pelosi, voorzitter van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden, zorgden voor een enorme ophef over ‘Chinese spionage’, wat in 2020 leidde tot de sluiting van het Chinese consulaat in Houston en in 2023 tot een mediastorm rond een verdwaalde Chinese weerballon. Toen kwam Trump nog eens met zijn ‘bevrijdingsdag’, de afkondiging van een reeks invoerheffingen, die duidelijk bedoeld waren om de ontkoppeling af te dwingen, die Biden niet voor elkaar had gekregen.
In deze negen jaar is China sterker en zelfverzekerder geworden: Huawei heeft de Amerikaanse technologische sancties overleefd en presteert nu beter dan Apple. Chinese elektrische auto’s hebben de wereldmarkten stormenderhand veroverd. Deep Seek en open-source-AI hebben de ontwikkeling van de Chinese binnenlandse halfgeleiderindustrie aanzienlijk versneld.
Tegelijk is de populariteit van China onder het Amerikaanse volk toegenomen, terwijl de populariteit van Trump daalt: 72 procent van de Amerikaanse bevolking zegt nu dat ze China niet als een vijand zien.
Op zoek naar een deal
Trump werd vergezeld door de CEO’s van Tesla, Nvidia, Meta, Apple, Boeing, Cargill, Blackrock, Goldman Sachs, de New York Stock Exchange en nog vele anderen. Nu de technologische vooruitgang van China de internationale concurrentie steeds verder opvoert, zijn deze bedrijven des te wanhopiger op zoek naar toegang tot de Chinese markt.Terwijl Biden streefde naar ontkoppeling, waren Musk en andere CEO’s van grote bedrijven de tegenovergestelde weg ingeslagen en vlogen ze naar China om daar met alle egards te worden ontvangen. Daarmee kwam er een einde aan de aanpak van Biden.
Nu worden deze bedrijven zowel getroffen door de invoerheffingen van Trump als door de Chinese exportbeperkingen op kritieke mineralen en zeldzame aardmetalen. Voor China vormt de drang van de Amerikaanse bedrijven om winst te maken op de Chinese markten dus een soort verzekeringspolis tegen schade die de VS het land wil toebrengen, een bescherming tegen de Amerikaanse oorlogszucht.
Het is opvallend dat Trump, die het grootste deel van de top van de Amerikaanse heersende klasse in stelling bracht, tijdens zijn bezoek zo weinig heeft bereikt. Hij was vooral op zoek naar een grote economische overwinning om mee terug te nemen naar het Amerikaanse kiezerspubliek, maar de besprekingen over de aankoop van Boeing-vliegtuigen door China en die miljoenen tonnen sojabonen zijn slechts ‘voorlopig’. De teleurstelling was zo groot dat de aandelen van Boeing daalden toen de top ten einde liep.
Beperkte resultaten
Trump probeerde er het beste van te maken en beweerde dat hij de instemming van China had gekregen dat de Straat van Hormuz weer open moest gaan en dat Iran geen kernwapens mocht hebben — alsof dit iets nieuws was. Wat hij echter niet vermeldde, was dat Xi duidelijk had gemaakt dat Beijing vindt dat de oorlog nooit had mogen beginnen en dat het aan Trump is om de puinhoop die hij ervan heeft gemaakt op te ruimen.
Van Chinese kant had Xi gehoopt op een krachtiger verklaring van de VS tegen de ‘onafhankelijkheid’ van Taiwan. De leider van de Kuomintang (KMT), de grootste oppositiepartij van het eiland, had net een succesvolle ‘vredesreis’ naar China achter de rug en Xi had de ruimte voor onafhankelijkheid verder willen inperken. Hoewel een dergelijke verklaring uitbleef, zal elke aarzeling van Trump, bijvoorbeeld op het gebied van wapenverkoop, in Taiwan twijfels doen rijzen over de betrouwbaarheid van de Amerikaanse steun tegen het vasteland, waardoor de publieke opinie zou kunnen omslaan ten gunste van de KMT-oproep om de dialoog te heropenen.
Wat betekent deze top nu voor de VS en China? De preken over mensenrechten behoren tot het verleden. Ook de agenda voor een extreme ontkoppeling is van de baan — althans voorlopig. De VS dicteert niet langer de voorwaarden van de relatie. Het land kan geen concessies afdwingen — maar zal het dat doel opgeven?
Wat nu, Trump?
Het is inderdaad opmerkelijk dat Trump zo weinig heeft bereikt. Zal hij zich nog eens bezinnen over wapenverkopen aan Taiwan? Verzwakt door de inflatie in eigen land en dalende peilingen zal Trump in september, wanneer hij Xi weer ontmoet vlak voor de tussentijdse verkiezingen, een manier moeten vinden om een betere economische deal te sluiten.
Betekent dit alles dat Trump aan zijn plafond zit? Voorafgaand aan hem is het wereldleiderschap van Biden halverwege diens ambtstermijn uitgedoofd, aangezien de coalitie van die president ter ondersteuning van Oekraïne vastliep door de afwijzing van het mondiale Zuiden. Nog maar enkele maanden geleden keerde Trump met veel bombarie terug op het internationale toneel met zijn dreigementen en interventies, maar nu zien we dat vooraanstaande Amerikaanse analisten op het gebied van buitenlands beleid artikelen schrijven met titels als ‘De VS hebben hun invloed op China verloren’ en ‘De strategische nederlaag van Amerika in de Perzische Golf’. Er heerst enige paniek binnen de Amerikaanse heersende klasse over Trumps ‘might is right’-benadering.
Wat brengt de toekomst?
Stabiliteit in de betrekkingen tussen de VS en China is geenszins gegarandeerd — Trump ziet alleen maar af van de escalatie in de economische oorlogsvoering. De Amerikaanse strategie om China in bedwang te houden is teruggebracht tot een poging om de technologische vooruitgang van het land via exportbeperkingen te blokkeren, teneinde de Amerikaanse voorsprong op het gebied van AI te behouden.
Ondertussen legt het onlangs gelanceerde 15e Vijfjarenplan van China de nadruk op de verbetering van de kwaliteit van zijn productiekrachten. Die moet komen van innovatie, en de verdere ontwikkeling van zijn halfgeleidertechnologie. En terwijl China zijn controle over kritieke mineralen als pressiemiddel gebruikt, is de VS begonnen met een verwoede zoektocht naar nieuwe toeleveringsketens over de hele wereld.
Deze inspanningen zouden jaren in beslag kunnen nemen: het lijkt erop dat beide partijen bij een langdurige uitputtingsslag in een patstelling zijn beland, terwijl ze wedijveren om te zien wie als eerste de obstakels van de ander uit de weg kan ruimen. Maar een fragiele wapenstilstand geeft beide partijen in ieder geval wat ademruimte. Het is duidelijk dat een constructief partnerschap – samenwerking in de VN-Veiligheidsraad, hervorming van de regels van de wereldeconomie – nog steeds tot het rijk der fantasie veroordeeld blijft. Wrijvingen en tegenmaatregelen zullen niet ophouden, maar de vraag is: kunnen de risico’s worden beheerst zonder naar een oorlog af te glijden?
Kansen voor de multipolaire trend
Het verloop van de concurrentie tussen de VS en China is misschien niet veranderd, maar in zekere zin nadert de wereld een keerpunt. De VS is nog steeds de grootste militaire macht ter wereld en zal dat de komende jaren ook blijven, maar het zelfvertrouwen van China om weerstand te bieden aan de druk van de VS is gegroeid.
De dreigementen en oorlogen van Trump zullen wellicht voortduren en elders zelfs intensiveren, maar grotere stabiliteit in de betrekkingen tussen de twee grootste wereldmachten kan ook op andere gebieden ruimte creëren, waardoor de druk op landen om te kiezen tussen de VS en China kan verminderen. ̆Naarmate de manoeuvreerruimte voor landen in het mondiale Zuiden toeneemt, zal hun groeiende autonomie de multipolaire trend blijven stimuleren.
De bovenstaande analyse werd oorspronkelijk door de Morning Star gepubliceerd. *Wij brengen ze als opiniestuk, de auteur is dus verantwoordelijk voor de inhoud.
Dr. Jenny Clegg is een Brits academicus, Chinadeskundige en vredesactivist. Ze doceerde Internationale Betrekkingen aan de Universiteit van Lancashire en publiceerde ‘China’s Global Strategy’ bij Pluto Press (2009). Haar recentste boek is Storming the Heavens – Peasants and Revolution in China, 1925-1949 – from a Marxist Perspective (Manifesto Press)
