De Panamese regering heeft onder druk van de VS de concessie voor de twee havens aan het Panamakanaal afgepakt van een Chinees bedrijf uit Hongkong. Beijing is verbolgen maar voorlopig kondigt het alleen juridisch verweer aan.
He Panamakanaal is de strategische maritieme verbinding tussen de Atlantische oceaan en de Stille Zuidzee. Schepen varen er in 8 à 10 uur door. De kanaalzone was ‘voor eeuwig’ onder controle van de VS geplaatst, doch na een akkoord met president Carter werd ze in 1999 overgedragen aan Panama. De Amerikaanse president Trump wil die controle terugkrijgen om het kanaal in geval van conflict eventueel als wapen te kunnen gebruiken.
Aan beide uiteinden van het kanaal bevindt zich de havens Cristobal en Balboa. Die zijn in 1997 voor 25 jaar in concessie gegeven aan de Panama Ports Company, die voor 90% eigendom is van een privébedrijf uit Hongkong, C.K. Hutchison en voor 10% van de Panamese staat. C.K. Hutchison wordt zelf gecontroleerd door de familie van de Hongkong tycoon Li Ka-shing.
Die concessie is in 2021 voor 25 jaar verlengd. De havens zijn strategisch belangrijk, omdat de schepen er bij druk verkeer moeten ankeren om hun beurt door het kanaal af te wachten. Ook gebeurt het dat door te weinig water de beschikbare diepgang van het kanaal beperkt is; schepen lossen dan een deel van hun lading in de haven; die wordt per trein naar de haven aan het andere einde van het kanaal gevoerd wordt waar ze weer opgeladen wordt.
Geblokkeerde verkoop
De concessie van deze twee havens kwam het eerst onder vuur te liggen van de Amerikaanse president, die beweerde dat ‘de Chinezen het kanaal runnen’ en Panama bedreigde indien dat niet veranderde.
De Chinese vertegenwoordiger bij de VN, Fu Cong, repliceerde vorig jaar dat de VS leugens fabriceert tegen China als voorwendsel om het kanaal terug te kunnen controleren.
Wegens het toenemend politiek risico besloot CK Hutchison in maart 2025 al zijn volledige havenactiviteiten – 43 havenconcessies in de hele wereld- af te stoten en tegen een mooie prijs te verkopen aan een consortium met vooral Amerikaanse bedrijven. Dat was niet naar de zin van de Chinese overheid die de verkoop blokkeerde.
Een verbijsterende uitspraak
Een volgende stap was het inschakelen van het Panamese hooggerechtshof. Dat verklaarde op 29 januari dat de concessie voor de twee havens ‘ongrondwettelijk’ is. Deze beslissing is internationaal op ongeloof en kritiek onthaald. Kan men een commerciële concessie die al dertig jaar loopt zomaar onwettig verklaren? Het is een aanslag op het handelsrecht die vele internationale investeerders en handelaars de stuipen op het lijf moet jagen.
Het Chinese ministerie van buitenlandse zaken protesteerde tegen de beslissing die ze ‘niet op feiten gebaseerd’ en en een vertrouwensbreuk noemde. CK Hutchison startte een procedure in internationale arbitrage.
Verdere escalatie
Op 23 februari is het conflict in een hardere fase gekomen. De Panamese regering heeft de Panama Maritime Authority opdracht gegeven het vonnis van het hooggerechtshof uit te voeren en de concessies over te nemen ‘voor redenen van dringende sociale belangen’.
Het personeel van Panama Port Company is de toegang ontzegt en twee Europese maritieme bedrijven – A.P. Moller-Maersk en Mediterranean Shipping Co.(MSC) -krijgen de opdracht de havens voor 18 maanden te runnen.
Juridisch weerwerk
De regering van Hongkong reageerde dat het besluit van het hooggerechtshof de feiten ontkende en een vertrouwensbreuk betekende. Ze heeft de Panamese regering opnieuw opgeroepen de geest van de contracten te respecteren en een eerlijk en rechtvaardig ondernemingsklimaat te creëren.
CK Hutchison overlegt met zijn juristen hoe het besluit van het hooggerechtshof en de gedwongen overname het best nationaal en internationaal kan aangevochten worden. Volgens gespecialiseerde juristen zal bij internationale arbitrage niet geoordeeld worden of het besluit van het hooggerechtshof wel juist is. De arbitrage zal zich enkel buigen over de vraag of de Panamese regering door de in beslagname geen clausules van het concessiecontract die de uitbater beschermen of compensatie beloven geschonden heeft.
Gematigde Chinese reactie
Het Chinese ministerie van buitenlandse zaken heeft op 24 februari verklaard dat China de wettige belangen van zijn bedrijven zal beschermen. Woordvoerster Mao Ning verwees daarbij naar een communiqué van het bedrijf waarin het zijn rechten opeist en zegt daarvoor alle rechtsmiddelen te willen uitputten.
De reactie van de Chinese overheid is gericht aan Panama; er wordt niet gesuggereerd dat de VS achter de hele zaak zitten. Om dat toch te schrijven moet de Chinese overheidskrant Global Times een onderzoeker aan het woord laten, en die is er zelf niet zeker van!
Er wordt in de officiële reactie ook alleen gesproken over juridisch verweer. Van mogelijke tegenmaatregelen op handelsvlak is geen sprake. Global Times haalt er nogmaals onze onderzoeker bij om te verklaren dat de economische relaties tussen China en Panama nu al lijden onder het conflict.
De huidige reactie contrasteert met de doortastende maatregelen die China nam toen Nederland probeerde het Chinese chipbedrijf Nexperia te nationaliseren. Het stilleggen van de productieketen voor deze chips dwong de Nederlandse regering tot een snelle overgave.
Komt de andere reactie nu omdat China minder middelen heeft om te riposteren? Of wil het Panama, dat pas in 2017 diplomatiek overschakelde van Taiwan naar de Volksrepubliek zoveel mogelijk te vriend houden?
Bronnen: Global Times, Caixin
