De Panamese regering heeft onder druk van de VS de concessie voor de twee havens aan het Panamakanaal afgenomen van een Chinees bedrijf uit Hongkong. Beijing is verbolgen, maar voorlopig kondigt het alleen juridisch verweer aan.
Het Panamakanaal is de strategische maritieme verbinding tussen de Atlantische en de Stille Oceaan. Schepen varen er in 8 tot 10 uur door. De kanaalzone was ‘voor eeuwig’ onder controle van de VS geplaatst, maar na een akkoord met president Carter werd ze in 1999 overgedragen aan Panama. De Amerikaanse president Trump wil die controle herwinnen om het kanaal in geval van conflict eventueel als drukmiddel te kunnen gebruiken.
Aan beide uiteinden van het kanaal bevinden zich de havens Cristobal en Balboa. Die zijn in 1997 voor 25 jaar in concessie gegeven aan de Panama Ports Company, die voor 90% eigendom is van het privébedrijf uit Hongkong C.K. Hutchison en voor 10% eigendom van de Panamese staat. C.K. Hutchison wordt zelf gecontroleerd door de familie van de Hongkong tycoon Li Ka-shing.
Die concessie werd in 2021 voor 25 jaar verlengd. De havens zijn strategisch belangrijk, omdat de schepen er bij druk verkeer moeten ankeren om op hun beurt te wachten om door het kanaal te varen. Ook komt het voor dat door een tekort aan water de beschikbare diepgang van het kanaal beperkt is. Schepen lossen dan een deel van hun lading in de haven; die voert men per trein naar de haven aan het andere kant van het kanaal, waar men ze weer laadt.
Geblokkeerde verkoop
De concessie van deze twee havens kwam het eerst onder vuur te liggen door de Amerikaanse president, die beweerde dat ‘de Chinezen het kanaal beheerden’ en Panama bedreigde indien dat niet zou veranderen.
De Chinese vertegenwoordiger bij de VN, Fu Cong, repliceerde vorig jaar dat de VS leugens over China fabriceert als voorwendsel om het kanaal opnieuw onder controle te krijgen.
Wegens het toenemend politiek risico besloot CK Hutchison in maart 2025 al zijn volledige havenactiviteiten – 43 havenconcessies in de hele wereld – af te stoten en tegen een mooie prijs te verkopen aan een consortium met vooral Amerikaanse bedrijven. Dat was echter niet naar de zin van de Chinese overheid die de verkoop blokkeerde.
Een verbijsterende uitspraak
Een volgende stap was het inschakelen van het Panamese hooggerechtshof. Dat verklaarde op 29 januari dat de concessie voor de twee havens ‘ongrondwettelijk’ is. Deze beslissing is internationaal met ongeloof en kritiek onthaald. Kan men een commerciële concessie die al dertig jaar loopt zomaar onwettig verklaren? Het is een aanslag op het handelsrecht die vele internationale investeerders en handelaars de stuipen op het lijf moet jaagt.
Het Chinese ministerie van buitenlandse zaken protesteerde tegen de beslissing die ze ‘niet op feiten gebaseerd’ en een vertrouwensbreuk noemde. CK Hutchison startte een internationale arbitrageprocedure.
Verdere escalatie
Op 23 februari is het conflict in een hardere fase beland. De Panamese regering heeft de Panama Maritime Authority opdracht gegeven om het vonnis van het hooggerechtshof uit te voeren en de concessies over te nemen ‘om redenen van dringende sociale belangen’.
Het personeel van Panama Port Company is de toegang ontzegd en twee Europese maritieme bedrijven – A.P. Moller-Maersk en Mediterranean Shipping Co.(MSC) – krijgen de opdracht om de havens gedurende 18 maanden te runnen.
Juridisch weerwerk
De regering van Hongkong reageerde dat het besluit van het hooggerechtshof de feiten ontkende en een vertrouwensbreuk betekende. Ze heeft de Panamese regering opnieuw opgeroepen de geest van de contracten te respecteren en een eerlijk en rechtvaardig ondernemingsklimaat te creëren.
CK Hutchison overlegt met zijn juristen hoe het besluit van het hooggerechtshof en de gedwongen overname het beste nationaal en internationaal kan aangevochten worden. Volgens gespecialiseerde juristen zal men bij internationale arbitrage niet oordelen over de juistheid van het besluit van het hooggerechtshof. De arbitrage zal zich uitsluitend buigen over de vraag of de Panamese regering door de inbeslagname geen clausules van het concessiecontract heeft geschonden die de uitbater beschermen of compensatie beloven.
Gematigde Chinese reactie
Het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken heeft op 24 februari verklaard dat China de legitieme belangen van zijn bedrijven zal beschermen. Woordvoerster Mao Ning verwees daarbij naar een communiqué van het bedrijf, waarin het zijn rechten opeist en aangeeft hiervoor alle beschikbare rechtsmiddelen te willen uitputten.
De reactie van de Chinese overheid is gericht op Panama; er wordt niet gesuggereerd dat de VS achter de hele zaak zouden zitten. Om dat toch te kunnen schrijven moet de Chinese overheidskrant Global Times een onderzoeker aan het woord laten, maar die is er zelf niet zeker van!
Men spreekt in de officiële reactie ook alleen maar over juridisch verweer. Van mogelijke tegenmaatregelen op handelsvlak is geen sprake. Global Times haalt opnieuw onze onderzoeker aan om te stellen dat de economische relaties tussen China en Panama nu al lijden onder het conflict.
De huidige reactie contrasteert met de doortastende maatregelen die China nam toen Nederland trachtte het Chinese chipbedrijf Nexperia te nationaliseren. Het stilleggen van de productieketen van deze chips dwong de Nederlandse regering tot een snelle overgave.
Komt de andere reactie nu omdat China minder middelen heeft om te riposteren? Of wil het Panama, dat pas in 2017 diplomatiek overschakelde van Taiwan naar de Volksrepubliek zoveel mogelijk te vriend houden? Of wordt het conflict geserveerd tijdens de volgende ontmoeting tussen Xi en Trump, die voor april gepland staat?
Bronnen: Global Times, Caixin
