Terwijl regeringen in Europa en Noord-Amerika nog worstelen met de vraag hoe ze de impact van artificiële intelligentie op werkgelegenheid moeten aanpakken, heeft een rechtbank in de Chinese stad Hangzhou een opmerkelijke en baanbrekende uitspraak gedaan. De boodschap is eenvoudig: technologische vooruitgang is welkom, maar bedrijven mogen de sociale kosten daarvan niet zomaar afwentelen op werknemers.
Een opinie van Ng Sauw Tjhoi, voormalig VRT-journalist, hoofdredacteur China Vandaag.
Standpunten in opiniestuken zijn niet noodzakelijk identiek aan de redactionele lijn van ChinaSquare. De verantwoordelijkheid voor de inhoud ligt bij de auteur
De zaak draait rond een 35-jarige werknemer Zhou. Hij werkte bij een fintechbedrijf als supervisor voor kwaliteitscontrole van AI-modellen. Zijn taak bestond erin antwoorden van grote taalmodellen te controleren, fouten op te sporen en problematische of privacygevoelige inhoud te filteren. Toen het bedrijf oordeelde dat nieuwe AI-systemen een groot deel van zijn werk konden overnemen, kreeg hij een andere functie aangeboden met een loonsverlies van ongeveer 40 procent. Toen hij dat weigerde, werd hij ontslagen.
Zhou vocht zijn ontslag aan en kreeg op alle niveaus gelijk. Eerst bij de arbeidsarbitrage, vervolgens bij de rechtbank en uiteindelijk bij het Hangzhou Intermediate People’s Court. Het bedrijf werd veroordeeld tot een schadevergoeding van 260.000 yuan, omgerekend ongeveer 31.000 euro.
Meer dan een arbeidsconflict
De betekenis van deze uitspraak reikt veel verder dan één individueel dossier. De rechtbank stelde namelijk dat de beslissing van een bedrijf om AI in te voeren een bedrijfskeuze is en geen “fundamentele wijziging van objectieve omstandigheden” die een wettelijk ontslag zou rechtvaardigen.
Wereldwijd gebeurt momenteel precies het omgekeerde. In sectoren zoals klantenservice, administratie, vertaling, softwareontwikkeling, marketing en dataverwerking verdwijnen steeds meer banen omdat bedrijven zo kosten willen besparen via AI.
De Chinese rechtbank trok hier dus een duidelijke grens. Werkgevers mogen investeren in automatisering, maar moeten tegelijkertijd hun verantwoordelijkheden tegenover werknemers blijven opnemen.
Niet tegen AI, wel tegen sociale dumping
Wat deze zaak bijzonder maakt, is dat ze niet voortkomt uit angst voor technologische ontwikkelingen.
Begin 19e eeuw kwamen in Engeland de zogenaamde Luddieten in opstand tegen de Industriële Revolutie. Deze textielarbeiders vernielden mechanische weefgetouwen en andere nieuwe machines omdat zij vreesden hun werk, inkomen en vakmanschap te verliezen. Hun protest was niet zozeer gericht tegen technologie zelf, maar tegen een economisch systeem waarin de voordelen van automatisering vooral naar fabriekseigenaars gingen terwijl arbeiders de prijs betaalden. De Britse overheid reageerde hard met arrestaties, deportaties en zelfs executies.
Ruim tweehonderd jaar later duikt dezelfde fundamentele vraag opnieuw op in het debat over artificiële intelligentie: wie profiteert van technologische vooruitgang en wie draagt de sociale kosten? De recente uitspraak van een rechtbank in Hangzhou, die een werknemer beschermde tegen ontslag wegens AI-vervanging, kan worden gezien als een moderne poging om te voorkomen dat werknemers opnieuw de verliezers worden van een technologische revolutie.
China behoort vandaag tot de meest ambitieuze AI-landen ter wereld. De overheid investeert massaal in halfgeleiders, robotica, generatieve AI, autonome voertuigen en industriële automatisering. Steden als Hangzhou, Shenzhen, Beijing en Shanghai profileren zich als mondiale AI-centra. Bedrijven als Alibaba, DeepSeek, Huawei, Baidu en Tencent bevinden zich in een intense innovatiewedloop.
Toch lijkt de Chinese overheid tegelijkertijd te beseffen dat een samenleving niet alleen bestaat uit productiviteit, maar ook uit mensen. In de toelichting bij de zaak benadrukten Chinese juristen dat bedrijven die profiteren van technologische vooruitgang ook sociale verantwoordelijkheid moeten dragen. Werkgevers zouden werknemers moeten omscholen, herplaatsen of correct compenseren wanneer automatisering banen verandert.
Dat is een fundamenteel andere benadering dan het Silicon Valley-mantra dat technologische disruptie nu eenmaal slachtoffers maakt en dat werknemers zich maar moeten aanpassen.
Nog meer uitspraken in dezelfde richting
De Hangzhou-zaak blijkt bovendien geen alleenstaand geval.In Beijing kreeg een vrouwelijke werknemer die vijftien jaar lang handmatig gegevens had verzameld eveneens gelijk nadat haar werkgever haar wilde vervangen door een geautomatiseerd systeem. Ook daar oordeelde een arbitragecommissie dat de invoering van AI een vrijwillige bedrijfsbeslissing was en geen geldige reden vormde om een arbeidscontract te beëindigen. De commissie verklaarde dat werkgevers, terwijl zij genieten van de voordelen van technologie, ook hun sociale verantwoordelijkheden moeten opnemen.
Een ander precedent kwam uit Guangzhou, waar een grafisch ontwerper zijn baan verloor nadat AI een deel van zijn werk overnam. Ook daar oordeelde de rechtbank dat technologische vernieuwing op zich geen wettelijke grond voor ontslag vormt.
Samen beginnen deze uitspraken een nieuwe juridische lijn te vormen: automatisering mag geen vrijgeleide worden voor goedkope ontslagen.
Een opmerkelijk contrast met het Westen
China wordt vaak in westerse media afgeschilderd als een technocratische staat waar algoritmen en technologie de samenleving domineren. Nu lijkt het precies China te zijn dat als een van de eerste grote economieën juridische grenzen trekt rond de macht van AI op de arbeidsmarkt.
Dat betekent niet dat China AI afremt. De overheid wil wereldleider worden in artificiële intelligentie. Maar de boodschap is duidelijk: technologische vooruitgang kan geen excuus zijn om arbeidsrechten uit te hollen.
Ook rechter Shi Guoqiang van het Hangzhou Intermediate People’s Court maakte een opvallende opmerking. Volgens hem is AI nog niet op het punt gekomen waarop menselijke werknemers substantieel kunnen worden vervangen. Daarmee verwerpt de rechtbank impliciet de soms apocalyptische voorspellingen dat miljoenen banen binnen enkele jaren volledig zullen verdwijnen.
Een debat dat nog maar begint
Wereldwijd groeit de bezorgdheid over de impact van generatieve AI op werkgelegenheid. Volgens recente studies kan een aanzienlijk deel van de bestaande jobs worden beïnvloed door AI-systemen. De vraag is niet langer of automatisering werk zal veranderen, maar wie de kosten van die verandering zal dragen.
Moeten werknemers het risico alleen dragen? Of moeten bedrijven die profiteren van automatisering ook bijdragen aan omscholing, inkomensbescherming en sociale stabiliteit? De uitspraak in Hangzhou geeft daar een duidelijk antwoord op. Niet de werknemer, maar het bedrijf moet verantwoordelijkheid nemen voor zijn technologische keuzes.
Innovatie verbinden met sociale rechtvaardigheid, is de kunst. En precies daarom verdient deze uitspraak internationale aandacht.
Want terwijl veel landen nog discussiëren over hoe ze AI ooit zullen reguleren, heeft een Chinese rechtbank al een eerste principe geformuleerd dat wereldwijd relevant kan worden: technologische vooruitgang mag niet automatisch leiden tot verlies van arbeidsrechten.
Bronnen:
The Guardian (13 mei 2026) – Chinese court awards compensation to sacked worker replaced by AI
https://www.theguardian.com/world/2026/may/13/china-court-awards-compensation-sacked-worker-replaced-by-ai
El País (7 mei 2026) – A Chinese court sets limits on the dismissal of a worker replaced by AI
https://english.elpais.com/economy-and-business/2026-05-07/a-chinese-court-sets-limits-on-the-dismissal-of-a-worker-replaced-by-ai.html
South China Morning Post (4 mei 2026) – AI cost-cutting not a legal excuse to fire workers, Chinese court says
https://english.elpais.com/economy-and-business/2026-05-07/a-chinese-court-sets-limits-on-the-dismissal-of-a-worker-replaced-by-ai.html
Xinhua / China.org.cn (30 april 2026) – Chinese court defends labor rights in new AI-replacement case
https://www.china.org.cn/2026-04/30/content_118471966.shtml
State Council Information Office (30 april 2026) – Chinese court defends labor rights in new AI-replacement case
https://english.scio.gov.cn/m/chinavoices/2026-04/30/content_118471189.html
China Daily (5 mei 2026) – Chinese courts rule AI-driven layoffs and pay cuts illegal
https://www.chinadaily.com.cn/a/202605/05/WS69f992b9a310d6866eb46ec1.html
Fortune (3 mei 2026) – Chinese court rules firms can’t lay off workers on AI grounds
https://fortune.com/2026/05/03/chinese-court-layoffs-workers-ai-replacement-labor-market/
Tom’s Hardware (3 mei 2026) – Chinese court rules companies can’t fire workers just because AI is cheaper
https://www.tomshardware.com/tech-industry/artificial-intelligence/chinese-court-rules-companies-cant-fire-workers-just-because-ai-is-cheaper-ruling-says-automation-alone-doesnt-justify-layoffs
Sixth Tone (2026) – AI Took His Job. A Chinese Court Awarded Him $38,000
https://www.sixthtone.com/news/1018530
MOFCOM China IPR (2026) – Chinese courts rule AI-driven layoffs and pay cuts illegal
https://chinaipr.mofcom.gov.cn/article/cases/202605/1996025.html
