Cuba bevindt zich sinds begin 2026 in de meest ernstige energiecrisis sinds de jaren negentig. Het olie-embargo van de VS snijdt effectief de toevoer van olie naar het eiland af. Die blokkade brengt een toch al wankel elektriciteitsnetwerk op het breekpunt. Terwijl de bevolking dagelijks de gevolgen ondervindt in de vorm van uren- tot dagenlange stroomuitvallen, schiet China Cuba te hulp. Met een stroom aan zonnepanelen en technologische expertise probeert Beijing de Cubaanse economie draaiende te houden. Tegelijkertijd versterkt Beijing zijn eigen geopolitieke invloed in het Caribisch gebied.
Jan Reyniers
De humanitaire en economische gevolgen van de Amerikaanse olieblokkade zijn voor de Cubaanse bevolking dagelijks voelbaar. Het eiland, met zo’n 11 miljoen inwoners, wordt geteisterd door een ongeziene reeks nationale stroomuitvallen. Dit jaar alleen al heeft het nationale elektriciteitsnet minstens vijf keer volledig stilgelegen, waarvan vier keer in de voorbije maand.
De oorzaak is tweeledig. Er is de infrastructuur van het verouderde Cubaanse elektriciteitsnetwerk en er is de brandstofblokkade. Veel Cubaanse elektriciteitscentrales dateren nog uit de jaren zestig en tachtig en kampen met een gebrek aan reserveonderdelen door Washingtons decennialange economische blokkade. De brandstoftoevoer, cruciaal voor deze centrales, is door de recente VS-olieboycot haast volledig stilgevallen.
De olieblokkade verstikt het socialistische eiland. Op 29 januari 2026 ondertekende Trump Executive Order 14380. Daarmee legde hij strafheffingen op aan elk land dat direct of indirect olie aan Cuba levert. Dat leidde tot een vrijwel volledige stopzetting van de brandstofimport. De ontvoering door de VS van de Venezolaanse president Maduro op 3 januari van di jaar betekende meteen ook het einde van de gesubsidieerde olieleveringen die Cuba jarenlang rechtop hielden. Onder toenemende VS-druk zagen ook Mexico en andere landen af van verdere olieleveringen.
Eind maart bracht de Russische tanker Anatoly Kolodkin, met Amerikaanse toestemming, nog zo’n 773.000 vaten (ongeveer 100.000 ton) ruwe olie aan. Daarna droogde de maritieme aanvoer vrijwel volledig op. Latere pogingen van Moskou om via gesanctioneerde schepen brandstof te leveren, mislukten doordat ze wekenlang op de Atlantische Oceaan moesten driften en onder Amerikaanse druk uiteindelijk rechtsomkeert maakten. De eigen Cubaanse olieproductie (zo’n 40.000 vaten per dag) dekt slechts 35% van de vraag.
Het resultaat is ronduit dramatisch. De opeenvolgende stroomuitvallen verlammen het dagelijkse leven. Ziekenhuizen moeten essentiële diensten beperken en tienduizenden operaties uitstellen. Vitale infrastructuur zoals waterpompen, koelkasten en communicatienetwerken vallen uit. In Havana valt de stroom geregeld meer dan dertig uur weg. In afgelegen provincies duurde het soms dagen voordat de stroom terugkeerde. Volker Türk, Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties (OHCHR), spreekt van een verdubbeling van de kindersterfte (van 5 naar 9,9 per 1.000 geboorten). Volgens hem is die stijging exclusief te wijten aan de olieblokkade. Hij wees ook op een daling van de overlevingskans voor kinderen met kanker van 85% naar 65%, én op een kritiek tekort aan essentiële medicijnen.
Deze allesoverheersende crisis is de directe aanleiding voor de versnelde samenwerking met China op het gebied van zonne-energie.
Chinese zonnepanelen als reddingsboei
China, een strategische bondgenoot van Cuba, was eerder al de belangrijkste leverancier van zonne-energieapparatuur voor het Caribische eiland, maar schroefde recent zijn bijdrage op. De samenwerking verloopt via twee parallelle sporen. Enerzijds worden er meer grootschalige zonneparken aangelegd die het nationale net versterken, én Beijing levert duizenden kleine, autonome systemen voor afgelegen gebieden en essentiële instellingen.
Op het vlak van de grootschalige parken zetten beide partners al belangrijke stappen. In november 2025 werden zeven zonneparken van elk vijf megawatt aan het Cubaanse elektriciteitsnet gekoppeld, verspreid over zes provincies. De Chinese ambassadeur in Cuba, Hua Xin, prees op 12 december 2025 de efficiënte samenwerking die leidde tot wat hij ‘een indrukwekkende versnelling van de Chinees-Cubaanse relaties’ noemde. Deze parken besparen jaarlijks ongeveer 18.000 ton aan geïmporteerde brandstof, een aanzienlijke meevaller voor een land dat kampt met een chronisch gebrek aan deviezen.
Een tweede fase, met dertien parken van vijf megawatt en twee van tien megawatt, is volop in uitvoering. Deze parken worden uitgerust met batterijen om twintig procent van de geproduceerde energie op te slaan, een cruciale toevoeging die het mogelijk maakt om ook ’s avonds en ’s nachts van zonne-energie te profiteren. De oplevering loopt en wordt dit jaar nog volledig afgewerkt. Na de voltooiing van de huidige, tweede fase is er al een volgend project van 200 megawatt gepland.
In totaal leverde China in 2025 één gigawatt aan zonnepanelen aan Cuba. Bij een piekvermogen wekken die panelen ongeveer evenveel elektriciteit op als een grote kolencentrale, maar dan zonder uitstoot. Het Cubaanse plan is om binnen twee jaar 92 zonneparken te hebben met een totaal vermogen van twee gigawatt. Als je dit deelt door een gemiddeld Cubaans gezinsverbruik, zal dat park theoretisch zo’n 1,5 miljoen tot 2 miljoen Cubaanse huishoudens van stroom kunnen voorzien.
Duizenden kleine systemen voor de meest kwetsbaren
Naast de grootschalige zonneparken levert China ook kleinschalige autonome zonne-energiesystemen die rechtstreeks ten goede komen aan Cubaanse gezinnen en essentiële voorzieningen. In november 2025 doneerde China 5.000 fotovoltaïsche systemen van 2 kilowatt voor afgelegen woningen die niet op het nationale elektriciteitsnet zijn aangesloten. Daarnaast werd een tweede reeks van 5.000 systemen bestemd voor vitale voorzieningen in alle 169 Cubaanse gemeenten. Daarvan waren 2.671 systemen bestemd voor onder meer materniteiteen, bejaardentehuizen, poliklinieken, bankfilialen, uitvaartcentra en communicatievoorzieningen. De systemen zijn autonoom en blijven daardoor functioneren tijdens een stroomuitval.
Samen omvatten de twee Chinese programma’s 10.000 autonome systemen. Ze moeten zowel afgelegen huishoudens van basisstroom voorzien als essentiële maatschappelijke voorzieningen operationeel houden tijdens de energiecrisis. Een deel van de systemen voor woningen werd in 2026 daadwerkelijk in afgelegen gebieden geïnstalleerd; in Holguín waren bijvoorbeeld in mei 2026 al 213 systemen geplaatst, terwijl nog eens 122 systemen op installatie wachtten.
Een versnelde transitie… onder dwang
Het antwoord op de vraag of de aanleg van deze zonne-energieprojecten is opgeschroefd na de invoering van de olieboycot is ondubbelzinnig ja. De cijfers tonen een duidelijke escalatie sinds de invoering van de olieblokkade. Waar eerder al plannen bestonden voor de transitie naar duurzame energie, heeft de acute noodzaak de samenwerking aanzienlijk versneld.
De levering van één gigawatt aan panelen in 2025 en de versnelde uitrol van zowel grootschalige parken als duizenden huishoudelijke systemen wijzen op een strategische opschaling die direct verband houdt met de energiecrisis. In de context van de Chinees-Cubaanse samenwerking en ter ondersteuning van de energietransitie en het verlichten van de energiecrisis, leverde China al 5.000 fotovoltaïsche huishoudsystemen volledig gratis.
De gratis donatie van duizenden huishoudelijke systemen en specifieke parken maakt deel uit van bredere hulppakketten, waarbij er op grote schaal commerciële projecten, leningen en versnelde uitrolplannen worden gerealiseerd. Vandaag financiert en exporteert China, in het kader van de totale vernieuwing van de Cubaanse energieopwekking, honderden miljoenen dollars aan zonnetechnologie en -parken.
De Cubaanse regering benadrukt dat de VS-blokkade de energiecrisis verergert, maar ook de noodzaak vergroot voor een snelle transitie naar hernieuwbare energie. China reageert hierop met een gestage stroom van donaties en aankoopprojecten.
Meer dan alleen energie
De energiecoöperatie is een hoeksteen van de bilaterale betrekkingen geworden. Zoals ambassadeur Hua Xin stelde: ‘De samenwerking van China met Cuba in de energiesector blijft stevig en constant’. De projecten hebben meerdere dimensies: ze bieden sociale stabiliteit door betrouwbare schone energie voor de bevolking, ze besparen op dure olie-importen en maken deviezen vrij voor economisch herstel, én ze dragen bij aan de jaarlijkse CO₂-reductie.
De betrekkingen strekken zich echter ook uit tot andere sectoren. Tijdens een bezoek van premier Manuel Marrero aan China in november 2025 werden biotechnologie, hernieuwbare energie, informatisering en cyberveiligheid bevestigd als pijlers van de samenwerking. Cuba biedt kansen voor Chinese ondernemers in meerdere sectoren, variërend van de farmaceutische industrie tot de digitale infrastructuur.
De samenwerking gaat verder dan louter technische bijstand. China positioneert zich als een betrouwbare partner die Cuba helpt zijn energie-onafhankelijkheid te vergroten. Volgens ambassadeur Hua Xin ‘heeft China altijd volgehouden dat Latijns-Amerika en het Caribisch gebied één grote familie van soevereine, onafhankelijke landen is en op geen enkele manier de achtertuin kan zijn van welk land dan ook’. Hij verwijst hier duidelijk naar de Monroe-doctrine, vandaag geactualiseerd in de naar Donald Trump genoemde ‘Donroe-doctrine’. De diplomatieke stellingname van de Chinese ambassadeur bleef in de regio niet onopgemerkt. De Cubaanse president Díaz-Canel van zijn kant bedankte China al herhaaldelijk en sprak over de ‘gemeenschap van een gedeelde toekomst’ tussen beide landen, een kernconcept van het Chinese buitenlandse beleid.
De schaduwzijden van de zonnestralen
Ondanks de indrukwekkende cijfers en de snelheid waarmee de projecten worden uitgerold, zijn er aanzienlijke uitdagingen. De totale Cubaanse elektriciteitsbehoefte is groot; twee gigawatt aan zonne-energie dekt slechts een zesde van de totale vraag. Ook de betrouwbaarheid van het netwerk blijft een probleem, zoals bleek bij de recente stroomuitvallen die zich ook voordeden nadat een deel van de zonneparken al operationeel was.
Ondertussen blijft Cuba grotendeels afhankelijk van fossiele brandstoffen, wat de kwetsbaarheid voor externe schokken vergroot. De transitie naar hernieuwbare energie is op gang gekomen, maar lang niet voltooid. Bovendien bracht de olieboycot het land in een vicieuze cirkel: om zonnepanelen te installeren en te onderhouden is brandstof nodig voor transport en installatie, maar net die brandstof is vandaag schaars.
Een strategische herpositionering
De Chinees-Cubaanse samenwerking op het gebied van zonne-energie is de afgelopen twee jaar aanzienlijk opgeschroefd, met name na het instellen van de Amerikaanse olieboycot. China heeft zich gepositioneerd als de belangrijkste partner in Cuba’s energietransitie. Om de impact van deze samenwerking in praktijk te brengen zijn er twee belangrijke, elkaar versterkende voorwaarden: Cuba moet een betrouwbaarder en autonomer elektriciteitsnet uitbouwen én het moet voldoende autonome systemen installeren in de meer afgelegen gebieden die zich vandaag (helaas) nog moeten behelpen met diesel- of benzinegeneratoren… waarvoor de brandstof ontbreekt.
De Chinees-Cubaanse samenwerking biedt op termijn zowel een praktische oplossing voor de acute crisis als een strategische herpositionering in het geopolitieke landschap van het Caribisch gebied. De perspectieven zijn veelbelovend, met plannen voor verdere uitbreiding naar twee gigawatt en de verbreding naar andere sectoren zoals biotechnologie. De structurele uitdagingen van Cuba’s energiesysteem blijven echter aanzienlijk. Toch brengen de Chinese zonnepanelen en de autonome systemen voor de Cubaanse bevolking – zij het voorlopig nog sporadisch – wat licht in de duisternis.
Bronnen: OHCHR, ANSA Latina, Xinhua, People’s Daily, China Daily, Granma.
