Mrima Hill, een verlaten, ‘heilig’ dorp op ongeveer 65 kilometer ten zuidwesten van de Keniaanse havenstad Mombasa, ontpopt zich in hoog tempo tot een belangrijk geopolitiek strijdpunt. De kern van de animositeit is een toenemende rivaliteit tussen de VS en China over kritieke mineralen. Door de VS geleide consortia en Chinese bieders wedijveren momenteel om het gebied te mogen ontwikkelen.
Jan Reyniers
De grond in en om Mrima Hill is uitzonderlijk rijk aan zeldzame aardmetalen en niobium, een cruciaal metaal dat staal sterker en lichter kan maken voor geavanceerde technologieën. De VS hebben grote interesse in deze ertsen. En ze hebben ondertussen bijgeleerd: in plaats van delven en uitvoeren zoals voorheen, zijn Washingtons diplomatieke en economische inspanningen er vandaag op gericht Kenia te ondersteunen bij het opzetten van een eigen binnenlandse verwerkingsindustrie.
Washington probeert op die manier het decennialange overwicht van Beijing op het gebied van de raffinage van zeldzame aardmetalen te doorbreken. Volgens het Internationaal Energieagentschap (IEA) was China in 2024 goed voor ongeveer 91 procent van de wereldwijde raffinage van zogenaamde magnetische zeldzame aardmetalen.
China’s decennialange voorsprong in raffinage
Dat Chinese overwicht is geen toeval, maar het resultaat van decennialange investeringen. China beschikt over een dominante positie in de raffinage en verwerking van zeldzame aardmetalen, met grote schaalvoordelen en een sterk geïntegreerde toeleveringsketen.
Die voorsprong kan niet eenvoudig worden ingehaald met staatssteun of diplomatieke druk vanuit Washington. De westerse bedrijven die zich vandaag in Kenia aandienen, zullen bovendien moeten aantonen dat zij in staat zijn om verwerking en waardetoevoeging in Kenia zélf te organiseren, overeenkomstig de voorwaarden van het Keniaanse aanbestedingsproces.
Die voorwaarden zijn overigens het gevolg van jaren Chinees-Keniaanse samenwerking inzake technologische ontwikkeling, de vorming van geschoolde arbeidskrachten en enorme kapitaalinvesteringen.
Washington lobbyt voor ‘partnerschap’
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio besprak dit onderwerp in september 2026 met de Keniaanse president William Ruto tijdens een ontmoeting in de marge van de Algemene Vergadering van de VN in New York. Zij hadden het onder meer over de samenwerking rond kritieke mineralen en de mogelijkheden om Kenia’s minerale rijkdommen te benutten voor economische ontwikkeling en lokale verwerking.
Bij het leveren van toegevoegde waarde zouden Amerikaanse bedrijven kunnen profiteren van Amerikaanse publieke financieringsinstrumenten en andere vormen van overheidssteun… Iets wat ze China om de haverklap verwijten!
Ook tijdens de AmCham Business Summit in Nairobi op 9 september pleitte VS-Onderminister voor Afrikaanse Zaken Frank Garcia nadrukkelijk voor een actievere VS-partnerrol.
Partnerschap met voorwaarden versus investeren zonder eisen
Waar Washington spreekt over ‘partnerschap’, wijzen critici erop dat de VS-benadering in andere Afrikaanse contexten gepaard kan gaan met voorwaarden op het gebied van buitenlands beleid, mensenrechten en governance die voor Afrikaanse regeringen minder aantrekkelijk zijn.
Chinese investeringen daarentegen worden niet gekoppeld aan politieke voorwaarden en zijn doorgaans sterk gericht op commerciële en infrastructurele belangen. Voor veel Afrikaanse landen kan dat een beslissend verschil uitmaken.
Verwerkingsinfrastructuur, niet alleen grondstoffen
Experts, zoals geo-economisch analist Aly-Khan Satchu, benadrukken dat deze wedloop veel verder reikt dan simpele grondstoffenwinning. Volgens Satchu draait de concurrentie primair om de verwerkingsinfrastructuur, waarbij China momenteel een aanzienlijke voorsprong heeft.
Vandaag sluit Washingtons visie hierbij aan: Frank Garcia verklaarde stellig dat westerse bedrijven niet langer komen om te delven en te verschepen. HIj omschreef die oude gewoonte als uitbuiting in plaats van partnerschap. Washington zou nu van plan zijn echt te gaan investeren in lokale gemeenschappen, technologie-overdracht, opleiding en banencreatie.
Belofte versus werkelijkheid in Afrikaanse mijnbouw
Die claim staat echter op gespannen voet met de historische werkelijkheid. Chinese bedrijven zijn al jaren actief in Afrikaanse mijnbouwprojecten en hebben daar wel degelijk infrastructuur aangelegd, scholen gebouwd en banen gecreëerd. In de Democratische Republiek Congo bijvoorbeeld, waar Chinese bedrijven de grootste zijn in koper- en kobaltwinning, is de mijnbouwsector een van de grootste werkgevers en bron van buitenlandse deviezen geworden.
Voor westerse bedrijven waren de winstmarges van hun aandeelhouders altijd al belangrijker dan enige vorm van lokale ontwikkeling. Het blijft dan ook de vraag of ze Kenia morgen reële ontwikkelingsperspectieven kunnen bieden.
Zes kandidaten, waaronder twee Chinese
Geologische studies wijzen op circa 105 miljoen ton aan bruikbaar erts ter waarde van tientallen miljarden dollars in en om Mrima Hill. Tijdens de aanbestedingsprocedure bleek dat er, na schifting, nog zes kandidaten in de race zijn.
Onder hen twee Chinese bedrijven: Volgens Keniaanse persberichtenzijn de tweeoverblijvendeChinese kandidaten Shenghe Resources (een gemengd Privé-Publiek bedrijf) en het staatsbedrijf ChinaNational Nuclear Corporation(CNNC). Keniaanse regeringsbronnen bevestigdendat twee vande zes overgeblevenkandidaten Chinees zijn, maar maakte geennamen bekend van dezes resterende kandidaten.
Onder de westerse bedrijven die nog in de running zijn, bevinden zich het in New York genoteerde Critical Metals Corp en Australische bedrijven zoals RareX en Iluka Resources. Zij zouden overwegen consortia te vormen.
Analisten zoals Chris Berry van House Mountain Partners, een onafhankelijk onderzoeks- en adviesbedrijf in de VS, plaatsen de belangstelling voor Mrima Hill in de bredere westerse inspanningen om de afhankelijkheid van China voor kritieke mineralen te verminderen en alternatieve toeleveringsketens op te bouwen met westerse landen.
China als architect van de wereldmarkt
Die strategie kampt echter met een fundamenteel probleem: China veruit de grootste speler in de wereldwijde zeldzame-aardmetalenmarkt. De Chinese kandidaten die volgens de Keniaanse overheid tot de zes overgebleven bieders behoren, zouden kunnen beschikken over bestaande afzetkanalen en toegang tot Chinese verwerkingscapaciteit.
Westerse consortia daarentegen moeten aantonen dat zij voldoende financiering, technische expertise en toegang tot verwerking kunnen organiseren om het project op lange termijn rendabel te maken. Voor de Keniaanse overheid, die haar mineralen economisch wil valoriseren, is dat een cruciale overweging.
Heilig bos stuit op verzet van de lokale bevolking
De spanningen rondom het gebied zijn overigens niet nieuw. Naast eerdere pogingen van buitenlandse actoren om het terrein te betreden, stuiten plannen voor mijnbouw op bezorgdheid en verzet van de lokale bevolking. De UNESCO heeft de Sacred Mijikenda Kaya Forests in 2008 op de Werelderfgoedlijst geplaatst. Mrima Hill bevindt zich in een cultureel landschap waarin heilige kaya’s (verlaten dorpen) van de Mijikenda een belangrijke rol spelen. Voor hen zijn de kaya’s belangrijke voorouderlijke plekken. Omwonenden vrezen onherstelbare schade aan de heiligdommen, de natuur en hun landbouwgronden.
Chinese bereidheid tot overleg met lokale gemeenschappen
Interessant is dat Chinese bedrijven in het verleden vaker te maken hebben gekregen met vergelijkbare zorgen. In verschillende Afrikaanse mijnbouwprojecten zijn vormen van overleg, compensatie en lokale investeringen toegepast, maar de resultaten verschillen sterk per project.
Of dat ook in Mrima Hill zal gebeuren, valt nog te bezien. De ervaring toont aan dat Chinese partijen in het algemeen sneller bereid zijn met lokale autoriteiten en gemeenschappen te onderhandelen dan hun westerse tegenhangers.
Die laatsten zijn overigens, net als de Chinezen, gebonden aan dezelfde strenge Keniaanse compliance-eisen. Die voorwaarden zouden de winstmarges van hun aandeelhouders wel eens ernstig in het gedrang kunnen brengen.
Washington zoekt terreinwinst in heel Afrika
De Amerikaanse interesse beperkt zich overigens niet tot Kenia en zeldzame aardmetalen. Washington probeert in heel Afrika terrein te winnen. Zo heeft de VS de voorbije jaren ingezet op strategische grondstoffenpartnerschappen met onder meer de Democratische Republiek Congo, rond koper- en kobaltprojecten.
Ook in andere Afrikaanse landen wordt gesproken over de winning, verwerking en toelevering van kritieke mineralen, terwijl Chinese bedrijven in verschillende van die markten al sterk verankerd zijn.
Wie vormt de Afrikaanse grondstoffentoekomst?
Die verankering is niet zomaar ongedaan te maken. China heeft decennialang in soms moeilijke omstandigheden geïnvesteerd in Afrikaanse mijnbouw, infrastructuur en economische relaties. De Verenigde Staten mogen dan wel praten over ‘partnerschap’ en ‘toegevoegde waarde’, Chinese bedrijven hebben in verschillende Afrikaanse landen al bestaande mijnbouw-, infrastructuur- en verwerkingsketens opgebouwd. Voor Afrikaanse landen is dat een realiteit die meeweegt naast diplomatieke beloften.
De strijd om Mrima Hill is dan ook niet alleen een strijd om mineralen – het is een strijd om de vraag wie de Afrikaanse grondstoffentoekomst én de industrialisering ervan het meest geloofwaardig kan vormgeven. Op dat terrein heeft Beijing een niet eenvoudig in te halen voorsprong.
Bronnen: SCMP, Ecofin Agency, Daily Nation/Citizen Digital, Business Daily Africa, Financial Times, House Mountain Partners, Reuters, IEA, Kenya News Agency (KNA), UNESCO.
