Het is een beetje vreemd om in China een cranberryveld te zien. Niet omdat cranberries, de rode veenbessen, hier niet zouden kunnen groeien, maar omdat de vrucht ergens anders thuishoort: in Noord-Amerika. Weinig consumenten zouden, als ze die bessen eten of een glas cranberrysap drinken, aan het uiterste noordoosten van China denken. Toch is dat waar de weg naartoe leidt.

Fuyuan (抚远), provincie Heilongjiang, Noordoost-China
Het is een beetje vreemd om in China een cranberryveld te zien. Niet omdat cranberries, veenbessen, hier niet zouden kunnen groeien, maar omdat de vrucht ergens anders thuishoort: in Noord-Amerika. Op de tafels met Thanksgiving. In flessen cranberrysap. Misschien in een schaaltje met gedroogde veenbessen in een supermarkt ergens in Europa. Weinig mensen zouden aan het uiterste noordoosten van China denken. Toch is dat waar de weg naartoe leidt.
Fuyuan ligt in Heilongjiang, in het uiterste noordoosten van China, waar het land grenst aan Rusland en de Amoer-rivier deel uitmaakt van de grens. Het is een uitgestrekt, dunbevolkt gebied. Op een oppervlakte van meer dan 6.000 vierkante kilometer wonen minder dan 100.000 mensen, verspreid over een landschap van rivieren, moerassen, velden en lange, koude winters. Tegenwoordig is deze afgelegen uithoek van China de thuisbasis van Azië’s grootste teeltgebied van veenbessen.
Het verhaal begon nog niet zo lang geleden. In 2014 begon een lokaal bedrijf, Honghai Agriculture, in Fuyuan te experimenteren met veenbessen. Er was ter plaatse weinig ervaring om op terug te vallen. Cranberries waren geen traditioneel Chinees gewas en de gebruikte rassen kwamen uit Noord-Amerika. De eerste uitdaging was simpelweg om ze te laten groeien. Veenbessen zijn niet helemaal zoals ander fruit. Ze geven de voorkeur aan zure grond en vochtige omstandigheden, en ze groeien laag bij de grond, aan kruipende ranken. In de herfst worden de velden onder water gezet. Machines rijden door de ondergelopen velden en maken de rijpe bessen los van de ranken. De bessen drijven. Plotseling kleurt een veld rood.

Het is zo’n landbouwtafereel dat bijna onwerkelijk lijkt: duizenden rode bessen die over het wateroppervlak drijven, terwijl oogstmachines zich langzaam een weg erdoorheen banen. Jarenlang bleef het experiment buiten Fuyuan vrijwel onbekend. De planten hadden tijd nodig. Het kan enkele jaren duren voordat cranberries goed aanslaan. In 2018 begonnen de planten vruchten af te werpen en in 2019 werd het lokale merk Honghai Xiaozhen, oftewel Honghai Town’, geregistreerd.
Vervolgens begon het experiment uit te groeien.
Tegen 2023 beschikte Fuyuan over ongeveer 4.200 mu aan cranberryvelden — zo’n 280 hectare — die zo’n 2.700 ton verse bessen opleverden, ongeveer 40 procent van de Aziatische cranberryproductie. In 2025 bedroeg de productie ongeveer 4.000 ton, waarbij de cranberry-industrie een productiewaarde van meer dan 80 miljoen RMB (10,4 miljoen euro) genereerde.
Maar het telen van de bes was nog maar het begin. Fuyuan ging onderzoeken wat er verder nog nodig was. Er kwamen koelhuizen. Daarna volgden was- en verwerkingsfaciliteiten. Het onderzoek kwam steeds dichter bij de velden te staan. Verse bessen konden direct worden verkocht, terwijl andere werden verwerkt tot gedroogde cranberries, sappen en andere producten. Inmiddels zijn er meer dan twintig cranberryproducten ontwikkeld, variërend van voedingsmiddelen, dranken en sappen tot huidverzorgingsproducten.
En toen nam het experiment een onverwachte wending. Jarenlang waren Chinese telers afhankelijk geweest van geïmporteerde rassen. Onderzoekers in Fuyuan begonnen te werken aan het kweken van rassen die beter waren aangepast aan de lokale omstandigheden. Sommige van de in Fuyuan geselecteerde zaden kwamen uiteindelijk nog veel verder van de velden terecht.
Into space.
In 2022 reisden cranberryzaden mee aan boord van het ruimtevaartuig Shenzhou-14. Tijdens latere missies volgden nog meer partijen, terwijl onderzoekers onderzochten of door de ruimte veroorzaakte mutaties konden bijdragen aan het kweken van nieuwe variëteiten die geschikt zijn voor de Chinese teeltomstandigheden. Het is een ongebruikelijke combinatie: een gewas dat groeit op een veld vlakbij de Russische grens, en zaden van dat gewas die de ruimte in reizen. Maar misschien zegt het iets belangrijks over wat er gebeurt als een plek besluit iets nieuws tot het zijne te maken.
Eerst brengt iemand een zaadje mee. Vervolgens leren boeren hoe ze het moeten verbouwen. Wetenschappers doen er onderzoek naar. Rassen worden getest. Machines worden aangepast. Er komen koelhuizen. Daarna volgt de verwerking. Er ontstaan bedrijven rondom het gewas. De bes verandert, maar dat geldt ook voor de omgeving. Het wordt een lokaal gewas zonder een traditioneel gewas te worden. Dat onderscheid is belangrijk.
Fuyuan staat bekend als de ‘oostelijke pool’ van China, een van de eerste plaatsen in het land waar elke ochtend de zon opkomt. De winters zijn streng, het landschap is uitgestrekt en de afstand tot de grote kuststeden van China is aanzienlijk. Toch vinden de bessen die hier worden geteeld steeds vaker hun weg naar de Chinese supermarkten en in Chinese voedingsmiddelen, terwijl verwerkte producten ook steeds vaker op buitenlandse markten verschijnen.

Sommige industriesectoren worden generatie na generatie opgebouwd. Andere ontstaan uit iets dat van elders komt. En als het werkt en zich goed aanpast, wordt het zaadje een gewas, wordt het gewas een industrie, en uiteindelijk voelt het niet langer als een vreemde gast. Het hoort bij die plek. In Fuyuan is die transformatie elke herfst te zien, wanneer de velden onder water staan en de bessen naar de oppervlakte komen. Even kleurt een uithoek in het uiterste noordoosten van China rood.
En ergens anders, misschien in een supermarkt honderden of duizenden kilometers verderop, opent iemand een zakje cranberries of schenkt een glas sap in. Het is onwaarschijnlijk dat ze daarbij aan Fuyuan denken.
Maar dat kleine besje heeft een lange reis achter de rug.

Negen korte verhalen over wat China voor de wereld produceert.
Gordon Dumoulin stelde de volgende vragen: ‘waar en hoe precies wordt Europa in China geproduceerd?’ Zijn antwoord verwekte hij tot 9 korte verhalen voor zijn substack China21 Journal in het Engels. ChinaSquare neemt ze in vertaalde vorm over. Fuyuan is verhaal # 5
