In dezelfde week waarin de Amerikaanse minister van Financiën Bessent twee Chinese banken schriftelijk heeft bedreigd met sancties indien ze nog transacties met Iran uitvoeren, heeft de Chinese regering twee besluiten uitgevaardigd die het haar toelaten krachtiger op te treden tegen dergelijke extraterritoriale jurisdictieclaims.
Extraterritoriale jurisdictie, ook lange-armjurisdictie genoemd, is een economisch wapen van vooral de VS, maar ook de EU. De VS passen wurgende economische sancties toe tegen bijvoorbeeld Cuba, maar leggen tegelijk sancties op aan derde landen of bedrijven uit derde landen die transacties met dat land blijven verrichten. De brief van Bessent is ook een voorbeeld. Er zijn ook Europese sancties tegen Chinese bedrijven die materiaal aan Rusland leveren.
Een ander soort lange‑armjurisdictie is het VS-verbod aan het Nederlandse bedrijf ASML om nog gesofisticeerde machines aan China te leveren, Nog een voorbeeld is dat de Nederlandse regering Nexperia, een Chinees chipbedrijf in Nederland, heeft overgenomen na dreiging met sancties door de VS.
Tot nu toe vermeed China zoveel mogelijk confrontatie rond dergelijke maatregelen, die het probeerde te omzeilen, bijvoorbeeld door geviseerde transacties te laten lopen via kleine banken die geen internationale activa bezitten..
Een volledige Chinese toolkit
Dat tijdperk lijkt nu ten einde te lopen. De voorbije dagen verschenen twee regeringsbesluiten die onmiddellijk van kracht worden.
Het regeringsbesluit nr. 834 betreft het ‘verbeteren van de veiligheid van leverketens’, en besluit nr. 835 het ‘misbruik van extraterritoriale jurisdictie door andere landen’.
Een Chinese krant in Singapore, Lianhe Zaobao, interviewde academici over de nieuwe regels. Volgens hen kan China nu proactief ‘alomvattende en systematische, defensieve en contraoffensieve’ juridische instrumenten inzetten, in plaats van passief te reageren op geïsoleerde buitenlandse maatregelen die de nationale veiligheid en bedrijfsbelangen van China schaden.
Een artikel in Yuyuantantian, een mediakanaal van de Chinese centrale televisie, benadrukt dat de Chinese strategie verandert van geval‑per‑gevalverdediging naar ‘systematische, geïnstitutionaliseerde operaties’. De nieuwe besluiten versterken de eerdere ‘wet tegen buitenlandse sancties’ (2021) en de ‘regels voor de lijst van onbetrouwbare partners’ (2020) om een ‘volledige toolkit te vormen, met regels, handhaving en juridische opvolging’.
Veranderde internationale context.
Yuyuantantian geeft enkele voorbeelden van wat China wil tegengaan: de dreigementen van Bessent, besluiten van buitenlandse rechtbanken die in strijd met internationale verdragen Chinese bedrijven dwingen gevoelige data uit China vrij te geven, en de recente gedwongen verkoop van de havens in Panama door een Chinees bedrijf uit Hongkong.
De huidige internationale context maakt volgens het artikel een sterkere verdediging noodzakelijk. Zelfs wanneer China niet bij conflicten betrokken is, riskeert het een collateraal slachtoffer te worden.
De sterke punten van de besluiten
Beide regeringsbesluiten stipuleren dat China het recht heeft individuen of organisaties te beletten het land te verlaten indien zij inbreuken plegen op de besluiten, indien zij weigeren de regels na te leven of indien zij trachten deze te omzeilen.
Het sterkste punt van order nummer 835 is de verbodsclausule. Wanneer een ander land officieel extraterritoriale maatregelen aankondigt tegen een Chinese organisatie, kan de Chinese overheid deze organisatie verbieden om aan deze maatregelen mee te werken. De overheid kan degenen die dit verbod negeren uitsluiten van overheidsaanbestedingen, invoer- of uitvoerbeperkingen instellen, beperkingen opleggen bij de uitvoer van data of persoonlijke gegevens, de toegang tot China ontzeggen of het vertrek uit het land beperken, en boetes opleggen.
Besluit nr. 834 stipuleert maatregelen tegen drie soorten druk op de Chinese industriële leveringsketens: tegen invoerrechten en technologische blokkades, tegen storingen in de energievoorziening en logistiek door geopolitieke conflicten, en tegen structurele uitdagingen in mondiale leveringsketens als gevolg van ‘derisking’ of ‘desinisering’.
Nieuw normaal
De Chinese kamer van koophandel in de EU merkte al in een verklaring in maart op dat er in de EU een ‘strategische angst’ ontstaat die veel verder gaat dan loutere handelsconflicten. De EU is verrast dat China evolueert van een passieve deelnemer in wereldwijde leveringsketens tot een actieve speler die de regels mee bepaalt en zich zelfs durft te verzetten tegen recente Europese beschermingsmaategelen, zoals de Foreign Subsidies Regulation en het Anti-Coercion Instrument.
De Foreign Subsidies Regulation van 2023 maakt het mogelijk gesubsidieerde buitenlandse (lees: Chinese) producten uit de EU te weren of te belasten. De Anti-Coercion Act van 2023 maakt Europese strafmaatregelen mogelijk tegen landen die de EU of haar leden economisch onder druk zetten. Concreet gaat het om de Chinese handelsboycot van Letland nadat dit land Taiwan officieus had erkend.
De experts die Lianhe Zaobao aan het woord laat, gaan uit van een ‘nieuw normaal’, waarin de VS en de EU niet langer eenzijdige extraterritoriale maatregelen kunnen uitvaardigen zonder op resoluut weerwerk van China te stuiten.
Bron: Lianhe Zaobao
