Ng Sauw Tjhoi , voormalig VRT-journalist, hoofdredacteur China Vandaag
Achter iedere app zit een werknemer
De 114de Internationale Arbeidsconferentie in Genève heeft op 12 juni 2026 een historisch akkoord bereikt over de bescherming van platformwerkers. Voor het eerst keurde de Internationale Arbeidsorganisatie een wereldwijd arbeidsverdrag goed dat specifiek gericht is op mensen die via digitale platforms werken: maaltijdbezorgers, taxichauffeurs, online freelancers, koeriers en andere werknemers van wie het werk, inkomen en tempo steeds vaker door algoritmen worden bepaald.¹
Het nieuwe akkoord kreeg de naam Verdrag nr. 193 over waardig werk in de platformeconomie. Het is een belangrijke stap, omdat het voor het eerst internationaal vastlegt dat arbeidsrechten niet mogen verdwijnen zodra een werkgever zich achter een app, een digitaal contract of een ondoorzichtig computersysteem verschuilt.
China zat mee aan de onderhandelingstafel
De All-China Federation of Trade Unions, kortweg ACFTU, is de nationale Chinese vakbondsfederatie. Binnen de Internationale Arbeidsorganisatie maakt zij deel uit van de werknemersvertegenwoordiging uit China.
Dat onderscheid is belangrijk. Op een Internationale Arbeidsconferentie zitten niet alleen regeringen aan tafel. De IAO werkt volgens een drieledige structuur waarin regeringen, werkgeversorganisaties en werknemersorganisaties elk een eigen stem hebben. De ACFTU nam aan het proces dus deel vanuit de werknemerszijde, naast vertegenwoordigers van vakbonden uit andere landen.
De ACFTU nam deel aan de werknemersvertegenwoordiging die twee jaar werkte aan het normeringsproces, aan de besprekingen in de speciale IAO-commissie over waardig werk in de platformeconomie en aan het bredere overleg binnen de werknemersgroep.²
De betekenis van de Chinese aanwezigheid lag vooral in de ervaring die China inmiddels heeft opgebouwd. Het land telt miljoenen maaltijdbezorgers, koeriers, chauffeurs en andere mensen die via digitale platforms werken. Problemen met onrealistische bezorgtijden, automatische boetes, lange werkdagen, onveilige routes en blokkering van accounts zijn er bijzonder zichtbaar geworden.
China bracht daardoor niet alleen een theoretisch standpunt mee naar Genève, maar ook enkele jaren praktijkervaring met pogingen om platformbedrijven en hun algoritmen aan regels te onderwerpen.
Wanneer de baas een algoritme is
Voor een klassieke werknemer is doorgaans zichtbaar wie opdrachten geeft, wie het uurrooster opstelt en wie een sanctie oplegt. Voor een platformwerker worden die beslissingen vaak genomen door software.
Een algoritme bepaalt welke chauffeur een rit krijgt, hoeveel tijd een bezorger heeft om een maaltijd af te leveren, welke vergoeding aan een opdracht wordt gekoppeld en wanneer een werknemer lager in de rangschikking terechtkomt. Soms kan een account automatisch worden geschorst zonder dat de werknemer precies weet waarom.
De ACFTU probeert daarom al enkele jaren om niet alleen over lonen en werktijden te onderhandelen, maar ook over de digitale regels achter het werk. De centrale gedachte is eenvoudig: wanneer een algoritme zich gedraagt als een werkgever, moet ook dat algoritme onderwerp kunnen worden van overleg.
Niet langer de “strengste algoritmen”
Een eerste belangrijke stap kwam er in juli 2021. Zeven Chinese instanties, waaronder de ACFTU, vaardigden toen een nationale richtlijn uit voor maaltijdbezorgers. Daarin stond expliciet dat platforms niet langer het “strengste algoritme” als beoordelingsnorm mochten gebruiken.
Volgens de officiële richtlijn van de Chinese markttoezichthouder moesten platforms redelijkere normen hanteren voor het aantal bestellingen, de online aanwezigheid en het percentage leveringen dat op tijd wordt uitgevoerd. Ook moesten bezorgtijden waar nodig worden verlengd.³
Dat was geen detail. Maaltijdbezorgers werden door steeds kortere deadlines aangezet om verkeersregels te overtreden, door rood te rijden of met hoge snelheid door drukke wijken te manoeuvreren. De software beloonde snelheid, terwijl de werknemer het veiligheidsrisico droeg.
China koppelde algoritmisch management daardoor al in 2021 rechtstreeks aan verkeersveiligheid, werkdruk en gezondheid. Op internationaal niveau bestond daarover toen nog geen bindende arbeidsnorm.
Een bodem onder het inkomen
De richtlijnen van 2021 bepaalden ook dat het normale arbeidsinkomen van maaltijdbezorgers niet lager mocht liggen dan het plaatselijke minimumloon. Dat gold eveneens voor werknemers die niet volledig in de klassieke categorie van werknemer met een vast arbeidscontract pasten.
Volgens een toelichting van de Chinese regering werden ook platformwerkers met een tussenvorm van arbeidsrelatie onder een gedeelte van de minimumloonbescherming gebracht.⁴
Daarmee probeerde China een hardnekkig probleem aan te pakken. Platformbedrijven stellen hun medewerkers dikwijls voor als zelfstandige ondernemers, ook wanneer het platform in de praktijk bepaalt welke opdrachten zij krijgen, hoeveel zij verdienen en volgens welke regels zij moeten werken.
De Chinese regeling maakte de toegang tot bepaalde basisrechten gedeeltelijk los van de juridische discussie over het precieze statuut van de werknemer.
Verzekerd per rit of bestelling
Sinds juli 2022 test China bovendien een afzonderlijk verzekeringsstelsel voor arbeidsongevallen van platformwerkers. Daarbij wordt de bescherming niet uitsluitend gekoppeld aan een traditioneel arbeidscontract, maar aan de ritten of opdrachten die via een platform worden uitgevoerd.
Platforms betalen bijdragen voor werknemers die via hun systeem actief zijn. De verzekering moet bescherming bieden wanneer een bezorger, chauffeur of andere platformwerker tijdens het werk een ongeval krijgt.
Dat is belangrijk, omdat platformwerkers in veel landen tussen twee systemen vallen. Voor de sociale zekerheid zijn zij formeel zelfstandigen, maar in hun dagelijkse werk functioneren zij soms bijna als werknemers. Wanneer er iets misgaat, blijkt plots niemand volledig verantwoordelijk.
Het Chinese systeem is nog in ontwikkeling en lost niet alle problemen op, maar het probeert de sociale bescherming te laten meebewegen met een arbeidsmarkt waarin mensen voor verschillende platforms en per opdracht kunnen werken.
Het bedrijfsgeheim gaat een stukje open
In februari 2024 publiceerde het Chinese ministerie van Personeelszaken en Sociale Zekerheid nieuwe richtlijnen over rust, arbeidsbeloning en de bekendmaking van platformregels.
Daarin staat dat platformbedrijven hun werknemers informatie moeten geven over onder meer de verdeling van bestellingen, de berekening en betaling van vergoedingen, werk- en rusttijden, veiligheid, evaluaties en sancties. Ook de algoritmische regels en hun werking vallen uitdrukkelijk onder de informatie die bekendgemaakt moet worden.
De richtlijn over de openbaarmaking van arbeidsregels bepaalt bovendien dat platforms bij het opstellen of wijzigen van zulke regels de mening van vakbonden of vertegenwoordigers van werknemers moeten horen.⁵
Dat is een principiële verschuiving. Een algoritme dat iemands inkomen, werktempo en toegang tot opdrachten bepaalt, kan niet volledig als bedrijfsgeheim worden behandeld. Werknemers moeten minstens weten volgens welke logica zij worden beoordeeld.
De software komt aan de onderhandelingstafel
In november 2024 publiceerde de ACFTU samen met het ministerie van Personeelszaken en Sociale Zekerheid, de China Enterprise Confederation en de nationale federatie van industrie en handel een afzonderlijke richtlijn voor overleg over de rechten van werknemers in nieuwe arbeidsvormen.
De richtlijn voor overleg over platformwerk noemt zeer concrete onderwerpen waarover kan worden onderhandeld: de toewijzing van opdrachten, vergoedingen, verzekeringen, opleiding, werktijden, sancties en platformalgoritmen.⁶
Akkoorden, notulen of memoranda die uit dat overleg voortkomen, moeten bovendien binnen tien dagen worden bekendgemaakt aan de werknemers voor wie ze gelden.
Het vernieuwende element is dat de vakbond niet alleen over de gevolgen van een algoritme onderhandelt. Ook de regels en aannames die in de software zijn ingebouwd, komen zelf op tafel.
Twintig miljoen werknemers bereikt
In 2025 begonnen vijftien grote platformbedrijven onder begeleiding van de ACFTU onderhandelingen te voeren over algoritmen en arbeidsregels. Volgens het Chinese vakbondsmedium Workers’ Daily werden daarover collectieve akkoorden gesloten die samen meer dan twintig miljoen platformwerkers bereikten.⁷
In verschillende regio’s organiseerden vakbonden rondetafelgesprekken en overlegvergaderingen met bezorgers en chauffeurs. Alleen al binnen de bezorgsector werden volgens de ACFTU meer dan 1.500 gesprekken gehouden op het niveau van distributiepunten, steden en regio’s.
De gesprekken gingen onder meer over:
- de manier waarop bestellingen worden verdeeld;
- de tijd die voor een levering wordt voorzien;
- de berekening van tarieven en toeslagen;
- automatische sancties en blokkering van accounts;
- beroepsmogelijkheden tegen geautomatiseerde beslissingen;
- rustpauzes na lange werktijden;
- aanpassingen bij hitte, hevige regen of sneeuw;
- afgesloten wegen en moeilijk toegankelijke gebouwen.
De software werd daardoor niet langer voorgesteld als een onaantastbare technische machine. Werknemers konden aangeven waar de berekeningen botsten met de werkelijkheid op straat.
Een route die alleen op het scherm bestaat
Bij overleg met maaltijdbezorgplatform Ele.me wezen bezorgers erop dat voorgestelde routes soms door afgesloten wegen of over niet-toegankelijke terreinen liepen. Een algoritme kan op de kaart een perfecte route berekenen, maar weet niet altijd dat een ingang gesloten is, een lift defect is of een wooncomplex maar via één toegang bereikbaar is.
Ook vroegen werknemers hoe zware regen, extreme hitte en plaatselijke verkeersproblemen in de tarieven en bezorgtijden werden verwerkt. Het platform moest uitleg geven over de logica van het systeem en mogelijke aanpassingen bespreken.
Dat gaat verder dan een algemene belofte van transparantie. De ervaring van werknemers op straat wordt gebruikt om de digitale regels te corrigeren. Het algoritme leert niet alleen van data, maar ook van mensen die dagelijks met de gevolgen ervan worden geconfronteerd.
Geen automatische hap meer uit het loon
Ook maaltijdbezorgplatform Meituan kwam onder druk te staan om zijn sanctiesysteem te veranderen. Het bedrijf organiseerde overleg over vermoeidheid, veiligheid, tijdsdruk en financiële straffen voor te late leveringen.
Bij regionaal overleg in Fujian beloofde Meituan volgens Workers’ Daily om de rechtstreekse financiële boetes voor laattijdige bezorgingen tegen eind 2025 af te schaffen.⁸
Dat is een tastbare verandering. Een kleine vertraging door verkeer, weersomstandigheden of een moeilijk bereikbaar adres leidt dan niet langer automatisch tot een hap uit het loon van de bezorger.
Het alternatief, een puntensysteem, verdient overigens eveneens toezicht. Een systeem zonder directe loonboete kan nog altijd gevolgen hebben voor de toegang tot toekomstige bestellingen. Het afschaffen van één sanctie betekent dus niet dat de machtsverhouding volledig verdwijnt.
De app die zegt dat het tijd is om te rusten
Platforms experimenteerden daarnaast met meldingen voor werknemers die te lang achtereen actief bleven. In sommige systemen krijgen bezorgers na meerdere uren onafgebroken werk een waarschuwing dat zij vermoeid kunnen zijn en rust moeten nemen.
Meituan ontwikkelde ook een mechanisme dat extreem lange werktijden moet onderbreken. Het uitgangspunt is dat een platform niet eerst financiële prikkels mag creëren om eindeloos door te werken en vervolgens alle verantwoordelijkheid bij de individuele werknemer mag leggen.
Zo’n verplichte pauze kan paternalistisch worden toegepast, zeker wanneer werknemers juist lange uren maken omdat de vergoeding per opdracht te laag is. Toch bevat het systeem een belangrijke erkenning: wanneer software het werktempo opdrijft, draagt het platform mee verantwoordelijkheid voor vermoeidheid en ongevallen.
Eerst overleggen, dan programmeren
Bij verschillende grote platforms werden werknemers of hun vertegenwoordigers betrokken bij speciale commissies over algoritmen. Meituan nodigde bezorgers uit voor overleg over de werking van zijn systemen. Ele.me organiseerde sessies over de logica achter de toewijzing van bestellingen. Bij vrachtplatform Lalamove werden naast het bedrijf ook chauffeurs, vakbondsvertegenwoordigers, onderzoekers en overheidsinstanties betrokken.
Het principe verschuift daarmee voorzichtig van klachten achteraf naar inspraak vooraf. Niet alleen protesteren wanneer een algoritme schade heeft veroorzaakt, maar werknemers raadplegen voordat nieuwe regels op grote schaal worden ingevoerd.
Dat is precies waar de internationale discussie steeds meer naartoe gaat: software die arbeidsvoorwaarden bepaalt, is niet louter een technisch instrument. Ze is een vorm van bedrijfsbeleid en moet dus aan sociaal overleg, controle en beroepsprocedures worden onderworpen.
Wat het nieuwe IAO-verdrag verandert
Het nieuwe IAO-verdrag legt landen geen identiek arbeidscontract op. Het stipuleert wel dat platformwerkers daadwerkelijk toegang krijgen tot arbeidsrechten en sociale bescherming, ongeacht de technische of juridische constructie waarmee een platform zijn activiteiten organiseert.
Centraal staan onder meer:
- een correcte beoordeling van de arbeidsrelatie;
- duidelijke en begrijpelijke arbeidsvoorwaarden;
- bescherming tegen discriminatie;
- veilige en gezonde arbeidsomstandigheden;
- sociale zekerheid;
- bescherming van persoonsgegevens;
- vrijheid van vereniging en collectieve onderhandelingen;
- transparantie bij geautomatiseerde beslissingen.
Een belangrijk onderdeel betreft algoritmisch management. Werknemers moeten kunnen begrijpen wanneer geautomatiseerde systemen beslissingen nemen over opdrachten, inkomen, evaluaties, schorsingen of beëindiging van hun toegang tot het platform. Zij moeten zulke beslissingen kunnen betwisten en menselijke tussenkomst kunnen vragen.
Het verdrag wordt juridisch bindend voor de landen die het ratificeren. Daarnaast nam de conferentie een aanvullende aanbeveling aan die regeringen helpt om de algemene beginselen in concrete wetgeving om te zetten.
De goedkeuring in Genève is dus geen eindpunt. Nationale parlementen en regeringen moeten het verdrag nog ratificeren en uitvoeren. Ook China zal moeten bepalen welke bijkomende wettelijke stappen nodig zijn om de nieuwe internationale norm volledig toe te passen.
De Chinese praktijk liep op sommige specifieke punten vooruit op de internationale consensus. China voerde al vanaf 2021 regels in tegen extreme algoritmische tijdsdruk, bracht bepaalde platformwerkers onder minimumloonbescherming, begon een afzonderlijke ongevallenverzekering te testen en ontwikkelde later vormen van collectief overleg over algoritmen.
Dat betekent niet dat China als geheel een volmaakt model voor werknemersrechten heeft ontwikkeld. Verschillende regels zijn richtlijnen waarvan de afdwingbaarheid in de praktijk kan verschillen. Platformbedrijven behouden veel macht en werknemers zijn voor hun inkomen nog steeds sterk afhankelijk van systemen die zij maar gedeeltelijk kunnen controleren.
Ook de positie van de ACFTU blijft onderwerp van debat. Zij is de enige officieel erkende nationale vakbondsfederatie en opereert binnen het Chinese politieke systeem. Critici vragen zich daarom af hoeveel onafhankelijke druk zij werkelijk op grote technologiebedrijven kan uitoefenen en in welke mate werknemers zelf hun vertegenwoordigers en onderhandelingsagenda kunnen bepalen. Die kritiek moet worden opgevolgd. Maar ze mag het feit niet negeren dat in China concrete mechanismen zijn ontwikkeld die internationaal meer dan relevant zijn: overleg over algoritmen, inspraak in de verdeling van opdrachten, bekendmaking van digitale arbeidsregels en sociale bescherming die aan ritten of opdrachten wordt gekoppeld.
Belangrijke collectieve overwinning
Het akkoord in Genève kwam tot stand door onderhandelingen tussen vakbonden, regeringen en werkgevers uit de hele wereld. De ACFTU was daarin een actieve deelnemer, met het gewicht van een zeer grote nationale vakbondsfederatie en met ervaring uit een van de omvangrijkste platformeconomieën ter wereld.
Haar rol is niet onbelangrijk geweest. De Chinese ervaring bracht concrete voorbeelden mee van een arbeidsmarkt waarin de baas niet altijd een gezicht heeft, maar soms bestaat uit regels, digitale scores en berekeningen die diep in een app verborgen zitten.
Verdrag nr. 193 maakt duidelijk dat die digitale muur geen excuus meer mag zijn. Achter iedere maaltijd die aan de deur wordt afgeleverd, iedere taxirit die op het scherm verschijnt en iedere opdracht die online wordt verdeeld, staat nog altijd een werknemer van vlees en bloed.
Bronnen:
- Internationale Arbeidsorganisatie, “International Labour Conference ends with adoption of the first Convention on decent work in the platform economy”, 12 juni 2026:
https://www.ilo.org/resource/news/ilc/ilc114/international-labour-conference-ends-adoption-first-convention-decent-work - Internationale Arbeidsorganisatie, Standard-Setting Committee on Decent Work in the Platform Economy, 114de Internationale Arbeidsconferentie:
https://www.ilo.org/international-labour-conference/114th-session-international-labour-conference/committees-114th-session-international-labour-conference/standard-setting-committee-decent-work-platform-economy-2026 - State Administration for Market Regulation, Richtlijn over de verantwoordelijkheid van maaltijdplatforms en de bescherming van maaltijdbezorgers, juli 2021:
https://www.samr.gov.cn/wljys/gzzd/art/2023/art_358bb682f79a497a95a245531b7abac0.html - Chinese regering, “New forms of employment receive more complete protection”, 23 augustus 2021:
https://www.gov.cn/zhengce/2021-08/23/content_5632692.htm - Chinees ministerie van Personeelszaken en Sociale Zekerheid, Richtlijnen over rust, arbeidsbeloning en openbaarmaking van arbeidsregels, 26 februari 2024:
https://chinajob.mohrss.gov.cn/c/2024-02-26/397990.shtml - ACFTU, ministerie van Personeelszaken en Sociale Zekerheid en werkgeversorganisaties, Richtlijn voor overleg over de rechten van werknemers in nieuwe arbeidsvormen, 13 november 2024:
https://chinajob.mohrss.gov.cn/c/2024-11-13/418523.shtml - Workers’ Daily, “De kracht van de vakbond in onderhandelingen over algoritmen”, 20 maart 2026:
https://www.workercn.cn/c/2026-03-20/8760878.shtml - Workers’ Daily, “Eerste provinciale onderhandeling tussen Meituan en maaltijdbezorgers in Fujian”, 15 september 2025:
https://www.workercn.cn/c/2025-09-15/8606398.shtml - Internationale Arbeidsorganisatie, Definitieve tekst van het Verdrag betreffende waardig werk in de platformeconomie, juni 2026:
https://www.ilo.org/sites/default/files/2026-06/ILC114-CNP-D4-Final%20text-EN.pdf - Internationale Arbeidsorganisatie, “Realizing decent work in the platform economy: Draft Convention and Recommendation”, maart 2026:
https://www.ilo.org/sites/default/files/2026-03/ILC114-Report-V%284%29-%5BWORKQ-260102-001%5D-EN.pdf
- De Chinese vakbond, officieel de All-China Federation of Trade Unions (中华全国总工会), is veruit de grootste vakbondsorganisatie ter wereld.
- Enkele recente cijfers:
- Ongeveer 300 miljoen vakbondsleden in 2024-2025.
- Ter vergelijking: Belgische vakbonden (ACV-CSC, ABVV-FGTB en ACLVB-CGSLB samen): ongeveer 3,5 miljoen leden.
- Circa 2,8 miljoen basisvakbonden(grassroots unions) verspreid over bedrijven, instellingen en overheidsorganisaties.
- De organisatie bestaat uit 33 provinciale vakbondsfederaties en 10 nationale sectorvakbonden.
