De perceptie van democratie: een ongemakkelijke spiegel voor de VS en een verrassend verhaal over China

De ‘Democracy Perception Index 2026’ is onlangs gepubliceerd (https://allianceofdemocracies.org/democracy-perception-index).
Een van de meest opvallende bevindingen is dat China uit het onderzoek blijkt het meest optimistische land van alle onderzochte staten te zijn.

Ng Sauw Tjhoi

Voordat we naar de resultaten kijken, is het nuttig om stil te staan bij de organisatie die achter de Democracy Perception Index 2026 zit. De studie wordt gepubliceerd door de Alliance of Democracies Foundation, een stichting die in 2017 werd opgericht door Anders Fogh Rasmussen, voormalig premier van Denemarken en voormalig secretaris-generaal van de NAVO. Rasmussen geldt al decennialang als een uitgesproken vertegenwoordiger van de trans-Atlantische politieke stroming en was tijdens zijn carrière een sterke pleitbezorger van de NAVO, de Europese Unie en de strategische alliantie met de Verenigde Staten.¹

Ook de sponsors en partners van de stichting situeren zich duidelijk in het westerse politieke en economische establishment. Tot de steunverleners en partners behoren (of behoorden) grote technologiebedrijven zoals Palantir, Google, Microsoft, Cisco en SAP, naast organisaties zoals de Atlantic Council, Freedom House, de European Endowment for Democracy, het National Democratic Institute, het International Republican Institute, de Taiwan Foundation for Democracy en diverse Noord-Amerikaanse en Europese instellingen en denktanks.²

Met andere woorden: de Democracy Perception Index komt niet voort uit een omgeving die bekendstaat om zijn bijzondere sympathie voor China. Integendeel, de studie ontstaat binnen een netwerk dat traditioneel sterk verbonden is met de westerse democratische en Atlantische wereldorde. Juist daarom verdienen sommige conclusies van het rapport extra aandacht.

De Democracy Perception Index 2026 baseert zich op meer dan 94.000 respondenten in 98 landen en geldt daarmee als een van de grootste internationale onderzoeken naar publieke opinie ter wereld. Het rapport meet niet hoe politieke wetenschappers, diplomaten of denktanks politieke systemen beoordelen, maar hoe burgers zelf hun samenleving, overheid en toekomst ervaren.³

Een van de meest opvallende bevindingen is dat China uit het onderzoek naar voren komt als het meest optimistische land van alle onderzochte staten. Terwijl Frankrijk, Duitsland en andere Europese landen kampen met economische onzekerheid, politieke polarisatie, stijgende levensduurte en zorgen over hun toekomstperspectieven, geeft een grote meerderheid van de Chinese respondenten aan dat hun land de goede richting uitgaat. China behaalt daarmee de hoogste netto-optimismescore van het volledige onderzoek.³

Dat resultaat is opmerkelijk omdat het indruist tegen gangbare westerse analyses. In grote delen van Europa en Noord-Amerika wordt China vaak voorgesteld als een land dat kampt met economische groeivertraging, vastgoedproblemen en geopolitieke spanningen. De antwoorden van Chinese burgers laten echter een ander beeld zien. Zij beoordelen de algemene koers van hun land aanzienlijk positiever dan burgers in veel traditionele democratieën.

Nog interessanter is wat respondenten wereldwijd verstaan onder democratie. In het westerse debat wordt democratie vaak bijna automatisch geassocieerd met verkiezingen, meerpartijenstelsels en politieke competitie. De Democracy Perception Index laat echter zien dat burgers wereldwijd vaak andere prioriteiten stellen. Voor velen zijn economische vooruitgang, sociale stabiliteit, persoonlijke veiligheid, toegang tot onderwijs en gezondheidszorg, en een betere toekomst voor hun kinderen minstens even belangrijk als electorale procedures.³

Een aanzienlijk deel van de wereldbevolking ziet democratie dan ook niet uitsluitend als een politiek mechanisme, maar ook als een systeem dat tastbare maatschappelijke resultaten oplevert. Dat betekent niet dat verkiezingen onbelangrijk zijn, maar dat veel burgers het succes van een politiek systeem uiteindelijk afmeten aan de gevolgen voor hun dagelijks leven.

China vormt daarvan een interessant voorbeeld. Veel Chinese respondenten beschouwen democratie vooral als het vermogen van een overheid om maatschappelijke problemen op te lossen, stabiliteit te garanderen en economische vooruitgang mogelijk te maken. Dit sluit aan bij het Chinese concept van ‘Whole-Process People’s Democracy’, waarin politieke legitimiteit niet uitsluitend wordt ontleend aan verkiezingen, maar ook aan bestuursprestaties, consultatie, beleidsresultaten en maatschappelijke tevredenheid.⁴

Of men het eens is met die benadering of niet, het is duidelijk dat deze voor een groot deel van de Chinese bevolking betekenis heeft. De studie laat immers zien dat het vertrouwen in de instellingen van de Chinese staat aanzienlijk hoger is dan in veel westerse landen.

De grootste verrassing blijkt wanneer men kijkt naar de percepties van democratische prestaties. Hoewel het rapport China niet omschrijft als een liberale democratie naar westerse maatstaven, scoort het land volgens de perceptie van zijn eigen burgers opmerkelijk sterk op verschillende indicatoren die verband houden met goed bestuur, maatschappelijke stabiliteit en vertrouwen in publieke instellingen.³

Ook op het vlak van overheidstransparantie bevat het onderzoek bevindingen die voor velen onverwacht zullen klinken. Wereldwijd blijkt transparantie een van de minst gewaardeerde aspecten van bestuur te zijn. Toch behoort China, volgens de antwoorden van zijn burgers, tot de landen waar relatief weinig respondenten geloven dat hun overheid systematisch essentiële informatie achterhoudt.³ Dat betekent uiteraard niet dat internationale waarnemers dezelfde conclusie trekken, maar het onderstreept wel hoe groot het verschil kan zijn tussen externe beoordelingen en interne ervaringen.

Misschien nog belangrijker zijn de resultaten over de internationale reputatie. Het rapport toont aan dat het beeld van China in grote delen van Afrika, Azië, Latijns-Amerika en het Midden-Oosten de voorbije jaren aanzienlijk is verbeterd. Voor veel respondenten wordt China vooral geassocieerd met handel, investeringen, infrastructuurprojecten, economische samenwerking en technologische ontwikkeling.³

Tegelijk laat het onderzoek zien dat de internationale reputatie van de Verenigde Staten een neerwaartse trend vertoont. Volgens de Democracy Perception Index behaalt China wereldwijd een positieve netto-perceptiescore, terwijl de Verenigde Staten voor het eerst negatief scoren.³ Dat betekent niet dat de wereld massaal pro-Chinees is geworden of dat de Verenigde Staten hun internationale invloed verliezen, maar wel dat steeds meer landen een zelfstandiger positie innemen en hun relaties niet langer uitsluitend bekijken door de bril van de traditionele geopolitieke blokvorming.

Die vaststelling sluit aan bij bredere ontwikkelingen binnen de internationale politiek. De groei van organisaties zoals de BRICS-landen, de toenemende economische samenwerking tussen landen in het Globale Zuiden en de opkomst van een meer multipolaire wereldorde wijzen erop dat veel staten tegenwoordig proberen hun eigen belangen te definiëren zonder zich volledig achter één grootmacht te scharen.

De Democracy Perception Index bewijst niet dat China naar westerse normen een democratie is. Dat is ook niet de bedoeling van het onderzoek. Wat de studie wel aantoont, is dat een groot deel van de Chinese bevolking vertrouwen heeft in de richting waarin het land ontwikkelt, dat veel burgers hun instellingen positief beoordelen en dat China’s internationale reputatie in grote delen van de wereld gunstiger is dan vaak wordt aangenomen.³

Juist omdat deze conclusies afkomstig zijn uit een onderzoek dat wordt uitgevoerd binnen een netwerk van uitgesproken pro-westerse democratische instellingen, valt het moeilijk om ze af te doen als Chinese propaganda. De resultaten nodigen eerder uit tot het stellen van een fundamentele vraag die in veel westerse debatten zelden aan bod komt: moet democratie uitsluitend worden beoordeeld door experts, denktanks en internationale ranglijsten, of verdienen ook de ervaringen en percepties van gewone burgers een plaats in dat oordeel?

Misschien ligt de grootste waarde van de Democracy Perception Index precies daarin. Het rapport dwingt ons om onderscheid te maken tussen politieke systemen zoals ze worden beschreven door waarnemers van buitenaf en politieke systemen zoals ze worden ervaren door de mensen die er dagelijks in leven. En soms blijkt dat verschil veel groter dan we geneigd zijn te denken.

Bronnen

¹ Alliance of Democracies Foundation – Over de stichting en oprichter Anders Fogh Rasmussen
https://allianceofdemocracies.org

² Alliance of Democracies Foundation – Partners en supporters
https://allianceofdemocracies.org

³ Democracy Perception Index 2026
https://allianceofdemocracies.org/democracy-perception-index

⁴ State Council Information Office of China, China: Democracy That Works – Whole-Process People’s Democracy
https://english.www.gov.cn/archive/whitepaper/202112/04/content_WS61aae1b7c6d09c94e48a1ec9.html

⁵ Atlantic Council
https://www.atlanticcouncil.org

⁶ Freedom House
https://freedomhouse.org

⁷ European Endowment for Democracy
https://www.democracyendowment.eu

⁸ National Democratic Institute
https://www.ndi.org

⁹ International Republican Institute
https://www.iri.org

¹⁰ Taiwan Foundation for Democracy
https://www.tfd.org.tw/en

Hoofdbron: https://allianceofdemocracies.org/democracy-perception-index