De Chinese maatschappij maakt een versnelde evolutie door. Na Deng Xiaopings beleid dat ‘sommigen eerder rijk mogen worden’ is er een groep mensen opgestaan die op eigen kracht vermogend geworden zijn. Ook leeft vrijwel niemand in China meer onder de armoedegrens. Dit artikel van Zhu Guanglei, een politicoloog van de Nankai Universiteit in Tianjin, gaat in op het effect van deze ontwikkelingen op de verdeling van sociale klassen in China.
Voorpagina van Wenhua Zongheng (Culturele Varia); foto de site van het tijdschrift (disclaimer)
Publiek vs privé
De Chinese overheid houdt vast aan het ontwikkelen van de private economie. Tegen die achtergrond is ook de belangstelling van beleggers in die sector toegenomen. Zelfstandigen vormen het belangrijkste type particuliere ondernemingen. Vanaf september 2023 heeft het aantal geregistreerde private ondernemingen de 52 miljoen overschreden en het aandeel private ondernemingen in het totale aantal ondernemingen had daarmee 92,3% bereikt. Geschat wordt dat het aantal eigenaren van particuliere bedrijven ongeveer 80 miljoen bedraagt. Op het Private Enterprise Symposium 2018 somde Secretaris-Generaal Xi Jinping de kenmerken van particuliere ondernemingen op. Particuliere ondernemingen zijn goed voor meer dan 50% van de belastinginkomsten, meer dan 60% van het BBP, meer dan 70% van de technologische innovatieprestaties en meer dan 80% van de stedelijke arbeid. Particuliere ondernemingen zijn, met 54,3% in het eerste kwartaal van 2024, goed voor meer dan de helft van de totale import en export. Ze spelen ook een belangrijke rol in wetenschappelijk en technologisch onderzoek en productontwikkeling en vreemde valuta, inclusief internationale economische uitwisselingen in Hong Kong, Macao en Taiwan. Opgemerkt moet worden dat hoewel verschillende particuliere bedrijven zich aanzienlijk hebben ontwikkeld, hun gemiddelde schaal nog klein is. Ze zijn voornamelijk actief op het gebied van low-tech, lage kapitalisatie en weinig onderzoek en ontwikkeling. In 2022 was het aantal private industriële ondernemingen op nationaal niveau slechts 349.000; voornamelijk op het gebied van lichte industrie zoals kleding, speelgoed, voedselverwerking en low-tech civiele industriële producten zoals keramiek en cement. Traditionele familiebedrijven domineren nog steeds en het gezinsinkomen van de meeste bedrijfseigenaren is niet op het niveau van ‘rijk’ (volgens de nationale norm een gezinsinkomen van boven de RMB 1 miljoen per jaar).
Het is vermeldenswaard dat de sociale ontwikkeling van particuliere ondernemingen versnelt. Ten eerste is er de onderneming op aandelen. Met de vergroting van de gemiddelde grootte van ondernemingen en om investerings- en bedrijfsrisico’s te verminderen, is de onderneming op aandelen een passende keuze voor particuliere ondernemers geworden. Tegelijkertijd wordt de drempel voor bedrijfsregistratie steeds hoger en neemt ook het gemiddelde bedrag van het geregistreerd kapitaal toe. Vanuit het perspectief van eigendom behoren particuliere ondernemingen niet langer tot het privé-eigendom van een bepaalde persoon. Ten tweede wordt een groot bedrag van het kapitaal van de onderneming gebruikt om fabrieken en productieapparatuur te kopen en is het meeste kapitaal afkomstig van sociale leningen. De vaste activa worden door de meerderheid van de werknemers gedeeld, in plaats van bezeten door de bedrijfseigenaar alleen. Ten derde zijn de Chinese particuliere bedrijfseigenaren geen profiteurs die volledig los staan van productie- en exploitatieactiviteiten zoals westerse kapitalisten. Ze combineren steeds kapitaal en arbeid. Ten vierde interacteren China’s particuliere ondernemingen en publieke economische organisaties op diverse gebieden. In het kader van de opbouw van een volwassen socialistische systeem vormen zij een positieve relatie die concurrentie en samenwerking combineert.
Flexibele werkgelegenheid
Flexibele werkgelegenheid verwijst naar werknemers die verschillen van de reguliere werknemers. Ze hebben een hoge mate van flexibiliteit en autonomie op het gebied van arbeidsverhoudingen, arbeidstijd, inkomensmodus, arbeidsveld, verzekeringen en welzijn. China heeft een grote bevolking en een tekort aan middelen. Tegen de achtergrond van het langetermijnaanbod van reguliere banen, gedreven door de ontwikkeling van internettechnologie en de gestimuleerd door de COVID-19-epidemie, zijn flexibele werkgelegenheid, flexibele werktijden en vrije werkplannen in belang toegenomen.
Uit de laatste gegevens blijkt verder dat flexibele tewerkstelling niet langer een tijdelijke arbeidsregeling is voor een klein aantal mensen, maar een belangrijk onderdeel van veranderingen in de arbeidsstructuur. Men voorspelt dat het aantal werknemers met flexibel werk in China dit jaar 320 miljoen zal bereiken, goed voor meer dan 40% van de stedelijke werkgelegenheid. Dit heeft een grote impact op de traditionele werkgelegenheid, het socialezekerheidsstelsel, de bescherming van arbeidsrechten en belangen en het aanbod van openbare diensten.
Volgens de wervingsstatistieken steeg het aandeel nieuwe flexibele werkgelegenheid van 2019 tot 2024 van 8,4% naar 15,2%. Dit toont aan dat door de werkgelegenheidsvraag van ondernemingen en platforms nieuwe flexibele banen een steeds belangrijker onderdeel van de arbeidsmarkt worden. Het einde van het zoeken naar werk weerspiegelt ook een hoge mate van participatie. Van 2019 tot 2024 is het aandeel bezorgers met een nieuwe flexibele baan van 35,5% naar 36,4% gestegen. De voortdurende toename van het percentage wervingen en de grote schommelingen in het aandeel van het zoeken naar werk laten zien dat flexibele werkgelegenheid niet alleen het gevolg is van veranderingen in de arbeidswijze van ondernemingen, maar ook het resultaat van de keuze van werknemers tussen werkgelegenheidsdruk, inkomensvraag, werktijden en kansen in de industrie.
Flexibele werknemers
Als opkomende klasse richten flexibele werknemers zich momenteel op de circulatie van goederen, uitwisseling, distributie en andere gebieden. Zij gebruiken voornamelijk internet als werkmedium, wat leidt tot complexe en diverse arbeidsposities. De betreffende beoefenaars hebben complexe achtergronden, diverse werkterreinen en ongelijke inkomensniveaus. Ze produceren niet rechtstreeks goederen, maar gebruiken het internetplatform om goederen te distribueren en te verkopen.
Flexibele werknemers zijn een van de belangrijkste arbeidsgroepen in de maatschappelijke opbouw van China geworden. Die schaalgroei weerspiegelt niet alleen de nieuwe kansen die worden gecreëerd door de uitbreiding van de digitale economie, de platformeconomie en de dienstensector, maar weerspiegelt ook de realiteit dat er een tekort is aan traditionele stabiele banen en gediversifieerde werkgelegenheidskeuzes voor werknemers. Het socialezekerheidsstelsel moet zich nog aanpassen aan nieuwe vormen van werkgelegenheid. In de toekomst moet de aandacht voor deze groep niet liggen op het debat over ‘hoe groot het is’, maar moet het zich richten op drie meer inhoudelijke kwesties.
- Ten eerste, hoe flexibele werkgelegenheid en werkloosheid nauwkeurig te definiëren om verwarring in statistieken en beleidsuitvoering te voorkomen.
- Ten tweede, hoe de socialezekerheidsdekking en de bescherming van de rechten en belangen van flexibele werkgelegenheid kunnen worden verbeterd.
- Ten derde, hoe flexibele werkgelegenheid te begeleiden om geleidelijk te transformeren van een low-end, gefragmenteerde en onstabiele vorm van tewerkstelling naar een nieuwe vorm van tewerkstelling met meer vaardigheden, meer ruimte voor loopbaanontwikkeling en meer geïnstitutionaliseerde garantie.
Ambtenarenklasse
Volgens de gegevens van het 2016 Statistical Bulletin on the Development of Human Resources and Social Security, uitgegeven door het Ministerie van Personeel en Sociale Zekerheid, bereikte het aantal ambtenaren in China in 2016 7,19 miljoen. Op dit moment is het totale aantal meer dan 19 miljoen, goed voor ongeveer 1,4% van de totale bevolking van China. Deze cijfers zijn nog steeds laag in vergelijking met ontwikkelde landen. Hun gemiddelde salaris is niet hoog in vergelijking met andere beroepen. Sinds het 18e Nationale Congres van de Communistische Partij van China, tegen de achtergrond van de strikte maatregelen tegen corruptie, zijn de salarissen van ambtenaren gestandaardiseerd en zijn grijze inkomens beteugeld. In het proces van verdieping van de hervorming van de socialistische markteconomie en met de toename van onzekerheden zoals de internationale economische situatie zijn ambtenaren momenteel de meest stabiele klasse in termen van inkomen en levensstijl. Om deze reden is het staatsexamen voor ambtenaren de eerste keuze geworden om een ‘stabiele’ baan na te streven. Aan de ene kant zullen met de versnelde verstedelijking en de voortdurende markthervormingen ook de bestuurlijke aangelegenheden toenemen. Aan de andere kant blijven de eisen van het publiek wat betreft openbare diensten en bestuur toenemen en zal de behandeling van openbare aangelegenheden zich op een hoog niveau ontwikkelen. Deze factoren zullen een geleidelijke uitbreiding van de gelederen van ambtenaren vereisen en tegelijkertijd zal de structuur van het ambtelijk apparaat verder tussen verschillende niveaus en het vestigen van een digitale overheid worden geoptimaliseerd.
Sinds 1989 bestaat er een examensysteem voor de werving van ambtenaren. Een bachelordiploma is momenteel de basisvereiste voor alle functies. In de afgelopen jaren zijn de specifieke eisen voor de academische kwalificaties en specialismen van kandidaten verder aangescherpt. Het werk van ambtenaren is complex en overwerk is de norm geworden. Er moet worden benadrukt dat de meesten van hen geen leidende kaders zijn, wat anders is dan de ‘ambtenaren’ in het keizerlijke China. Ambtenaren zijn hard werkende werknemers en sociale bouwers. Onder leiding van de Communistische Partij van China is de ambtenarenklasse een team geworden dat bereid is zich voor het volk in te zetten.
Mobiliteit
Momenteel is er geen belemmering meer om van het platteland naar de stad te gaan om de eigen idealen qua werk te realiseren. Onderwijs is nog steeds een sterke drijvende kracht voor het bereiken van klassensprongen. Hoewel door de popularisering van het onderwijs de marginale voordelen van academische kwalificaties zijn afgenomen, speelt onderwijs nog steeds een rol bij het verbeteren van de arbeidsomstandigheden, werkomgeving, beloning, aankoop van producten, sociale zekerheid en andere aspecten van het leven. Zoals hierboven vermeld (zie deel 1 van dit artikel), creëren het gebrek aan bekwame arbeiders en de zwakte van witteboordenarbeiders een behoefte aan mensen met academische kwalificaties en specifieke training om relevant werk te doen. Academische titels zijn geleidelijk veranderd van een factor voor persoonlijke ontwikkeling naar een noodzakelijke factor voor de gehele maatschappij. Het internet, big data, kunstmatige intelligentie en andere nieuwe technologieën hebben een groot aantal nieuwe industrieën en nieuwe banen gecreëerd en stellen ook nieuwe eisen aan de kwaliteit van het maatschappelijke personeelsbestand. Deze factoren zorgen niet alleen voor een voortdurende aantrekkingskracht op de differentiatie en mobiliteit van burgers, maar zorgen ook voor rijkere en bredere sociale keuzes. Onredelijke verschijnselen waar die burgers tijdens het mobiliteitsproces tegenaan lopen zullen ook de optimalisatie van maatschappelijk beleid afdwingen, met name om de voortdurende integratie en verbetering van onevenwichtige en onvoldoende openbare diensten en sociale zekerheden te bevorderen.
Complexe functievereisten en onderwijs moeten nog gecoördineerd en het onderwijs- en arbeidssysteem verder geoptimaliseerd worden. Het doorbreken van het plafond in de ontwikkeling van geschoolde werknemers en het openstellen van promotie van werknemers op verschillende gebieden is de sleutel tot institutionele hervorming. Het moet worden erkend dat er nog steeds weerstand is als burgers klassenmobiliteit over lange afstanden willen bereiken. Dit komt omdat het huidige niveau van de economische ontwikkeling van China nog moet worden verbeterd. De verwachtingen onder burgers voor klassensprong zijn veel groter dan de daadwerkelijke toegang die de economische ontwikkeling hen biedt. Tegelijkertijd kan het besloten karakter van gevestigde belangengroepen niet worden genegeerd. Op dit moment is het noodzakelijk alert te zijn op het probleem dat sommige mensen mogelijk naar beneden moeten bewegen onder de neerwaartse druk van de economie. Dit geldt vooral voor de fase van verdieping van de hervorming waarbij de markt een beslissende rol speelt in de toewijzing van middelen. Tegelijkertijd wordt de Chinese samenleving geconfronteerd met een wereldwijde economische neergang en een aantal burgers moet van de geprivilegieerde klasse naar de gewone arbeidersklasse doorstromen. Het is bijvoorbeeld niet ongebruikelijk dat eigenaren van particuliere bedrijven weer gewone werknemers worden. Onnodig te zeggen dat Chinese burgers mentaal niet voorbereid zijn te erkennen dat ze sociaal op en neer kunnen bewegen. Vooral de neerwaartse stroom die wordt veroorzaakt door economische schommelingen heeft een voor de hand liggende impact op middeninkomensgroepen. Het is onmogelijk om persoonlijke doelen te bereiken zonder uitstekende vaardigheden en kracht.
Klassenverhoudingen
Lange tijd hebben mensen uit alle lagen van de bevolking en vakgebieden zich met elkaar verenigd en geïntegreerd, waardoor een goede interne omgeving voor socialistische opbouw werd gecreëerd. De laatste tijd zijn er echter drie extreme situaties geweest waar aandacht aan moet worden besteed. Ten eerste is het ongepast om particuliere ondernemers uit te sluiten in naam van ‘socialisme’. Particuliere ondernemingen worden geboren en ontwikkeld onder de hoede van de Partij en met behulp van het beleid van hervormings- en openstelling en het beleid om de burgers rijk te maken en het land te versterken. Tegelijkertijd bestaat er een groot aantal gemengde economieën die hun eigen unieke kenmerken hebben. De Partij en de regering hebben herhaaldelijk benadrukt dat particuliere ondernemingen een belangrijk onderdeel zijn van de gemeenschappelijke ontwikkeling van China’s economie met meerdere vormen van eigendom. Ten tweede gebruiken sommige mensen onder invloed van het populistische denken vaak scherpe taal om de opmerkingen van ‘experts’ te evalueren en professioneel en technisch personeel te belasteren. Dit gedrag veroorzaakt interne tegenstrijdigheden en schaadt het enthousiasme van professioneel en technisch personeel. Op dit moment werken experts op verschillende gebieden in vooraal universiteiten, ziekenhuizen en wetenschappelijke onderzoeksinstituten. Zij zijn de makers en verspreiders van kennis en zelfs de ontdekkers en beleidsaanbevelers op het gebied van grote sociale vraagstukken. Ze voeren niet alleen onderzoek uit met betrekking tot verschillende onderwerpen die nodig zijn voor nationale ontwikkeling, maar voeren ook een groot aantal onderzoeken uit voor de overheid en het grote publiek. Die buitensporige aanvallen op hen zijn in feite een manifestatie van de heropleving van de houding van ‘nutteloosheid van lezen’ en ‘anti-intellectuele’ neigingen. Sommige opmerkingen evolueren zelfs tot persoonlijke aanvallen en verstoring van de openbare orde. Ten derde is er het belasteren van de hele klasse van ambtenaren op grond van corruptie van een paar mensen. De overgrote meerderheid van de ambtenaren houdt zich aan het doel om ‘burgers te dienen’ en vormt de ruggengraat van de samenleving. Misbruik en verbale aanvallen op de groep van ambtenaren zijn een uitdrukking van individuen en groepen die geen onderscheid kunnen maken en mogen zich niet richten op een hele klasse vanwege de illegaliteit van een paar mensen. Dit fenomeen is niet bevorderlijk voor klasseneenheid en is gemakkelijk te exploiteren door mensen met bijbedoelingen, wat op zijn beurt weer een impact op de openbare orde heeft.
Met de verdieping van de hervorming en de ontwikkeling van nieuwe economische vormen wordt de structuur van sociale klassen steeds complexer. Het is dringend noodzakelijk om de ontwikkelingsstatus van alle klassen, de relatie tussen klassen en de relatie tussen verschillende klassen en de overheid te verduidelijken. Op dit moment is het onderzoek op dit gebied nog onvoldoende. In de nieuwe ontwikkelingsfase is de differentiatie van de klassenstructuur en de mobiliteit van burgers nog steeds aan de gang en heeft het tijd en ruimte nodig. Dit past bij het basisprincipe van het handhaven van de harmonie van de klassenbetrekkingen. De geschiedenis en de praktijk van verschillende landen hebben aangetoond dat een inclusieve en open sociale omgeving en politiek systeem meer voordelen hebben voor de ontwikkeling. In de context van met elkaar verweven belangen en complexe internationale betrekkingen moeten de Partij en de regering het initiatief nemen om een verschil te maken en actief om te gaan met de relatie tussen ambtenaren, professioneel en technisch personeel en andere klassen, de relatie tussen groepen met een laag inkomen en die met een hoog inkomen, en de relatie tussen werknemers en management en privékapitaal. Het gebrek aan middelen per hoofd van de bevolking is de fundamentele reden voor de tegenstrijdigheden tussen klassen. We moeten de kern van modernisering goed begrijpen, de hervorming van de inkomensverdeling verdiepen en de verschillen in andere aspecten in evenwicht brengen met economische ontwikkeling. We moeten vasthouden aan hervorming en openstelling, contact en uitwisseling tussen leden van de samenleving bevorderen, samenwerking bevorderen en verschillen oplossen middels communicatie. Nauwkeurige uitspraken moeten de proliferatie van slechte publieke opinies voorkomen, verstedelijking versnellen en het evenwicht van publieke middelen bevorderen. Leden uit alle lagen van de bevolking moeten worden begeleid om ten volle in te spelen op hun enthousiasme en voordelen om gezamenlijk sociale opbouw te bevorderen. Burgers moeten niet alleen hun persoonlijke niveau verbeteren, maar ook hun vermogen verbeteren om goed van kwaad te onderscheiden, vooral om hun begrip van sociale wetenschappen te vergroten en een wetenschappelijk nauwkeurig begrip te krijgen van de huidige situatie van de ontwikkeling van China.
Nawoord
Dit is een lang en diepgaand artikel, vandaar dat we het in twee delen aanbieden. Het puilt uit van nieuwe inzichten over sociale klassen die uitnodigen tot nadenken. Waar de Soviet Unie verzuimde zich na de revolutie ideologisch aan de veranderde sociale situatie aan te passen zijn politicologen en andere specialisten in China bezig het ‘moderniseren’ van het klassieke Marxisme. Het tijdschrift Wenhua Zongheng (Culturele Varia), dat ik al vaker voor Chinasquare gebruikt heb, staat vol met artikelen in dit kader.
Bron: Wenhua Zongheng (Culturele Varia)
