In de recente podcast ‘Chinese vrouwen weigeren terugkeer naar de haard, ondanks druk van Xi Jinping’ construeert de VRT, vertrekkend vanuit reële uitdagingen (verkleinn van genderkloof, lage nataliteit) een mythe over een China waarin vrouwen de (politieke) top niet bereiken omdat Xi Jinping hen terug aan de haard wil om meer kinderen groot te brengen.
Die mythe wankelt al meteen wanneer men vaststelt dat ook tijdens de periode van het éénkindbeleid (tot 2016) vrouwen ondervertegenwoordigd waren in de (politieke) top.
De oproep van Xi Jinping op het congres van de Chinese Vrouwenfederatie in 2023 om gezinnen met kinderen te promoten, als propaganda voor vrouwen aan de haard interpreteren, is meer dan kort door de bocht. Ze strookt niet met de huidige realiteit van brede maatregelen die het leven en werk van jonge vrouwen en ouders met kinderen moeten vergemakkelijken, noch met de steeds verder aangevulde wetgeving tegen vrouwendiscriminatie en de uitspraken van Xi Jinping op de World Women’s Summit in Beijing in 2025.
De werkelijkheid achter de mythe
De VRT-podcast begint met een manifest onjuist beeld van de situatie. Deze verwijst naar beelden van de laatste voltallige bijeenkomst van maart van het Nationale Volkscongres, het Chinese parlement. Daar zouden vrouwen alleen aanwezig zijn geweest om thee te schenken (bovendien ‘zorgvuldig op hun uiterlijk geselecteerd’!). In werkelijkheid waren van de ongeveer 4.000 aanwezige nationale volksvertegenwoordigers meer dan een kwart vrouwen. Van de ongeveer 170 leden van het presidium die op het podium zaten, was één op de zes een vrouw. De genderkloof is reëel, maar de karikatuur die de VRT ervan maakt is fake.
Om aan te tonen hoe de situatie van de vrouw achteruitgaat, leert de podcast ons dat er voor het eerst in 25 jaar geen enkele vrouw meer in het 24-koppige Politiek Bureau van de Communistische Partij zit. Dat is een veel minder sensationele achteruitgang dan hoe het voorgesteld wordt. In de vorige Politieke Bureaus zat telkens slechts één enkele vrouw. Wat de podcast niet vermeldt is dat vrouwen nu meer dan een derde van de leden van de Communistische Partij uitmaken en dat op het laatste vijfjaarlijkse partijcongres een record van 27% van de afgevaardigden vrouwen waren. We vernemen evenmin dat in het Centraal Comité 8,8% van de vaste en plaatsvervangende leden vrouwen zijn. Van de 26 ministers zijn er twee vrouwen, en van de vijf staatsraden (leden van het kernkabinet) één.
De situatie is dus niet het terugdringen van de vrouwen naar de haard, zoals de VRT ze beschrijft, maar eerder een langzame toename van vrouwelijke politieke participatie die zich vooralsnog niet heeft vertaald in vrouwen aan de absolute top. Vrouwenemancipatie is sinds de tijd van Mao tot op vandaag een belangrijk programmapunt voor de Chinese communisten, die daarmee een langdurig gevecht voeren tegen eeuwenlang ingewortelde vrouwendiscriminatie.
Waarom is de (politieke) genderkloof niet sneller verkleind?
Wat we zien is het langzaam verkleinen van de genderkloof op het vlak van de vertegenwoordiging (aantal parlementsleden, aantal partijleden, aantal congresafgevaardigden). Maar zodra we op de hoogste niveaus komen (Presidium van het Volkscongres, Centraal Comité, Politiek Bureau, ministers) stopt die tendens voorlopig.
De sleutel ligt bij het functioneren van de Communistische Partij en de ambtenarij. Onder Mao Zedong (tot 1976) lag de nadruk vooral op de juiste politieke standpunten; leiders moesten ‘rood’ zijn of hoogstens ‘rood en expert’. Nadat Deng Xiaoping in 1978 diepgaande hervormingen lanceerde, verschoof de klemtoon volledig naar expertise. De huidige partijleider Xi Jinping benadrukt die noodzaak nog sterker in een periode van snelle technologische evolutie en toenemende geopolitieke spanningen.
De Chinese Communistische Partij en de Chinese overheid moeten de best mogelijke kaders hebben om optimaal te kunnen besturen. China is een uitgesproken meritocratie.Men maakt promotie op basis van bewezen verdiensten. Een jonge tafelspringer of handige populist kan er niet snel naar de top rijzen. Alleen de meest gekwalificeerde jongeren krijgen een functie in de politiek of ambtenarij.
Wie goed presteert, kan bij elk vijfjaarlijks congres een politieke promotie krijgen; wie uitzonderlijk presteert, raakt ten vroegste op 55 en gemiddeld op 60 jaar in het Centraal Comité, en gemiddeld op 65 jaar in het Politiek Bureau. Wie niet uitzonderlijk goed is, gaat als man op 60 jaar met pensioen, als vrouw op 55 jaar.
Langdurig effect van onderwijssituatie
Het huidige tekort aan vrouwen aan de top is binnen dit systeem het resultaat van het opleidingsniveau van 20, 30 of 40 jaar geleden, toen veel minder vrouwen een hogere opleiding volgden. Tot 1999 was het Chinese hoger onderwijs weinig ontwikkeld. De concurrentie voor de weinige plaatsen was groot, en Chinese ouders deden alles om vooral hun zonen binnen te krijgen. Aan het begin van de hervormingen in 1978 was minder dan een kwart van de studenten in het hoger onderwijs vrouw; in 1999 was dit gestegen tot 36%. Die ongelijke aanwezigheid in het hoger onderwijs laat zich tot vandaag voelen in de leiding van het land.
Na 1999 was er een snelle uitbreiding van het hoger onderwijs en in 2009 waren er voor het eerst meer vrouwelijke eerstejaars dan mannelijke.
Toch blijft er vandaag nog een genderverschil: in de meest prestigieuze instellingen en studierichtingen overwegen nog altijd jongens. Het pas ingevoerde verbod voor lagere en middelbare scholen om leerlingen in betere en minder goede klassen in te delen toont dat ook hier voortdurend wordt bijgestuurd.
Op basis van deze onderwijsgegevens lijkt het erop dat zonder formele quota voor vrouwen een doorbraak van vrouwelijke vertegenwoordiging in de politieke toporganen pas binnen 15 tot 20 jaar te verwachten is. Om de huidige situatie te verklaren, is geen door de VRT verzonnen beleid van ‘vrouwen aan de haard’ voor nodig.
Bronnen: VRT podcast, eigen opzoekingen
Meer over de emancipatie van de Chinese vrouwen:
https://www.chinasquare.be/werkgelegenheid-van-vrouwen-in-china-ontwikkelingen-en-uitdagingen/
https://www.chinasquare.be/wet-moet-einde-maken-aan-discriminatie-plattelandsvrouwen/
https://www.chinasquare.be/hooggerechtshof-en-vrouwenfederatie-tegen-huiselijk-geweld/
https://www.chinasquare.be/vrouwen-in-het-chinese-bedrijfsleven/
https://www.chinasquare.be/8-maart-internationale-vrouwendag/
https://www.chinasquare.be/wet-op-de-bescherming-van-vrouwen-aangepast/
https://www.chinasquare.be/zijn-vrouwen-de-verliezers-van-de-chinese-heropstanding/
