In de recente podcast ‘Chinese vrouwen weigeren terugkeer naar de haard, ondanks druk van Xi Jinping’ construeert VRT vertrekkend van reële uitdagingen (verminderen van genderkloof, lage nataliteit) een mythe van een China waar vrouwen niet de (politieke) top bereiken omdat Xi Jinping hen terug aan de haard wil om meer kinderen op te voeden.
Die mythe wankelt al meteen wanneer men vaststelt dat ook tijdens de periode van één-kind-per gezin (tot 2016) vrouwen ondervertegenwoordigd waren aan de (politieke) top.
De oproep van Xi Jinping op het congres van de Chinese Vrouwenfederarie in 2023 om gezinnen met kinderen te promoten interpreteren als propaganda voor vrouwen aan de haard is meer dan kort door de bocht: het botst met de huidige realiteit van brede maatregelen om het leven en het werk van jonge vrouwen/ouders met kinderen te vergemakkelijken; het botst ook met de voortdurend aangevulde wetgeving tegen vrouwendiscriminatie en met de uitspraken van Xi Jinping op de World Women’s Summit in Beijing in 2025.
De werkelijkheid achter de mythe
De VRT-podcast begint met een manifest onjuist beeld van de situatie. Hij verwijst naar beelden van de laatste voltallige bijeenkomst in maart van het Nationale Volkscongres, het Chinese parlement. Daar zouden vrouwen alleen aanwezig geweest zijn om thee te schenken (bovendien zorgvuldig op hun uiterlijk geselecteerd!). In de feiten was van de ongeveer 4.000 aanwezige nationale volksvertegenwoordigers meer dan een kwart vrouw. Van de ongeveer 170 leden van het presidium die op het podium zaten was één op zes vrouw. De genderkloof is reëel maar de karikatuur die VRT er van maakt is fake.
Om aan te tonen hoe de situatie van de vrouw achteruit gaat leert de podcast ons dat er voor het eerst in 25 jaar geen enkele vrouw meer in het 24-koppig Politiek Bureau van de Communistische Partij zit. Dat is een veel minder sensationele achteruitgang dan het voorgesteld wordt. In de vorige Politieke Bureaus zat er telkens slechts één enkele vrouw. Wat de podcast niet vermeld is dat vrouwen nu meer dan een derde van de leden van de Communistische Partij uitmaken en dat op het laatste vijfjarig partijcongres een record van 27% van de afgevaardigden vrouwen waren. We vernemen evenmin dat in het Centraal Comité 8,8% van de vaste en plaatsvervangende leden vrouwen zijn. Van de 26 ministers zijn er twee vrouwen en van de vijf staatsraden (leden van het kernkabinet) één.
De situatie is dus niet het terugdringen van de vrouwen naar de haard zoals VRT ze beschrijft, maar eerder een langzame toename van vrouwelijke politieke participatie die zich vooralsnog niet vertaald in vrouwen aan de absolute top. Vrouwenemancipatie is sinds de tijd van Mao tot vandaag een belangrijk programmapunt voor de Chinese communisten, die daarmee een langdurig gevecht tegen eeuwenlang ingewortelde vrouwendiscriminatie voeren.
Waarom is de (politieke) genderkloof niet sneller verkleind?
Wat we zien is het langzaam verkleinen van de genderkloof op het vlak van de vertegenwoordiging (aantal parlementsleden, aantal partijleden, aantal congresafgevaardigden). Maar zodra we op de hoogste niveaus komen ( Presidium van het Volkscongres, Centraal comité, Politiek Bureau, ministers) stopt die tendens. Vooralsnog.
De sleutel ligt bij het functioneren van de Communistische Partij en de ambtenarij. Ten tijde van Mao Zedong (tot 1976) lag de nadruk op de juiste politieke standpunten; leiders moesten ‘rood’ zijn of hoogstens ‘rood en expert’. Nadat Deng Xiaoping in 1978 diepgaande hervormingen lanceerde kwam de klemtoon helemaal op expertise te liggen. De huidige partijleider, Xi Jinping benadrukt de noodzaak van expertise in de huidige periode van snelle technologische evolutie en toenemende geopolitieke spanningen nog meer.
De Chinese Communistische Partij en de Chinese overheid moeten de beste kaders hebben die er zijn om optimaal te kunnen besturen. China is een uitgesproken meritocratie, men maakt promotie op basis van bewezen verdiensten.. Een jonge tafelspringer of een handige populist kunnen er niet als een komeet naar de top rijzen. Alleen de meest gekwalificeerde jongeren krijgen een functie in de politiek of de ambtenarij.
Wie goed presteert kan bij elk vijfjaarlijks congres een politieke promotie krijgen, wie uitzonderlijk presteert raakt ten vroegste op 55 en gemiddeld op 60 jaar in het Centraal Comité en gemiddeld op 65 jaar in het Politiek Bureau. Wie niet uitzonderlijk goed is gaat als man op 60 jaar met pensioen, als vrouw op 55 jaar.
Langdurig effect van onderwijssituatie
Het huidig tekort van vrouwen aan de top is met dit systeem het resultaat van het opleidingsniveau van 20 , 30 of 40 jaar geleden, toen veel minder vrouwen een hogere opleiding kregen. Tot 1999 was het Chinese hoger onderwijs weinig ontwikkeld. De concurrentie voor de weinige plaatsen was groot, en Chinese ouders deden alles om hun zoon er binnen te krijgen. Bij het begin van de hervormingen in 1978 was minder dan een kwart van de studenten in het hoger onderwijs een vrouw, in 1999 was het gestegen tot 36%. Die ongelijke aanwezigheid in het hoger onderwijs laat zich tot vandaag voelen in de leiding van het land.
Na 1999 was er een snelle expansie van het hoger onderwijs en in 2009 waren er voor het eerst meer vrouwelijke eerstejaars dan mannelijke.
Toch blijft er vandaag nog een genderverschil: in de meest prestigieuze instellingen en de meest prestigieuze studierichtingen overwegen nog altijd jongens. Het zeer recente verbod voor lagere en middelbare scholen om leerlingen in betere en minder goede klassen in te delen toont dat ook hier continu gecorrigeerd wordt.
Op basis van deze onderwijsgegevens lijkt het erop dat zonder formele quota voor vrouwen een doorbraak van vrouwelijke leden in de politieke toporganen pas binnen 15-20 jaar te verwachten is. Om de huidige situatie te verklaren is geen door de VRT verzonnen politiek van vrouwen aan de haard nodig.
Bronnen: VRT podcast, eigen opzoekingen
Meer over de emancipatie van de Chinese vrouwen:
https://www.chinasquare.be/werkgelegenheid-van-vrouwen-in-china-ontwikkelingen-en-uitdagingen/
https://www.chinasquare.be/wet-moet-einde-maken-aan-discriminatie-plattelandsvrouwen/
https://www.chinasquare.be/hooggerechtshof-en-vrouwenfederatie-tegen-huiselijk-geweld/
https://www.chinasquare.be/vrouwen-in-het-chinese-bedrijfsleven/
https://www.chinasquare.be/8-maart-internationale-vrouwendag/
https://www.chinasquare.be/wet-op-de-bescherming-van-vrouwen-aangepast/
https://www.chinasquare.be/zijn-vrouwen-de-verliezers-van-de-chinese-heropstanding/
